Still, yet, already, even, only, also oʻzbekcha: ravishlar gapning qayerida turadi?
Still, Yet, Even, Only, Also: Adverb Position
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz still, already, also, even, only va no longer kabi qisqa ravishlarni gapning oʻrtasiga toʻgʻri qoʻya olasiz, still, yet va already orasida tanlay olasiz, biror narsa toʻxtaganini ayta olasiz (not… any more, no longer) hamda even va only yordamida aynan kerakli soʻzni koʻrsata olasiz.
Asosiy gʻoya
Ingliz tilidagi koʻp qisqa ravishlar gapning bitta maxsus joyida oʻtirishni yaxshi koʻradi: bu gapning oʻrta oʻrindigʻi. Bu joyni always, usually, never dan bilasiz (A1-15). U yerda:
- asosiy feʼldan oldin: She still lives with her parents.
- be dan keyin: She's still at work.
- birinchi yordamchi yoki modal feʼldan keyin: I've already eaten. You can also pay by card.
Bir narsa hech qachon boʻlmaydi: ravish feʼl va uning toʻldiruvchisi orasiga tushmaydi. She also plays the piano deng, She plays also the piano emas.
Baʼzi soʻzlar boshqa joyni afzal koʻradi. Yet, too, as well va any more odatda gapning oxirida turadi. Even va only esa alohida: ular koʻrsatkich kabi ishlaydi. Ularni boshqa joyga qoʻysangiz, boshqa soʻzni koʻrsatasiz va maʼno oʻzgaradi: Only I saw her (uni mendan boshqa hech kim koʻrmadi) va I saw only her (men undan boshqa hech kimni koʻrmadim).
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida soʻz tartibi boshqacha: ega, toʻldiruvchi, keyin feʼl. Ravish odatda feʼldan oldin turadi, ham esa oʻzi taalluqli soʻzdan keyin keladi: «jazzni ham yaxshi koʻraman». Shuning uchun inglizchada ham also ni toʻldiruvchi yoniga qoʻyib, I like also jazz deb yuborish oson. Ingliz tilida also oʻrta oʻrindiqda turadi, too va as well esa gap oxirida. Ikkinchi farq: oʻzbekchadagi hali ham still, ham yet boʻlishi mumkin: «U hali ishda» = still, «Hali tugatmadim» = not… yet, «Hali ham tugatmadim» = still haven't. Endi … -ma- = not… any more. Yaxshi xabar: faqat oʻzbekchada ham aynan oʻzi koʻrsatayotgan soʻzdan oldin turadi, xuddi yozma ingliz tilidagi only kabi.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Buvim hali ham qoʻlda xat yozadi. | davom etyapti | My grandmother still writes letters by hand. |
| Posilka hali kelmadimi? | kutilgan narsa | Has the parcel arrived yet? |
| Elektr uchun hali ham pul toʻlamadim. | kutilganidan uzoq | I still haven't paid the electricity bill. |
| U besh yoshda, lekin allaqachon oʻqiy oladi. | kutilganidan erta | She can already read. |
| Biz endi Madridda yashamaymiz. | toʻxtadi | We don't live in Madrid any more. |
| Singlingizni ham taklif qildim. | qoʻshimcha | I've also invited your sister. |
| Hatto buvimda ham smartfon bor. | ajablanarli | Even my grandmother has a smartphone. |
| Faqat Mariya nonushtada choy ichadi. | boshqa hech kim | Only Maria drinks tea at breakfast. |
Tuzilish
Oʻrta oʻrindiq
| Gapdagi feʼl | Ravish oʻrni | Misol |
|---|---|---|
| bitta asosiy feʼl | undan oldin | She still works here. / I also play tennis. |
| be (asosiy feʼl) | undan keyin | He's already at the airport. / It's no longer open. |
| yordamchi / modal feʼl + asosiy feʼl | birinchi yordamchi feʼldan keyin | I have already paid. / We can even stay longer. |
| inkor yordamchi feʼl + still | still undan oldin | I still haven't finished. |
Oxirgi oʻrin
| Soʻz | Misol |
|---|---|
| yet (inkor, savol) | Have you finished yet? / I haven't finished yet. |
| any more / any longer (inkor) | She doesn't live here any more. |
| too / as well | I play tennis too. / I play tennis as well. |
| already (oxirida ham kelishi mumkin) | Are you leaving already? |
Still, yet, already: maʼnosi
| Soʻz | Maʼnosi | Odatiy gap turi |
|---|---|---|
| still | holat davom etyapti, balki kutilganidan uzoqroq | darak, savol; hayrat yoki sabrsizlik uchun inkor yordamchi feʼldan oldin |
| yet | kutilgan narsa hozirgacha boʻlmagan | inkor, savol |
| already | biror narsa kutilganidan erta boʻldi | darak (savolda: hayrat) |
| not… any more / any longer | holat toʻxtadi | inkor |
| no longer | holat toʻxtadi (rasmiyroq) | feʼl darak shaklda |
Any more koʻpincha qoʻshib anymore deb yoziladi, ayniqsa Amerika ingliz tilida.
