SlowingoGrammatika
B1 35 / 39

Still, yet, already, even, only, also oʻzbekcha: ravishlar gapning qayerida turadi?

Still, Yet, Even, Only, Also: Adverb Position

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz still, already, also, even, only va no longer kabi qisqa ravishlarni gapning oʻrtasiga toʻgʻri qoʻya olasiz, still, yet va already orasida tanlay olasiz, biror narsa toʻxtaganini ayta olasiz (not… any more, no longer) hamda even va only yordamida aynan kerakli soʻzni koʻrsata olasiz.

Asosiy gʻoya

Ingliz tilidagi koʻp qisqa ravishlar gapning bitta maxsus joyida oʻtirishni yaxshi koʻradi: bu gapning oʻrta oʻrindigʻi. Bu joyni always, usually, never dan bilasiz (A1-15). U yerda:

  • asosiy feʼldan oldin: She still lives with her parents.
  • be dan keyin: She's still at work.
  • birinchi yordamchi yoki modal feʼldan keyin: I've already eaten. You can also pay by card.

Bir narsa hech qachon boʻlmaydi: ravish feʼl va uning toʻldiruvchisi orasiga tushmaydi. She also plays the piano deng, She plays also the piano emas.

Baʼzi soʻzlar boshqa joyni afzal koʻradi. Yet, too, as well va any more odatda gapning oxirida turadi. Even va only esa alohida: ular koʻrsatkich kabi ishlaydi. Ularni boshqa joyga qoʻysangiz, boshqa soʻzni koʻrsatasiz va maʼno oʻzgaradi: Only I saw her (uni mendan boshqa hech kim koʻrmadi) va I saw only her (men undan boshqa hech kimni koʻrmadim).

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida soʻz tartibi boshqacha: ega, toʻldiruvchi, keyin feʼl. Ravish odatda feʼldan oldin turadi, ham esa oʻzi taalluqli soʻzdan keyin keladi: «jazzni ham yaxshi koʻraman». Shuning uchun inglizchada ham also ni toʻldiruvchi yoniga qoʻyib, I like also jazz deb yuborish oson. Ingliz tilida also oʻrta oʻrindiqda turadi, too va as well esa gap oxirida. Ikkinchi farq: oʻzbekchadagi hali ham still, ham yet boʻlishi mumkin: «U hali ishda» = still, «Hali tugatmadim» = not… yet, «Hali ham tugatmadim» = still haven't. Endi … -ma- = not… any more. Yaxshi xabar: faqat oʻzbekchada ham aynan oʻzi koʻrsatayotgan soʻzdan oldin turadi, xuddi yozma ingliz tilidagi only kabi.

OʻzbekchaMaʼnosiInglizcha
Buvim hali ham qoʻlda xat yozadi.davom etyaptiMy grandmother still writes letters by hand.
Posilka hali kelmadimi?kutilgan narsaHas the parcel arrived yet?
Elektr uchun hali ham pul toʻlamadim.kutilganidan uzoqI still haven't paid the electricity bill.
U besh yoshda, lekin allaqachon oʻqiy oladi.kutilganidan ertaShe can already read.
Biz endi Madridda yashamaymiz.toʻxtadiWe don't live in Madrid any more.
Singlingizni ham taklif qildim.qoʻshimchaI've also invited your sister.
Hatto buvimda ham smartfon bor.ajablanarliEven my grandmother has a smartphone.
Faqat Mariya nonushtada choy ichadi.boshqa hech kimOnly Maria drinks tea at breakfast.

Tuzilish

Oʻrta oʻrindiq

Gapdagi feʼlRavish oʻrniMisol
bitta asosiy feʼlundan oldinShe still works here. / I also play tennis.
be (asosiy feʼl)undan keyinHe's already at the airport. / It's no longer open.
yordamchi / modal feʼl + asosiy feʼlbirinchi yordamchi feʼldan keyinI have already paid. / We can even stay longer.
inkor yordamchi feʼl + stillstill undan oldinI still haven't finished.

Oxirgi oʻrin

SoʻzMisol
yet (inkor, savol)Have you finished yet? / I haven't finished yet.
any more / any longer (inkor)She doesn't live here any more.
too / as wellI play tennis too. / I play tennis as well.
already (oxirida ham kelishi mumkin)Are you leaving already?

