Inversion I: Never have I…, No sooner had I… – përmbysja e rendit pas fjalëve mohuese
Inversion I: Never Have I…, No Sooner Had I…
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do ta zhvendosni një shprehje mohuese (never, rarely, seldom, little, at no time, under no circumstances, not only, no sooner, hardly e të tjera) në fillim të fjalisë dhe do ta ndryshoni rendin e fjalëve pas saj (inversion, përmbysja e rendit), për t'i dhënë theks dhe dramë shkrimit dhe të folurit zyrtar.
Ideja kryesore
Rendi normal i fjalëve në anglisht është kryefjalë + folje: I have never seen such a mess. Fjala më e rëndësishme, never, fshihet në mes.
Për ta nxjerrë atë fjalë në skenë, mund ta zhvendosni në fillim: Never… Por atëherë anglishtja sinjalizon që po ndodh diçka e pazakontë. Menjëherë pas shprehjes mohuese folja ndihmëse kalon para kryefjalës, tamam si në pyetje: Never have I seen such a mess.
Mendojeni si një rrahje daulleje. Fjala mohuese del përpara dhe rendi i ndryshuar është daullja që i thotë dëgjuesit: «kjo ka rëndësi». Faktet nuk ndryshojnë; ndryshon drama.
Meqë është kaq dramatike, inversion i përket kryesisht shkrimit zyrtar, fjalimeve, lajmeve, njoftimeve zyrtare dhe tregimeve. Në bisedën e përditshme rendi normal zakonisht tingëllon më natyrshëm.
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip rendi i fjalëve është i lirë dhe pas një ndajfoljeje në fillim folja shpesh vjen para kryefjalës: «Rrallë ankohet ajo». Pra, ideja që fjala e theksuar del përpara dhe rendi ndryshon nuk ju është e huaj. Ndryshimet janë katër. Së pari, anglishtja nuk e zhvendos foljen kryesore, por foljen ndihmëse; kur nuk ka, shton do / does / did: Rarely does she complain, jo Rarely complains she. Së dyti, shqipja i do dy mohime («Kurrë nuk kam parë», «Në asnjë rast nuk duhet»); anglishtja vetëm një: Never have I…, Under no circumstances should you…. Së treti, shqipja zakonisht nuk e thotë përemrin kryefjalë («Kurrë s'kam parë…» – vetën e tregon mbaresa e foljes), kurse anglishtja e do patjetër pas foljes ndihmëse: have I. Së katërti, «jo vetëm që… por…» dhe «sapo…, (kur)…» nuk përkthehen fjalë për fjalë: Not only did she… (pa that), No sooner had we… than.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Kurrë nuk kam parë diçka të tillë. | Never have I seen anything like it. | një mohim; I pas have |
| Rrallë ankohet ajo. | Rarely does she complain. | does + forma bazë, jo complains she |
| Në asnjë rast nuk mund të largoheni. | Under no circumstances can you leave. | pa not |
| As që e kuptonim rrezikun. | Little did we realise the danger. | little = aspak; did + forma bazë |
| Jo vetëm që fitoi, por theu edhe rekordin. | Not only did she win, but she also broke the record. | pa that; inversion vetëm te pjesa e parë |
| Sapo mbërritëm, filloi shiu. | No sooner had we arrived than it started to rain. | had + V3 … than, jo when |
| Sapo u ula, ra telefoni. | Hardly had I sat down when the phone rang. | hardly … when |
| Kurrë më nuk do t'ia jap makinën. | Never again will I lend him my car. | këtu është njësoj: fjala mohuese në fillim jep theksin |
Shkurt: shprehja mohuese në fillim + folja ndihmëse + kryefjala, me një mohim të vetëm dhe pa e hequr përemrin kryefjalë.
Forma
Rregulli: shprehja mohuese + folja ndihmëse + kryefjala + pjesa tjetër e fjalisë
| Rendi normal | Rendi i përmbysur |
|---|---|
| I have never seen anything like it. | Never have I seen anything like it. |
| She rarely complains. | Rarely does she complain. |
| We didn't realise the danger at all. | Little did we realise the danger. |
| You can't leave under any circumstances. | Under no circumstances can you leave. |
Cila folje zhvendoset?
