SlowingoGramatika
B1 38 / 39

Kohët e foljeve në anglisht: harta e 12 kohëve, e shpjeguar në shqip

The English Tense System: The Map

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do t'i shihni të 12 format kohore të anglishtes në një hartë të vetme, do të ndërtoni secilën prej tyre me dy zgjedhje (koha + aspekti) dhe do të dini çfarë do të thotë secili aspekt: simple, continuous, perfect dhe perfect continuous.

Ideja kryesore

Format e foljeve angleze mund të duken si një listë e gjatë me 12 kohë të veçanta për t'u mësuar përmendësh. Nuk janë. Çdo formë vjen nga vetëm dy zgjedhje.

Zgjedhja 1: Koha – kur? E kaluar, e tashme apo e ardhme. Përfytyroni një vijë kohore me tri zona: e kaluara, tani, e ardhmja.

Zgjedhja 2: Aspekti – si e shoh veprimin?

  • Simple: si një fakt të plotë ose një ngjarje të plotë.
  • Continuous: nga brenda, në zhvillim rreth një momenti.
  • Perfect: nga një pikë më e vonë, duke parë pas te diçka që ndodhi para saj dhe që ka ende rëndësi.
  • Perfect continuous: nga një pikë më e vonë, duke parë pas te një veprimtari që ka vazhduar deri në atë pikë – me vëmendjen te kohëzgjatja, ose te një veprimtari që sapo ka mbaruar dhe ka lënë gjurmë të dukshme.

Bashkojini dy zgjedhjet dhe merrni një hartë me tri rreshta (e kaluar, e tashme, e ardhme) dhe katër shtylla. Çdo kohë ka një adresë: past + perfect = past perfect. Mësojeni kuptimin e katër shtyllave një herë, dhe ai punon njësoj në çdo zonë të vijës kohore. Pas gjithë sistemit qëndron një ide – jo dymbëdhjetë.

Shqipja dhe anglishtja

Shqipja ka gjithashtu shumë kohë, dhe disa i përgjigjen mirë hartës angleze: «kam punuar» – Present Perfect (e kryera), «kisha punuar» – Past Perfect (më se e kryera), «do të kem punuar» – Future Perfect (e ardhmja e përparme). Por përdorimi nuk është i njëjtë. Shqipja nuk ka shtyllën perfect continuous: për kohëzgjatjen deri tani përdorim të tashmen me «prej / që nga» («Pres prej dyzet minutash»), dhe deri në një moment të kaluar të pakryerën («Vraponte prej katër orësh kur…»). Edhe continuous në shqip shprehet me «po» ose «jam duke», dhe «punoja» mund të jetë edhe was working, edhe used to work.

Dhe e kryera shqipe është më e lirë se Present Perfect: «Kam lindur në 2005» ose «Ku e ke blerë?» janë shqip krejt e natyrshme, kurse në anglisht një kohë e mbaruar kërkon Past Simple (e kryera e thjeshtë). Pra forma shqipe nuk e vendos kohën angleze – e vendosin koha dhe aspekti, dhe shpesh fjalët e kohës.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Motra ime punon në spital.My sister works in a hospital.këtu është njësoj: fakt → simple
Po ngas makinën.I'm driving.«po» → be + -ing
Kam humbur çelësat.I've lost my keys.këtu është njësoj: have + V3
Filmi kishte filluar.The film had already started.këtu është njësoj: had + V3
Presim prej dyzet minutash.We've been waiting for forty minutes.e tashme + «prej» → have been + -ing
Vraponte prej katër orësh kur…He had been running for four hours when…e pakryer + «prej» → had been + -ing
Maratonën e parë e vrapoi në 2021.He ran his first marathon in 2021.këtu është njësoj: kohë e mbaruar → Past Simple
Do të jetë duke vrapuar.He'll be running.«do të jetë duke» → will be + -ing
Do të ketë vrapuar 42 km.He'll have run 42 kilometres.këtu është njësoj: will have + V3

Shkurt: harta angleze = koha + aspekti; shtyllën perfect continuous shqipja e shpreh me të tashmen ose të pakryerën + «prej», prandaj në anglisht duhet have / had been + -ing.