Still, yet, already: maʼnosi

SoʻzMaʼnosiOdatiy gap turi
stillholat davom etyapti, balki kutilganidan uzoqroqdarak, savol; hayrat yoki sabrsizlik uchun inkor yordamchi feʼldan oldin
yetkutilgan narsa hozirgacha boʻlmaganinkor, savol
alreadybiror narsa kutilganidan erta boʻldidarak (savolda: hayrat)
not… any more / any longerholat toʻxtadiinkor
no longerholat toʻxtadi (rasmiyroq)feʼl darak shaklda

Any more koʻpincha qoʻshib anymore deb yoziladi, ayniqsa Amerika ingliz tilida.

Qoʻllanish

1Oʻrta oʻrindiq qoidasi

Still, already, also, even, just, only va no longer kabi qisqa ravishlar asosiy feʼldan oldin, be dan keyin yoki birinchi yordamchi feʼldan keyin turadi. Ular feʼl va toʻldiruvchi orasiga tushmaydi. Takroriylik ravishlari (A1-15) ham shu oʻrindiqda oʻtiradi, jumladan rarely va uning rasmiyroq sherigi seldom.

My grandmother still writes letters by hand.
Buvim hali ham qoʻlda xat yozadi.
still asosiy feʼldan oldin
We're already late.
Biz allaqachon kechikdik.
already be dan keyin; inglizchada holat: are late
I've also invited your sister.
Singlingizni ham taklif qildim.
also birinchi yordamchi feʼldan keyin; sister = opa yoki singil
You can always call me if you need help.
Yordam kerak boʻlsa, menga istalgan payt qoʻngʻiroq qilishingiz mumkin.
always modal feʼldan keyin
They have never been to the mountains.
Ular hech qachon togʻda boʻlmagan.
never yordamchi feʼldan keyin; inglizchada inkor faqat never da

2still, yet va already

Still = biror narsa davom etyapti. Yet = biror narsani kutyapmiz, lekin u hozirgacha boʻlmagan; odatda inkor va savol gaplarning oxirida turadi (rasmiy ingliz tilida I haven't yet decided ham mumkin). Already = kutilganidan erta. Inkor yordamchi feʼldan oldin kelgan still hayrat yoki sabrsizlikni bildiradi. Present Perfect (hozirgi tugallangan zamon) bilan already va yet uchun A2-17 ga qarang. Oʻzbekchada «hali» va «hali ham» shu vazifalarni boʻlishadi.

Are you still working at the bank?
Hali ham bankda ishlayapsizmi?
«hali ham» davom etyapti → still
It's ten o'clock and he's still in bed.
Soat oʻn boʻldi, u esa hali ham toʻshakda.
still be dan keyin; he → erkak
I still haven't paid the electricity bill.
Elektr uchun hali ham pul toʻlamadim.
«hali ham … -madim» → still haven't: sabrsizlik, kutilganidan uzoq
Has the parcel arrived yet?
Posilka keldimi?
kutilgan narsa → yet gap oxirida
She's only five, but she can already read.
U endigina besh yoshda, lekin allaqachon oʻqiy oladi.
kutilganidan erta → already
Are you leaving already? It's only nine!
Ketyapsizmi? Hali soat toʻqqiz-ku!
savolda already = hayrat; bu yerda oʻzbekcha «hali» → only

3not… any more, not… any longer, no longer

Bular holat toʻxtaganini bildiradi. Not… any more va not… any longer inkor gapning oxirida turadi. No longer rasmiyroq; u oʻrta oʻrindiqda turadi va feʼl darak shaklda boʻladi. Oʻzbekchadagi «endi … -ma-» yoki «boshqa … -ma-» shularga mos keladi.

