By va until, during va for, on time va in time oʻzbekcha: vaqt predloglari
By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz muddatlar va vaqt oraliqlari haqida aniq gapira olasiz: by va until, for, during va while, within va by the time, on time va in time, at the end va in the end farqini bilasiz hamda bir vaqtda sodir boʻlayotgan ikki ish uchun as ni ishlata olasiz.
Asosiy gʻoya
Yugurish yoʻlagini va unda turgan bayroqchani tasavvur qiling. Bayroqcha vaqtdagi bitta nuqta: juma, soat oltilar, oyning oxiri.
Bayroqchagacha by degani «bayroqchada yoki undan oldin, lekin kechroq emas». Bu muddat (deadline): bitta ish yoʻlakning qayeridadir, bayroqchaga yetmasdan sodir boʻlishi kerak. Send it by Friday.
Bayroqchagacha until esa «bayroqchagacha toʻxtamay davom etasiz, keyin toʻxtaysiz» degani. Bu nuqta emas, chiziq: I'll wait until Friday.
Boshqa koʻp vaqt soʻzlari ham shunday ishlaydi. Baʼzilari ish qachon boʻlganini koʻrsatadi (during the night), baʼzilari qancha vaqt davom etganini oʻlchaydi (for two hours), baʼzilari esa bayroqchaga aynan belgilangan paytda (on time) yoki biror narsaga ulguradigan darajada erta (in time) yetib kelganingizni aytadi. Har bir soʻz oʻz savoliga javob beradi: savolni bilsangiz, soʻzni tanlash oson.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida vaqt munosabatlarini predloglar emas, qoʻshimchalar va koʻmakchilar bildiradi. Muammo shundaki, bitta oʻzbekcha shakl bir nechta inglizcha soʻzga toʻgʻri keladi. -gacha ham muddatni (by), ham davom etishni (until) bildiradi: «Jumagacha yuboring» = by Friday, «Jumagacha kutaman» = until Friday. davomida ham «qancha vaqt» (for three days), ham «qachon» (during the summer) uchun keladi. vaqtida esa ham on time, ham in time boʻlishi mumkin. Inglizchada har safar savolni bering: bitta ishmi yoki davom etayotgan holatmi? Qancha vaqtmi yoki qachonmi?
| Oʻzbekcha | Savol | Inglizcha |
|---|---|---|
| Hisobotni jumagacha yuboring. | kechi bilan qachongacha? (bitta ish) | Send the report by Friday. |
| Yarim tungacha qoldik. | qachongacha davom etdi? | We stayed until midnight. |
| Siz qaytib kelguncha kutaman. | qaysi voqeagacha davom etadi? | I'll wait until you come back. |
| Uch yil davomida Dublinda yashadim. | qancha vaqt? | I lived in Dublin for three years. |
| Boʻron paytida chiroq oʻchib qoldi. | qachon? (ot bilan) | The power went off during the storm. |
| Kutubxonada boʻlganimda velosipedimni oʻgʻirlashdi. | qachon? (ega + feʼl bilan) | Someone stole my bike while I was in the library. |
| Uch kun ichida | qaysi oraliq ichida? | within three days |
| Samolyot vaqtida qoʻndi. | kechikmadimi? | The flight landed on time. |
| Oxirgi avtobusga ulgurdik. | yetarlicha erta boʻldimi? | We arrived in time to catch the last bus. |
| Koʻchaning oxirida | qaysi qismida? | at the end of the street |
| Oxir-oqibat itga Maks deb ism qoʻydik. | nihoyat nima boʻldi? | In the end, we called the dog Max. |
Yaxshi tomoni ham bor: «Muzey soat oʻngacha ochilmaydi» gapi inglizchadagi The museum doesn't open until ten bilan bir xil ishlaydi: inkor + until = «undan oldin emas».
Tuzilish
Muddatlar va vaqt oraliqlari
| Soʻz | Undan keyin | Qaysi savolga javob beradi | Misol |
|---|---|---|---|
| by | vaqt / sana | kechi bilan qachongacha? | Please reply by Monday. |
| by the time | ergash gap (ega + feʼl) | kechi bilan qaysi voqeagacha? | By the time we arrived, the shop was closed. |
| until / till | vaqt / sana yoki ergash gap | qachongacha (davom etadi)? | I'll be here until six. / Wait until I call. |
| within | vaqt oraligʻi | qaysi oraliq ichida? | We'll answer within 24 hours. |
| from… to / until | ikki vaqt | qachondan qachongacha? | The shop is open from 9 to 5. |
| for | vaqt oraligʻi | qancha vaqt? | I lived there for three years. |
| during | ot (voqea yoki davr) | qachon? | I fell asleep during the film. |
| while | ergash gap | qachon? | I fell asleep while I was watching the film. |
| as | ergash gap | qachon? (aynan shu paytda) | As I was leaving, the phone rang. |
Turgʻun iboralar
| Ibora | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| on time | belgilangan vaqtda, kechikmasdan | The train left on time. |
| in time (for… / to…) | yetarlicha erta, ulgurib | We got there in time for the start. |
| at the end (of…) | biror narsaning oxirgi nuqtasida | at the end of the film / the street / May |
| in the end | oxir-oqibat, biroz vaqt, oʻzgarishlar yoki muammolardan keyin | In the end, we took a taxi. |
Till ning maʼnosi until bilan bir xil, faqat norasmiyroq. Amerika ingliz tilida Monday through Friday = dushanbadan jumagacha, juma ham kiradi.
