Inversion: Never Have I…, No Sooner Had I… – ინვერსია ინგლისურად
Inversion I: Never Have I…, No Sooner Had I…
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ უარყოფითი გამოთქმის (never, rarely, seldom, little, at no time, under no circumstances, not only, no sooner, hardly და სხვ.) წინადადების თავში გადმოტანას და მის შემდეგ სიტყვათა რიგის შეცვლას – ფორმალურ წერასა და მეტყველებაში ემფაზისა და დრამატულობისთვის.
მთავარი იდეა
ინგლისურში ჩვეულებრივი რიგია ქვემდებარე + ზმნა: I have never seen such a mess. ყველაზე მნიშვნელოვანი სიტყვა, never, შუაშია დამალული.
ამ სიტყვის სცენაზე გამოსაყვანად შეგიძლიათ ის თავში გადმოიტანოთ: Never… მაგრამ მაშინ ინგლისური გვანიშნებს, რომ რაღაც უჩვეულო ხდება. უარყოფითი ფრაზის შემდეგ დამხმარე ზმნა ქვემდებარის წინ გადმოხტება – ზუსტად ისე, როგორც კითხვაში: Never have I seen such a mess. ამას ინვერსია (სიტყვათა შებრუნებული რიგი) ჰქვია.
წარმოიდგინეთ დოლის გაბმული რიტმი. უარყოფითი სიტყვა წინ გამოდის, შებრუნებული რიგი კი ის დოლია, რომელიც მსმენელს ეუბნება: „ეს მნიშვნელოვანია“. ფაქტები არ იცვლება – იცვლება დრამატულობა.
რადგან ასეთი დრამატულია, ინვერსია ძირითადად ფორმალურ წერას, სიტყვით გამოსვლებს, ახალ ამბებს, ოფიციალურ განცხადებებსა და მხატვრულ თხრობას ეკუთვნის. ყოველდღიურ საუბარში ჩვეულებრივი რიგი ჩვეულებრივ უფრო ბუნებრივია.
ქართული და ინგლისური
ქართულში სიტყვათა რიგი თავისუფალია: „არასოდეს მინახავს ასეთი არეულობა“ და „ასეთი არეულობა არასოდეს მინახავს“ – ორივე ბუნებრივია და ზმნის ფორმა არ იცვლება. ქართულადაც წინ გადმოტანილი სიტყვა ხაზგასმულად ჟღერს – აქ იდეა ერთნაირია. მაგრამ ინგლისურში წინ გადმოტანას ფასი აქვს: დამხმარე ზმნა ქვემდებარის წინ უნდა გადავიდეს, ხოლო Present Simple-სა და Past Simple-ში do / does / did ემატება. ქართულს დამხმარე ზმნები და do არ აქვს, ამიტომ ყველაზე ხშირი შეცდომა ჩვეულებრივი რიგის შენარჩუნებაა: Never I have…
მეორე განსხვავება ორმაგი უარყოფაა. ქართულად „არასოდეს არ“, „არც ერთხელ არ“, „არავითარ შემთხვევაში არ“ ბუნებრივი და აუცილებელია. ინგლისურში never, not once, under no circumstances თავად არის უარყოფა – ზმნა დადებითი რჩება: Not once did he say thank you. მესამე: „როგორც კი… (მაშინვე)“ ქართულად ორივე მოქმედებას წყვეტილით ამბობს, no sooner და hardly კი პირველ მოქმედებას Past Perfect-ში (წარსული სრული) სვამს და than / when-ს მოითხოვს.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ახალ ქალაქში ასეთი თბილი მიღება არასოდეს მიგრძვნია. | Never have I felt so welcome in a new city. | ქართულად რიგი არ იცვლება; ინგლისურად have ქვემდებარის წინ |
| იშვიათად იღებს კომპანია გამოუცდელ თანამშრომელს. | Rarely does the company hire someone without experience. | ქართულს do არ აქვს; ინგლისურად does + საწყისი ფორმა |
| მთელი საღამო არც ერთხელ არ უთქვამს მადლობა. | Not once did he say thank you. | ქართულად ორმაგი უარყოფა; ინგლისურად ზმნა დადებითია |
| ბინა არა მხოლოდ იაფია, არამედ სადგურთანაცაა. | Not only is the flat cheap, but it's also right next to the station. | ინვერსია მხოლოდ პირველ ნაწილში |
| როგორც კი ქურთუკის ფული გადავიხადე, მეზობელ მაღაზიაში ფასდაკლებით დავინახე. | No sooner had I paid for the jacket than I saw it on sale next door. | ქართულად ორი წყვეტილი; ინგლისურად Past Perfect + than |
| უცებ მთელი სამზარეულო დავალაგეთ. | In no time we had the whole kitchen clean. | აქ ერთნაირია: დადებითი წინადადება, რიგი არ იცვლება |
მოკლედ: ინგლისურად უარყოფითი სიტყვის წინ გადმოტანა = კითხვის რიგი (დამხმარე ზმნა + ქვემდებარე), do / does / did საჭიროებისამებრ და ერთი უარყოფა – არა ქართული „არასოდეს არ“.