Forma

Blloqet ndërtuese

AspektiFolja ndihmëse + forma e foljesShembull (work)
simplepa folje ndihmëse në pohoren e së tashmes / së kaluarëswork / worked
continuousbe + forma -ingbe working
perfecthave + past participlehave worked
perfect continuoushave been + forma -inghave been working

Past participle (forma e tretë / V3) është worked, gone, written. Koha tregohet te folja e parë: am / was / will be, have / had / will have.

Harta: 12 format e work

SimpleContinuousPerfectPerfect continuous
PastI workedI was workingI had workedI had been working
PresentI workI am workingI have workedI have been working
FutureI will workI will be workingI will have workedI will have been working

Mohimi dhe pyetja: punën e bën folja e parë ndihmëse

FormaMohimPyetje
present / past simpleShe doesn't work. / She didn't work.Does she work? / Did she work?
çdo formë me folje ndihmëseShe isn't working. / She hasn't worked. / She won't be working.Is she working? / Has she worked? / Will she be working?
forma me dy ose tri folje ndihmëseShe hadn't been working.Had she been working?

Vendoseni not pas foljes së parë ndihmëse, ose çojeni foljen e parë ndihmëse para kryefjalës. Present Simple (e tashmja e thjeshtë) dhe Past Simple nuk kanë folje ndihmëse, prandaj marrin hua do / does / did.

Çfarë do të thotë secili aspekt

AspektiKuptimi kryesorPyetja që i përgjigjet
simplefakti ose ngjarja e plotëÇfarë ndodh / ndodhi / do të ndodhë?
continuousnë zhvillim rreth një momentiÇfarë po ndodh / po ndodhte / do të jetë duke ndodhur në atë moment?
perfectpara një pike, me rëndësi në atë pikëÇfarë është kryer tashmë deri atëherë?
perfect continuousveprimtari që zgjat deri në një pikë, ose sapo mbaruar me gjurmë të dukshmeSa kohë vazhdon deri atëherë? Çfarë ka ndodhur?

Shënime për hartën

  • Në kuptimin e ngushtë, folja angleze tregon vetë vetëm dy kohë (e tashme work, e kaluar worked); e ardhmja përdor foljen modale will. «12 kohë» është një hartë e dobishme për mësim.
  • Will nuk është e ardhmja e vetme: edhe going to, Present Continuous (e tashmja e vazhdueshme) dhe Present Simple mund të flasin për të ardhmen. Shih A2-05.
  • Foljet e gjendjes (know, like, want, believe) zakonisht i shmangin shtyllat continuous dhe perfect continuous. Shih A1-23 dhe B1-34.
  • Future Continuous (e ardhmja e vazhdueshme) mësohet te B1-05. Future Perfect dhe Future Perfect Continuous këtu janë vetëm parapamje; mësohen te B2-01.

Përdorimi

1Koha – e mban folja e parë

Ndryshoni vetëm foljen e parë dhe e gjithë veprimi lëviz përgjatë vijës kohore. Pjesa tjetër e grupit foljor mbetet e njëjtë.

I'm waiting for the bus.
Po pres autobusin.
e tashme
I was waiting for the bus when it started to rain.
Po prisja autobusin kur filloi shiu.
e kaluar; në shqip e pakryer
I'll be waiting for you at the station.
Do të të pres në stacion.
e ardhme; në shqip mjafton «do të pres»

2Simple – fakti i plotë

Aspekti simple e paraqet veprimin si një njësi të plotë ose një fakt të përgjithshëm: një zakon, një ngjarje të mbaruar, një parashikim të thjeshtë.

My sister works in a hospital.
Motra ime punon në spital.
e tashme: fakt i përgjithshëm
She worked nights for three years.
Ajo punoi natën për tri vjet.
e kaluar: periudhë e mbaruar
I think she'll find a new job soon.
Mendoj se së shpejti do të gjejë punë të re.
e ardhme: parashikim

3Continuous – në zhvillim

Aspekti continuous ju vendos brenda veprimit në një moment: ka filluar para atij momenti dhe nuk ka mbaruar ende.