Qoʻllanish
1by = kechi bilan (muddat)
Biror ish shu vaqtda yoki undan oldin boʻlishi kerak boʻlsa, by + vaqt ishlating. Faqat muddat muhim, ish qancha davom etishi emas. By then = kechi bilan oʻsha vaqtgacha.
2until = biror vaqtgacha davom etish
Holat biror nuqtagacha davom etib, keyin toʻxtasa, until (yoki till) ishlating. Inkorda not… until «undan oldin emas» degani: ish aynan oʻsha nuqtada boshlanadi. Oʻzbekchada ham xuddi shunday: «oʻngacha ochilmaydi».
3by the time, within, from… to
By the time + ergash gap by kabi ishlaydi, lekin muddat bu voqea. By the time + Past Simple (oddiy oʻtgan zamon) dan keyin oldinroq boʻlgan ish koʻpincha Past Perfect da keladi (B1-03 ga qarang). Within + vaqt oraligʻi = shu oraliq ichida, uning oxiridan kechikmay. From… to / until boshlanish va tugashni koʻrsatadi.
4for, during, while
For + vaqt oraligʻi qancha vaqt? savoliga javob beradi. During + ot qachon? savoliga javob beradi: oʻsha voqea yoki davrning ichida biror paytda yoki uning boshidan oxirigacha. While ham during ning ishini qiladi, lekin undan keyin ergash gap (ega + feʼl) keladi. Hikoyalardagi while uchun A2-02 ga qarang. Oʻzbekchadagi «davomida» ham for, ham during boʻlishi mumkin: raqam yoki muddat boʻlsa (three years), bu for.
5on time va in time
On time = aynan belgilangan vaqtda, kechikmasdan: jadval, uchrashuv va qabullar uchun. In time = biror narsani qilishga yoki biror narsaga tayyor boʻlishga yetarlicha erta, yaʼni «ulgurib». Just in time = zoʻrgʻa ulgurib; not in time = kech qolib, ulgurmay.
6at the end (of) va in the end
At the end (of) bu nuqta: biror narsaning oxirgi qismi, masalan filmning, koʻchaning, oyning oxiri. In the end esa «oxir-oqibat», yaʼni biroz vaqt, oʻzgarishlar, bahs yoki muammolardan keyin. U odatda gap boshida keladi. Oʻzbekchada ikkalasini ham «oxirida» deyish mumkin; inglizchada farqlang.
7as = while / when (bir vaqtda ikki ish)
As + ergash gap while yoki when maʼnosida kelishi mumkin: ikki ish bir vaqtda boʻladi yoki biri ikkinchisi davom etayotgan paytda sodir boʻladi. U hikoyalarda koʻp uchraydi va while dan biroz yozma uslubga xos. Just as = aynan shu daqiqada. Oʻzbekchada bu vazifani koʻpincha «-ayotganda» bajaradi. (As ning boshqa maʼnolari ham bor, masalan sabab: B1-27 ga qarang.)
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-gacha» → har doim until. Oʻzbekchada «Arizani birinchi iyungacha topshiring» ham, «Iyungacha shu yerda yashayman» ham «-gacha» bilan aytiladi. Inglizchada esa farq bor: bitta ish va muddat → by; davom etadigan holat → until. Oʻzingizga savol bering: ish shu vaqtgacha davom etadimi yoki undan oldin bir marta boʻladimi?
2. «davomida» → during. «Ikki yil davomida», «besh soat davomida» — oʻzbekchada bu «qancha vaqt» degani, shuning uchun inglizchada for. During dan keyin raqamli muddat emas, voqea yoki davr nomi keladi: during the lesson, during the war, during my childhood.
3. «oxirida» va «-da» → in the end of. «Oyning oxirida» dagi «-da» qoʻshimchasi koʻpincha in deb tarjima qilinadi. Biror narsaning oxirgi qismi uchun inglizchada at the end of. In the end esa alohida ibora: «oxir-oqibat», undan keyin of kelmaydi.
