SlowingoGrammatika
B1 13 / 39

Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi»)

Reported Speech: Statements

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz birovning aytganini yetkaza olasiz (She said (that) she was tired): zamonlarni, olmoshlarni va vaqt soʻzlarini toʻgʻri oʻzgartirasiz hamda zamonni oʻzgartirish shart boʻlmagan holatlarni bilasiz.

Asosiy gʻoya

Birovning soʻzlarini yetkazganingizda, siz yozuvni qayta qoʻyib bermaysiz. Siz xabarni oʻz nuqtai nazaringizdan yetkazasiz: oʻz vaqtingiz, oʻz joyingiz, oʻz qarashingizdan.

Tasavvur qiling, Maria dushanba kuni shunday dedi: "I'm tired. I'll call you tomorrow." Juma kuni siz buni doʻstingizga aytib beryapsiz. Dushanba endi oʻtmishda, shuning uchun suhbat vaqt boʻyicha bir qadam orqaga suriladi: Maria said she was tired and would call me the next day. Bu orqaga surish backshift deyiladi.

Qolgan hamma narsa ham sizning nuqtai nazaringizga koʻchadi. Uning I si she ga, uning you si me ga, uning tomorrow si the next day ga aylanadi, chunki dushanbadan qaraganda «ertaga» jumadan qaraganda «ertaga» emas.

Lekin backshift mexanik qoida emas. Agar u aytgan narsa hali ham haqiqat boʻlsa yoki gap hozirgina aytilgan boʻlsa, asl zamonni saqlab qolishingiz mumkin. Doim oʻzingizdan soʻrang: hozir turgan joyimdan bu qanday koʻrinadi?

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbekchada birovning gapini yetkazishning ikki asosiy yoʻli bor. Birinchisi, gapni deyarli oʻzgartirmasdan, dedi yoki deb aytdi bilan keltirish: «Maria charchadim, ertaga qoʻngʻiroq qilaman, dedi». Bu yerda shaxs ham («charchadim»), zamon ham, «ertaga» ham oʻzgarmaydi. Ikkinchisi, sifatdosh yoki harakat nomi va -ni aytdi bilan: «Maria charchaganini va ertasi kuni qoʻngʻiroq qilishini aytdi». Bu yerda shaxs egalik qoʻshimchasi orqali oʻzgaradi, lekin zamon orqaga surilmaydi. Ingliz tilidagi reported speech da esa uchta narsa birdan oʻzgaradi: olmosh (I → she), zamon (am → was, will → would) va vaqt soʻzlari (tomorrow → the next day). Yana bir farq: oʻzbekchadagi oldin ham ago («ikki yil oldin»), ham before («undan ikki yil oldin») maʼnosini beradi, inglizchada esa bular har xil.

OʻzbekchaUsulInglizcha
Maria «Charchadim» dedi.koʻchirma gap: soʻzlar oʻzgarmaydiMaria said, "I'm tired."
Maria charchaganini aytdi.oʻzlashtirma gap: zamon orqaga surilmaydiMaria said she was tired.
U menga tafsilotlarni yuborishini aytdi.«Yuboraman» → will → wouldHe said he would send me the details.
Ertaga kelaman, dedi.«ertaga» oʻzgarmaydiShe said she would come the next day.
Bu ishni ikki yil oldin boshlaganini aytdi.oldin = ago yoki beforeHe said he had started the job two years before.
Jeyk kechikayotganini aytyapti.hozirgi zamondagi «aytyapti»Jake says he's running late.

Tuzilish

Asosiy andoza

Xabar beruvchi feʼl(that)yetkazilgan gap
She said(that)she was hungry.
He told me(that)he had lost his keys.

That ixtiyoriy va nutqda koʻpincha tushirib qoldiriladi. Say va tell ning andozalari har xil: B1-13 ga qarang.

Backshift — oʻtgan zamondagi xabar beruvchi feʼldan keyin zamon oʻzgarishi

Koʻchirma gapOʻzlashtirma gap
Present Simple: "I work in a bank."Past Simple: She said she worked in a bank.
Present Continuous: "I'm leaving."Past Continuous: He said he was leaving.
Present Perfect: "I've finished."Past Perfect: She said she had finished.
Past Simple: "I saw it."Past Perfect: He said he had seen it. (saw ham mumkin)
will: "I'll help."would: She said she would help.
can: "I can swim."could: He said he could swim.
may: "It may rain."might: She said it might rain.
must (majburiyat): "I must go."had to: He said he had to go. (must ham mumkin)
am / is / are going to: "We're going to move."was / were going to: They said they were going to move.

