SlowingoGrammatika
B1 31 / 39

Sifatlar tartibi va qoʻshma sifatlar oʻzbekcha: a lovely old wooden table

Adjective Order and Compound Adjectives

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz otdan oldin ikki-uchta sifatni tabiiy tartibda qoʻya olasiz, ular orasida vergul va and ni toʻgʻri ishlatasiz, bir otni boshqa otni tasvirlash uchun ishlatasiz (a coffee cup) va chiziqchali qoʻshma sifatlar yasaysiz (a ten-minute walk, a well-known writer).

Asosiy gʻoya

Otdan oldin bir nechta sifat kelganda, ingliz tilida soʻzlashuvchilar ularni juda barqaror tartibda qoʻyadi: a lovely little old wooden house, a wooden old little lovely house emas. Koʻp ona tilida soʻzlashuvchilar bu qoidani hech qachon oʻrganmagan, lekin u buzilsa, darhol sezadi.

Buning mantigʻi bor. Otni piyozning markazi, sifatlarni esa uning atrofidagi qatlamlar deb tasavvur qiling. Qatlam markazga qanchalik yaqin boʻlsa, u narsaning nimaligiga shunchalik koʻp tegishli boʻladi. Nimadan yasalgani (wooden) va nima uchun ekani (a running shoe) deyarli otning bir qismi, shuning uchun ular otning yonginasida turadi. Rang, shakl va yosh — faktlar, ular biroz tashqariroqda. Fikr (lovely) esa faqat sizning qarashingiz, shuning uchun u eng tashqi poʻst, otdan eng uzoqda.

Qoʻshma sifatlar boshqacha ishlaydi: ikki yoki undan koʻp soʻz chiziqcha bilan birlashib, bitta sifat hosil qiladi: a five-star hotel. Chiziqcha «bu soʻzlarni bitta birlik sifatida oʻqing» deydi.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida ham sifat otdan oldin keladi, shuning uchun asosiy joylashuv sizga tanish. Oʻzbekchada sifatlar tartibi ancha erkin, inglizchada esa tartib barqaror: avval fikr, keyin hajm, yosh, rang, material. Oʻzbekchada ot boshqa otni toʻgʻridan-toʻgʻri tasvirlay oladi («yogʻoch stol», «charm sumka»), ingliz tilida ham shunday (a leather bag, a shoe shop). Qoʻshma sifatlarda oʻzbekcha sizga yordam beradi: «oʻn daqiqalik yoʻl», «uch yoshli qiz» — son bor, lekin koʻplik qoʻshimchasi yoʻq. Inglizchada ham xuddi shunday: a ten-minute walk, a three-year-old girl. Lekin yoshni aytganda farq bor: oʻzbekcha «U olti yoshda» inglizchada She is six years old yoki She is six.

OʻzbekchaAndozaInglizcha
chiroyli eski yogʻoch uyfikr + yosh + materiala lovely old wooden house
kofe chashkasi / bir chashka kofeot + ot / ichidagi narsaa coffee cup / a cup of coffee
oʻn daqiqalik yoʻlson + ot: koʻplik yoʻqa ten-minute walk
olti yoshli oʻgʻilson + yosha six-year-old son
Qizim olti yoshda.gapning kesimiMy daughter is six years old.
oq-qora suratikki ranga black and white photo

Tuzilish

Otdan oldingi sifatlarning odatiy tartibi

FikrHajmYoshShaklRangKelib chiqishiMaterialVazifaOt
lovelybigoldroundbrownMoroccanwoodendiningtable
beautifulsmallnewsquareblackBrazilianleatherrunningshoes

Ikki-uchta sifat odatiy. Toʻrt va undan koʻp sifat kam uchraydi va ogʻir eshitiladi. Uzunlik (long, short) hajm bilan birga turadi.

Vergul va and

HolatQoidaMisol
har xil guruhdagi sifatlarvergul yoʻqa beautiful old house
bir xil guruhdagi ikki sifat (koʻpincha fikrlar)vergul (yoki and)a friendly, helpful assistant
ikki yoki undan koʻp ranganda black and white photo
be / look / seem dan keyinoxirgisidan oldin andThe house was old and beautiful.

Sinov: sifatlar orasiga and qoʻyish yoki ularning oʻrnini almashtirish mumkin boʻlsa, vergul qoʻying. Mumkin boʻlmasa, vergul qoʻymang.