| Folja në fjalinë normale | Çfarë zhvendoset | Shembull |
|---|---|---|
| be si folje kryesore | am / is / are / was / were | Seldom is she late. |
| forma e kryer, e vazhdueshme ose pësore | folja e parë ndihmëse | Never had they been so busy. |
| folje modale | folja modale | On no account should you sign it. |
| Present Simple (e tashmja e thjeshtë) / Past Simple (e kryera e thjeshtë), pa folje ndihmëse | shtohet do / does / did + forma bazë | Rarely does he call. Little did I know. |
Modelet me dy pjesë: përmbyset vetëm pjesa e parë
| Modeli | Shembull |
|---|---|
| Not only + folja ndihmëse + kryefjala…, but (also)… | Not only did she win, but she also broke the record. |
| No sooner + had + kryefjala + past participle… than… | No sooner had we arrived than it started to rain. |
| Hardly / Scarcely / Barely + had + kryefjala + past participle… when… | Hardly had I sat down when the phone rang. |
Përdorimi
1Never, rarely, seldom, little
Këto fjalë janë mohuese ose pothuajse mohuese. Në fillim theksojnë sa e pazakontë është diçka. Never before dhe never again janë të shpeshta. Little në këtë model do të thotë «aspak» dhe shkon me foljet e të ditures: know, realise, suspect, imagine, think, dream – në shqip «as që e dinte», «nuk e kishte idenë».
2At no time, under no circumstances, on no account, in no way, not once
Këto shprehje kanë brenda no ose not dhe do të thonë «kurrë» ose «aspak». Janë tipike për deklaratat zyrtare, rregullat, paralajmërimet dhe mohimet e forta. Në shqip pas tyre vjen edhe «nuk» («në asnjë rast nuk…»); në anglisht mohimi është vetëm një. Një kundrinor me not a (single) në fillim punon njësoj.
3Not only… but (also)
Vini not only në fillim për të treguar që fakti i parë është tashmë befasues – dhe ka edhe më. Përmbyset vetëm pjesa e parë; pjesa e dytë ruan rendin normal. But shpesh hiqet, dhe also mund të lëvizë ose të zëvendësohet me too ose as well. Në shqip themi «jo vetëm që…», por that në anglisht këtu nuk vihet.
4No sooner… than; hardly / scarcely / barely… when
Këto modele thonë që një ngjarje ndodhi menjëherë pas një tjetre – në shqip «sapo…». Ngjarja e parë zakonisht është në Past Perfect (më se e kryera), e dyta në Past Simple. Pas no sooner përdorni than, pas hardly / scarcely / barely përdorni when (ose, më rrallë, before). Në shqip pas «sapo» mund të vijë «kur», por kjo nuk e ndryshon than-in.
5Regjistri: ku i përket inversion
Inversion është zyrtar dhe emfatik. Është i natyrshëm në raporte, lajme, fjalime, tekste ligjore e zyrtare dhe në tregime dramatike. Në bisedë njerëzit përdorin rendin normal; atje inversion tingëllon i qëllimshëm dhe i fortë. Një përjashtim jozyrtar është no way, shumë i zakonshëm në të folur.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Asnjëherë nuk…» → dy mohime. Në shqip pas «asnjëherë», «kurrë», «në asnjë rast» vjen patjetër «nuk»: «Asnjëherë gjatë intervistës nuk e përmendën pagën». Në anglisht shprehja në fillim e bën vetë fjalinë mohuese; një not tjetër është gabim.
2. «Kurrë s'kam ngrënë…» → pa përemrin kryefjalë. Në shqip përemri «unë» zakonisht nuk thuhet, sepse vetën e tregon mbaresa e foljes: «Kurrë s'kam ngrënë peshk kaq të freskët si në Durrës». Kur përmbysni rendin, I duhet të vijë pas foljes ndihmëse – nuk mund të hiqet.
3. «Rrallë gabon Drita…» → folja kryesore para kryefjalës. Në shqip pas «rrallë» kalon përpara vetë folja: «Rrallë gabon Drita në llogaritë e saj». Në anglisht përpara kalon vetëm folja ndihmëse; në Present Simple dhe Past Simple shtohet do / does / did, dhe folja kryesore mbetet në formën bazë pas kryefjalës.
4. «Jo vetëm që…» → not only that. «Jo vetëm që Erioni ma rregulloi laptopin, por më mësoi edhe si ta mbroj nga viruset.» «Që» kthehet lehtë në that. Pas not only në fillim të fjalisë nuk vihet that: vjen menjëherë folja ndihmëse.
5. «Sapo…, kur…» → no sooner … when. Në shqip themi: «Sapo e kishim ngritur çadrën, kur një stuhi me breshër goditi kampin». «Kur» kthehet në when, por no sooner shkon vetëm me than. When shkon me hardly / scarcely / barely.
Mos i ngatërroni
Fjala mohuese në mes apo në fillim – Inversion ndodh vetëm kur shprehja mohuese del në fillim. Në vendin e saj normal përdorni rendin normal. Njësoj vlen edhe për not only.