Oʻzgarmaydi: would, could, should, might, ought to va Past Perfect oʻz holicha qoladi.

Olmoshlar va egalik soʻzlari — ularni xabar yetkazayotgan odamning nuqtai nazariga moslang.

Koʻchirma gapOʻzlashtirma gap
"I love my job." (Tom)Tom said he loved his job.
"We'll meet you at our house." (ota-onangiz, sizga)They said they would meet me at their house.

Vaqt va joy soʻzlari (vaqt yoki joy hozir boshqacha boʻlsa)

Koʻchirma gapOʻzlashtirma gap
nowthen, at that time
today / tonightthat day / that night
yesterdaythe day before, the previous day
tomorrowthe next day, the following day
last weekthe week before, the previous week
next monththe following month
… ago… before, … earlier
herethere
this / thesethat / those (yoki the)

Qoʻllanish

1said dan keyin backshift

Xabar beruvchi feʼl oʻtgan zamonda boʻlsa (said, told), zamonni bir qadam orqaga suring.

She said she was really busy.
U juda bandligini aytdi.
«Juda bandman» → was
They said they were looking for a new flat.
Ular yangi kvartira qidirayotganlarini aytishdi.
«Qidiryapmiz» → were looking
He said he had never been to Asia.
U hech qachon Osiyoda boʻlmaganini aytdi.
«Boʻlmaganman» → had never been
She said she had missed the train.
U poyezdga ulgurmay qolganini aytdi.
she missed ham mumkin

2Oʻzlashtirma gapda modal feʼllar

Will → would, can → could, may → might, must (majburiyat) → had to. Would, could, should, might va ought to oʻzgarmaydi.

He said he would send me the details.
U menga tafsilotlarni yuborishini aytdi.
«Yuboraman» → would send
She said she couldn't come to the party.
U ziyofatga kela olmasligini aytdi.
can't → couldn't
He said the shop might be closed.
U doʻkon yopiq boʻlishi mumkinligini aytdi.
may → might
The instructor said we had to wear a helmet.
Murabbiy dubulgʻa kiyishimiz shartligini aytdi.
must → had to
The doctor said I should rest.
Shifokor dam olishim kerakligini aytdi.
should oʻzgarmaydi

3Olmosh va egalik soʻzlarini oʻzgartirish

Oʻz nuqtai nazaringizdan yetkazing. Soʻrang: hozir kim gapiryapti va kim tinglayapti? Oʻzbekchada «u» erkak ham, ayol ham; inglizchada tanlang: he yoki she, his yoki her.

My boss said she liked my haircut.
Rahbarim soch turmagim yoqqanini aytdi.
«Soch turmagingiz yoqdi» → she liked my haircut; rahbar ayol → she
Our neighbours said they had sold their car.
Qoʻshnilarimiz mashinalarini sotib yuborganlarini aytishdi.
«Sotdik» → had sold
He said I was his best friend.
U men uning eng yaqin doʻsti ekanimni aytdi.
«Siz mening eng yaqin doʻstimsiz» → I was his

4Vaqt va joy soʻzlarini oʻzgartirish

Xabar yetkazayotgan paytingizda vaqt yoki joy boshqacha boʻlsa, today, tomorrow, ago, here kabi soʻzlarni oʻzgartiring.

She said she would see me the next day.
U meni ertasi kuni koʻrishini aytdi.
«ertaga» → the next day
He said he had started the job two years before.
U bu ishni oʻsha paytdan ikki yil oldin boshlaganini aytdi.
«oldin» bu yerda before, ago emas
She said she was staying there that night.
U oʻsha kechasi u yerda qolishini aytdi.
here → there; tonight → that night
He said the parcel had arrived the day before.
U posilka bir kun oldin kelganini aytdi.
«kecha» → the day before

5Backshift yoʻq: hali ham haqiqat yoki hozirgina aytilgan

Maʼlumot hozir ham haqiqat boʻlsa, asl zamonni saqlab qolishingiz mumkin. Bu nutqda juda keng tarqalgan. Backshift ham toʻgʻri.

She said she lives in Glasgow.
U Glazgoda yashashini aytdi.
u hali ham oʻsha yerda yashaydi
Our teacher said the Earth goes round the Sun.
Ustozimiz Yer Quyosh atrofida aylanishini aytdi.
umumiy haqiqat
I said it's at three!
Soat uchda, dedim-ku!
hozirgina aytilgan gapni takrorlash

6Hozirgi zamondagi xabar beruvchi feʼl: backshift yoʻq

Xabar beruvchi feʼl hozirgi zamonda boʻlsa (says, has said), zamonlar oʻzgarmaydi. Bu xabarlar va yozma eslatmalar uchun odatiy.

