Gerund kwa Kiswahili: -ing Kama Nomino, Kiima na Baada ya Kihusishi
-ing as a Noun: Gerund Subjects and After Prepositions
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kutumia -ing form kama kiima cha sentensi, baada ya vihusishi (prepositions) — pamoja na to katika look forward to — na katika misemo isiyobadilika It's no use, There's no point na It's worth.
Wazo Kuu
-ing form inaweza kufanya kazi ya nomino. Vitabu vya sarufi mara nyingi huiita gerund inapofanya kazi hii. Swimming inaweza kuwa mchezo, kama vile football ni mchezo: Swimming is good for you. Football is good for you.
Wazo hili moja linaeleza kanuni mbili. Kwanza, -ing form inaweza kuwa kiima cha sentensi, kama nomino yoyote. Pili, kihusishi (in, at, of, about, before, without…) hufuatwa na nomino — kwa hiyo ukitaka kitenzi baada ya kihusishi, unatumia umbo lake la nomino: -ing form.
Fikiria kihusishi kinachoruhusu nomino tu kuingia. Kitenzi kinachotaka kukifuata lazima kivae kinyago cha nomino — mwisho wa -ing: interested in learning, before leaving, without saying. Sehemu ngumu: wakati mwingine to nayo ni kihusishi. Hapo kitenzi kinahitaji kinyago kile kile: I look forward to seeing you.
Kiswahili na Kiingereza
Habari njema: Kiswahili kina wazo hili hili. Kitenzi chenye ku- kinaweza kufanya kazi ya nomino — kinakuwa kiima (Kuogelea kunafaa kwa afya), na kinakaa baada ya maneno kama kabla ya, bila, kwa, badala ya (kabla ya kuondoka, bila kusema). Tofauti ni hii: katika nafasi hizi, ku- ya Kiswahili inalingana na -ing, si na to. Kwa hiyo kabla ya kuondoka ni before leaving, si before to leave. Na kama ilivyo kuogelea kunafaa (umoja), -ing form kama kiima inachukua kitenzi cha umoja: Swimming is…
| Kiswahili | Kiingereza |
|---|---|
| Kuogelea ni kuzuri kwa mgongo. | Swimming is good for your back. |
| Una hamu ya kujiunga na klabu yetu? | Are you interested in joining our club? |
| Kagua kazi yako kabla ya kuituma. | Check your work before sending it. |
| Aliondoka bila kuaga. | He left without saying goodbye. |
| Unaweza kuokoa umeme kwa kuzima taa. | You can save energy by turning off the lights. |
| Natazamia kukuona. | I look forward to seeing you. |
| Makumbusho hayo yanafaa kutembelewa. | The museum is worth visiting. |
Kanuni ya haraka: ku- baada ya kabla ya, baada ya, bila, kwa, badala ya, au kama kiima → -ing.
Muundo
-ing form kama kiima
| Kiima cha -ing | Kitenzi | Sehemu iliyobaki |
|---|---|---|
| Swimming | is | good for your back. |
| Learning a language | takes | time. |
| Not sleeping enough | makes | me irritable. |
Kiima kimoja cha -ing ni umoja, kwa hiyo kitenzi ni cha umoja — hata kama kifungu kina nomino ya wingi (Reading reviews takes ages). Viima viwili vya -ing vilivyounganishwa kwa and huchukua kitenzi cha wingi: Swimming and cycling are both good exercise.
Kihusishi + -ing
| Kihusishi | Mfano |
|---|---|
| in / at / of / about | interested in learning, good at cooking, tired of waiting, worried about losing |
| before / after | before leaving, after finishing |
| instead of / without | instead of waiting, without saying goodbye |
| by (jinsi) | by taking the train |
| for (sababu) | thanks for coming, sorry for being late |
Mambo mawili madogo yasiyofuata kanuni: but na except zinaweza kuchukua base form (We did nothing but wait).