ფორმა
წესი: უარყოფითი ფრაზა + დამხმარე ზმნა + ქვემდებარე + დანარჩენი
| ჩვეულებრივი რიგი | ინვერსია |
|---|---|
| I have never seen anything like it. | Never have I seen anything like it. |
| She rarely complains. | Rarely does she complain. |
| We didn't realise the danger at all. | Little did we realise the danger. |
| You can't leave under any circumstances. | Under no circumstances can you leave. |
რომელი დამხმარე ზმნა გადადის?
| ზმნა ჩვეულებრივ წინადადებაში | რა გადადის | მაგალითი |
|---|---|---|
| be ძირითადი ზმნაა | am / is / are / was / were | Seldom is she late. |
| სრული, განგრძობითი ან ვნებითი | პირველი დამხმარე ზმნა | Never had they been so busy. |
| მოდალური | მოდალური ზმნა | On no account should you sign it. |
| Present Simple / Past Simple (დამხმარე ზმნის გარეშე) | ემატება do / does / did + საწყისი ფორმა | Rarely does he call. Little did I know. |
ორნაწილიანი სქემები: ინვერსია მხოლოდ პირველ ნაწილში
| სქემა | მაგალითი |
|---|---|
| Not only + დამხმარე ზმნა + ქვემდებარე…, but (also)… | Not only did she win, but she also broke the record. |
| No sooner + had + ქვემდებარე + past participle… than… | No sooner had we arrived than it started to rain. |
| Hardly / Scarcely / Barely + had + ქვემდებარე + past participle… when… | Hardly had I sat down when the phone rang. |
გამოყენება
1Never, rarely, seldom, little
ეს სიტყვები უარყოფითია ან თითქმის უარყოფითი. თავში ისინი ხაზს უსვამს, რამდენად უჩვეულოა რაღაც. ხშირია never before და never again. Little ამ სქემაში ნიშნავს „სულაც არ“-ს და ცოდნის ზმნებთან გვხვდება: know, realise, suspect, imagine, think, dream. ყურადღება: ეს little ქართული „ცოტა“ არ არის.
2At no time, under no circumstances, on no account, in no way, not once
ეს ფრაზები no-ს ან not-ს შეიცავს და ნიშნავს „არასოდეს“-ს ან „სულაც არ“-ს. ტიპურია ოფიციალური განცხადებებისთვის, წესებისთვის, გაფრთხილებებისა და მკაცრი უარყოფისთვის. წინ გადმოტანილი დამატება not a (single)-ით ასევე მუშაობს. ქართულად ყველგან ორმაგი უარყოფა გვაქვს („არავითარ შემთხვევაში არ…“) – ინგლისურად კი მხოლოდ ერთი.
3Not only… but (also)
not only თავში დასვით, რომ აჩვენოთ: პირველი ფაქტი უკვე გასაკვირია – და კიდევ არის რაღაც. ინვერსია მხოლოდ პირველ ნაწილშია; მეორე ნაწილი ჩვეულებრივ რიგს ინარჩუნებს. But ხშირად გამოტოვებულია, also კი შეიძლება გადაადგილდეს ან too-თი ან as well-ით შეიცვალოს. ქართულად „არა მხოლოდ… არამედ“ – რიგის შეცვლის გარეშე.
4No sooner… than; hardly / scarcely / barely… when
ეს სქემები ამბობს, რომ ერთი მოვლენა მეორის მაშინვე შემდეგ მოხდა. პირველი მოვლენა ჩვეულებრივ Past Perfect-შია, მეორე – Past Simple-ში. No sooner-ის შემდეგ გამოიყენეთ than, hardly / scarcely / barely-ის შემდეგ – when (ან, უფრო იშვიათად, before). ქართულად: „როგორც კი…“, „ძლივს… რომ…“ – ორივე მოქმედება წყვეტილში.