Ot + ot (sifat vazifasidagi ot)

AndozaMisol
birinchi ot odatda birlikdaa coffee cup, a shoe shop, a car park (UK)
u boshqa sifatlardan keyin, asosiy otning yonginasida turadia cheap plastic coffee cup

Qoʻshma sifatlar (chiziqchali, otdan oldin)

AndozaMisol
son + birlikdagi ota ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course
son + ot + olda three-year-old girl
well / badly + past participlea well-known writer, a well-paid job
sifat / ravish + -ing shaklia good-looking man, a long-lasting battery
sifat + ot + -eda blue-eyed baby, a left-handed player

Qoʻllanish

1Fikr faktdan oldin

Fikr bildiruvchi sifat (lovely, horrible, amazing, nice) fakt sifatlardan (hajm, yosh, rang…) oldin keladi.

We stayed in a lovely little hotel near the beach.
Sohil yaqinidagi shinamgina kichkina mehmonxonada turdik.
fikr + hajm
He drives a horrible old car.
U juda xunuk eski mashina haydaydi.
fikr + yosh
She was wearing an amazing red dress.
Egnida ajoyib qizil koʻylak bor edi.
fikr + rang
It's a nice big kitchen.
Bu keng va shinam oshxona.
fikr + hajm, vergulsiz

2Fakt sifatlarning tartibi

Fakt sifatlar odatda shu tartibda keladi: hajm → yosh → shakl → rang → kelib chiqishi → material → vazifa.

They live in a big old farmhouse.
Ular katta eski fermer uyida yashaydi.
hajm + yosh
I bought a small round mirror for the hall.
Dahliz uchun kichkina dumaloq oyna sotib oldim.
hajm + shakl
She has long black hair.
Uning uzun qora sochlari bor.
uzunlik (= hajm) rangdan oldin; hair birlikda
We ate at a tiny Japanese restaurant.
Kichkinagina yapon restoranida ovqatlandik.
hajm + kelib chiqishi
He gave me a beautiful silver necklace.
U menga chiroyli kumush marjon sovgʻa qildi.
fikr + material
I need some new running shoes.
Menga yangi yugurish krossovkalari kerak.
vazifa otning yonginasida

3Vergul va and

Bir xil turdagi ikki sifat orasiga vergul qoʻying: ular orasiga and ham qoʻyish mumkin. Ranglar orasida va be dan keyingi oxirgi sifatdan oldin and ishlating.

It was a boring, pointless meeting.
Zerikarli va befoyda yigʻilish boʻldi.
ikki fikr: vergul
She's a kind, generous person.
U mehribon, saxiy inson.
ikki fikr: vergul
The flag is red, white and blue.
Bayroq qizil, oq va koʻk rangda.
ranglar: and
My grandfather's old black and white photos are in this box.
Bobomning eski oq-qora suratlari shu qutida.
«oq-qora» → black and white: tartib boshqacha
The room was small but comfortable.
Xona kichik, lekin qulay edi.
qarama-qarshilik: but

4Otni tasvirlaydigan otlar

Bir ot boshqa otni tasvirlashi mumkin. Birinchi ot maʼno koʻplik boʻlsa ham odatda birlikda boʻladi va asosiy otning yonginasida turadi. Bir nechta soʻz -s ni saqlaydi: sports, clothes, sales, savings.

Let's meet in the city centre.
Shahar markazida uchrashaylik.
US: center
There's a great shoe shop on the corner.
Burchakda zoʻr poyabzal doʻkoni bor.
shoe birlikda, oʻzbekchadagi kabi
I've lost my phone charger.
Telefonimning quvvatlagichini yoʻqotib qoʻydim.
ot + ot
We need a new kitchen table.
Bizga yangi oshxona stoli kerak.
oshxona uchun stol
She works in a sports centre.
U sport markazida ishlaydi.
sports -s ni saqlaydi

5Sonli qoʻshma sifatlar

Son + ot qoʻshma sifatlari otdan oldin chiziqcha bilan yoziladi va ot birlikda qoladi: -s yoʻq, chunki butun birikma sifat boʻlib qolgan.

It's a ten-minute walk from the station.
Bekatdan piyoda oʻn daqiqalik yoʻl.
«-lik» → minute, -s yoʻq
We booked a two-week holiday in Greece.
Gretsiyaga ikki haftalik taʼtil band qildik.
US: vacation
They have a six-year-old son.
Ularning olti yoshli oʻgʻli bor.
«-li» → six-year-old, -s yoʻq
She signed a three-year contract.
U uch yillik shartnoma imzoladi.
three-year

6Boshqa qoʻshma sifatlar

Past participle li (well-known), -ing shaklli (good-looking) va sifat + ot + -ed (blue-eyed) qoʻshma sifatlar odamlar va narsalarni qisqa va tabiiy tasvirlaydi.