"To" kama kihusishi — jaribio: unaweza kuweka nomino baada yake?
| Msemo | + nomino | + -ing |
|---|---|---|
| look forward to | I look forward to the weekend. | I look forward to meeting you. |
| be used to | I'm used to the noise. | I'm used to working at night. |
| object to | They object to the plan. | They object to paying more. |
| when it comes to | when it comes to money | when it comes to cooking |
Misemo isiyobadilika + -ing
| Msemo | Mfano |
|---|---|
| It's no use + -ing | It's no use complaining. |
| There's no point (in) + -ing | There's no point (in) arguing. |
| It's (not) worth + -ing | It's worth booking early. |
| kitu is worth + -ing | The museum is worth visiting. |
Matumizi
1-ing Form Kama Kiima
Tumia -ing form kama kiima kuzungumzia shughuli kwa ujumla. Kitenzi ni cha umoja. Kwa hasi, weka not kabla ya -ing form.
2Kivumishi + Kihusishi + -ing
Vivumishi vyenye vihusishi vyake A2-31 hufuatwa na -ing pale wazo linalofuata ni kitendo.
3Kitenzi + Kihusishi + -ing
Kanuni hiyo hiyo inafanya kazi baada ya vitenzi vyenye vihusishi vyake (think about, talk about, apologise for, succeed in, insist on).
4before, after, by, without, instead of + -ing
Baada ya vihusishi hivi, tumia -ing. Mtu anayefanya kitendo cha -ing kwa kawaida ndiye kiima cha kishazi kikuu. (Zaidi kuhusu hili katika B2-10.)
5"To" Kama Kihusishi
Katika misemo michache, to ni kihusishi, si sehemu ya to-infinitive. Tumia -ing baada yake. Inayotumika zaidi ni look forward to, be used to (tazama B1-21), object to na when it comes to.
6It's no use / There's no point / It's worth
Misemo hii isiyobadilika inaeleza kama kitendo kina faida. It's no use na There's no point maana yake ni "haitasaidia". It's worth maana yake ni "ni wazo zuri — matokeo yanastahili juhudi". Worth pia inaweza kuchukua nomino: It's worth the money.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Kutembea… kama kiima → "Walk…" au "To walk…". Kiswahili hutumia ku- kama kiima (Kutembea kila jioni kunanifanya niwe na afya). Tukiondoa ku- tunapata base form, ambayo si sahihi kama kiima; tukitafsiri ku- kama to, sentensi ni sahihi kisarufi lakini inasikika rasmi au ya kizamani. Katika Kiingereza cha kawaida, kiima ni -ing.
2. Kabla ya kulala, bila kulipa → "before to sleep, without to pay". Kwa sababu ku- = to, tunaweka to (au base form tu) baada ya before, after, without, by. Lakini kabla ya ku-, bila ku-, kwa ku- zote ni kihusishi + -ing.
3. Natazamia kukuona → "look forward to see". Kosa hili linaonekana sana katika barua pepe za kikazi za Afrika Mashariki. Look forward to inaonekana kama want to, lakini hapa to ni kihusishi. Tumia jaribio la nomino: We look forward to your visit inafanya kazi — kwa hiyo -ing.
4. Ninafikiria ku- → "thinking to". Ninafikiria kununua kiwanja inatafsiriwa mara nyingi kama I'm thinking to buy. Ni ya kawaida katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, lakini si sahihi katika Kiingereza sanifu: think kwa maana ya kupanga huchukua about / of + -ing.
Usichanganye
to-infinitive na to (kihusishi) + -ing — Uliza: nomino inaweza kufuata to hapa? Kama ndiyo, ni kihusishi → -ing.
Kiima cha -ing na It's + kivumishi + to — Yote mawili yanazungumzia shughuli kwa ujumla. Muundo wa It B1-17 unatumika sana katika mazungumzo.
-ing kama nomino na Present Continuous — Vyote vinatumia -ing, lakini matumizi ya nomino yanataja shughuli; continuous inahitaji be na inaeleza kitendo kinachoendelea A1-22.
for + -ing na to + kitenzi — Tumia for + -ing kwa kazi ya kitu; tumia to + kitenzi kwa lengo la mtu A2-26.