At no time apo in no time – At no time do të thotë «asnjëherë» dhe e bën fjalinë mohuese, prandaj përmbyset. In no time do të thotë «sa hap e mbyll sytë», shumë shpejt. Fjalia është pohore, prandaj nuk ka inversion. Edhe shprehje të tjera në fillim që nuk e bëjnë fjalinë mohuese (not long ago, not surprisingly) ruajnë rendin normal.
Kryefjalë mohuese apo ndajfolje mohuese në fillim – Hardly anyone, few people dhe nobody mund të jenë kryefjalë. Atëherë asgjë nuk ka lëvizur dhe rendi është normal.
Inversion apo pyetje – Rendi duket si në pyetje, por fjalia është pohim: pa pikëpyetje dhe me zë që bie. Edhe only, not until dhe so… that në fillim sjellin inversion – shih C1-02. Pyetjet bisht (question tags) pas never dhe hardly janë pohore – shih B1-15.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Shprehja në fillim mban theksin kryesor: NEver have I…, NOT ONly did she…, under NO circumstances…. (Shkronjat e mëdha këtu tregojnë vetëm theksin.)
- Në inversion folja ndihmëse ruan formën e plotë: Never have I… (jo Never've I…). Thojeni qartë, pa e gëlltitur.
- Pas një shprehjeje të shkurtër mohuese në fillim zakonisht nuk vihet presje: Rarely does he….
- Seldom /ˈseldəm/ dhe scarcely /ˈskeəsli/ (UK), /ˈskersli/ (US) janë kryesisht fjalë të shkrimit; në të folur rarely dhe hardly janë më të zakonshme. Rrokja e dytë e seldom është e dobët, /ə/, si «ë» e shqipes; mos thoni «sel-dom» me «o» të plotë.
- r në rarely nuk është as «r», as «rr»: maja e gjuhës nuk e prek qiellzën, por përkulet pak prapa.
- Little did I know është aq e shpeshtë në tregime sa funksionon pothuajse si shprehje e ngulitur.
Rregulli i artë
Kur zhvendosni në fillim një shprehje mohuese që e bën gjithë fjalinë mohuese, përdorni rendin e pyetjes: folja ndihmëse + kryefjala. Nuk ka folje ndihmëse dhe folja nuk është be? Shtoni do / does / did + formën bazë. Te modelet me dy pjesë (not only, no sooner, hardly) përmbyset vetëm pjesa e parë. Dhe ndryshe nga shqipja: një mohim të vetëm, dhe përemri kryefjalë nuk hiqet.
Ushtrime
A. Forma
Rishkruani çdo fjali. Filloni me fjalët e dhëna dhe ruani kuptimin.
-
Rishkruani duke filluar me "Never": I had never felt so out of place in my own office.
-
Rishkruani duke filluar me "Seldom": Our director rarely praises anyone in public.
-
Rishkruani duke filluar me "Little": She had no idea that the whole team was planning a surprise party.
-
Rishkruani duke filluar me "Under no circumstances": Staff must never give out customers' passwords over the phone.
-
Rishkruani duke filluar me "Not only": The new software is cheaper, and it is also far easier to use.
-
Rishkruani duke filluar me "No sooner": The speaker had just finished her talk when protesters ran onto the stage.
-
Rishkruani duke filluar me "Hardly": The match had only just started when it began to snow heavily.
-
Rishkruani duke filluar me "At no time": The company never told its customers that their data had been sold.
B. Kuptimi
Lexoni situatën dhe zgjidhni fjalinë më të mirë.
-
Një shok ju pyet te kafeja nëse keni provuar ndonjëherë parashutizmin. Cila përgjigje tingëllon e natyrshme?inversion is far too dramatic for a casual chat
-
Rreshti i parë i një tregimi të shkurtër, që duhet të krijojë tension. Cila funksionon më mirë?a classic storytelling opener; the plain version is flat and awkward
-
Një deklaratë e një kompanie që mohon me forcë rrjedhjen e të dhënave. Cila është më emfatike?the fronted denial comes first and carries the stress
-
Cila fjali thotë që puna u bë shumë shpejt?in no time = very quickly (no inversion); at no time = never
-
Një fjalim para aksionarëve që e paraqet rezultatin e parë si mbresëlënës më vete, me diçka tjetër që vjen pas. Cila përshtatet më mirë?not only… but also builds up to the second fact
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim gramatikor ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
Never before the city council had received so many complaints about a single building project.
-
Rarely the new manager attends the Friday meetings, and the team has started to notice.
-
No sooner had the guests sat down to dinner when the fire alarm went off in the kitchen.
-
Not only the hotel was overbooked, but the staff also refused to find us another room nearby.
-
Little did the passengers realise that their flight would be the last one to leave before the storm.
D. Në kontekst
Lexoni fjalimin. Rishkruani fjalitë me numër që të jenë më emfatike dhe më zyrtare.