Jake says he's running late.
Jeyk kechikayotganini aytyapti.
says → zamon oʻzgarmaydi
The weather forecast says it'll be sunny all week.
Ob-havo maʼlumotiga koʻra, butun hafta havo ochiq boʻladi.
Mum has said she can't come this weekend.
Oyim bu dam olish kunlari kela olmasligini aytdi.
has said → can't oʻzgarmaydi; Mum (UK) = Mom (US)

Keng tarqalgan xatolar

❌She said me she was tired.
✅She told me she was tired.
say dan keyin bevosita kishi kelmaydi: She said she was tired. B1-13 ga qarang.
❌He said he has finished it last week.
✅He said he had finished it last week. yoki He said he finished it last week.
Tugagan oʻtgan vaqt (last week) hech qachon Present Perfect bilan kelmaydi: Past Perfect ga suring yoki Past Simple ni qoldiring.
❌He said that he will call me, but he never did.
✅He said that he would call me, but he never did.
will → would; qoʻngʻiroq endi kelajakda emas.
❌They said they must to leave.
✅They said they had to leave.
must → had to; hech qachon «must to» emas.
❌A year ago he said he had started the job two years ago.
✅A year ago he said he had started the job two years before.
ago hozirdan orqaga sanaydi; before esa oʻtmishdagi paytdan orqaga sanaydi.
❌Last month she said she would come tomorrow.
✅Last month she said she would come the next day.
Uning «ertaga» si hozirdan qaraganda ertaga emas.
❌She said, she was hungry.
✅She said she was hungry.
Oʻzlashtirma gapdan oldin vergul qoʻyilmaydi.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «… dedi» → olmosh oʻzgarmaydi. Oʻzbekchada «Akam charchadim, dedi» deymiz: «charchadim» birinchi shaxsda qoladi. Inglizchaga soʻzma-soʻz oʻgirsak, I ham qolib ketadi va gap boshqa odam haqida boʻlib qoladi. Oʻzlashtirma gapda olmoshni xabar beruvchiga moslang.

⚠️(Akangiz: «I'm exhausted.») My brother said I was exhausted.
✅My brother said he was exhausted.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin bu «akam meni charchagan dedi» degani.
⚠️(Dugonangiz: «My phone is broken.») My friend said my phone was broken.
✅My friend said her phone was broken.
my endi sizning telefoningiz boʻlib qoldi.

2. «U» → he yoki she. Oʻzlashtirma gapda olmosh doim almashadi, «u» esa oʻzbekchada jinsni koʻrsatmaydi. Natijada ayolning gapini he bilan yetkazib yuboramiz.

⚠️My grandmother said he wanted to visit Bukhara.
✅My grandmother said she wanted to visit Bukhara.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin he boshqa erkak kishini koʻrsatadi.

3. «Oldin» → ago. Oʻzbekchada «ikki yil oldin» ham hozirdan sanaladi (ago), ham oʻtmishdagi paytdan sanaladi (before). Oʻtmishda aytilgan gapni yetkazayotganda, oʻsha paytdan orqaga sanash uchun before yoki earlier ishlating.

❌In 2020 my uncle said he had moved to Tashkent five years ago.
✅In 2020 my uncle said he had moved to Tashkent five years before.
five years ago = hozirdan besh yil oldin; amakingiz esa 2020-yildan sanayapti.

4. «Bugun / ertaga … dedi» → today / tomorrow. «Yakshanba kuni Dilnoza bugun ketaman, dedi» gapida «bugun» Dilnozaning bugunidir. Inglizchada uni xabar berayotgan paytingizga moslang: today → that day, tonight → that night.

❌On Sunday Dilnoza said she was leaving today.
✅On Sunday Dilnoza said she was leaving that day.
Sizning bugungingiz yakshanba emas.

Adashtirmang

Koʻchirma va oʻzlashtirma gap — Koʻchirma gap aniq soʻzlarni qoʻshtirnoq ichida takrorlaydi; oʻzlashtirma gap ularni oʻzgartirib qayta aytib beradi.

Ana said, "I'm hungry."
Ana: «Qornim och», dedi.
koʻchirma gap
Ana said she was hungry.
Ana qorni ochligini aytdi.
oʻzlashtirma gap

Backshift bor va yoʻq — Ikkalasi ham toʻgʻri boʻlishi mumkin. Backshift shunchaki xabar beradi; backshift boʻlmasa, siz buni hozir ham haqiqat deb hisoblayotganingiz koʻrinadi.

