State verbs va continuous oʻzbekcha: I think yoki I'm thinking? She's being silly
State Verbs in the Continuous: She's Being Silly
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz vaqtinchalik xulq-atvor uchun be being + sifat ishlata olasiz (You're being silly) hamda think, have, see, taste, smell, feel, look va weigh kabi feʼllar qachon holatni (oddiy shakl) va qachon harakatni (davomli shakl mumkin) bildirishini farqlay olasiz.
Asosiy gʻoya
A1-23 da holat feʼllari (know, like, want, believe) odatda continuous (davomli) shaklda kelmasligini oʻrgangansiz. Holat haykalga oʻxshaydi: u shunchaki bor. Hech narsa sodir boʻlmayapti, hech kim hech narsa qilmayapti, uning «oʻrtasi» ham yoʻq. Continuous esa raqqos uchun: kimdir nimadir qilyapti, bu ish boshlangan va tugaydi.
Lekin koʻp keng tarqalgan feʼllar maʼnosiga qarab haykal ham, raqqos ham boʻla oladi. I have a car haykal (egalik). I'm having lunch raqqos (harakat). The soup tastes salty haykal (shoʻrva shunaqa). The chef is tasting the soup raqqos (oshpaz buni ataylab qilyapti).
Demak, qoida «bu feʼllar hech qachon -ing olmaydi» emas. Qoida bitta savol: bu holatmi yoki ataylab qilinayotgan harakatmi? Kimdir faol ravishda biror ish qilayotgan boʻlsa, continuous mumkin. Hatto be ham raqsga tusha oladi: She's silly (uning feʼl-atvori) va She's being silly (hozirgi xatti-harakati).
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida -yap- deyarli har qanday feʼlga qoʻshila oladi: soʻzlashuvda «bilyapman», «tushunyapman», «koʻryapman», «oʻylayapman» deymiz. Shuning uchun inglizchada ham hamma joyda -ing qoʻyish istagi paydo boʻladi: I'm knowing, I'm understanding. Ingliz tilida esa holat feʼllari oddiy shaklda turadi. Bundan tashqari, oʻzbekcha «oʻylayman» ham fikrni (I think), ham oʻylab koʻrishni (I'm thinking about) bildiradi; inglizchada ular boshqa-boshqa. Yaxshi xabar: vaqtinchalik xulq uchun oʻzbekchada -lik qilmoq bor («bolalik qilyapsiz»), bu be being + sifatga juda oʻxshaydi.
| Oʻzbekcha | Holat yoki harakat | Inglizcha |
|---|---|---|
| Nima demoqchiligingizni tushunyapman. | holat: tushunish | I see what you mean. |
| Menimcha, siz haqsiz. | holat: fikr | I think you're right. |
| Ishimni oʻzgartirish haqida oʻylayapman. | harakat: oʻylab koʻrish | I'm thinking about changing my job. |
| Uning ikkita akasi va bitta singlisi bor. | holat: egalik | She has two brothers and a sister. |
| Tushlik qilyapmiz. | harakat | We're having lunch. |
| Shoʻrva biroz shoʻr boʻlibdi. | holat: qanday ekani | This soup tastes a bit salty. |
| Oshpaz shoʻrvani tatib koʻryapti. | ataylab qilinayotgan harakat | The chef is tasting the soup. |
| Tutun hidi kelyapti. | sezish, ataylab emas | I can smell smoke. |
| Bolalik qilyapsiz. Bu shunchaki oʻrgimchak-ku. | hozirgi xulq | You're being silly. It's only a spider. |
Tuzilish
be being + sifat
| Feʼl-atvor / odatiy xususiyat (holat) | Hozirgi xatti-harakat (harakat) |
|---|---|
| He is rude. (doim) | He's being rude. (hozir, ataylab) |
| You are very kind. | You're being very kind today. |
| She isn't usually difficult. | She's being difficult this morning. |
Sifat odatda oʻzingiz boshqara oladigan xulqni bildiradi: silly, rude, kind, careful, generous, polite, difficult, lazy, stupid, honest, selfish. Tall, ill, tired, hungry, happy emas.