Good evening, everyone, and welcome back. (19) We have never welcomed so many visitors on a single night.
When the roof collapsed two years ago, (20) we didn't realise at all how long the repairs would take. (21) The building was badly damaged, and our oldest paintings were also at risk. Volunteers worked through the winter to save them. (22) The last crates had only just come back from storage when the first schools began asking to visit. (23) We never considered closing for good, not even once. And finally, a word for our younger guests: (24) you must not touch the exhibits under any circumstances, however tempting they are!
-
Rishkruani (19) duke filluar me "Never".
-
Rishkruani (20) duke filluar me "little".
-
Rishkruani (21) duke filluar me "Not only".
-
Rishkruani (22) duke filluar me "No sooner".
-
Rishkruani (23) duke filluar me "Not once".
-
Rishkruani (24) në stilin e një njoftimi zyrtar, duke filluar me "under no circumstances".
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani fillimin e një tregimi të shkurtër (2–3 fjali). Përdorni të paktën dy inversion të ndryshëm, për shembull Little did…, No sooner… than ose Hardly… when.
-
Shkruani tri rregulla për një laborator ose punishte të përbashkët në stil zyrtar. Përdorni tri fillime mohuese të ndryshme (Under no circumstances, On no account, At no time).
-
Porosia e një klienti mbërriti me vonesë dhe e dëmtuar. Shkruani një përgjigje zyrtare (2–3 fjali). Përdorni Not only për të pranuar të dy problemet dhe një inversion tjetër për të premtuar që kjo nuk do të ndodhë më.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B2-02 Mixed Conditionals: fjalitë kushtore të përziera në anglisht, të shpjeguara në shqip Rishkruani si një fjali kushtore të përzier që fillon me "If": I didn't take the job in Madrid, so I'm not fluent in Spanish now.
-
B2-04 I wish I had…, wish + would dhe regret: keqardhja për të kaluarën në anglisht Rishkruani duke filluar me "I wish": I regret not telling her the truth.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As: kontrasti dhe lëshimi në anglisht Rishkruani duke filluar me "Much as": I like my colleagues, but I don't want to spend my weekends with them.
Përgjigjet
A. Forma
- Never had I felt so out of place in my own office.
- Seldom does our director praise anyone in public.
- Little did she know that the whole team was planning a surprise party. / Little did she realise that the whole team was planning a surprise party.
- Under no circumstances must staff give out customers' passwords over the phone. / Under no circumstances should staff give out customers' passwords over the phone.
- Not only is the new software cheaper, but it is also far easier to use. / Not only is the new software cheaper, it is also far easier to use.
- No sooner had the speaker finished her talk than protesters ran onto the stage.
- Hardly had the match started when it began to snow heavily.
- At no time did the company tell its customers that their data had been sold. / At no time were the company's customers told that their data had been sold.
B. Kuptimi
- No, I've never done anything like that.
- Little did Mara know that the parcel would change everything.
- At no time was customer data shared with third parties.
- In no time we had the whole kitchen clean.
- Not only did we cut costs, but we also increased sales.
C. Gjeni gabimin
- Never before had the city council received so many complaints about a single building project.
- Rarely does the new manager attend the Friday meetings, and the team has started to notice.
- No sooner had the guests sat down to dinner than the fire alarm went off in the kitchen. / Hardly had the guests sat down to dinner when the fire alarm went off in the kitchen.
- Not only was the hotel overbooked, but the staff also refused to find us another room nearby. / Not only was the hotel overbooked, the staff also refused to find us another room nearby.
- ✓ Little did the passengers realise that their flight would be the last one to leave before the storm.
D. Në kontekst
- Never have we welcomed so many visitors on a single night. / Never before have we welcomed so many visitors on a single night.
- little did we realise how long the repairs would take. / little did we know how long the repairs would take.
- Not only was the building badly damaged, but our oldest paintings were also at risk. / Not only was the building badly damaged, our oldest paintings were also at risk.
- No sooner had the last crates come back from storage than the first schools began asking to visit.
- Not once did we consider closing for good.
- under no circumstances must you touch the exhibits / under no circumstances should you touch the exhibits
E. Radha juaj
- Little did Jonah know, as he boarded the night train, that he would never see his home town again. No sooner had the train left the station than all the lights went out.
- Under no circumstances should equipment be removed from the laboratory. On no account must the fire doors be left open. At no time are visitors allowed to enter without a member of staff.
- Please accept our apologies: not only did your order arrive a week late, but it was also damaged in transit. Never again will a parcel leave our warehouse without being checked.
F. Përsëritje e përzier
- If I had taken the job in Madrid, I would be fluent in Spanish now.
- I wish I had told her the truth.
- Much as I like my colleagues, I don't want to spend my weekends with them.
