SlowingoGrammatika
B1 33 / 39

By va until, during va for, on time va in time oʻzbekcha: vaqt predloglari

By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz muddatlar va vaqt oraliqlari haqida aniq gapira olasiz: by va until, for, during va while, within va by the time, on time va in time, at the end va in the end farqini bilasiz hamda bir vaqtda sodir boʻlayotgan ikki ish uchun as ni ishlata olasiz.

Asosiy gʻoya

Yugurish yoʻlagini va unda turgan bayroqchani tasavvur qiling. Bayroqcha vaqtdagi bitta nuqta: juma, soat oltilar, oyning oxiri.

Bayroqchagacha by degani «bayroqchada yoki undan oldin, lekin kechroq emas». Bu muddat (deadline): bitta ish yoʻlakning qayeridadir, bayroqchaga yetmasdan sodir boʻlishi kerak. Send it by Friday.

Bayroqchagacha until esa «bayroqchagacha toʻxtamay davom etasiz, keyin toʻxtaysiz» degani. Bu nuqta emas, chiziq: I'll wait until Friday.

Boshqa koʻp vaqt soʻzlari ham shunday ishlaydi. Baʼzilari ish qachon boʻlganini koʻrsatadi (during the night), baʼzilari qancha vaqt davom etganini oʻlchaydi (for two hours), baʼzilari esa bayroqchaga aynan belgilangan paytda (on time) yoki biror narsaga ulguradigan darajada erta (in time) yetib kelganingizni aytadi. Har bir soʻz oʻz savoliga javob beradi: savolni bilsangiz, soʻzni tanlash oson.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida vaqt munosabatlarini predloglar emas, qoʻshimchalar va koʻmakchilar bildiradi. Muammo shundaki, bitta oʻzbekcha shakl bir nechta inglizcha soʻzga toʻgʻri keladi. -gacha ham muddatni (by), ham davom etishni (until) bildiradi: «Jumagacha yuboring» = by Friday, «Jumagacha kutaman» = until Friday. davomida ham «qancha vaqt» (for three days), ham «qachon» (during the summer) uchun keladi. vaqtida esa ham on time, ham in time boʻlishi mumkin. Inglizchada har safar savolni bering: bitta ishmi yoki davom etayotgan holatmi? Qancha vaqtmi yoki qachonmi?

OʻzbekchaSavolInglizcha
Hisobotni jumagacha yuboring.kechi bilan qachongacha? (bitta ish)Send the report by Friday.
Yarim tungacha qoldik.qachongacha davom etdi?We stayed until midnight.
Siz qaytib kelguncha kutaman.qaysi voqeagacha davom etadi?I'll wait until you come back.
Uch yil davomida Dublinda yashadim.qancha vaqt?I lived in Dublin for three years.
Boʻron paytida chiroq oʻchib qoldi.qachon? (ot bilan)The power went off during the storm.
Kutubxonada boʻlganimda velosipedimni oʻgʻirlashdi.qachon? (ega + feʼl bilan)Someone stole my bike while I was in the library.
Uch kun ichidaqaysi oraliq ichida?within three days
Samolyot vaqtida qoʻndi.kechikmadimi?The flight landed on time.
Oxirgi avtobusga ulgurdik.yetarlicha erta boʻldimi?We arrived in time to catch the last bus.
Koʻchaning oxiridaqaysi qismida?at the end of the street
Oxir-oqibat itga Maks deb ism qoʻydik.nihoyat nima boʻldi?In the end, we called the dog Max.

Yaxshi tomoni ham bor: «Muzey soat oʻngacha ochilmaydi» gapi inglizchadagi The museum doesn't open until ten bilan bir xil ishlaydi: inkor + until = «undan oldin emas».

Tuzilish

Muddatlar va vaqt oraliqlari

SoʻzUndan keyinQaysi savolga javob beradiMisol
byvaqt / sanakechi bilan qachongacha?Please reply by Monday.
by the timeergash gap (ega + feʼl)kechi bilan qaysi voqeagacha?By the time we arrived, the shop was closed.
until / tillvaqt / sana yoki ergash gapqachongacha (davom etadi)?I'll be here until six. / Wait until I call.
withinvaqt oraligʻiqaysi oraliq ichida?We'll answer within 24 hours.
from… to / untilikki vaqtqachondan qachongacha?The shop is open from 9 to 5.
forvaqt oraligʻiqancha vaqt?I lived there for three years.
duringot (voqea yoki davr)qachon?I fell asleep during the film.
whileergash gapqachon?I fell asleep while I was watching the film.
asergash gapqachon? (aynan shu paytda)As I was leaving, the phone rang.

