SlowingoGrammatika
B1 20 / 39

Gerund oʻzbekcha: -ing shakli ot vazifasida va predloglardan keyin (look forward to seeing)

-ing as a Noun: Gerund Subjects and After Prepositions

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz -ing shaklini gapning egasi sifatida, predloglardan keyin (look forward to dagi to ham shunga kiradi) hamda It's no use, There's no point va It's worth turgʻun iboralarida ishlata olasiz.

Asosiy gʻoya

-ing shakli ot vazifasini bajara oladi. Bu vazifada uni grammatika kitoblarida koʻpincha gerund deb atashadi. Swimming xuddi football kabi sport turi boʻlishi mumkin: Swimming is good for you. Football is good for you.

Bu bitta gʻoya ikki qoidani tushuntiradi. Birinchidan, -ing shakli har qanday ot kabi gapning egasi boʻla oladi. Ikkinchidan, predlogdan (in, at, of, about, before, without…) keyin ot keladi. Shuning uchun predlogdan keyin feʼl kerak boʻlsa, uning ot shaklini, yaʼni -ing shaklini ishlatasiz.

Faqat otlarni ichkariga kiritadigan predlogni tasavvur qiling. Undan keyin kelmoqchi boʻlgan feʼl ot niqobini, yaʼni -ing qoʻshimchasini taqishi kerak: interested in learning, before leaving, without saying. Eng qiyin joyi: baʼzan to ham predlog boʻladi. Unda feʼlga xuddi shu niqob kerak: I look forward to seeing you.

Oʻzbek va ingliz tillari

Bu mavzu oʻzbekzabonlar uchun aslida tanish. Oʻzbekchada harakat nomi (-ish / -sh) ham ot kabi ishlaydi: u ega boʻladi («Suzish foydali») va kelishik qoʻshimchalari hamda koʻmakchilarni oladi («qoʻshilishga qiziqaman», «ketishdan oldin», «kutish oʻrniga»). Inglizchadagi gerund ham xuddi shunday. Muammo boshqa joyda: maktabda harakat nomini koʻpincha to + feʼl deb yodlaymiz («oʻqish» = to read), oʻzbekchadagi -ga ham bizga to dek tuyuladi. Natijada predlogdan keyin to yoki asosiy shakl qoʻyib yuboramiz. Inglizchada predlogdan keyin har doim -ing.

OʻzbekchaUsulInglizcha
Suzish belingiz uchun foydali.harakat nomi ega boʻlib keladiSwimming is good for your back.
Kitob klubimizga qoʻshilishga qiziqasizmi?harakat nomi + -gaAre you interested in joining our book club?
Yuborishdan oldin tekshiring.harakat nomi + -dan oldinCheck your work before sending it.
Xayrlashmasdan ketib qoldi.-masdanHe left without saying goodbye.
Avtobus kutish oʻrniga piyoda yurdik.oʻrniga koʻmakchisiInstead of waiting for the bus, we walked.
Bu restoranga borib koʻrishga arziydi.-ga arzimoqThat restaurant is worth trying.

Tuzilish

Ega vazifasidagi -ing shakli

-ing egaFeʼlDavomi
Swimmingisgood for your back.
Learning a languagetakestime.
Not sleeping enoughmakesme irritable.

Bitta -ing ega birlikda, shuning uchun feʼl ham birlikda, iborada koʻplikdagi ot boʻlsa ham (Reading reviews takes ages). And bilan bogʻlangan ikkita -ing ega esa koʻplikdagi feʼl oladi: Swimming and cycling are both good exercise.

Predlog + -ing

PredlogMisol
in / at / of / aboutinterested in learning, good at cooking, tired of waiting, worried about losing
before / afterbefore leaving, after finishing
instead of / withoutinstead of waiting, without saying goodbye
by (qanday qilib)by taking the train
for (sabab)thanks for coming, sorry for being late

Ikkita kichik istisno: but va except asosiy shakl olishi mumkin (We did nothing but wait).

Predlog boʻlgan "to" — sinov: undan keyin ot qoʻyish mumkinmi?