Qoʻllanish
1Oʻrta oʻrindiq qoidasi
Still, already, also, even, just, only va no longer kabi qisqa ravishlar asosiy feʼldan oldin, be dan keyin yoki birinchi yordamchi feʼldan keyin turadi. Ular feʼl va toʻldiruvchi orasiga tushmaydi. Takroriylik ravishlari (A1-15) ham shu oʻrindiqda oʻtiradi, jumladan rarely va uning rasmiyroq sherigi seldom.
2still, yet va already
Still = biror narsa davom etyapti. Yet = biror narsani kutyapmiz, lekin u hozirgacha boʻlmagan; odatda inkor va savol gaplarning oxirida turadi (rasmiy ingliz tilida I haven't yet decided ham mumkin). Already = kutilganidan erta. Inkor yordamchi feʼldan oldin kelgan still hayrat yoki sabrsizlikni bildiradi. Present Perfect (hozirgi tugallangan zamon) bilan already va yet uchun A2-17 ga qarang. Oʻzbekchada «hali» va «hali ham» shu vazifalarni boʻlishadi.
3not… any more, not… any longer, no longer
Bular holat toʻxtaganini bildiradi. Not… any more va not… any longer inkor gapning oxirida turadi. No longer rasmiyroq; u oʻrta oʻrindiqda turadi va feʼl darak shaklda boʻladi. Oʻzbekchadagi «endi … -ma-» yoki «boshqa … -ma-» shularga mos keladi.
4even: ajablanarli narsa
Even biror narsa ajablanarli yoki kutilganidan koʻp ekanini bildiradi. Oʻrta oʻrindiqda u odatda feʼlga yoki undan keyingi qismga taalluqli; egadan yoki boshqa soʻzdan oldin kelsa, oʻsha soʻzni koʻrsatadi. Not even / didn't even = shu kichik narsa ham yoʻq, holbuki kutgan edingiz. Oʻzbekchada bu «hatto … ham».
5only: koʻrsatkichni siljitish
Only oʻzi koʻrsatayotgan soʻzga ishora qiladi va oʻrni oʻzgarsa, maʼno ham oʻzgaradi. Yozuvda only ni aynan kerakli soʻzdan oldin qoʻying, xuddi oʻzbekchadagi «faqat» kabi. Ogʻzaki nutqda esa only odatda oʻrta oʻrindiqda turadi, maʼnoni esa urgʻu koʻrsatadi.
6also, too, as well
Also oʻrta oʻrindiqda turadi. Too va as well gap oxirida keladi va ogʻzaki nutqda koʻproq ishlatiladi. A1-29 ga qarang. Oʻzbekchada uchalasi ham koʻpincha «ham».
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «ham» toʻldiruvchidan keyin → also toʻldiruvchi oldida. Oʻzbekchada «fransuz tilini ham biladi» deymiz: «ham» toʻldiruvchidan keyin, feʼldan oldin turadi. Inglizchada bu tartibni koʻchirsak, also feʼl va toʻldiruvchi orasiga tushib qoladi. Also ni asosiy feʼldan oldin qoʻying yoki gap oxirida too / as well ishlating.
2. «hali» → still yoki yet? «Hali» oʻzbekchada ikki maʼnoda keladi, shuning uchun still va yet almashib ketadi. Davom etayotgan holat («hali ham ishlaydi») → still, asosiy feʼldan oldin. Kutilgan, lekin boʻlmagan narsa («hali kelmadi») → not… yet, gap oxirida. «Hali ham … -madi» → still + inkor yordamchi feʼl.
3. «endi … -ma-» → now… don't. «Endi u yerda yashamaymiz» gapidagi «endi» ni now deb tarjima qilamiz. Grammatik jihatdan bu gap toʻgʻri, lekin inglizchada «oldin bor edi, endi toʻxtadi» degan maʼnoni not… any more yoki no longer aniqroq beradi.
4. «Endi» + inkor + no longer → ikki marta inkor. Oʻzbekchada inkor feʼlda turadi («endi ishlamaydi»), shuning uchun no longer bilan ham feʼlni inkor qilib yuboramiz. No longer ning oʻzi inkor: feʼl darak shaklda qoladi.
Adashtirmang
still va yet — Ikkalasi ham «hozirgacha» haqida. Still holat davom etayotganini aytadi; yet kutilgan narsa boʻlmaganini aytadi. Still + inkor sabrsizroq eshitiladi.
Only I… va I only… — Only ning oʻrni oʻzgarsa, maʼno ham oʻzgaradi.
already va all ready — Already = kutilganidan erta; all ready = hamma tayyor, butunlay tayyor (all + sifat).