5რეგისტრი: სად არის ინვერსიის ადგილი
ინვერსია ფორმალური და ემფატიკურია. ბუნებრივია ანგარიშებში, ახალ ამბებში, სიტყვით გამოსვლებში, იურიდიულ და ოფიციალურ ტექსტებსა და დრამატულ თხრობაში. საუბარში ჩვეულებრივ უბრალო რიგს იყენებენ; ინვერსია იქ განზრახ და ძლიერად ჟღერს. ერთი არაფორმალური გამონაკლისია no way, რომელიც მეტყველებაში ძალიან ხშირია. ქართულად წინ გადმოტანა ნეიტრალურია – ამიტომ ფრთხილად: ინგლისურად იგივე ნაბიჯი ბევრად უფრო „ხმამაღალია“.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. თავისუფალი რიგი → ინვერსიის გარეშე. ქართულად „ეს არანაირად არ ცვლის ჩვენს გეგმებს“ და „არანაირად არ ცვლის ეს…“ ერთნაირად სწორია – სიტყვის გადატანა ზმნას არ ცვლის. ინგლისურში კი წინ გადმოტანილ უარყოფას დამხმარე ზმნა + ქვემდებარე მოსდევს; Present / Past Simple-ში – do / does / did.
2. „არც ერთხელ არ…“ → ორმაგი უარყოფა. ქართულად ორმაგი უარყოფა სავალდებულოა: „მთელი მოგზაურობის განმავლობაში ლევანს არც ერთხელ არ დაურეკავს“, „წარმოდგენაც არ გვქონდა“. ინგლისურ not once, never, little, under no circumstances-ს უკვე აქვს უარყოფა – დამხმარე ზმნა დადებითია.
3. „არა მხოლოდ… არამედ“ → Not only + ჩვეულებრივი რიგი. ქართულად „არა მხოლოდ“ სიტყვათა რიგს არ ცვლის. ინგლისურში თავში მდგომ not only-ს ინვერსია სჭირდება – მოდალურ ზმნასთანაც.
4. ნეიტრალური ქართული „იშვიათად…“ → დრამატული ინგლისური Seldom do I… ქართულად „ბათუმში იშვიათად ჩავდივარ“ ჩვეულებრივი, ნეიტრალური წინადადებაა – „იშვიათად“ თავში დგას და არაფერი იცვლება. ვინც ინვერსია ისწავლა, ზოგჯერ ამ ქართულ რიგს მეგობრისთვის მიწერილ შეტყობინებაშიც გადაიტანს – და ძალიან საზეიმოდ გამოდის.
არ აგერიოთ
უარყოფითი სიტყვა შუაში თუ თავში – ინვერსია მხოლოდ მაშინ ხდება, როცა უარყოფითი ფრაზა თავშია. ჩვეულებრივ ადგილზე რიგი ჩვეულებრივია. იგივე ეხება not only-ს.
At no time თუ in no time – At no time ნიშნავს „არასოდეს“-ს და წინადადებას უარყოფითს ხდის, ამიტომ ინვერსია ხდება. In no time ნიშნავს „ძალიან სწრაფად“-ს. წინადადება დადებითია, ამიტომ ინვერსია არ არის. სხვა წინ გადმოტანილი ფრაზები, რომლებიც წინადადებას უარყოფითს არ ხდის (not long ago, not surprisingly), ასევე ჩვეულებრივ რიგს ინარჩუნებს.
უარყოფითი ქვემდებარე თუ წინ გადმოტანილი უარყოფითი ზმნიზედა – Hardly anyone, few people და nobody შეიძლება ქვემდებარე იყოს. მაშინ არაფერი გადაადგილებულა და რიგი ჩვეულებრივია.
ინვერსია თუ კითხვა – სიტყვათა რიგი კითხვას ჰგავს, მაგრამ წინადადება თხრობითია: კითხვის ნიშანი არ არის, ხმა კი დაბლა ეშვება. წინ გადმოტანილი only, not until და so… that-იც იწვევს ინვერსიას – იხ. C1-02. never-ისა და hardly-ის შემდეგ კითხვითი დაბოლოება (tag) დადებითია – იხ. B1-15.
მართლწერა და გამოთქმა
- წინ გადმოტანილ ფრაზაზე მოდის მთავარი მახვილი: NEver have I…, NOT ONly did she…, under NO circumstances…. (დიდი ასოები აქ მხოლოდ მახვილს აჩვენებს.) ქართულს სუსტი მახვილი აქვს, ამიტომ ეს ძლიერი მახვილი შეგნებულად გამოკვეთეთ.
- ინვერსიაში დამხმარე ზმნა სრულ ფორმას ინარჩუნებს: Never have I… (არა Never've I…).
- მოკლე წინ გადმოტანილი უარყოფის შემდეგ მძიმე ჩვეულებრივ არ იწერება: Rarely does he….