Ibora+ ot+ -ing
look forward toI look forward to the weekend.I look forward to meeting you.
be used toI'm used to the noise.I'm used to working at night.
object toThey object to the plan.They object to paying more.
when it comes towhen it comes to moneywhen it comes to cooking

Turgʻun iboralar + -ing

IboraMisol
It's no use + -ingIt's no use complaining.
There's no point (in) + -ingThere's no point (in) arguing.
It's (not) worth + -ingIt's worth booking early.
something is worth + -ingThe museum is worth visiting.

Qoʻllanish

1Ega vazifasidagi -ing shakli

Umuman biror mashgʻulot haqida gapirish uchun -ing shaklini ega qilib ishlating. Feʼl birlikda boʻladi. Inkor uchun not ni -ing shaklidan oldin qoʻying.

Cycling to work saves me a lot of money.
Ishga velosipedda borish menga ancha pul tejaydi.
bitta ega → saves
Eating out every night gets expensive.
Har kuni kechqurun tashqarida ovqatlanish qimmatga tushadi.
Finding a flat in this city is a nightmare.
Bu shaharda kvartira topish haqiqiy azob.
flat (UK) = apartment (US)
Not knowing the results is the worst part.
Natijalarni bilmaslik eng yomoni.
Is driving in the snow dangerous?
Qorda mashina haydash xavflimi?

2Sifat + predlog + -ing

Turgʻun predlogli sifatlardan A2-31 keyin harakat kelsa, -ing ishlatiladi.

Are you interested in joining our book club?
Kitob klubimizga qoʻshilishga qiziqasizmi?
She's really good at explaining things.
U narsalarni juda yaxshi tushuntiradi.
good at + -ing
I'm tired of hearing the same excuses.
Bir xil bahonalarni eshitaverib charchadim.
He's nervous about giving his first presentation.
U birinchi marta taqdimot qilishidan hayajonlanyapti.

3Feʼl + predlog + -ing

Turgʻun predlogli feʼllardan keyin ham (think about, talk about, apologise for, succeed in, insist on) xuddi shu qoida ishlaydi.

I'm thinking about changing my job.
Ishimni almashtirish haqida oʻylayapman.
We succeeded in raising the money.
Pulni yigʻishga muvaffaq boʻldik.
He apologised for being late.
U kechikkani uchun uzr soʻradi.
Thank you for helping me.
Menga yordam berganingiz uchun rahmat.

4before, after, by, without, instead of + -ing

Bu predloglardan keyin -ing ishlating. -ing harakatini bajaruvchi odatda bosh gapning egasi boʻladi (batafsil B2-10 da).

Always check your work before sending it.
Ishingizni yuborishdan oldin doim tekshiring.
After graduating, she moved to Canada.
Oʻqishni bitirgandan keyin u Kanadaga koʻchib ketdi.
You can save energy by turning off the lights.
Chiroqlarni oʻchirib, elektr energiyasini tejashingiz mumkin.
by + -ing = qanday qilib
He left without saying goodbye.
U xayrlashmasdan ketib qoldi.
Instead of waiting for the bus, we walked.
Avtobus kutish oʻrniga piyoda yurdik.

5Predlog boʻlgan "to"

Baʼzi iboralarda to to-infinitive ning qismi emas, predlog. Undan keyin -ing ishlating. Eng keng tarqalganlari: look forward to, be used to (B1-21 ga qarang), object to va when it comes to.

I'm really looking forward to seeing you next week.
Keyingi hafta siz bilan koʻrishishni intiqlik bilan kutyapman.
We look forward to hearing from you.
Javobingizni kutib qolamiz.
rasmiy xat oxiri
I'm not used to getting up this early.
Bunchalik erta turishga oʻrganmaganman.
B1-21 ga qarang
Many residents object to paying higher parking fees.
Koʻp aholi avtoturargoh uchun koʻproq toʻlashga qarshi.
When it comes to choosing a laptop, I always ask my brother.
Noutbuk tanlash masalasida doim akamdan soʻrayman.

6It's no use / There's no point / It's worth

Bu turgʻun iboralar harakat foydali yoki foydasizligini aytadi. It's no use va There's no point «bundan foyda yoʻq» degani. It's worth «bunga arziydi, natija mehnatni oqlaydi» degani. Worth ot ham olishi mumkin: It's worth the money.