Rasmiy yozuvdagi only, even va also uchun C2-06 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- already bitta soʻz va bitta l bilan yoziladi; all ready ikki soʻz.
- any more (ikki soʻz) britan ingliz tilida standart; anymore (bitta soʻz) Amerika ingliz tilida odatiy. Ikkalasi ham toʻgʻri.
- yet /jet/: yes kabi, faqat oxirida s oʻrniga t. Boshidagi /j/ oʻzbekcha «y» ga oʻxshaydi, bu oson. jet /dʒet/ bilan adashtirmang.
- even /ˈiːvn/: birinchi unli choʻziq, lablar yon tomonga choʻzilgan; urgʻu birinchi boʻgʻinda. Ikkinchi boʻgʻinda unli deyarli yoʻq.
- only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (AQSh): birinchi unli ikki qismli (diftong), oddiy «o» emas; urgʻu birinchi boʻgʻinda. Oʻzbekcha odat boʻyicha urgʻuni oxirgi boʻgʻinga koʻchirmang.
- already /ɔːlˈredi/: urgʻu ikkinchi boʻgʻinda. still /stɪl/ soʻz boshidagi ikki undosh bilan boshlanadi: oldiga unli qoʻshmang («istil» emas). Unli qisqa, steel dagi kabi choʻziq emas.
- Nutqda only yoki even koʻrsatayotgan soʻz urgʻu oladi: I only had a ticket / Even my grandmother has one.
Oltin qoida
Qisqa ravishlarni oʻrta oʻrindiqqa qoʻying: asosiy feʼldan oldin, be dan keyin, birinchi yordamchi feʼldan keyin — hech qachon feʼl va toʻldiruvchi orasiga emas. Yet, any more, too va as well odatda gap oxirida turadi. Only va even ni, ayniqsa yozuvda, oʻzi koʻrsatayotgan soʻz yoniga qoʻying. «Hali ham» = still; «hali … -madi» = not… yet; «endi … -ma-» = not… any more.
Mashqlar
A. Tuzilish
Soʻzni gapga toʻgʻri joyga qoʻying yoki gapni koʻrsatilgan soʻz bilan qayta yozing.
-
still ni gapga qoʻying: She lives in the same flat.flat (UK) = apartment (US)
-
already ni gapga qoʻying: I've booked the tickets.
-
also ni gapga qoʻying: He can play the guitar.
-
still ni gapga qoʻying: They haven't replied.
-
no longer bilan qayta yozing: She doesn't work here any more.
-
any more bilan qayta yozing: The café is no longer open.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Have you sent the email …?
-
Toʻgʻri javobni tanlang: It's midnight and the neighbours are … having a party.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "Lunch?" "No, thanks. I've … eaten."
-
Qaysi gap «boshqa hech kim kelmadi» degan maʼnoni beradi?
-
Toʻgʻri javobni tanlang: He didn't … say thank you.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I like also jazz.
-
I don't work there no longer.
-
My parents still haven't sold their old car.
-
Is the bus yet here?
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Soʻzlar: still, any more, yet, already, too, even (bitta soʻzni bir necha marta ishlatish mumkin)
Ben: Do you 16 live in that flat near the station?
Ella: No, I don't live there 17. I moved in March.
Ben: Oh! Have you unpacked everything 18?
Ella: Not really. I've 19 got boxes everywhere. But I've 20 painted the kitchen — and I only moved in two weeks ago! And I've bought a new sofa 21.
Ben: Wow, you've been busy. I haven't 22 painted my bedroom yet, and I moved two years ago!
E. Sizning navbatingiz
Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.
-
Hayotingiz haqida ikki gap yozing: hali ham qiladigan bitta ishingiz va endi qilmaydigan bitta ishingiz haqida.
-
Ajablanarli bir narsa haqida even bilan bitta gap yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi? never ni gapga qoʻying: She is late for work.
-
A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali) I haven't finished my homework ___. …
-
A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda I (see) that film last week.
Javoblar
A. Tuzilish
- She still lives in the same flat.
- I've already booked the tickets. / I've booked the tickets already.
- He can also play the guitar.
- They still haven't replied.
- She no longer works here.
- The café isn't open any more. / The café is not open any more. / The café isn't open anymore.
B. Maʼno
- yet
- still
- already
- Only Tom came to the party.
- even
C. Xatoni toping
- I also like jazz. / I like jazz too. / I like jazz as well.
- I don't work there any longer. / I don't work there any more. / I no longer work there.
- ✓ My parents still haven't sold their old car.
- Is the bus here yet? / Is the bus still here? / Is the bus here already?
D. Kontekstda
- still
- any more / anymore / any longer
- yet / already
- still
- already / even
- too / as well
- even
E. Sizning navbatingiz
- I still play football on Sundays. I don't eat meat any more.
- My dog is very clever — he can even open the fridge.
F. Aralash takrorlash
- She is never late for work.
- yet
- saw