We don't live in Madrid any more.
Biz endi Madridda yashamaymiz.
«endi … -ma-» → not… any more gap oxirida
I can't wait any longer.
Boshqa kuta olmayman.
«boshqa» bu yerda = any longer
This product is no longer available.
Bu mahsulot endi sotuvda yoʻq.
rasmiy; no longer bilan feʼl darak: is
He no longer works for the company.
U endi bu kompaniyada ishlamaydi.
rasmiy; oʻzbekchada feʼl inkorda, inglizchada darak: works

4even: ajablanarli narsa

Even biror narsa ajablanarli yoki kutilganidan koʻp ekanini bildiradi. Oʻrta oʻrindiqda u odatda feʼlga yoki undan keyingi qismga taalluqli; egadan yoki boshqa soʻzdan oldin kelsa, oʻsha soʻzni koʻrsatadi. Not even / didn't even = shu kichik narsa ham yoʻq, holbuki kutgan edingiz. Oʻzbekchada bu «hatto … ham».

Even my grandmother has a smartphone.
Hatto buvimda ham smartfon bor.
ajablanarli ega → even egadan oldin
He works every day, even on Sundays.
U har kuni ishlaydi, hatto yakshanba kunlari ham.
even payt holidan oldin
She didn't even say goodbye.
U hatto xayr ham demadi.
didn't even
The test was so easy that I even finished early.
Test shunchalik oson ediki, hatto vaqtidan oldin tugatdim.
even oʻrta oʻrindiqda

5only: koʻrsatkichni siljitish

Only oʻzi koʻrsatayotgan soʻzga ishora qiladi va oʻrni oʻzgarsa, maʼno ham oʻzgaradi. Yozuvda only ni aynan kerakli soʻzdan oldin qoʻying, xuddi oʻzbekchadagi «faqat» kabi. Ogʻzaki nutqda esa only odatda oʻrta oʻrindiqda turadi, maʼnoni esa urgʻu koʻrsatadi.

Only Maria drinks tea at breakfast.
Nonushtada faqat Mariya choy ichadi.
boshqa hech kim ichmaydi
Maria drinks only tea at breakfast.
Mariya nonushtada faqat choy ichadi.
boshqa ichimlik ichmaydi
Maria drinks tea only at breakfast.
Mariya choyni faqat nonushtada ichadi.
boshqa paytda ichmaydi
I've only got ten euros.
Menda bor-yoʻgʻi oʻn yevro bor.
UK; AQShda: I only have ten euros
The shop only opens on Saturdays.
Doʻkon faqat shanba kunlari ochiladi.
ogʻzaki nutqda Saturdays urgʻu oladi

6also, too, as well

Also oʻrta oʻrindiqda turadi. Too va as well gap oxirida keladi va ogʻzaki nutqda koʻproq ishlatiladi. A1-29 ga qarang. Oʻzbekchada uchalasi ham koʻpincha «ham».

She speaks Arabic and she also understands a little Greek.
U arab tilida gapiradi, yunon tilini ham biroz tushunadi.
«yunon tilini ham» → also understands, understands also emas
I'd like a coffee, and a glass of water too.
Bitta kofe, yana bir stakan suv ham olsam.
too gap oxirida
Can I bring my brother as well?
Akamni ham olib kelsam boʻladimi?
as well gap oxirida; brother = aka yoki uka

Keng tarqalgan xatolar

❌She plays also the piano.
✅She also plays the piano.
Ravish asosiy feʼldan oldin turadi, feʼl va toʻldiruvchi orasida emas.
❌I haven't still finished.
✅I still haven't finished.
Inkor gapda still inkor yordamchi feʼldan oldin keladi. I haven't finished yet ham toʻgʻri.
❌I don't smoke no longer.
✅I don't smoke any longer.
no longer ning oʻzi inkor. I no longer smoke ham toʻgʻri.
❌Is she yet at work?
✅Is she still at work?
Davom etayotgan holat: still. yet gap oxirida keladi.
❌I have finished yet.
✅I have already finished.
Darak gapda yet emas, already ishlating.
❌We any more live there.
✅We don't live there any more.
any more inkor gapning oxirida keladi.
⚠️She only eats fish on Fridays.
✅She eats fish only on Fridays.
Ogʻzaki nutqda toʻgʻri, chunki urgʻu maʼnoni koʻrsatadi; puxta yozuvda only ni kerakli soʻz yoniga qoʻying.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «ham» toʻldiruvchidan keyin → also toʻldiruvchi oldida. Oʻzbekchada «fransuz tilini ham biladi» deymiz: «ham» toʻldiruvchidan keyin, feʼldan oldin turadi. Inglizchada bu tartibni koʻchirsak, also feʼl va toʻldiruvchi orasiga tushib qoladi. Also ni asosiy feʼldan oldin qoʻying yoki gap oxirida too / as well ishlating.