It's no use crying about it now.
Endi bu haqda yigʻlashdan foyda yoʻq.
There's no point in buying a printer — we hardly ever print anything.
Printer sotib olishning maʼnosi yoʻq: deyarli hech narsa chop etmaymiz.
Is it worth repairing this old phone?
Bu eski telefonni taʼmirlashga arziydimi?
That restaurant is definitely worth trying.
U restoranga albatta borib koʻrishga arziydi.
«-ga arziydi», lekin worth + -ing
It isn't worth taking the car — parking is impossible.
Mashinada borishga arzimaydi: mashina qoʻyadigan joy topib boʻlmaydi.

Keng tarqalgan xatolar

❌I'm interested in learn the guitar.
✅I'm interested in learning the guitar.
predlog + -ing
❌I look forward to meet you.
✅I look forward to meeting you.
bu yerda to predlog
❌Swimming are good exercise.
✅Swimming is good exercise.
bitta -ing ega birlikda
❌Swim is my favourite sport.
✅Swimming is my favourite sport.
ega boʻlib kelgan feʼlga -ing kerak
❌After finish work, I go to the gym.
✅After finishing work, I go to the gym. yoki After I finish work, I go to the gym.
after + -ing yoki after + ergash gap
❌He left without to say anything.
✅He left without saying anything.
without + -ing
❌It's worth to visit the old town.
✅It's worth visiting the old town.
worth + -ing
❌There's no point to argue.
✅There's no point (in) arguing.
no point (in) + -ing
❌I'm thinking to change my job.
✅I'm thinking about changing my job. yoki I'm thinking of changing my job.
think about / of + -ing

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «Kelishdan oldin» → before to come. Maktabda harakat nomini to + feʼl deb yodlaganimiz uchun predlogdan keyin ham to qoʻshib yuboramiz. Predlogdan keyin to ham, asosiy shakl ham emas, -ing keladi.

❌Please call me before to come.
✅Please call me before coming.
yoki: before you come.

2. «Koʻrishga arziydi» → worth to. Oʻzbekchadagi -ga inglizcha to ga oʻxshab tuyuladi: «koʻrishga arziydi» → worth to see. Worth dan keyin har doim -ing yoki ot.

❌This series is really worth to watch.
✅This series is really worth watching.

3. «Oʻrganishga qiziqaman» → interested to learn. «Qiziqmoq» oʻzbekchada -ga bilan keladi, shuning uchun interested to deymiz. Interested to inglizchada bor, lekin u «biror maʼlumotni bilishni xohlayman» degani (I'd be interested to hear your opinion). Mashgʻulotga qiziqish uchun interested in + -ing.

⚠️I'm interested to learn Korean.
✅I'm interested in learning Korean.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin «koreys tilini oʻrganishga qiziqaman» maʼnosida in + -ing tabiiy.

Adashtirmang

to-infinitive va to (predlog) + -ing — Soʻrang: bu yerda to dan keyin ot kela oladimi? Kelsa, u predlog → -ing.

I want to see the new film.
Yangi filmni koʻrmoqchiman.
«I want to the film» boʻlmaydi → to-infinitive
I'm looking forward to seeing the new film.
Yangi filmni koʻrishni intiqlik bilan kutyapman.
«looking forward to the film» toʻgʻri → predlog

-ing ega va It's + sifat + to — Ikkalasi ham umuman mashgʻulot haqida. It li andoza B1-17 nutqda juda keng tarqalgan.

Learning a language takes time.
Til oʻrganish vaqt talab qiladi.
It's hard to learn a language as an adult.
Katta yoshda til oʻrganish qiyin.

Ot vazifasidagi -ing va Present Continuous — Ikkalasida ham -ing bor, lekin ot vazifasidagi -ing mashgʻulotni nomlaydi; continuous esa be talab qiladi va hozir davom etayotgan harakatni tasvirlaydi A1-22. Oʻzbekchada ham farq bor: «yugurish» va «yuguryapti».

Running is my favourite hobby.
Yugurish mening eng sevimli mashgʻulotim.
mashgʻulot
She's running in the park right now.
U hozir bogʻda yuguryapti.
Present Continuous

for + -ing va to + feʼl — Narsa nima uchun ishlatilishini for + -ing, odamning maqsadini to + feʼl bilan ayting A2-26.

This knife is for cutting bread.
Bu pichoq non kesish uchun.
I went to the shop to buy bread.
Non olgani doʻkonga bordim.

