SlowingoSarufi
B1 20 / 39

Gerund kwa Kiswahili: -ing Kama Nomino, Kiima na Baada ya Kihusishi

-ing as a Noun: Gerund Subjects and After Prepositions

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kutumia -ing form kama kiima cha sentensi, baada ya vihusishi (prepositions) — pamoja na to katika look forward to — na katika misemo isiyobadilika It's no use, There's no point na It's worth.

Wazo Kuu

-ing form inaweza kufanya kazi ya nomino. Vitabu vya sarufi mara nyingi huiita gerund inapofanya kazi hii. Swimming inaweza kuwa mchezo, kama vile football ni mchezo: Swimming is good for you. Football is good for you.

Wazo hili moja linaeleza kanuni mbili. Kwanza, -ing form inaweza kuwa kiima cha sentensi, kama nomino yoyote. Pili, kihusishi (in, at, of, about, before, without…) hufuatwa na nomino — kwa hiyo ukitaka kitenzi baada ya kihusishi, unatumia umbo lake la nomino: -ing form.

Fikiria kihusishi kinachoruhusu nomino tu kuingia. Kitenzi kinachotaka kukifuata lazima kivae kinyago cha nomino — mwisho wa -ing: interested in learning, before leaving, without saying. Sehemu ngumu: wakati mwingine to nayo ni kihusishi. Hapo kitenzi kinahitaji kinyago kile kile: I look forward to seeing you.

Kiswahili na Kiingereza

Habari njema: Kiswahili kina wazo hili hili. Kitenzi chenye ku- kinaweza kufanya kazi ya nomino — kinakuwa kiima (Kuogelea kunafaa kwa afya), na kinakaa baada ya maneno kama kabla ya, bila, kwa, badala ya (kabla ya kuondoka, bila kusema). Tofauti ni hii: katika nafasi hizi, ku- ya Kiswahili inalingana na -ing, si na to. Kwa hiyo kabla ya kuondoka ni before leaving, si before to leave. Na kama ilivyo kuogelea kunafaa (umoja), -ing form kama kiima inachukua kitenzi cha umoja: Swimming is…

KiswahiliKiingereza
Kuogelea ni kuzuri kwa mgongo.Swimming is good for your back.
Una hamu ya kujiunga na klabu yetu?Are you interested in joining our club?
Kagua kazi yako kabla ya kuituma.Check your work before sending it.
Aliondoka bila kuaga.He left without saying goodbye.
Unaweza kuokoa umeme kwa kuzima taa.You can save energy by turning off the lights.
Natazamia kukuona.I look forward to seeing you.
Makumbusho hayo yanafaa kutembelewa.The museum is worth visiting.

Kanuni ya haraka: ku- baada ya kabla ya, baada ya, bila, kwa, badala ya, au kama kiima → -ing.

Muundo

-ing form kama kiima

Kiima cha -ingKitenziSehemu iliyobaki
Swimmingisgood for your back.
Learning a languagetakestime.
Not sleeping enoughmakesme irritable.

Kiima kimoja cha -ing ni umoja, kwa hiyo kitenzi ni cha umoja — hata kama kifungu kina nomino ya wingi (Reading reviews takes ages). Viima viwili vya -ing vilivyounganishwa kwa and huchukua kitenzi cha wingi: Swimming and cycling are both good exercise.

Kihusishi + -ing

KihusishiMfano
in / at / of / aboutinterested in learning, good at cooking, tired of waiting, worried about losing
before / afterbefore leaving, after finishing
instead of / withoutinstead of waiting, without saying goodbye
by (jinsi)by taking the train
for (sababu)thanks for coming, sorry for being late

Mambo mawili madogo yasiyofuata kanuni: but na except zinaweza kuchukua base form (We did nothing but wait).

"To" kama kihusishi — jaribio: unaweza kuweka nomino baada yake?

Msemo+ nomino+ -ing
look forward toI look forward to the weekend.I look forward to meeting you.
be used toI'm used to the noise.I'm used to working at night.
object toThey object to the plan.They object to paying more.
when it comes towhen it comes to moneywhen it comes to cooking

Misemo isiyobadilika + -ing

MsemoMfano
It's no use + -ingIt's no use complaining.
There's no point (in) + -ingThere's no point (in) arguing.
It's (not) worth + -ingIt's worth booking early.
kitu is worth + -ingThe museum is worth visiting.

Matumizi

1-ing Form Kama Kiima

Tumia -ing form kama kiima kuzungumzia shughuli kwa ujumla. Kitenzi ni cha umoja. Kwa hasi, weka not kabla ya -ing form.