Turgʻun iboralar

IboraMaʼnosiMisol
on timebelgilangan vaqtda, kechikmasdanThe train left on time.
in time (for… / to…)yetarlicha erta, ulguribWe got there in time for the start.
at the end (of…)biror narsaning oxirgi nuqtasidaat the end of the film / the street / May
in the endoxir-oqibat, biroz vaqt, oʻzgarishlar yoki muammolardan keyinIn the end, we took a taxi.

Till ning maʼnosi until bilan bir xil, faqat norasmiyroq. Amerika ingliz tilida Monday through Friday = dushanbadan jumagacha, juma ham kiradi.

Qoʻllanish

1by = kechi bilan (muddat)

Biror ish shu vaqtda yoki undan oldin boʻlishi kerak boʻlsa, by + vaqt ishlating. Faqat muddat muhim, ish qancha davom etishi emas. By then = kechi bilan oʻsha vaqtgacha.

Please send me the report by Friday.
Iltimos, hisobotni jumagacha yuboring.
bitta ish, muddat → by
I need to be home by ten.
Soat oʻngacha uyda boʻlishim kerak.
oʻndan kechikmay → by
The tickets must be paid for by the end of the month.
Chiptalar uchun oy oxirigacha pul toʻlanishi shart.
«-gacha» bu yerda muddat → by
The guests are coming at eight, so dinner must be ready by then.
Mehmonlar soat sakkizda keladi, shuning uchun kechki ovqat oʻshangacha tayyor boʻlishi kerak.
by then = kechi bilan oʻsha vaqtgacha

2until = biror vaqtgacha davom etish

Holat biror nuqtagacha davom etib, keyin toʻxtasa, until (yoki till) ishlating. Inkorda not… until «undan oldin emas» degani: ish aynan oʻsha nuqtada boshlanadi. Oʻzbekchada ham xuddi shunday: «oʻngacha ochilmaydi».

I'll wait here until you come back.
Siz qaytib kelguningizcha shu yerda kutaman.
«-guncha» → until; until dan keyin kelasi zamon uchun ham hozirgi zamon: come, will come emas
We stayed at the party until midnight.
Ziyofatda yarim tungacha qoldik.
qolish davom etdi → until
The shop is open until 8 p.m. on Thursdays.
Payshanba kunlari doʻkon kechki soat sakkizgacha ochiq.
ochiq turish davom etadi → until
The museum doesn't open until ten.
Muzey soat oʻngacha ochilmaydi.
oʻnda ochiladi, oldin emas
I didn't learn to swim until I was twenty.
Yigirma yoshga kirgunimcha suzishni oʻrganmagan edim.
yigirma yoshda oʻrgandim, oldin emas

3by the time, within, from… to

By the time + ergash gap by kabi ishlaydi, lekin muddat bu voqea. By the time + Past Simple (oddiy oʻtgan zamon) dan keyin oldinroq boʻlgan ish koʻpincha Past Perfect da keladi (B1-03 ga qarang). Within + vaqt oraligʻi = shu oraliq ichida, uning oxiridan kechikmay. From… to / until boshlanish va tugashni koʻrsatadi.

By the time we got to the cinema, the film had already started.
Biz kinoteatrga yetib borgunimizcha film allaqachon boshlangan edi.
«-guncha» bu yerda by the time; oldingi ish → had started
By the time you get there, the shop will be closed.
Siz u yerga yetib borguningizcha doʻkon yopilgan boʻladi.
by the time dan keyin kelasi zamon uchun hozirgi zamon: get
Your order will arrive within three working days.
Buyurtmangiz uch ish kuni ichida yetib keladi.
«ichida» → within
You must use the voucher within a month.
Vaucherdan bir oy ichida foydalanishingiz shart.
bir oydan kechikmay
I work from nine to five, Monday to Friday.
Dushanbadan jumagacha, soat toʻqqizdan beshgacha ishlayman.
«-dan… -gacha» → from… to; AQShda: Monday through Friday

4for, during, while

For + vaqt oraligʻi qancha vaqt? savoliga javob beradi. During + ot qachon? savoliga javob beradi: oʻsha voqea yoki davrning ichida biror paytda yoki uning boshidan oxirigacha. While ham during ning ishini qiladi, lekin undan keyin ergash gap (ega + feʼl) keladi. Hikoyalardagi while uchun A2-02 ga qarang. Oʻzbekchadagi «davomida» ham for, ham during boʻlishi mumkin: raqam yoki muddat boʻlsa (three years), bu for.