Imlo va talaffuz

  • -ing imlosi: make → making, stop → stopping, begin → beginning, die → dying; lekin visit → visiting, open → opening (oxirgi boʻgʻin urgʻusiz boʻlsa, undosh ikkilanmaydi).
  • Tez, norasmiy nutqda -ing koʻpincha /ɪn/ deb aytiladi, lekin doim -ing deb yozing. Toʻliq talaffuzda oxiri /ŋ/: oʻzbekcha «ng» tovushi, undan keyin /g/ qoʻshmang.
  • look forward to bitta guruh boʻlib, kuchsiz to bilan aytiladi: /lʊk ˈfɔːwəd tə/ (UK), /lʊk ˈfɔːrwərd tə/ (US). Urgʻu for da.
  • worth /wɜːθ/ (UK), /wɝːθ/ (US). /ɜː/ uchun lablarni choʻzmasdan, ogʻizni yarim ochib, tilni oʻrtada ushlang. Oxiridagi /θ/ uchun til uchini tishlar orasiga qoʻying; uni «s» yoki «t» bilan almashtirmang.

Oltin qoida

Predlogdan keyin feʼl odatda -ing shaklida keladi, look forward to, be used to va object to dagi to ham bunga kiradi. Bitta -ing ega birlikdagi feʼl oladi. Esda tuting: oʻzbekchadagi «-ga» (qiziqishga, koʻrishga arziydi) inglizchada to emas.

Mashqlar

A. Tuzilish

Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.

  1. (eat) too much sugar is bad for your teeth.
  2. She's very good at (fix) things.
  3. We look forward to (work) with you.
  4. You can book tickets by (call) this number.
  5. It's not worth (wait) for the next bus.
  6. He left without (say) goodbye.
  7. Learning new words (be) easy with this app.

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: There's no point in ….
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: I'd like … the museum.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: I'm looking forward … you.
  4. Ot bilan sinab koʻring, keyin tanlang: I object to … for parking.
  5. Ot bilan sinab koʻring, keyin tanlang: I hope to … you soon.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. Thank you for help me.
  2. I'm used to drive on the left. (Endi Buyuk Britaniyada yashaysiz.)
  3. It's worth to visit the old town.
  4. Swimming in the sea are my favourite thing in summer.
  5. Instead of taking the bus, I walked.

D. Kontekstda

Xatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.

An email about a course
Dear Ms Patel,
Thank you for 18 (send) me the information about the course. I am very interested in 19 (join). 20 (study) online suits me, because I work full-time. Is it worth 21 (buy) the books, or are they available online? I look forward to 22 (hear) from you.
Best wishes,
Leo Martins

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. -ing ega bilan boshlanadigan ikkita gap yozing: biri yaxshi koʻradigan narsangiz, biri sizga qiyin narsa haqida.
  2. Kelajak haqida ikkita gap yozing: biri look forward to, biri It's worth bilan.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. B1-18 Want him to, make him do, let him do oʻzbekcha: «-ishini xohlayman», majbur qilmoq va ruxsat bermoq
    My parents never let me (stay) out late.
  2. B1-16 Must be, can't be, might be oʻzbekcha: hozirgi holat haqida taxmin («… boʻlsa kerak»)
    He be at home — his car isn't here. (Uyda emasligiga aminsiz.)
  3. A2-31 Good at, afraid of, listen to oʻzbekcha: qaysi soʻzdan keyin qaysi predlog keladi?
    She's afraid spiders.
Javoblar

A. Tuzilish

  1. Eating
  2. fixing
  3. working
  4. calling
  5. waiting
  6. saying
  7. is

B. Maʼno

  1. complaining
  2. to visit
  3. to seeing
  4. paying
  5. see

C. Xatoni toping

  1. Thank you for helping me. / Thank you for your help.
  2. I'm used to driving on the left.
  3. It's worth visiting the old town.
  4. Swimming in the sea is my favourite thing in summer.
  5. ✓ Instead of taking the bus, I walked.

D. Kontekstda

  1. sending
  2. joining
  3. Studying
  4. buying
  5. hearing

E. Sizning navbatingiz

  1. Walking in the mountains makes me happy. Getting up early is really hard for me.
  2. I'm looking forward to seeing my cousins at the weekend. It's worth booking the train early.

F. Aralash takrorlash

  1. stay
  2. can't / couldn't
  3. of
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play