4. «vaqtida» → har doim on time. «Oʻz vaqtida keldik» oʻzbekchada «kechikmadik» ham, «ulgurdik» ham boʻlishi mumkin. Inglizchada belgilangan vaqt uchun on time, biror narsaga ulgurish uchun in time (for / to).
Adashtirmang
by va until — By = muddatgacha yoki undan oldin bitta ish. Until = biror nuqtagacha davom etadigan holat. Oʻzbekchada ikkalasi ham «-gacha».
in + vaqt oraligʻi va within + vaqt oraligʻi — In two days odatda «ikki kundan keyin» degani. Within two days esa «ikki kun ichida, kechi bilan ikki kunda». Oʻzbekchada ham farq bor: «-dan keyin» va «ichida».
in the end va at last — In the end = oxir-oqibat, oʻzgarishlar yoki muammolardan keyin. At last = nihoyat, uzoq kutishdan keyin, yengil tortib.
Imlo va talaffuz
- until oxirida bitta l, till da esa ikkita. Ikkalasi ham toʻgʻri, till norasmiyroq. Rasmiy yozuvda untill va 'til yozmang.
- until /ənˈtɪl/: urgʻu ikkinchi boʻgʻinda. Bu siz uchun qulay, chunki oʻzbek tilida ham urgʻu odatda oxirgi boʻgʻinga tushadi. Birinchi unli qisqa va kuchsiz.
- during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): urgʻu birinchi boʻgʻinda. Oʻzbekcha odat boʻyicha urgʻuni oxiriga koʻchirmang. Oxiridagi /ŋ/ oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi; undan keyin «g» qoʻshib aytmang.
- within /wɪˈðɪn/: urgʻu ikkinchi boʻgʻinda. /ð/ ni aytish uchun til uchini tishlar orasiga qoʻying va ovoz bilan aytib, havoni chiqaring; uni «z» yoki «d» ga aylantirmang. Boshidagi /w/ da lablar yumaloqlanadi, tishlar pastki labga tegmaydi.
- on time va in time da urgʻu time ga tushadi. In the end da end urgʻuli. end oxiridagi /d/ jarangli: koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi, ovozni oxirigacha saqlang. At the end of da the unli tovush oldida /ði/ deb aytiladi, of esa kuchsiz: /əv/.
Oltin qoida
By = kechi bilan (bitta ish uchun muddat); until = biror nuqtagacha butun vaqt davomida. For = qancha vaqt; during + ot / while + ergash gap = qachon. On time = kechikmasdan; in time = yetarlicha erta, ulgurib. Biror narsaning oxirgi qismi at the end of; in the end = oxir-oqibat. Esda tuting: «-gacha» yo by, yo until; «davomida» + muddat = for.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi soʻzlardan birini tanlang yoki gapni toʻldiring.
-
I fell asleep ___ the film. …
-
I fell asleep ___ I was watching the film. …
-
She has lived in Lisbon ___ ten years. …
-
You must return the form ___ 30 days. …
-
The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
-
The essay must be handed in ___ Friday. …
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I'll stay in bed … ten.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The plane took off …, at 7.30 exactly.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … we decided not to go.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The shop doesn't open … ten.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I have to finish this essay until Monday.
-
We stayed in Paris during a week.
-
My office is at the end of the corridor.
-
In the end of the year, we have a big party.
D. Kontekstda
Xabarni toʻldiring. Har bir boʻsh oʻringa vaqt soʻzi yoki iborasini qoʻying.
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!
E. Sizning navbatingiz
Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.
-
Bu hafta maʼlum bir vaqtgacha bajarishingiz kerak boʻlgan bitta ish va maʼlum bir vaqtgacha davom ettiradigan bitta ish haqida yozing.
-
Uzoq vaqt olgan bir qaror haqida yozing. In the end ni ishlating.flat (UK) = apartment (US)
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-20 At, On, In oʻzbekcha: vaqt bilan qaysi predlog ishlatiladi? «-da» qoʻshimchasi inglizcha I usually go swimming ___ Monday mornings. …
-
A2-27 Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar I'll call you as soon as I (arrive).
-
B1-03 Past Perfect oʻzbekcha: «ketgan edi» = had left. Oʻtmishdan oldingi oʻtmish When we got to the cinema, the film already (start).
Javoblar
A. Tuzilish
- during
- while
- for
- within
- from … to / from … until / from … till / between … and
- by
B. Maʼno
- until
- on time
- in time
- In the end
- until
- As
C. Xatoni toping
- I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
- We stayed in Paris for a week.
- ✓ My office is at the end of the corridor.
- At the end of the year, we have a big party.
D. Kontekstda
- during / for
- on time
- for
- By
- in time
- until / till / through
- by / before
E. Sizning navbatingiz
- I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
- We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.
F. Aralash takrorlash
- on
- arrive / have arrived
- had … started