Sorry, I can't talk — I'm driving.
Më fal, s'mund të flas, po ngas makinën.
momenti i tanishëm
At midnight we were still talking.
Në mesnatë akoma po flisnim.
moment i kaluar
This time tomorrow, I'll be lying on a beach.
Nesër në këtë orë do të jem shtrirë në plazh.
moment i ardhshëm

4Perfect – para, dhe ende me rëndësi

Aspekti perfect shikon pas nga një pikë (tani, një moment i kaluar ose një moment i ardhshëm) te diçka që ndodhi para saj dhe që ka rëndësi në atë pikë.

I've lost my keys, so I can't get in.
Kam humbur çelësat, prandaj nuk mund të hyj.
para tani; rezultati tani
When we arrived, the film had already started.
Kur arritëm, filmi kishte filluar tashmë.
para një momenti të kaluar
By Friday, I'll have finished the report.
Deri të premten do ta kem mbaruar raportin.
para një momenti të ardhshëm (parapamje: B2-01)

5Perfect continuous – sa gjatë, deri në një pikë

Perfect continuous shikon pas te një veprimtari që ka vazhduar deri në një pikë dhe zakonisht tregon sa gjatë. Mund të përshkruajë edhe një veprimtari që sapo ka mbaruar, kur rezultatet i shohim tani (më shumë te B1-01). Shqipja këtu përdor të tashmen ose të pakryerën me «prej».

We've been waiting for forty minutes.
Presim prej dyzet minutash.
në shqip e tashme, në anglisht have been + -ing
She'd been working there for ten years when the company closed.
Punonte atje prej dhjetë vjetësh kur u mbyll kompania.
në shqip e pakryer, në anglisht had been + -ing
In June, I'll have been living here for exactly five years.
Në qershor do të mbushen plot pesë vjet që jetoj këtu.
deri në një moment të ardhshëm (parapamje: B2-01)
Her hands are dirty. She's been gardening.
I ka duart pis. Ka punuar në kopsht.
sapo mbaroi; gjurmë të dukshme

6Një histori nëpër të 12 format

Ndiqni Semin, një vrapues, nëpër të 12 format e së njëjtës folje: run – ran – run.

Sam runs five kilometres every morning before work.
Semi vrapon pesë kilometra çdo mëngjes para punës.
Present Simple; US: kilometers
Right now he's running along the river.
Tani po vrapon buzë lumit.
Present Continuous
He's run three marathons so far.
Deri tani ka vrapuar tri maratona.
Present Perfect
He's been running since six o'clock this morning.
Vrapon që nga ora gjashtë e mëngjesit.
Present Perfect Continuous; në shqip e tashme
He ran his first marathon in 2021.
Maratonën e parë e vrapoi në vitin 2021.
Past Simple
Last spring he was running through the park when he hurt his knee.
Pranverën e kaluar po vraponte në park kur lëndoi gjurin.
Past Continuous (e pakryera / e kaluara e vazhdueshme)
Before his first marathon, he had never run more than twenty kilometres.
Para maratonës së parë nuk kishte vrapuar kurrë më shumë se njëzet kilometra.
Past Perfect; në shqip «nuk… kurrë», në anglisht vetëm never
He had been running for four hours when he finally saw the finish line.
Vraponte prej katër orësh kur më në fund pa vijën e mbërritjes.
Past Perfect Continuous (më se e kryera e vazhdueshme); në shqip e pakryer
He thinks he'll run his fastest time ever next Sunday.
Mendon se të dielën e ardhshme do të bëjë kohën më të mirë të jetës së tij.
Future Simple (e ardhmja e thjeshtë)
This time next Sunday, he'll be running through the city centre.
Të dielën tjetër në këtë orë do të jetë duke vrapuar nëpër qendër të qytetit.
Future Continuous (e ardhmja e vazhdueshme)
By lunchtime, he'll have run forty-two kilometres.
Deri në drekë do të ketë vrapuar dyzet e dy kilometra.
Future Perfect (e ardhmja e përparme)
By the time he crosses the line, he'll have been running for nearly four hours.
Kur të kalojë vijën, do të ketë gati katër orë që vrapon.
Future Perfect Continuous (e ardhmja e përparme e vazhdueshme)