He's a well-known chef with his own TV show.
U oʻz teleshousi bor taniqli oshpaz.
well + past participle
That's a very good-looking dog.
Bu juda chiroyli it ekan.
good + -ing shakli
Our company makes long-lasting batteries.
Kompaniyamiz uzoq ishlaydigan batareyalar ishlab chiqaradi.
long + -ing shakli
I'm looking for a short-sleeved shirt.
Kalta yengli koʻylak qidiryapman.
«-li» → sifat + ot + -ed
My brother is left-handed.
Akam chapaqay.
baʼzi qoʻshma sifatlar be dan keyin ham ishlaydi

Keng tarqalgan xatolar

❌a wooden beautiful table
✅a beautiful wooden table
Fikr materialdan oldin keladi.
❌a black big dog
✅a big black dog
Hajm rangdan oldin keladi.
❌a ten-minutes walk
✅a ten-minute walk
Qoʻshma sifatdagi ot birlikda qoladi.
❌a shoes shop
✅a shoe shop
Otni tasvirlaydigan ot odatda birlikda boʻladi.
❌My son is three-years-old.
✅My son is three years old.
be dan keyin chiziqcha yoʻq, years esa koʻplikda.
❌a black white cat
✅a black and white cat
Ranglar orasida and ishlating.
❌a brown-eye girl
✅a brown-eyed girl
sifat + ot + -ed.
⚠️a well known writer
✅a well-known writer
Otdan oldin standart imlo chiziqcha bilan.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «… yoshda» → I am 25 years. Oʻzbekchada yoshni «yosh» soʻzi bilan aytamiz va boshqa hech narsa qoʻshmaymiz: «Buvim sakson yoshda». Ingliz tilida years dan keyin old shart, yoki faqat son qoldiriladi. Otdan oldin esa butun birikma chiziqcha bilan bitta sifatga aylanadi.

❌My grandmother is eighty years.
✅My grandmother is eighty years old. yoki My grandmother is eighty.
years dan keyin old kerak.
❌My sister has a four years old son.
✅My sister has a four-year-old son.
otdan oldin: chiziqcha, year birlikda.

2. Qoʻshma sifatga -s qoʻshish. Oʻzbekchadagi «uch soatlik yoʻl» da koʻplik yoʻq, va bu toʻgʻri yoʻl. Lekin ingliz tilida «sondan keyin -s» qoidasini yaxshi oʻrgangan oʻquvchilar uni qoʻshma sifatga ham qoʻshib yuboradi. Oʻzbekchadagi «-lik» ni eslang: otdan oldin -s yoʻq.

❌We took a three-hours bus ride to Bukhara.
✅We took a three-hour bus ride to Bukhara.
qoʻshma sifat: hour birlikda.
❌My cousin is doing a six-months course in Seoul.
✅My cousin is doing a six-month course in Seoul.
month birlikda.

3. Sifatlarni erkin tartibda qoʻyish. Oʻzbekchada sifatlar tartibi ancha erkin, shuning uchun inglizchada ham ularni xayolga kelgan tartibda qoʻyib yuboramiz. Inglizchada material va vazifa otning yonginasida, hajm va yosh esa ulardan oldin turadi.

❌My grandfather has a wooden small house in the mountains.
✅My grandfather has a small wooden house in the mountains.
hajm materialdan oldin.
❌I want to buy a leather new jacket for winter.
✅I want to buy a new leather jacket for winter.
yosh materialdan oldin.

4. «Oq-qora» → white-black. Oʻzbekchada ikki rangni chiziqcha bilan qoʻshamiz: «oq-qora surat», «qizil-oq bayroq». Ingliz tilida ranglar and bilan bogʻlanadi, black and white esa turgʻun tartibga ega.

❌I found some white-black photos of my parents' wedding.
✅I found some black and white photos of my parents' wedding.
ranglar orasida and; tartib: black and white.

Adashtirmang

Otdan oldingi qoʻshma sifat va feʼldan keyingi oʻsha soʻzlar — Otdan oldin chiziqcha va birlikdagi ot ishlating. Feʼldan keyin soʻzlar alohida, ot esa kerak boʻlsa koʻplikda boʻladi. Oʻzbekchada ham farq bor: «-lik / -li» va «… davom etadi», «… yoshda».

It's a two-hour flight.
Bu ikki soatlik parvoz.
otdan oldin
The flight takes two hours.
Parvoz ikki soat davom etadi.
qoʻshma sifat emas
She has a three-year-old daughter.
Uning uch yoshli qizi bor.
otdan oldin
Her daughter is three years old.
Uning qizi uch yoshda.
feʼldan keyin

a coffee cup va a cup of coffee — Ot + ot narsaning qanday turdagi narsa ekanini aytadi; of esa ichida nima borligini aytadi. Oʻzbekchada ham xuddi shunday: «kofe chashkasi» va «bir chashka kofe».