❌My brother speaks also French.
✅My brother also speaks French.
yoki: My brother speaks French too.
❌We visited also the museum.
✅We also visited the museum.
also asosiy feʼldan oldin.

2. «hali» → still yoki yet? «Hali» oʻzbekchada ikki maʼnoda keladi, shuning uchun still va yet almashib ketadi. Davom etayotgan holat («hali ham ishlaydi») → still, asosiy feʼldan oldin. Kutilgan, lekin boʻlmagan narsa («hali kelmadi») → not… yet, gap oxirida. «Hali ham … -madi» → still + inkor yordamchi feʼl.

❌My grandfather yet works in the garden every day.
✅My grandfather still works in the garden every day.
davom etayotgan holat → still.
❌Dilnoza hasn't still found a job.
✅Dilnoza still hasn't found a job.
yoki: Dilnoza hasn't found a job yet.

3. «endi … -ma-» → now… don't. «Endi u yerda yashamaymiz» gapidagi «endi» ni now deb tarjima qilamiz. Grammatik jihatdan bu gap toʻgʻri, lekin inglizchada «oldin bor edi, endi toʻxtadi» degan maʼnoni not… any more yoki no longer aniqroq beradi.

⚠️(Oldin Toshkentda yashardik.) Now we don't live in Tashkent.
✅We don't live in Tashkent any more.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin holat toʻxtaganini any more aniq koʻrsatadi.

4. «Endi» + inkor + no longer → ikki marta inkor. Oʻzbekchada inkor feʼlda turadi («endi ishlamaydi»), shuning uchun no longer bilan ham feʼlni inkor qilib yuboramiz. No longer ning oʻzi inkor: feʼl darak shaklda qoladi.

❌Bobur doesn't no longer play football.
✅Bobur no longer plays football.
yoki: Bobur doesn't play football any more.

Adashtirmang

still va yet — Ikkalasi ham «hozirgacha» haqida. Still holat davom etayotganini aytadi; yet kutilgan narsa boʻlmaganini aytadi. Still + inkor sabrsizroq eshitiladi.

I haven't finished my essay yet.
Inshoni hali tugatmadim.
neytral
I still haven't finished my essay.
Inshoni hali ham tugatmadim.
sabrsizlik: juda choʻzilib ketdi

Only I… va I only… — Only ning oʻrni oʻzgarsa, maʼno ham oʻzgaradi.

Only I had a ticket.
Faqat menda chipta bor edi.
boshqa hech kimda yoʻq edi
I only had a ticket.
Menda faqat chipta bor edi.
chipta bor edi, boshqa hech narsa yoʻq

already va all ready — Already = kutilganidan erta; all ready = hamma tayyor, butunlay tayyor (all + sifat).

We're all ready. Let's go!
Hammamiz tayyormiz. Ketdik!
hamma tayyor

Rasmiy yozuvdagi only, even va also uchun C2-06 ga qarang.

Imlo va talaffuz

  • already bitta soʻz va bitta l bilan yoziladi; all ready ikki soʻz.
  • any more (ikki soʻz) britan ingliz tilida standart; anymore (bitta soʻz) Amerika ingliz tilida odatiy. Ikkalasi ham toʻgʻri.
  • yet /jet/: yes kabi, faqat oxirida s oʻrniga t. Boshidagi /j/ oʻzbekcha «y» ga oʻxshaydi, bu oson. jet /dʒet/ bilan adashtirmang.
  • even /ˈiːvn/: birinchi unli choʻziq, lablar yon tomonga choʻzilgan; urgʻu birinchi boʻgʻinda. Ikkinchi boʻgʻinda unli deyarli yoʻq.
  • only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (AQSh): birinchi unli ikki qismli (diftong), oddiy «o» emas; urgʻu birinchi boʻgʻinda. Oʻzbekcha odat boʻyicha urgʻuni oxirgi boʻgʻinga koʻchirmang.
  • already /ɔːlˈredi/: urgʻu ikkinchi boʻgʻinda. still /stɪl/ soʻz boshidagi ikki undosh bilan boshlanadi: oldiga unli qoʻshmang («istil» emas). Unli qisqa, steel dagi kabi choʻziq emas.
  • Nutqda only yoki even koʻrsatayotgan soʻz urgʻu oladi: I only had a ticket / Even my grandmother has one.