- Seldom /ˈseldəm/ და scarcely /ˈskeəsli/ (UK), /ˈskersli/ (US) ძირითადად წერითი სიტყვებია; მეტყველებაში rarely და hardly უფრო ხშირია. მეორე მარცვალი სუსტია (/ə/, /li/) – ნუ წარმოთქვამთ „სელდომ“-ად სრული „ო“-თი.
- ინტონაცია: ინვერსიის მიუხედავად, ეს თხრობითი წინადადებაა – ხმა ბოლოს დაბლა ეშვება, როგორც ქართულ თხრობით წინადადებაში, და არა მაღლა, როგორც კითხვაში.
- Little did I know მოთხრობებში იმდენად ხშირია, რომ თითქმის მყარ ფრაზად იქცა.
ოქროს წესი
როცა უარყოფით ფრაზას, რომელიც მთელ წინადადებას უარყოფითს ხდის, თავში გადმოიტანთ, გამოიყენეთ კითხვის რიგი: დამხმარე ზმნა + ქვემდებარე. დამხმარე ზმნა არ არის და ზმნა be არ არის? დაამატეთ do / does / did + საწყისი ფორმა. ორნაწილიან სქემებში (not only, no sooner, hardly) ინვერსია მხოლოდ პირველ ნაწილშია. და ერთი უარყოფა – არა ქართული „არასოდეს არ“.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ თითოეული წინადადება. დაიწყეთ მოცემული სიტყვებით და შეინარჩუნეთ მნიშვნელობა.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Never": I had never felt so out of place in my own office.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Seldom": Our director rarely praises anyone in public.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Little": She had no idea that the whole team was planning a surprise party.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "Under no circumstances": Staff must never give out customers' passwords over the phone.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "Not only": The new software is cheaper, and it is also far easier to use.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "No sooner": The speaker had just finished her talk when protesters ran onto the stage.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Hardly": The match had only just started when it began to snow heavily.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "At no time": The company never told its customers that their data had been sold.
B. მნიშვნელობა
წაიკითხეთ სიტუაცია და აირჩიეთ უფრო შესაფერისი წინადადება.
-
მეგობარი ყავაზე გეკითხებათ, ოდესმე თუ გიცდიათ სკაიდაივინგი. რომელი პასუხი ჟღერს ბუნებრივად?ინვერსია მსუბუქი საუბრისთვის მეტისმეტად დრამატულია
-
მოთხრობის პირველი სტრიქონი, რომელმაც დაძაბულობა უნდა შექმნას. რომელი უფრო ეფექტურია?კლასიკური დასაწყისი მოთხრობისთვის; უბრალო ვარიანტი უფერული და მოუქნელია
-
კომპანიის განცხადება, რომელიც მტკიცედ უარყოფს მონაცემების გაჟონვას. რომელი უფრო ემფატიკურია?წინ გადმოტანილი უარყოფა პირველია და მახვილი მასზეა
-
რომელი წინადადება ამბობს, რომ საქმე ძალიან სწრაფად გაკეთდა?in no time = ძალიან სწრაფად (ინვერსიის გარეშე); at no time = არასოდეს
-
სიტყვით გამოსვლა აქციონერების წინაშე, სადაც პირველი შედეგი თავისთავად შთამბეჭდავია და კიდევ მეტი მოჰყვება. რომელი უფრო შეეფერება?not only… but also მეორე ფაქტისკენ ზრდის დაძაბულობას
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Never before the city council had received so many complaints about a single building project.
-
Rarely the new manager attends the Friday meetings, and the team has started to notice.
-
No sooner had the guests sat down to dinner when the fire alarm went off in the kitchen.
-
Not only the hotel was overbooked, but the staff also refused to find us another room nearby.
-
Little did the passengers realise that their flight would be the last one to leave before the storm.
D. კონტექსტში
წაიკითხეთ სიტყვით გამოსვლა. გადაწერეთ დანომრილი წინადადებები უფრო ემფატიკურად და ფორმალურად.
Good evening, everyone, and welcome back. (19) We have never welcomed so many visitors on a single night.
When the roof collapsed two years ago, (20) we didn't realise at all how long the repairs would take. (21) The building was badly damaged, and our oldest paintings were also at risk. Volunteers worked through the winter to save them. (22) The last crates had only just come back from storage when the first schools began asking to visit. (23) We never considered closing for good, not even once. And finally, a word for our younger guests: (24) you must not touch the exhibits under any circumstances, however tempting they are!
-
გადაწერეთ (19), დაიწყეთ სიტყვით "Never".