Cycling to work saves me a lot of money.
Kwenda kazini kwa baiskeli kunaniokolea pesa nyingi.
kwenda (ku-) kama kiima → cycling; saves: umoja
Eating out every night gets expensive.
Kula mgahawani kila usiku kunakuwa ghali.
ku- kama kiima → eating
Finding a flat in this city is a nightmare.
Kupata nyumba ya kupanga katika jiji hili ni kazi ngumu mno.
flat (UK) = apartment (US)
Not knowing the results is the worst part.
Kutojua matokeo ndiyo sehemu mbaya zaidi.
kuto- → not + -ing
Is driving in the snow dangerous?
Je, kuendesha gari kwenye theluji ni hatari?
swali: is + kiima cha -ing

2Kivumishi + Kihusishi + -ing

Vivumishi vyenye vihusishi vyake A2-31 hufuatwa na -ing pale wazo linalofuata ni kitendo.

Are you interested in joining our book club?
Una hamu ya kujiunga na klabu yetu ya vitabu?
interested in + -ing
She's really good at explaining things.
Yeye ni hodari sana wa kueleza mambo.
good at + -ing; yeye ni mwanamke → she
I'm tired of hearing the same excuses.
Nimechoka kusikia visingizio vile vile.
nimechoka (-me-) → I'm tired; tired of + -ing
He's nervous about giving his first presentation.
Ana wasiwasi kuhusu kutoa wasilisho lake la kwanza.
kuhusu kutoa → about giving

3Kitenzi + Kihusishi + -ing

Kanuni hiyo hiyo inafanya kazi baada ya vitenzi vyenye vihusishi vyake (think about, talk about, apologise for, succeed in, insist on).

I'm thinking about changing my job.
Ninafikiria kubadilisha kazi.
ninafikiria ku- → thinking about + -ing, si "thinking to"
We succeeded in raising the money.
Tulifanikiwa kukusanya pesa hizo.
succeed in + -ing
He apologised for being late.
Aliomba msamaha kwa kuchelewa.
kwa kuchelewa → for being late
Thank you for helping me.
Asante kwa kunisaidia.
kwa kunisaidia → for helping me

4before, after, by, without, instead of + -ing

Baada ya vihusishi hivi, tumia -ing. Mtu anayefanya kitendo cha -ing kwa kawaida ndiye kiima cha kishazi kikuu. (Zaidi kuhusu hili katika B2-10.)

Always check your work before sending it.
Kagua kazi yako kila mara kabla ya kuituma.
kabla ya ku- → before + -ing
After graduating, she moved to Canada.
Baada ya kuhitimu, alihamia Kanada.
baada ya ku- → after + -ing
You can save energy by turning off the lights.
Unaweza kuokoa umeme kwa kuzima taa.
kwa ku- (jinsi) → by + -ing
He left without saying goodbye.
Aliondoka bila kuaga.
bila ku- → without + -ing
Instead of waiting for the bus, we walked.
Badala ya kusubiri basi, tulitembea.
badala ya ku- → instead of + -ing

5"To" Kama Kihusishi

Katika misemo michache, to ni kihusishi, si sehemu ya to-infinitive. Tumia -ing baada yake. Inayotumika zaidi ni look forward to, be used to (tazama B1-21), object to na when it comes to.

I'm really looking forward to seeing you next week.
Natazamia sana kukuona wiki ijayo.
to = kihusishi → seeing
We look forward to hearing from you.
Tunatazamia kusikia kutoka kwako.
mwisho wa barua pepe rasmi
I'm not used to getting up this early.
Sijazoea kuamka mapema hivi.
sijazoea → not used to + -ing; tazama B1-21
Many residents object to paying higher parking fees.
Wakazi wengi wanapinga kulipa ada kubwa zaidi za maegesho.
object to + -ing
When it comes to choosing a laptop, I always ask my brother.
Linapokuja suala la kuchagua kompyuta mpakato, huwa namwuliza kaka yangu kila mara.
when it comes to + -ing

6It's no use / There's no point / It's worth

Misemo hii isiyobadilika inaeleza kama kitendo kina faida. It's no use na There's no point maana yake ni "haitasaidia". It's worth maana yake ni "ni wazo zuri — matokeo yanastahili juhudi". Worth pia inaweza kuchukua nomino: It's worth the money.