I lived in Dublin for three years.
Uch yil davomida Dublinda yashadim.
«uch yil davomida» = qancha vaqt → for
The power went off during the storm.
Boʻron paytida chiroq oʻchib qoldi.
qachon? → during + ot
Please don't use your phone during the exam.
Iltimos, imtihon vaqtida telefondan foydalanmang.
imtihon davomida → during
She worked in a café during the summer holidays.
U yozgi taʼtilda kafeda ishladi.
«taʼtilda» = during the holidays; holidays (UK), vacation (US)
Someone stole my bike while I was in the library.
Men kutubxonada boʻlganimda kimdir velosipedimni oʻgʻirlab ketdi.
«-ganimda» → while + ega + feʼl
I was in hospital for a week during the holidays.
Taʼtil paytida bir hafta kasalxonada yotdim.
qancha vaqt: for a week; qachon: during the holidays; AQShda: in the hospital

5on time va in time

On time = aynan belgilangan vaqtda, kechikmasdan: jadval, uchrashuv va qabullar uchun. In time = biror narsani qilishga yoki biror narsaga tayyor boʻlishga yetarlicha erta, yaʼni «ulgurib». Just in time = zoʻrgʻa ulgurib; not in time = kech qolib, ulgurmay.

The flight landed on time.
Samolyot oʻz vaqtida qoʻndi.
jadval boʻyicha → on time
Our meetings never start on time.
Bizning yigʻilishlarimiz hech qachon oʻz vaqtida boshlanmaydi.
belgilangan vaqt → on time
We arrived just in time to catch the last bus.
Oxirgi avtobusga zoʻrgʻa ulgurdik.
«ulgurmoq» → in time
Will the dress be ready in time for the wedding?
Koʻylak toʻyga ulguradimi?
toʻydan oldin tayyor boʻladimi → in time for
The ambulance didn't get there in time.
Tez yordam u yerga yetib borishga ulgurmadi.
«ulgurmadi», kech qoldi → not in time

6at the end (of) va in the end

At the end (of) bu nuqta: biror narsaning oxirgi qismi, masalan filmning, koʻchaning, oyning oxiri. In the end esa «oxir-oqibat», yaʼni biroz vaqt, oʻzgarishlar, bahs yoki muammolardan keyin. U odatda gap boshida keladi. Oʻzbekchada ikkalasini ham «oxirida» deyish mumkin; inglizchada farqlang.

Pay at the end of the meal.
Pulni ovqat oxirida toʻlang.
oxirgi qism → at the end of
There's a bakery at the end of the street.
Koʻchaning oxirida novvoyxona bor.
«-ning oxirida» → at the end of, in emas
We argued about the name for weeks. In the end, we called the dog Max.
Bir necha hafta ism ustida bahslashdik. Oxir-oqibat itga Maks deb ism qoʻydik.
«oxir-oqibat» → in the end
In the end, the problem was quite simple.
Oxir-oqibat muammo ancha oddiy boʻlib chiqdi.
nihoyat → in the end

7as = while / when (bir vaqtda ikki ish)

As + ergash gap while yoki when maʼnosida kelishi mumkin: ikki ish bir vaqtda boʻladi yoki biri ikkinchisi davom etayotgan paytda sodir boʻladi. U hikoyalarda koʻp uchraydi va while dan biroz yozma uslubga xos. Just as = aynan shu daqiqada. Oʻzbekchada bu vazifani koʻpincha «-ayotganda» bajaradi. (As ning boshqa maʼnolari ham bor, masalan sabab: B1-27 ga qarang.)

As I was leaving, the phone rang.
Chiqib ketayotganimda telefon jiringlab qoldi.
«-ayotganda» → as
She listened to a podcast as she walked home.
U uyga piyoda ketayotib podkast tingladi.
ikki ish bir vaqtda; she → ayol
The phone rang just as I was getting into the shower.
Aynan dushga tushayotganimda telefon jiringladi.
just as = aynan shu payt
As we were talking, it started to snow.
Biz gaplashib turganimizda qor yogʻa boshladi.