Tahajia na Matamshi
- Tahajia ya -ing: make → making, stop → stopping, begin → beginning, die → dying; lakini visit → visiting, open → opening (hakuna kurudufu pale silabi ya mwisho haina mkazo).
- -ing huishia kwa /ŋ/, sauti ya ng' katika ng'ombe. Usiongeze /g/ wala irabu: seeing, si "siingi". Katika mazungumzo ya haraka na yasiyo rasmi, -ing mara nyingi hutamkwa /ɪn/ ("lookin' forward"), lakini daima andika -ing.
- look forward to hutamkwa kama kipande kimoja, na to dhaifu: /lʊk ˈfɔːwəd tə/ (UK), /lʊk ˈfɔːrwərd tə/ (US) — "look FOR-wud tuh". look ina /ʊ/ fupi; usiirefushe kama "luuk".
- worth /wɜːθ/ (UK), /wɝːθ/ (US) — kama "wurth". Irabu /ɜː/ si o wala a ya Kiswahili: midomo imelegea, ulimi katikati. Mwishoni kuna /θ/, sauti ya th katika thelathini; kama huitumii katika Kiswahili chako, jizoeze — si /s/ wala /t/.
Kanuni ya Dhahabu
Baada ya kihusishi, kitenzi kwa kawaida huchukua umbo la -ing — pamoja na to katika look forward to, be used to na object to. Ku- baada ya kabla ya, bila, kwa au kama kiima → -ing, si to. Kiima kimoja cha -ing huchukua kitenzi cha umoja.
Mazoezi
A. Muundo
Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.
-
(eat) too much sugar is bad for your teeth.
-
She's very good at (fix) things.
-
We look forward to (work) with you.
-
You can book tickets by (call) this number.
-
It's not worth (wait) for the next bus.
-
He left without (say) goodbye.
-
Learning new words (be) easy with this app.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: There's no point in ….
-
Chagua jibu sahihi: I'd like … the museum.
-
Chagua jibu sahihi: I'm looking forward … you.
-
Tumia jaribio la nomino, kisha chagua: I object to … for parking.
-
Tumia jaribio la nomino, kisha chagua: I hope to … you soon.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
Thank you for help me.
-
I'm used to drive on the left. (I live in the UK now.)
-
It's worth to visit the old town.
-
Swimming in the sea are my favourite thing in summer.
-
Instead of taking the bus, I walked.
D. Katika Muktadha
Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.
Dear Ms Patel,
Thank you for 18 (send) me the information about the course. I am very interested in 19 (join). 20 (study) online suits me, because I work full-time. Is it worth 21 (buy) the books, or are they available online? I look forward to 22 (hear) from you.
Best wishes,
Leo Martins
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika sentensi mbili zinazoanza na kiima cha -ing: moja kuhusu kitu unachokipenda na moja kuhusu kitu unachokiona kigumu.
-
Andika sentensi mbili kuhusu siku zijazo: moja kwa look forward to na moja kwa It's worth.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do kwa Kiswahili: Kitenzi + Mtu + To My parents never let me (stay) out late.
-
B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be kwa Kiswahili: Kubashiri kwa Ushahidi He be at home — his car isn't here. (I'm sure he isn't.)
-
A2-31 Good At, Afraid Of, Listen To: Maneno na Vihusishi (Dependent Prepositions) kwa Kiswahili She's afraid spiders.
Majibu
A. Muundo
- Eating
- fixing
- working
- calling
- waiting
- saying
- is
B. Maana
- complaining
- to visit
- to seeing
- paying
- see
C. Tafuta Kosa
- Thank you for helping me. / Thank you for your help.
- I'm used to driving on the left.
- It's worth visiting the old town.
- Swimming in the sea is my favourite thing in summer.
- ✓ Instead of taking the bus, I walked.
D. Katika Muktadha
- sending
- joining
- Studying
- buying
- hearing
E. Zamu Yako
- Walking in the mountains makes me happy. Getting up early is really hard for me.
- I'm looking forward to seeing my cousins at the weekend. It's worth booking the train early.
F. Marudio Mchanganyiko
- stay
- can't / couldn't
- of