It's no use crying about it now.
Haina faida kulia kuhusu jambo hilo sasa.
haina faida ku- → it's no use + -ing
There's no point in buying a printer — we hardly ever print anything.
Hakuna haja ya kununua printa
huwa hatuchapishi karibu chochote. — hakuna haja ya ku- → no point in + -ing
Is it worth repairing this old phone?
Inafaa kutengeneza simu hii ya zamani?
inafaa ku- → worth + -ing
That restaurant is definitely worth trying.
Mgahawa ule kwa hakika unastahili kujaribiwa.
worth + -ing
It isn't worth taking the car — parking is impossible.
Haifai kwenda na gari
kupata maegesho hakuwezekani. — not worth + -ing

Makosa ya Kawaida

❌I'm interested in learn the guitar.
✅I'm interested in learning the guitar.
kihusishi + -ing
❌I look forward to meet you.
✅I look forward to meeting you.
hapa to ni kihusishi
❌Swimming are good exercise.
✅Swimming is good exercise.
kiima kimoja cha -ing ni umoja
❌Swim is my favourite sport.
✅Swimming is my favourite sport.
kitenzi kinachotumika kama kiima kinahitaji -ing
❌After finish work, I go to the gym.
✅After finishing work, I go to the gym. au After I finish work, I go to the gym.
after + -ing au after + kishazi
❌He left without to say anything.
✅He left without saying anything.
without + -ing
❌It's worth to visit the old town.
✅It's worth visiting the old town.
worth + -ing
❌There's no point to argue.
✅There's no point (in) arguing.
no point (in) + -ing
❌I'm thinking to change my job.
✅I'm thinking about changing my job. au I'm thinking of changing my job.
think about / of + -ing

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Kutembea… kama kiima → "Walk…" au "To walk…". Kiswahili hutumia ku- kama kiima (Kutembea kila jioni kunanifanya niwe na afya). Tukiondoa ku- tunapata base form, ambayo si sahihi kama kiima; tukitafsiri ku- kama to, sentensi ni sahihi kisarufi lakini inasikika rasmi au ya kizamani. Katika Kiingereza cha kawaida, kiima ni -ing.

❌Walk every evening keeps me healthy.
✅Walking every evening keeps me healthy.
Kiima cha kitenzi → -ing.
⚠️To cook for a big family is hard work.
✅Cooking for a big family is hard work.
Sarufi ni sahihi, lakini to + kitenzi kama kiima inasikika rasmi; -ing ndiyo ya kawaida.

2. Kabla ya kulala, bila kulipa → "before to sleep, without to pay". Kwa sababu ku- = to, tunaweka to (au base form tu) baada ya before, after, without, by. Lakini kabla ya ku-, bila ku-, kwa ku- zote ni kihusishi + -ing.

❌Brush your teeth before go to bed.
✅Brush your teeth before going to bed. au Brush your teeth before you go to bed.
❌He entered the stadium without to pay.
✅He entered the stadium without paying.
❌I learned English by watch films.
✅I learned English by watching films.
kwa kutazama → by watching.

3. Natazamia kukuona → "look forward to see". Kosa hili linaonekana sana katika barua pepe za kikazi za Afrika Mashariki. Look forward to inaonekana kama want to, lakini hapa to ni kihusishi. Tumia jaribio la nomino: We look forward to your visit inafanya kazi — kwa hiyo -ing.

❌Our team is looking forward to meet the new manager.
✅Our team is looking forward to meeting the new manager.
to = kihusishi.

4. Ninafikiria ku- → "thinking to". Ninafikiria kununua kiwanja inatafsiriwa mara nyingi kama I'm thinking to buy. Ni ya kawaida katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, lakini si sahihi katika Kiingereza sanifu: think kwa maana ya kupanga huchukua about / of + -ing.

❌We are thinking to buy a plot in Dodoma.
✅We are thinking about buying a plot in Dodoma. au We are thinking of buying a plot in Dodoma.

Usichanganye

to-infinitive na to (kihusishi) + -ing — Uliza: nomino inaweza kufuata to hapa? Kama ndiyo, ni kihusishi → -ing.

I want to see the new film.
Nataka kuona filamu mpya.
"I want to the film" haiwezekani → to-infinitive
I'm looking forward to seeing the new film.
Natazamia kuona filamu mpya.
"looking forward to the film" inawezekana → kihusishi; Kiswahili kina "kuona" katika zote mbili

Kiima cha -ing na It's + kivumishi + to — Yote mawili yanazungumzia shughuli kwa ujumla. Muundo wa It B1-17 unatumika sana katika mazungumzo.

Learning a language takes time.
Kujifunza lugha huchukua muda.
kiima cha -ing
It's hard to learn a language as an adult.
Ni vigumu kujifunza lugha ukiwa mtu mzima.
It's + kivumishi + to

-ing kama nomino na Present Continuous — Vyote vinatumia -ing, lakini matumizi ya nomino yanataja shughuli; continuous inahitaji be na inaeleza kitendo kinachoendelea A1-22.