-
გადაწერეთ (20), დაიწყეთ სიტყვით "little".
-
გადაწერეთ (21), დაიწყეთ სიტყვებით "Not only".
-
გადაწერეთ (22), დაიწყეთ სიტყვებით "No sooner".
-
გადაწერეთ (23), დაიწყეთ სიტყვებით "Not once".
-
გადაწერეთ (24) ოფიციალური განცხადების სტილში, დაიწყეთ სიტყვებით "under no circumstances".
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ მოკლე მოთხრობის დასაწყისი (2–3 წინადადება). გამოიყენეთ მინიმუმ ორი სხვადასხვა ინვერსია, მაგალითად Little did…, No sooner… than ან Hardly… when.
-
დაწერეთ საერთო ლაბორატორიის ან სახელოსნოს სამი წესი ოფიციალური სტილით. გამოიყენეთ სამი სხვადასხვა უარყოფითი დასაწყისი (Under no circumstances, On no account, At no time).
-
მომხმარებლის შეკვეთა დაგვიანებით და დაზიანებული ჩავიდა. დაწერეთ ოფიციალური პასუხი (2–3 წინადადება). Not only-ით აღიარეთ ორივე პრობლემა, მეორე ინვერსიით კი დაპირდით, რომ ეს აღარ განმეორდება.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B2-02 Mixed Conditionals: შერეული პირობითი წინადადებები ქართულად გადაწერეთ ერთ შერეულ პირობით წინადადებად, რომელიც "If"-ით იწყება: I didn't take the job in Madrid, so I'm not fluent in Spanish now.
-
B2-04 I Wish I Had და Regret: სინანული წარსულზე ინგლისურად გადაწერეთ, დაიწყეთ სიტყვებით "I wish": I regret not telling her the truth.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As: დაპირისპირება და დათმობა ინგლისურად გადაწერეთ, დაიწყეთ სიტყვებით "Much as": I like my colleagues, but I don't want to spend my weekends with them.
პასუხები
A. ფორმა
- Never had I felt so out of place in my own office.
- Seldom does our director praise anyone in public.
- Little did she know that the whole team was planning a surprise party. / Little did she realise that the whole team was planning a surprise party.
- Under no circumstances must staff give out customers' passwords over the phone. / Under no circumstances should staff give out customers' passwords over the phone.
- Not only is the new software cheaper, but it is also far easier to use. / Not only is the new software cheaper, it is also far easier to use.
- No sooner had the speaker finished her talk than protesters ran onto the stage.
- Hardly had the match started when it began to snow heavily.
- At no time did the company tell its customers that their data had been sold. / At no time were the company's customers told that their data had been sold.
B. მნიშვნელობა
- No, I've never done anything like that.
- Little did Mara know that the parcel would change everything.
- At no time was customer data shared with third parties.
- In no time we had the whole kitchen clean.
- Not only did we cut costs, but we also increased sales.
C. იპოვეთ შეცდომა
- Never before had the city council received so many complaints about a single building project.
- Rarely does the new manager attend the Friday meetings, and the team has started to notice.
- No sooner had the guests sat down to dinner than the fire alarm went off in the kitchen. / Hardly had the guests sat down to dinner when the fire alarm went off in the kitchen.
- Not only was the hotel overbooked, but the staff also refused to find us another room nearby. / Not only was the hotel overbooked, the staff also refused to find us another room nearby.
- ✓ Little did the passengers realise that their flight would be the last one to leave before the storm.
D. კონტექსტში
- Never have we welcomed so many visitors on a single night. / Never before have we welcomed so many visitors on a single night.
- little did we realise how long the repairs would take. / little did we know how long the repairs would take.
- Not only was the building badly damaged, but our oldest paintings were also at risk. / Not only was the building badly damaged, our oldest paintings were also at risk.
- No sooner had the last crates come back from storage than the first schools began asking to visit.
- Not once did we consider closing for good.
- under no circumstances must you touch the exhibits / under no circumstances should you touch the exhibits
E. თქვენი ჯერი
- Little did Jonah know, as he boarded the night train, that he would never see his home town again. No sooner had the train left the station than all the lights went out.
- Under no circumstances should equipment be removed from the laboratory. On no account must the fire doors be left open. At no time are visitors allowed to enter without a member of staff.
- Please accept our apologies: not only did your order arrive a week late, but it was also damaged in transit. Never again will a parcel leave our warehouse without being checked.
F. შერეული გამეორება
- If I had taken the job in Madrid, I would be fluent in Spanish now.
- I wish I had told her the truth.
- Much as I like my colleagues, I don't want to spend my weekends with them.