Oltin qoida

Qisqa ravishlarni oʻrta oʻrindiqqa qoʻying: asosiy feʼldan oldin, be dan keyin, birinchi yordamchi feʼldan keyin — hech qachon feʼl va toʻldiruvchi orasiga emas. Yet, any more, too va as well odatda gap oxirida turadi. Only va even ni, ayniqsa yozuvda, oʻzi koʻrsatayotgan soʻz yoniga qoʻying. «Hali ham» = still; «hali … -madi» = not… yet; «endi … -ma-» = not… any more.

Mashqlar

A. Tuzilish

Soʻzni gapga toʻgʻri joyga qoʻying yoki gapni koʻrsatilgan soʻz bilan qayta yozing.

  1. still ni gapga qoʻying: She lives in the same flat.
  2. already ni gapga qoʻying: I've booked the tickets.
  3. also ni gapga qoʻying: He can play the guitar.
  4. still ni gapga qoʻying: They haven't replied.
  5. no longer bilan qayta yozing: She doesn't work here any more.
  6. any more bilan qayta yozing: The café is no longer open.

B. Maʼno

Vaziyatga mos javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: Have you sent the email …?
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: It's midnight and the neighbours are … having a party.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: "Lunch?" "No, thanks. I've … eaten."
  4. Qaysi gap «boshqa hech kim kelmadi» degan maʼnoni beradi?
  5. Toʻgʻri javobni tanlang: He didn't … say thank you.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. I like also jazz.
  2. I don't work there no longer.
  3. My parents still haven't sold their old car.
  4. Is the bus yet here?

D. Kontekstda

Suhbatni toʻldiring. Soʻzlar: still, any more, yet, already, too, even (bitta soʻzni bir necha marta ishlatish mumkin)

Catching up
Ben: Do you 16 live in that flat near the station?
Ella: No, I don't live there 17. I moved in March.
Ben: Oh! Have you unpacked everything 18?
Ella: Not really. I've 19 got boxes everywhere. But I've 20 painted the kitchen — and I only moved in two weeks ago! And I've bought a new sofa 21.
Ben: Wow, you've been busy. I haven't 22 painted my bedroom yet, and I moved two years ago!

E. Sizning navbatingiz

Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.

  1. Hayotingiz haqida ikki gap yozing: hali ham qiladigan bitta ishingiz va endi qilmaydigan bitta ishingiz haqida.
  2. Ajablanarli bir narsa haqida even bilan bitta gap yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi?
    never ni gapga qoʻying: She is late for work.
  2. A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali)
    I haven't finished my homework ___. …
  3. A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda
    I (see) that film last week.
Javoblar

A. Tuzilish

  1. She still lives in the same flat.
  2. I've already booked the tickets. / I've booked the tickets already.
  3. He can also play the guitar.
  4. They still haven't replied.
  5. She no longer works here.
  6. The café isn't open any more. / The café is not open any more. / The café isn't open anymore.

B. Maʼno

  1. yet
  2. still
  3. already
  4. Only Tom came to the party.
  5. even

C. Xatoni toping

  1. I also like jazz. / I like jazz too. / I like jazz as well.
  2. I don't work there any longer. / I don't work there any more. / I no longer work there.
  3. ✓ My parents still haven't sold their old car.
  4. Is the bus here yet? / Is the bus still here? / Is the bus here already?

D. Kontekstda

  1. still
  2. any more / anymore / any longer
  3. yet / already
  4. still
  5. already / even
  6. too / as well
  7. even

E. Sizning navbatingiz

  1. I still play football on Sundays. I don't eat meat any more.
  2. My dog is very clever — he can even open the fridge.

F. Aralash takrorlash

  1. She is never late for work.
  2. yet
  3. saw
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play