Keng tarqalgan xatolar

❌I'll finish the report until Friday.
✅I'll finish the report by Friday.
Muddat (bitta ish) uchun by kerak.
❌I'll wait for you by six.
✅I'll wait for you until six.
Kutish biror nuqtagacha davom etadi: until.
❌I was in Rome during three days.
✅I was in Rome for three days.
Qancha vaqt: for + vaqt oraligʻi.
❌I fell asleep during the film was on.
✅I fell asleep while the film was on.
during + ot; while + ergash gap. during the film ham toʻgʻri.
❌In the end of the film, they get married.
✅At the end of the film, they get married.
at the end of + ot; in the end = oxir-oqibat.
❌Please be here until nine at the latest.
✅Please be here by nine at the latest.
at the latest = muddat: by.
❌I'll call you until tomorrow.
✅I'll call you by tomorrow.
Muddatgacha bitta ish: by. I'll call you tomorrow ham toʻgʻri.
❌I fell asleep while the film.
✅I fell asleep during the film.
while va as + ergash gap; during + ot.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «-gacha» → har doim until. Oʻzbekchada «Arizani birinchi iyungacha topshiring» ham, «Iyungacha shu yerda yashayman» ham «-gacha» bilan aytiladi. Inglizchada esa farq bor: bitta ish va muddat → by; davom etadigan holat → until. Oʻzingizga savol bering: ish shu vaqtgacha davom etadimi yoki undan oldin bir marta boʻladimi?

❌You must send your application until 1 June.
✅You must send your application by 1 June.
yuborish bitta ish: muddat → by.
❌Our teacher wants the projects until next Wednesday.
✅Our teacher wants the projects by next Wednesday.
loyihalarni topshirish muddati → by.

2. «davomida» → during. «Ikki yil davomida», «besh soat davomida» — oʻzbekchada bu «qancha vaqt» degani, shuning uchun inglizchada for. During dan keyin raqamli muddat emas, voqea yoki davr nomi keladi: during the lesson, during the war, during my childhood.

❌I studied German during two years at school.
✅I studied German for two years at school.
qancha vaqt → for.
❌The concert went on during four hours.
✅The concert went on for four hours.
for + vaqt oraligʻi.

3. «oxirida» va «-da» → in the end of. «Oyning oxirida» dagi «-da» qoʻshimchasi koʻpincha in deb tarjima qilinadi. Biror narsaning oxirgi qismi uchun inglizchada at the end of. In the end esa alohida ibora: «oxir-oqibat», undan keyin of kelmaydi.

❌Sardor is going on holiday in the end of June.
✅Sardor is going on holiday at the end of June.
oxirgi qism → at the end of.
❌The answers are in the end of the book.
✅The answers are at the end of the book.
kitobning oxirgi qismi → at the end of.

4. «vaqtida» → har doim on time. «Oʻz vaqtida keldik» oʻzbekchada «kechikmadik» ham, «ulgurdik» ham boʻlishi mumkin. Inglizchada belgilangan vaqt uchun on time, biror narsaga ulgurish uchun in time (for / to).

⚠️I finished my homework on time to watch the match.
✅I finished my homework in time to watch the match.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin bu yerda gap jadval haqida emas, oʻyinni koʻrishga ulgurish haqida: in time to.

Adashtirmang

by va until — By = muddatgacha yoki undan oldin bitta ish. Until = biror nuqtagacha davom etadigan holat. Oʻzbekchada ikkalasi ham «-gacha».

Can you return the book by Monday?
Kitobni dushanbagacha qaytara olasizmi?
dushanbadan oldin istalgan payt, bir marta
You can keep the book until Monday.
Kitobni dushanbagacha oʻzingizda olib tursangiz boʻladi.
dushanbagacha butun vaqt davomida sizda

in + vaqt oraligʻi va within + vaqt oraligʻi — In two days odatda «ikki kundan keyin» degani. Within two days esa «ikki kun ichida, kechi bilan ikki kunda». Oʻzbekchada ham farq bor: «-dan keyin» va «ichida».

The results will be online in two weeks.
Natijalar ikki haftadan keyin internetda boʻladi.
hozirdan ikki hafta oʻtib
The results will be online within two weeks.
Natijalar ikki hafta ichida internetda boʻladi.
eng kechi bilan ikki haftadan keyin

in the end va at last — In the end = oxir-oqibat, oʻzgarishlar yoki muammolardan keyin. At last = nihoyat, uzoq kutishdan keyin, yengil tortib.