I broke my favourite coffee cup.
Eng yaxshi koʻrgan kofe chashkamni sindirib qoʻydim.
chashkaning oʻzi
Would you like a cup of coffee?
Bir chashka kofe ichasizmi?
chashka va ichidagi kofe

Rasmiy yozuvdagi uzunroq ot birikmalari (a rapidly growing population) uchun C1-11 ga qarang.

Imlo va talaffuz

  • Qoʻshma sifatlar ot oldida chiziqcha bilan yoziladi: a well-known artist. Be dan keyin koʻp mualliflar chiziqchani tushirib qoldiradi: The artist is well known.
  • -ly bilan tugaydigan ravishdan keyin chiziqcha qoʻyilmaydi: a highly paid job, a beautifully written book.
  • Ot + ot birikmasida urgʻu odatda birinchi otga tushadi: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. Baʼzilarida, masalan city centre, urgʻu ikkinchi otga tushadi.
  • Sifat + ot birikmasida urgʻu otga tushadi: a black bird (qora rangli istalgan qush). Qoʻshma otda esa urgʻu birinchi qismga tushadi: a blackbird (qushning maʼlum bir turi).
  • Yolgʻiz turgan qoʻshma sifatda urgʻu ikkinchi qismga tushadi (well-known), lekin urgʻuli otdan oldin urgʻu koʻpincha oldinga koʻchadi: a well-known writer.
  • -ed qoʻshimchasini aniq ayting: blue-eyed /d/, short-sleeved /d/. Oxiridagi /d/ ni «t» ga aylantirmang.

Oltin qoida

Avval fikr, keyin faktlar — narsa nimadan yasalgani yoki nima uchun ekani odatda otga eng yaqin turadi. Otdan oldingi qoʻshma sifatda soʻzlarni chiziqcha bilan bogʻlang va otni birlikda qoldiring: a ten-minute walk.

Mashqlar

A. Tuzilish

1–3: soʻzlarni toʻgʻri tartibga qoʻying. 4–6: qoʻshma sifat bilan toʻldiring.

  1. Tartibga qoʻying: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
  2. Tartibga qoʻying: an / old / ugly / building / grey
  3. Tartibga qoʻying: some / plastic / small / boxes / storage
  4. Toʻldiring: The film lasts two hours. It's a film.
  5. Toʻldiring: Their baby is eight months old. They have an baby.
  6. Toʻldiring: The hotel has four stars. It's a hotel.

B. Maʼno

Vaziyatga mos javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: He's a … actor.
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: She has … hair.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: a beautiful(,) old house …
  4. Toʻgʻri javobni tanlang: a kind(,) patient teacher …

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. We stayed in a five-stars hotel.
  2. I need a new toys box.
  3. My brother is twelve-years-old.
  4. She bought a lovely blue silk scarf.

D. Kontekstda

Eʼlonni toʻldiring: qavs ichidagi soʻzlarni toʻgʻri tartibda yozing.

Selling online
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Oʻzingizga tegishli bir narsani toʻgʻri tartibdagi ikki-uchta sifat bilan tasvirlang.
  2. Ishga yoki oʻqishga boradigan yoʻlingizni qoʻshma sifat bilan tasvirlang.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A1-10 Ingliz tilida sifatlar (adjectives): oʻrni, very, really, quite va too farqi oʻzbekcha
    Toʻgʻri javobni tanlang: She has … eyes.
  2. A2-30 Bored yoki Boring? -ed va -ing sifatlar oʻzbekcha: «zerikdim» va «zerikarli»
    It was a very … ten-hour flight.
  3. B1-24 Qiyoslash oʻzbekcha: much better, more and more va the more… the better
    Our new flat is ___ bigger than the old one. …
Javoblar

A. Tuzilish

  1. a beautiful Moroccan leather bag
  2. an ugly old grey building
  3. some small plastic storage boxes
  4. two-hour
  5. eight-month-old
  6. four-star

B. Maʼno

  1. well-known
  2. long black
  3. no comma
  4. comma

C. Xatoni toping

  1. We stayed in a five-star hotel.
  2. I need a new toy box.
  3. My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
  4. ✓ She bought a lovely blue silk scarf.

D. Kontekstda

  1. lovely old wooden
  2. dining room
  3. heavy and strong / strong and heavy
  4. new white cotton
  5. five-minute

E. Sizning navbatingiz

  1. I have a comfortable old leather sofa.
  2. It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.

F. Aralash takrorlash

  1. blue
  2. tiring
  3. much
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play