Gerund oʻzbekcha: -ing shakli ot vazifasida va predloglardan keyin (look forward to seeing)
-ing as a Noun: Gerund Subjects and After Prepositions
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz -ing shaklini gapning egasi sifatida, predloglardan keyin (look forward to dagi to ham shunga kiradi) hamda It's no use, There's no point va It's worth turgʻun iboralarida ishlata olasiz.
Asosiy gʻoya
-ing shakli ot vazifasini bajara oladi. Bu vazifada uni grammatika kitoblarida koʻpincha gerund deb atashadi. Swimming xuddi football kabi sport turi boʻlishi mumkin: Swimming is good for you. Football is good for you.
Bu bitta gʻoya ikki qoidani tushuntiradi. Birinchidan, -ing shakli har qanday ot kabi gapning egasi boʻla oladi. Ikkinchidan, predlogdan (in, at, of, about, before, without…) keyin ot keladi. Shuning uchun predlogdan keyin feʼl kerak boʻlsa, uning ot shaklini, yaʼni -ing shaklini ishlatasiz.
Faqat otlarni ichkariga kiritadigan predlogni tasavvur qiling. Undan keyin kelmoqchi boʻlgan feʼl ot niqobini, yaʼni -ing qoʻshimchasini taqishi kerak: interested in learning, before leaving, without saying. Eng qiyin joyi: baʼzan to ham predlog boʻladi. Unda feʼlga xuddi shu niqob kerak: I look forward to seeing you.
Oʻzbek va ingliz tillari
Bu mavzu oʻzbekzabonlar uchun aslida tanish. Oʻzbekchada harakat nomi (-ish / -sh) ham ot kabi ishlaydi: u ega boʻladi («Suzish foydali») va kelishik qoʻshimchalari hamda koʻmakchilarni oladi («qoʻshilishga qiziqaman», «ketishdan oldin», «kutish oʻrniga»). Inglizchadagi gerund ham xuddi shunday. Muammo boshqa joyda: maktabda harakat nomini koʻpincha to + feʼl deb yodlaymiz («oʻqish» = to read), oʻzbekchadagi -ga ham bizga to dek tuyuladi. Natijada predlogdan keyin to yoki asosiy shakl qoʻyib yuboramiz. Inglizchada predlogdan keyin har doim -ing.
| Oʻzbekcha | Usul | Inglizcha |
|---|---|---|
| Suzish belingiz uchun foydali. | harakat nomi ega boʻlib keladi | Swimming is good for your back. |
| Kitob klubimizga qoʻshilishga qiziqasizmi? | harakat nomi + -ga | Are you interested in joining our book club? |
| Yuborishdan oldin tekshiring. | harakat nomi + -dan oldin | Check your work before sending it. |
| Xayrlashmasdan ketib qoldi. | -masdan | He left without saying goodbye. |
| Avtobus kutish oʻrniga piyoda yurdik. | oʻrniga koʻmakchisi | Instead of waiting for the bus, we walked. |
| Bu restoranga borib koʻrishga arziydi. | -ga arzimoq | That restaurant is worth trying. |
Tuzilish
Ega vazifasidagi -ing shakli
| -ing ega | Feʼl | Davomi |
|---|---|---|
| Swimming | is | good for your back. |
| Learning a language | takes | time. |
| Not sleeping enough | makes | me irritable. |
Bitta -ing ega birlikda, shuning uchun feʼl ham birlikda, iborada koʻplikdagi ot boʻlsa ham (Reading reviews takes ages). And bilan bogʻlangan ikkita -ing ega esa koʻplikdagi feʼl oladi: Swimming and cycling are both good exercise.
Predlog + -ing
| Predlog | Misol |
|---|---|
| in / at / of / about | interested in learning, good at cooking, tired of waiting, worried about losing |
| before / after | before leaving, after finishing |
| instead of / without | instead of waiting, without saying goodbye |
| by (qanday qilib) | by taking the train |
| for (sabab) | thanks for coming, sorry for being late |
Ikkita kichik istisno: but va except asosiy shakl olishi mumkin (We did nothing but wait).