Gabime të shpeshta

❌I have been work here since May.
✅I have been working here since May.
Perfect continuous: have been + forma -ing.
❌She has went home.
✅She has gone home.
Perfect: have + past participle, jo Past Simple.
❌Did you finished your homework?
✅Did you finish your homework?
Vetëm folja e parë tregon kohën.
❌I living in Rome now.
✅I am living in Rome now.
Continuous kërkon be. E saktë është edhe: I live in Rome now.
❌They was playing football.
✅They were playing football.
Folja ndihmëse përshtatet me kryefjalën.
❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.
Foljet e gjendjes e shmangin continuous-in. Shih B1-34.
❌Has she been worked here long?
✅Has she been working here long?
have been + forma -ing, jo past participle.
❌I work here since 2020.
✅I have worked here since 2020.
Deri tani: perfect. E saktë është edhe: I have been working here since 2020.

Kurthe për shqipfolësit

1. E tashmja për kohëzgjatjen deri tani. Në shqip themi «Gjyshi im mban bletë prej tridhjetë vjetësh». Folja është në të tashmen, prandaj del keeps. Por kur matim kohën deri tani, anglishtja kërkon shtyllën perfect ose perfect continuous: has kept / has been keeping.

❌My grandfather keeps bees for thirty years.
✅My grandfather has kept bees for thirty years. ose My grandfather has been keeping bees for thirty years.
kohëzgjatje deri tani → perfect

2. E pakryera për kohëzgjatjen deri në një moment të kaluar. «Elira i binte violinës në orkestër prej njëzet vjetësh kur doli në pension.» E pakryera shqipe duket si Past Continuous, por kur tregoni sa kohë kishte zgjatur deri në atë moment, anglishtja përdor had been + -ing.

⚠️Elira was playing the violin in the orchestra for twenty years when she retired.
✅Elira had been playing the violin in the orchestra for twenty years when she retired.
Gramatikisht është e saktë, por nuk tregon qartë sa kishte zgjatur kjo deri në atë moment; për këtë: had been + -ing

3. E kryera shqipe me një kohë të mbaruar. «Klea e ka vizituar Pragën në mars» është shqip normal. Në anglisht një kohë e mbaruar (in March, last year, yesterday) kërkon Past Simple, jo Present Perfect.

❌Klea has visited Prague in March.
✅Klea visited Prague in March.
kohë e mbaruar → Past Simple

Mos i ngatërroni

's = is apo has – Shikoni fjalën që vjen pas: forma -ing → is; past participle → has.

She's working.
Po punon.
she is working
She's worked here for years.
Punon këtu prej vitesh.
she has worked; në shqip e tashme

'd = had apo would – Past participle pas 'd → had; forma bazë e foljes → would.

He'd left before I arrived.
Kishte ikur para se të arrija unë.
he had left
He'd leave if he could.
Do të ikte po të mundej.
he would leave

I njëjti aspekt, kohë tjetër – Kuptimi i shtyllës mbetet i njëjtë; lëviz vetëm pika në vijën kohore.

I've finished.
Kam mbaruar.
para tani
I'd finished.
Kisha mbaruar.
para një momenti të kaluar

Gjashtë dallimet që ngatërrohen më shumë (Present Simple apo Present Continuous, Past Simple apo Present Perfect, Present Perfect apo Present Perfect Continuous, Past Simple apo Past Continuous, Past Simple apo Past Perfect, dhe format e së ardhmes) ushtrohen te B1-R4.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Format e shkurtra janë normale në të folur: I'm, she's, they've, he'd, we'll, won't, hasn't, hadn't.
  • been në të folur është e dobët: /bɪn/ – si bin, me «i» të shkurtër: I've been waiting /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/.
  • have pas një foljeje modale dobësohet: I'll have finished shqiptohet /aɪl əv ˈfɪnɪʃt/. /ə/ është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj kjo formë ju vjen lehtë. Por në shkrim gjithmonë will have ose 'll have, kurrë 'll of.
  • Mbaresa -ed: /t/ pas tingujve të pazëshëm (worked – një rrokje), /d/ pas tingujve të zëshëm (played – një rrokje), /ɪd/ vetëm pas /t/ ose /d/ (waited – dy rrokje). Mos e lexoni -ed si rrokje më vete kudo, ashtu siç shkruhet («uork-ed»).