He said he was a vegetarian.
U vegetarian ekanini aytdi.
oʻshanda aytganini yetkazish
He said he's a vegetarian, so let's not cook meat.
U vegetarian ekanini aytdi, shuning uchun goʻsht pishirmaylik.
hozir ham haqiqat va muhim

must (majburiyat) va must (taxmin) — Majburiyat maʼnosidagi must koʻpincha had to ga aylanadi. Taxmin maʼnosidagi must B1-16 esa must boʻlib qoladi.

She said she had to leave early.
U erta ketishi kerakligini aytdi.
«Erta ketishim kerak» → had to
He said I must be tired.
U charchagan boʻlsam kerak, dedi.
taxmin: must oʻzgarmaydi

Imlo va talaffuz

  • Oʻzlashtirma gapda qoʻshtirnoq ham, vergul ham boʻlmaydi: She said she was tired.
  • Koʻchirma gapda qoʻshtirnoqdan oldin vergul qoʻyiladi va oxirgi nuqta qoʻshtirnoq ichida turadi: She said, "I'm tired."
  • said /sed/ deb aytiladi. Yozilganidek «said» deb yoki say dagi unli bilan oʻqimang. Oxiridagi /d/ ni jarangli aytishga harakat qiling: koʻp oʻzbekzabonlar uni /t/ qilib aytadi.
  • that ishlatilganda kuchsiz: /ðət/: She said that he'd left. /ð/ uchun til uchini tishlar orasiga qoʻying; uni «z» yoki «d» bilan almashtirmang.
  • 'd would ham, had ham boʻlishi mumkin: She said she'd help (would) / She said she'd helped (had). Undan keyingi feʼlga qarang.

Oltin qoida

Oʻz vaqtingiz va joyingizdan yetkazing: oʻtgan zamondagi xabar beruvchi feʼldan keyin zamonni odatda bir qadam orqaga suring, olmosh va vaqt soʻzlarini moslang. Gap hali ham haqiqat boʻlsa yoki xabar beruvchi feʼl hozirgi zamonda boʻlsa, asl zamonni saqlashingiz mumkin. Esda tuting: «… dedi» deb oʻgirganda I, my, today, ago ni oʻzgartirishni unutmang.

Mashqlar

A. Tuzilish

1–6-mashqlarda backshift ishlating.

  1. "I'm cold." → She said she cold.
  2. "We've finished the project." → They said they the project.
  3. "I'll text you." → He said he me.
  4. "I can't find my keys." → She said she her keys.
  5. "I may be late." → He said he late.
  6. "I'm watching a film." → She said she a film.
  7. said bilan yetkazing: "I love my new job." (opangiz yoki singlingiz)

B. Maʼno

Vaziyatga mos javobni tanlang.

  1. Dushanba kuni Tom aytdi: "I'll do it tomorrow." Hozir juma. Gapni toʻldiring: Tom said he would do it .
  2. Doʻstingiz buni besh daqiqa oldin aytdi: "The film starts at eight." Gapni toʻldiring: She said the film at eight.
  3. Sam oʻtgan yili "I'm a vegetarian" degan edi va u hali ham vegetarian. Qaysi yetkazish toʻgʻri?
  4. Hamshira sizga aytdi: "You must be tired." Yetkazing: The nurse said I tired.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. He said me that he was ill.
  2. She said she will come, but she didn't.
  3. They said they must to go home.
  4. The forecast says it will rain tomorrow.

D. Kontekstda

Matnni toʻldiring. Har bir boʻsh oʻrinda backshift ishlating.

Lunch with Clara
I had lunch with Clara yesterday. She said she 16 (be) really happy at her new company. She told me she 17 (just / get) a promotion! She said they 18 (send) her to New York the following month, and that she 19 (can) take her family with her. She also said she 20 (call) me when she got there.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Oʻtgan hafta doʻstingiz sizga aytgan biror gapni eslang. Uni said bilan yetkazing.
  2. Bugungi biror xabarni says bilan yetkazing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. B1-03 Past Perfect oʻzbekcha: «ketgan edi» = had left. Oʻtmishdan oldingi oʻtmish
    When I got to the station, the train (already / leave).
  2. A2-33 Who called you? Who did you call? Ega va toʻldiruvchi haqidagi savollar oʻzbekcha
    Who (you / call) last night?
  3. B1-10 Passive Voice oʻzbekcha: majhul nisbat (is made, was built)
    This house (build) in 1920.
  4. B1-06 Second Conditional oʻzbekcha: «-sa … -ardim» ingliz tilida
    If I (be) you, I'd say sorry.
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play