Running is my favourite hobby.
Kukimbia ndiyo burudani ninayoipenda zaidi.
shughuli
She's running in the park right now.
Anakimbia bustanini sasa hivi.
Present Continuous: is + running

for + -ing na to + kitenzi — Tumia for + -ing kwa kazi ya kitu; tumia to + kitenzi kwa lengo la mtu A2-26.

This knife is for cutting bread.
Kisu hiki ni cha kukatia mkate.
kazi ya kitu
I went to the shop to buy bread.
Nilienda dukani kununua mkate.
lengo la mtu

Tahajia na Matamshi

  • Tahajia ya -ing: make → making, stop → stopping, begin → beginning, die → dying; lakini visit → visiting, open → opening (hakuna kurudufu pale silabi ya mwisho haina mkazo).
  • -ing huishia kwa /ŋ/, sauti ya ng' katika ng'ombe. Usiongeze /g/ wala irabu: seeing, si "siingi". Katika mazungumzo ya haraka na yasiyo rasmi, -ing mara nyingi hutamkwa /ɪn/ ("lookin' forward"), lakini daima andika -ing.
  • look forward to hutamkwa kama kipande kimoja, na to dhaifu: /lʊk ˈfɔːwəd tə/ (UK), /lʊk ˈfɔːrwərd tə/ (US) — "look FOR-wud tuh". look ina /ʊ/ fupi; usiirefushe kama "luuk".
  • worth /wɜːθ/ (UK), /wɝːθ/ (US) — kama "wurth". Irabu /ɜː/ si o wala a ya Kiswahili: midomo imelegea, ulimi katikati. Mwishoni kuna /θ/, sauti ya th katika thelathini; kama huitumii katika Kiswahili chako, jizoeze — si /s/ wala /t/.

Kanuni ya Dhahabu

Baada ya kihusishi, kitenzi kwa kawaida huchukua umbo la -ing — pamoja na to katika look forward to, be used to na object to. Ku- baada ya kabla ya, bila, kwa au kama kiima → -ing, si to. Kiima kimoja cha -ing huchukua kitenzi cha umoja.

Mazoezi

A. Muundo

Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.

  1. (eat) too much sugar is bad for your teeth.
  2. She's very good at (fix) things.
  3. We look forward to (work) with you.
  4. You can book tickets by (call) this number.
  5. It's not worth (wait) for the next bus.
  6. He left without (say) goodbye.
  7. Learning new words (be) easy with this app.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: There's no point in ….
  2. Chagua jibu sahihi: I'd like … the museum.
  3. Chagua jibu sahihi: I'm looking forward … you.
  4. Tumia jaribio la nomino, kisha chagua: I object to … for parking.
  5. Tumia jaribio la nomino, kisha chagua: I hope to … you soon.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. Thank you for help me.
  2. I'm used to drive on the left. (I live in the UK now.)
  3. It's worth to visit the old town.
  4. Swimming in the sea are my favourite thing in summer.
  5. Instead of taking the bus, I walked.

D. Katika Muktadha

Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.

An email about a course
Dear Ms Patel,
Thank you for 18 (send) me the information about the course. I am very interested in 19 (join). 20 (study) online suits me, because I work full-time. Is it worth 21 (buy) the books, or are they available online? I look forward to 22 (hear) from you.
Best wishes,
Leo Martins

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika sentensi mbili zinazoanza na kiima cha -ing: moja kuhusu kitu unachokipenda na moja kuhusu kitu unachokiona kigumu.
  2. Andika sentensi mbili kuhusu siku zijazo: moja kwa look forward to na moja kwa It's worth.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do kwa Kiswahili: Kitenzi + Mtu + To
    My parents never let me (stay) out late.
  2. B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be kwa Kiswahili: Kubashiri kwa Ushahidi
    He be at home — his car isn't here. (I'm sure he isn't.)
  3. A2-31 Good At, Afraid Of, Listen To: Maneno na Vihusishi (Dependent Prepositions) kwa Kiswahili
    She's afraid spiders.
Majibu

A. Muundo

  1. Eating
  2. fixing
  3. working
  4. calling
  5. waiting
  6. saying
  7. is

B. Maana

  1. complaining
  2. to visit
  3. to seeing
  4. paying
  5. see

C. Tafuta Kosa

  1. Thank you for helping me. / Thank you for your help.
  2. I'm used to driving on the left.
  3. It's worth visiting the old town.
  4. Swimming in the sea is my favourite thing in summer.
  5. ✓ Instead of taking the bus, I walked.

D. Katika Muktadha

  1. sending
  2. joining
  3. Studying
  4. buying
  5. hearing

E. Zamu Yako

  1. Walking in the mountains makes me happy. Getting up early is really hard for me.
  2. I'm looking forward to seeing my cousins at the weekend. It's worth booking the train early.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. stay
  2. can't / couldn't
  3. of
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play