At last! The bus is here.
Nihoyat! Avtobus keldi.
kutishdan keyingi yengillik

Imlo va talaffuz

  • until oxirida bitta l, till da esa ikkita. Ikkalasi ham toʻgʻri, till norasmiyroq. Rasmiy yozuvda untill va 'til yozmang.
  • until /ənˈtɪl/: urgʻu ikkinchi boʻgʻinda. Bu siz uchun qulay, chunki oʻzbek tilida ham urgʻu odatda oxirgi boʻgʻinga tushadi. Birinchi unli qisqa va kuchsiz.
  • during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): urgʻu birinchi boʻgʻinda. Oʻzbekcha odat boʻyicha urgʻuni oxiriga koʻchirmang. Oxiridagi /ŋ/ oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi; undan keyin «g» qoʻshib aytmang.
  • within /wɪˈðɪn/: urgʻu ikkinchi boʻgʻinda. /ð/ ni aytish uchun til uchini tishlar orasiga qoʻying va ovoz bilan aytib, havoni chiqaring; uni «z» yoki «d» ga aylantirmang. Boshidagi /w/ da lablar yumaloqlanadi, tishlar pastki labga tegmaydi.
  • on time va in time da urgʻu time ga tushadi. In the end da end urgʻuli. end oxiridagi /d/ jarangli: koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi, ovozni oxirigacha saqlang. At the end of da the unli tovush oldida /ði/ deb aytiladi, of esa kuchsiz: /əv/.

Oltin qoida

By = kechi bilan (bitta ish uchun muddat); until = biror nuqtagacha butun vaqt davomida. For = qancha vaqt; during + ot / while + ergash gap = qachon. On time = kechikmasdan; in time = yetarlicha erta, ulgurib. Biror narsaning oxirgi qismi at the end of; in the end = oxir-oqibat. Esda tuting: «-gacha» yo by, yo until; «davomida» + muddat = for.

Mashqlar

A. Tuzilish

Qavs ichidagi soʻzlardan birini tanlang yoki gapni toʻldiring.

  1. I fell asleep ___ the film. …
  2. I fell asleep ___ I was watching the film. …
  3. She has lived in Lisbon ___ ten years. …
  4. You must return the form ___ 30 days. …
  5. The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
  6. The essay must be handed in ___ Friday. …

B. Maʼno

Vaziyatga mos javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: I'll stay in bed … ten.
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: The plane took off …, at 7.30 exactly.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
  4. Toʻgʻri javobni tanlang: … we decided not to go.
  5. Toʻgʻri javobni tanlang: The shop doesn't open … ten.
  6. Toʻgʻri javobni tanlang: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. I have to finish this essay until Monday.
  2. We stayed in Paris during a week.
  3. My office is at the end of the corridor.
  4. In the end of the year, we have a big party.

D. Kontekstda

Xabarni toʻldiring. Har bir boʻsh oʻringa vaqt soʻzi yoki iborasini qoʻying.

A message to a friend
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!

E. Sizning navbatingiz

Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.

  1. Bu hafta maʼlum bir vaqtgacha bajarishingiz kerak boʻlgan bitta ish va maʼlum bir vaqtgacha davom ettiradigan bitta ish haqida yozing.
  2. Uzoq vaqt olgan bir qaror haqida yozing. In the end ni ishlating.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A1-20 At, On, In oʻzbekcha: vaqt bilan qaysi predlog ishlatiladi? «-da» qoʻshimchasi inglizcha
    I usually go swimming ___ Monday mornings. …
  2. A2-27 Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar
    I'll call you as soon as I (arrive).
  3. B1-03 Past Perfect oʻzbekcha: «ketgan edi» = had left. Oʻtmishdan oldingi oʻtmish
    When we got to the cinema, the film already (start).
Javoblar

A. Tuzilish

  1. during
  2. while
  3. for
  4. within
  5. from … to / from … until / from … till / between … and
  6. by

B. Maʼno

  1. until
  2. on time
  3. in time
  4. In the end
  5. until
  6. As

C. Xatoni toping

  1. I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
  2. We stayed in Paris for a week.
  3. ✓ My office is at the end of the corridor.
  4. At the end of the year, we have a big party.

D. Kontekstda

  1. during / for
  2. on time
  3. for
  4. By
  5. in time
  6. until / till / through
  7. by / before

E. Sizning navbatingiz

  1. I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
  2. We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.

F. Aralash takrorlash

  1. on
  2. arrive / have arrived
  3. had … started
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play