Predlog boʻlgan "to" — sinov: undan keyin ot qoʻyish mumkinmi?
| Ibora | + ot | + -ing |
|---|---|---|
| look forward to | I look forward to the weekend. | I look forward to meeting you. |
| be used to | I'm used to the noise. | I'm used to working at night. |
| object to | They object to the plan. | They object to paying more. |
| when it comes to | when it comes to money | when it comes to cooking |
Turgʻun iboralar + -ing
| Ibora | Misol |
|---|---|
| It's no use + -ing | It's no use complaining. |
| There's no point (in) + -ing | There's no point (in) arguing. |
| It's (not) worth + -ing | It's worth booking early. |
| something is worth + -ing | The museum is worth visiting. |
Qoʻllanish
1Ega vazifasidagi -ing shakli
Umuman biror mashgʻulot haqida gapirish uchun -ing shaklini ega qilib ishlating. Feʼl birlikda boʻladi. Inkor uchun not ni -ing shaklidan oldin qoʻying.
2Sifat + predlog + -ing
Turgʻun predlogli sifatlardan A2-31 keyin harakat kelsa, -ing ishlatiladi.
3Feʼl + predlog + -ing
Turgʻun predlogli feʼllardan keyin ham (think about, talk about, apologise for, succeed in, insist on) xuddi shu qoida ishlaydi.
4before, after, by, without, instead of + -ing
Bu predloglardan keyin -ing ishlating. -ing harakatini bajaruvchi odatda bosh gapning egasi boʻladi (batafsil B2-10 da).
5Predlog boʻlgan "to"
Baʼzi iboralarda to to-infinitive ning qismi emas, predlog. Undan keyin -ing ishlating. Eng keng tarqalganlari: look forward to, be used to (B1-21 ga qarang), object to va when it comes to.
6It's no use / There's no point / It's worth
Bu turgʻun iboralar harakat foydali yoki foydasizligini aytadi. It's no use va There's no point «bundan foyda yoʻq» degani. It's worth «bunga arziydi, natija mehnatni oqlaydi» degani. Worth ot ham olishi mumkin: It's worth the money.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Kelishdan oldin» → before to come. Maktabda harakat nomini to + feʼl deb yodlaganimiz uchun predlogdan keyin ham to qoʻshib yuboramiz. Predlogdan keyin to ham, asosiy shakl ham emas, -ing keladi.
2. «Koʻrishga arziydi» → worth to. Oʻzbekchadagi -ga inglizcha to ga oʻxshab tuyuladi: «koʻrishga arziydi» → worth to see. Worth dan keyin har doim -ing yoki ot.
3. «Oʻrganishga qiziqaman» → interested to learn. «Qiziqmoq» oʻzbekchada -ga bilan keladi, shuning uchun interested to deymiz. Interested to inglizchada bor, lekin u «biror maʼlumotni bilishni xohlayman» degani (I'd be interested to hear your opinion). Mashgʻulotga qiziqish uchun interested in + -ing.
Adashtirmang
to-infinitive va to (predlog) + -ing — Soʻrang: bu yerda to dan keyin ot kela oladimi? Kelsa, u predlog → -ing.
-ing ega va It's + sifat + to — Ikkalasi ham umuman mashgʻulot haqida. It li andoza B1-17 nutqda juda keng tarqalgan.
Ot vazifasidagi -ing va Present Continuous — Ikkalasida ham -ing bor, lekin ot vazifasidagi -ing mashgʻulotni nomlaydi; continuous esa be talab qiladi va hozir davom etayotgan harakatni tasvirlaydi A1-22. Oʻzbekchada ham farq bor: «yugurish» va «yuguryapti».
for + -ing va to + feʼl — Narsa nima uchun ishlatilishini for + -ing, odamning maqsadini to + feʼl bilan ayting A2-26.