Ikki maʼnoli feʼllar
| Feʼl | Holat (oddiy shakl) | Harakat (continuous mumkin) |
|---|---|---|
| think | fikr: I think it's a good idea. | oʻylab koʻrish: I'm thinking about a new job. |
| have | egalik, qarindoshlik, kasallik: She has two brothers. | harakatlar, kechinmalar: We're having dinner. |
| see | koʻz bilan koʻrish, tushunish: I see what you mean. | uchrashish, uchrashib yurish, qabuliga borish: I'm seeing the dentist at four. |
| taste / smell | narsa qanday ekani: It tastes sweet. | ataylab tatib / hidlab koʻrish: He's smelling the milk. |
| feel | fikr: I feel we should wait. | ushlab koʻrish: She's feeling the fabric. |
| look | tashqi koʻrinish: You look tired. | look at / look for: What are you looking at? |
| weigh | ogʻirligi: The bag weighs 20 kilos. | tortib koʻrish: She's weighing the flour. |
Maʼno testi: Kimdir faol ravishda biror ish qilyaptimi, u boshlanib, keyin tugaydimi? → continuous mumkin. Bu shunchaki narsalar qanday ekanimi? → oddiy shakl.
Qoʻllanish
1be being + sifat: vaqtinchalik xulq
Kimdir hozir qanday xulq koʻrsatayotganini, ayniqsa bu uning odatiy feʼl-atvoridan farq qilsa, am / is / are being + sifat bilan ayting. Bu koʻpincha shikoyat yoki izohdek eshitiladi. Oʻzbekchadagi «-lik qilmoq» ga oʻxshaydi.
2think: fikr va oʻylash jarayoni
Think (that) = fikrga ega boʻlmoq: holat, oddiy shakl. Think about / of = aql bilan ishlamoq, oʻylab koʻrmoq: harakat, continuous mumkin. Oʻzbekchada fikr koʻpincha «menimcha» yoki «deb oʻylayman» bilan aytiladi; inglizchada bu har doim I think.
3have: egalik va harakat
Egalik, oila, qarindoshlik va kasallik maʼnosidagi have holat. Harakat va kechinmalar uchun turgʻun iboralardagi have esa harakat: have lunch, have a shower, have a party, have a good time, have a baby. Oʻzbekchada egalik «bor» bilan aytiladi, harakat esa boshqa feʼllar bilan: «tushlik qilmoq», «dush qabul qilmoq».
4see: koʻrish va uchrashish
See = koʻz bilan payqamoq yoki tushunmoq: holat. Koʻz bilan koʻrish uchun koʻpincha can see ishlatamiz. See = uchrashmoq, (shifokor) qabuliga bormoq yoki biror kishi bilan uchrashib yurmoq: harakat, kelishilgan uchrashuvlar uchun koʻpincha continuous. Oʻzbekchadagi «koʻryapman» va «tushunyapman» koʻpincha I can see va I see boʻladi.
5taste, smell: narsa qanday va tatib koʻrish
Taste va smell + sifat (yoki like + ot) narsa qanday ekanini bildiradi: holat. Kimdir biror narsani ataylab tatib yoki hidlab koʻrsa, bu harakat. Ataylab emas, oʻzingiz sezib qolgan narsa uchun can smell / can taste ishlating.
6feel, look, weigh
Qanday his qilayotganingizni aytganda feel + sifat oddiy ham, continuous ham boʻla oladi, farq deyarli yoʻq. Feel (that) = ishonmoq, fikrda boʻlmoq: holat; feel = ushlab koʻrmoq: harakat. Look + sifat (tashqi koʻrinish) holat, lekin hozirgi payt uchun continuous ham keng tarqalgan: You're looking well. Look at / for harakat. Weigh = ogʻirligi qancha: holat; weigh = tortib koʻrmoq: harakat.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Bilyapman», «tushunyapman» → I'm knowing, I'm understanding. Soʻzlashuvda bu feʼllarga «-yap-» qoʻshamiz, shuning uchun inglizchada ham -ing qoʻyib yuboramiz. Lekin know, understand va tushunish maʼnosidagi see holat feʼllari: ular oddiy shaklda turadi. I'm knowing notoʻgʻri; I'm understanding baʼzan eshitiladi, lekin gʻalati tuyuladi.
2. «Oʻylayapman» → fikr uchun ham I'm thinking. Oʻzbekchada «Bu mehmonxona qimmat, deb oʻylayapman» deyish mumkin. Inglizchada fikr uchun I think; I'm thinking esa biror narsani oʻylab koʻrish jarayoni uchun (I'm thinking about…).