Rregulli i artë

Çdo kohë = koha (e kaluar / e tashme / e ardhme) + aspekti: simple = fakti i plotë; continuous = në zhvillim; perfect = para një pike dhe me rëndësi; perfect continuous = sa gjatë, deri në një pikë (ose një veprimtari sapo mbaruar me gjurmë të dukshme). Zgjidhni kohën, zgjidhni aspektin – dhe lëreni foljen e parë ndihmëse të mbajë kohën, mohimin dhe pyetjen. Kujdes: kohëzgjatjen që shqipja e thotë me të tashmen + «prej», anglishtja e thotë me have been + -ing.

Ushtrime

A. Forma

Emërtoni formën ose vendosini foljet në kllapa në formën e kërkuar.

  1. Emërtoni formën: "She had been waiting."
  2. Emërtoni formën: "They'll have finished."
  3. Present perfect continuous: I (study) for three hours.
  4. Past continuous: At 9 p.m. we (watch) a film.
  5. Future continuous: This time tomorrow I (fly) to Lima.
  6. Bëjeni pyetje: They have been living here for a year.
  7. Bëjeni mohore: She was working yesterday.

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen që i përshtatet kuptimit.

  1. Cili aspekt i përgjigjet pyetjes "How long up to now?" …
  2. Cili aspekt tregon një veprim në zhvillim në një moment? Shkruani emrin anglisht.
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: Look! It ….
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: When we arrived, the concert …, so we missed the first song.
  5. Zgjidhni përgjigjen e saktë: Her hands are dirty because she ….

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. I know him since we were children.
  2. Did you saw the match?
  3. He's been running for an hour.
  4. We was having dinner when you called.

D. Në kontekst

Lexoni tekstin dhe vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.

Mia's career
Mia 17 (work) as a nurse. She 18 (start) her first job in 2015. Before that, she 19 (study) for four years. At the moment, she 20 (train) to be a midwife, and she 21 (do) the course for six months now. Next year, she 22 (move) to a bigger hospital.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani tri fjali për veten: njërën në Present Continuous, njërën në Present Perfect dhe njërën në Past Simple.
  2. Shkruani një fjali për diçka që e bëni prej shumë kohësh dhe thoni sa kohë.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A2-19 Present Perfect apo Past Simple? Dallimi i shpjeguar në shqip
    I (lose) my keys yesterday, but I found them this morning.
  2. B1-34 Foljet e gjendjes në Present Continuous: I think apo I'm thinking? She's being silly
    I (think) about changing my job.
  3. B1-03 Past Perfect: më se e kryera në anglisht («kisha ikur») e shpjeguar në shqip
    By the time I got to the party, most people (go) home.
Përgjigjet

A. Forma

  1. past perfect continuous
  2. future perfect
  3. have been studying
  4. were watching
  5. will be flying
  6. Have they been living here for a year?
  7. She wasn't working yesterday.

B. Kuptimi

  1. perfect continuous
  2. continuous
  3. 's snowing / is snowing
  4. had started
  5. has been gardening

C. Gjeni gabimin

  1. I have known him since we were children.
  2. Did you see the match?
  3. ✓ He's been running for an hour.
  4. We were having dinner when you called.

D. Në kontekst

  1. works / is working
  2. started
  3. had studied / had been studying / studied
  4. is training
  5. has been doing
  6. will move / is moving / is going to move / will be moving

E. Radha juaj

  1. I'm reading a great book at the moment. I've been to Morocco twice. I went there last in 2022.
  2. I've been playing the piano for eight years.

F. Përsëritje e përzier

  1. lost
  2. am thinking
  3. had gone
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play