Imlo va talaffuz
- -ing imlosi: make → making, stop → stopping, begin → beginning, die → dying; lekin visit → visiting, open → opening (oxirgi boʻgʻin urgʻusiz boʻlsa, undosh ikkilanmaydi).
- Tez, norasmiy nutqda -ing koʻpincha /ɪn/ deb aytiladi, lekin doim -ing deb yozing. Toʻliq talaffuzda oxiri /ŋ/: oʻzbekcha «ng» tovushi, undan keyin /g/ qoʻshmang.
- look forward to bitta guruh boʻlib, kuchsiz to bilan aytiladi: /lʊk ˈfɔːwəd tə/ (UK), /lʊk ˈfɔːrwərd tə/ (US). Urgʻu for da.
- worth /wɜːθ/ (UK), /wɝːθ/ (US). /ɜː/ uchun lablarni choʻzmasdan, ogʻizni yarim ochib, tilni oʻrtada ushlang. Oxiridagi /θ/ uchun til uchini tishlar orasiga qoʻying; uni «s» yoki «t» bilan almashtirmang.
Oltin qoida
Predlogdan keyin feʼl odatda -ing shaklida keladi, look forward to, be used to va object to dagi to ham bunga kiradi. Bitta -ing ega birlikdagi feʼl oladi. Esda tuting: oʻzbekchadagi «-ga» (qiziqishga, koʻrishga arziydi) inglizchada to emas.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
-
(eat) too much sugar is bad for your teeth.
-
She's very good at (fix) things.
-
We look forward to (work) with you.
-
You can book tickets by (call) this number.
-
It's not worth (wait) for the next bus.
-
He left without (say) goodbye.
-
Learning new words (be) easy with this app.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: There's no point in ….
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I'd like … the museum.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I'm looking forward … you.
-
Ot bilan sinab koʻring, keyin tanlang: I object to … for parking.
-
Ot bilan sinab koʻring, keyin tanlang: I hope to … you soon.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
Thank you for help me.
-
I'm used to drive on the left. (Endi Buyuk Britaniyada yashaysiz.)
-
It's worth to visit the old town.
-
Swimming in the sea are my favourite thing in summer.
-
Instead of taking the bus, I walked.
D. Kontekstda
Xatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
Dear Ms Patel,
Thank you for 18 (send) me the information about the course. I am very interested in 19 (join). 20 (study) online suits me, because I work full-time. Is it worth 21 (buy) the books, or are they available online? I look forward to 22 (hear) from you.
Best wishes,
Leo Martins
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
-ing ega bilan boshlanadigan ikkita gap yozing: biri yaxshi koʻradigan narsangiz, biri sizga qiyin narsa haqida.
-
Kelajak haqida ikkita gap yozing: biri look forward to, biri It's worth bilan.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do oʻzbekcha: «-ishini xohlayman», majbur qilmoq va ruxsat bermoq My parents never let me (stay) out late.
-
B1-16 Must be, can't be, might be oʻzbekcha: hozirgi holat haqida taxmin («… boʻlsa kerak») He be at home — his car isn't here. (Uyda emasligiga aminsiz.)
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to oʻzbekcha: qaysi soʻzdan keyin qaysi predlog keladi? She's afraid spiders.
Javoblar
A. Tuzilish
- Eating
- fixing
- working
- calling
- waiting
- saying
- is
B. Maʼno
- complaining
- to visit
- to seeing
- paying
- see
C. Xatoni toping
- Thank you for helping me. / Thank you for your help.
- I'm used to driving on the left.
- It's worth visiting the old town.
- Swimming in the sea is my favourite thing in summer.
- ✓ Instead of taking the bus, I walked.
D. Kontekstda
- sending
- joining
- Studying
- buying
- hearing
E. Sizning navbatingiz
- Walking in the mountains makes me happy. Getting up early is really hard for me.
- I'm looking forward to seeing my cousins at the weekend. It's worth booking the train early.
F. Aralash takrorlash
- stay
- can't / couldn't
- of