3. «Hid kelyapti», «koʻrinyapti» → I'm smelling, I'm seeing. Oʻzbekcha gapda «-yap-» bor, shuning uchun inglizchada ham continuous qoʻyamiz. Ataylab emas, oʻzingiz sezib qolgan hid yoki koʻrinish uchun can smell / can see odatiy.
Adashtirmang
is va is being — Is odatiy xususiyatni bildiradi; is being hozirgi, koʻpincha gʻayrioddiy xulqni.
I feel / I'm feeling — Tuygʻu va sogʻliq haqida ikkalasi ham toʻgʻri va deyarli bir xil maʼnoni beradi. Hech birini xato deb belgilamang.
be being + sifat va majhul nisbat — Is being + past participle majhul nisbatning davomli shakli (B1-11 ga qarang), xulq emas. Oʻzbekchada bu «-il-» qoʻshimchasi: «taʼmirlanyapti».
I'm loving it va I'm hearing that… kabi norasmiy qoʻllanishlar uchun C2-01 ga, ogʻzaki uslub haqida koʻproq maʼlumot uchun C2-03 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- being ikki boʻgʻindan iborat: /ˈbiːɪŋ/. Birinchi unli choʻziq, lablar yon tomonga choʻzilgan; urgʻu birinchi boʻgʻinda. Oxiridagi /ŋ/ oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi; undan keyin «g» qoʻshmang. You're being silly gapida sifat urgʻu oladi: you're being silly.
- Feʼl-atvor va xulqni qarama-qarshi qoʻyish uchun being ga urgʻu bering: He isn't rude — he's being rude.
- weigh /weɪ/ way bilan bir xil eshitiladi; weighs = ways. gh talaffuz qilinmaydi. Oʻzbek tilida soʻzlar yozilganidek oʻqiladi, ingliz tilida esa unday emas: gh ni oʻqimang.
- taste /teɪst/: unli ikki qismli (diftong). tastes /sts/ bilan tugaydi: oxirida uchta undosh. Avval sekin ayting, undosh orasiga unli qoʻshmang.
- think /θɪŋk/: til uchi tishlar orasida, havo chiqadi. Uni «s» yoki «t» ga aylantirmang, aks holda sink yoki tink boʻlib eshitiladi.
Oltin qoida
Oʻzingizdan soʻrang: bu holatmi yoki ataylab qilinayotgan harakatmi? Holatlar (fikr, egalik, narsa qanday ekani) oddiy shaklda keladi; harakatlar esa continuous boʻla oladi, hatto think, have, see, taste va weigh bilan ham. Be being + sifatni faqat xulq uchun ishlating, tall yoki ill kabi doimiy xususiyat yoki holatlar uchun emas. Oʻzbekchadagi «-yap-» har doim ham inglizcha -ing emas.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
-
Stop it — you (be) silly! You're not usually like this.
-
We (have) a party on Saturday. Can you come?
-
I (think) about selling my car.
-
This cake (taste) amazing.
-
She (have) long dark hair.
-
The vet (weigh) the dog at the moment.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … that's a great idea.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: We … each other — it's still quite new.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Sorry, I … very tired today.
-
Holatmi yoki harakatmi (state or activity)? "Why are you smelling your shirt?"
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … much better today.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I'm having two sisters.
-
This suitcase is weighing twenty kilos.
-
The children are being very quiet today.
-
She is being hungry.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
Mum: Hi! What 16 you (do)?
Leo: We 17 (have) dinner. Dad 18 (taste) the sauce right now. He says it 19 (taste) too salty.
Mum: And where's your sister?
Leo: She 20 (have) a shower.
Mum: OK. I 21 (think) I'll call back later, then.
E. Sizning navbatingiz
Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.
-
Have bilan ikki gap yozing: biri sizda bor narsa haqida, ikkinchisi shu hafta qilayotgan ishingiz haqida.
-
Bugun odatdagidan boshqacha xulq koʻrsatayotgan odam yoki hayvon haqida gap yozing. Be being ishlating.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-23 Present Simple yoki Present Continuous? «Ishlayman» va «ishlayapman» farqi I usually (walk) to work, but today I (take) the bus.
-
B1-02 For, Since va How Long oʻzbekcha: I've lived yoki I've been living? Present Perfect Simple va Continuous farqi I (know) her for ten years.
-
B1-01 Present Perfect Continuous oʻzbekcha: «qirq daqiqadan beri kutyapman» inglizcha qanday? I'm tired because I (work) in the garden all day.
