Formal Conditionals: Should You Need, Were I To, Had I Known, But For – ფორმალური პირობითი წინადადებები
Formal Conditionals: Should You Need, Were I To, Had I Known, But For
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ პირობა უფრო ნაკლებად სავარაუდოდ, უფრო წარმოსახვითად ან უფრო ფორმალურად ჟღერდეს if… should-ით და if… were to-თი, if ინვერსიით შეცვალოთ (Should you…, Were I to…, Had I known…) და აჩვენოთ, რამდენად მნიშვნელოვანია ერთი რამ, if it weren't for-ით, if it hadn't been for-ით და but for-ით.
მთავარი იდეა
პირობით წინადადებას ორი ნაწილი აქვს: პირობა და შედეგი. ჩვეულებრივ პირობის კარს სიტყვა if აღებს.
ფორმალურ ინგლისურს იმავე კარებისთვის გასაღებების მეორე ასხმაც აქვს – და მასში მხოლოდ სამი გასაღებია. მოაშორეთ if და ქვემდებარის წინ დასვით should, were ან had: Should you need help… Were I in charge… Had I known… ახლა თავად სიტყვათა რიგი ამბობს: „ეს პირობაა“.
თითოეული გასაღები თავის კარს აღებს. Should რეალურ, მაგრამ მოულოდნელ შესაძლებლობებს აღებს. Were – არარეალურ ან წარმოსახვით სიტუაციებს. Had – არარეალურ წარსულს.
მნიშვნელობა იგივე რჩება, რაც if… should, if… were (to) ან if… had-თან; იცვლება მხოლოდ სტილი. ეს ფორმები ფრთხილად და დახვეწილად ჟღერს, ამიტომ მათ საქმიან წერილებში, ხელშეკრულებებში, ინსტრუქციებში, ანგარიშებსა და სიტყვით გამოსვლებში შეხვდებით.
ქართული და ინგლისური
ქართულს პირობის ორი ძირითადი საშუალება აქვს: „თუ“ რეალური პირობისთვის (ხშირად მომავალი დროით: „თუ შეკითხვა გაგიჩნდებათ“) და „რომ“ არარეალურისთვის („რომ ვიყო“, „რომ მცოდნოდა“). ინგლისური ინვერსიისა და should / were / had-ის მსგავსი ფორმალური ვარიანტი ქართულს არ აქვს – ოფიციალურ ტექსტში უფრო ხშირად ვამბობთ: „შეკითხვების შემთხვევაში“. ორი მახე აქედან მოდის: ქართული მომავალი დროის გავლენით Should you will… ჩნდება, ხოლო „რომ მცოდნოდა, წამოვიდოდი“ ერთი ფორმით ფარავს would-საც და would have-საც – ინგლისურად კი Had I known წარსულ შედეგს მოითხოვს: would have come.
ძალიან ახლოს არის „რომ არა“: „ტელეფონი რომ არა…“, „მეკარე რომ არა…“. ეს ზუსტად if it weren't for / if it hadn't been for / but for-ის აზრია, და ორივე ენაში მას სახელი მოსდევს – აქ ერთნაირია. ოღონდ ორი განსხვავებით. პირველი: „რომ არა“ სიტყვასიტყვით if not არ არის – ინგლისურად მთელი ფრაზაა საჭირო. მეორე: „რომ არა“ დროს არ აჩვენებს, ინგლისურად კი უნდა აირჩიოთ: აწმყო – if it weren't for, წარსული – if it hadn't been for.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| თუ რაიმე შეკითხვა გაგიჩნდებათ, დაგვიკავშირდით. | Should you have any questions, please do not hesitate to contact us. | ქართულად მომავალი; ინგლისურად should + საწყისი ფორმა |
| მთავრობამ გადასახადები რომ გაზარდოს, მოხმარება შემცირდებოდა. | Were the government to raise taxes, consumer spending would fall. | ქართულად „რომ“ + კავშირებითი; ინგლისურად were + ქვემდებარე + to |
| საცობის შესახებ რომ მცოდნოდა, მატარებლით წავიდოდი. | Had I known about the traffic, I would have taken the train. | ქართულად „წავიდოდი“; ინგლისურად would have + past participle |
| ტელეფონი რომ არა, ამ ქალაქში გზას ვერასდროს გავიგნებდი. | If it weren't for my phone, I'd never find my way around this city. | აქ ერთნაირია: ორივეს სახელი მოსდევს; ოღონდ ინგლისურად სრული ფრაზა |
| მეკარე რომ არა, მატჩს წავაგებდით. | If it hadn't been for the goalkeeper, we'd have lost the match. | ქართულად იგივე „რომ არა“; ინგლისურად წარსული → hadn't been |
| რამდენიმე წვრილმანი შეცდომა რომ არა, ანგარიში იდეალური იქნებოდა. | But for a few minor errors, the report would have been perfect. | აქ ერთნაირია: „რომ არა“ + სახელი = but for + სახელი |
მოკლედ: Should / Were / Had + ქვემდებარე = ფორმალური „თუ / რომ“; should-ის შემდეგ – საწყისი ფორმა (არა will); Had I known → would have; „რომ არა“ → if it weren't for (ახლა), if it hadn't been for (წარსული) ან but for.
ფორმა
if-დან ინვერსიამდე
| მნიშვნელობა | if-ით | if-ის გარეშე (ინვერსია) |
|---|---|---|
| შესაძლებელი, მაგრამ მოულოდნელი | If you should need help, call me. | Should you need help, call me. |
| წარმოსახვითი მომავალი | If the company were to close, … | Were the company to close, … |
| არარეალური აწმყო | If I were in your position, … | Were I in your position, … |
| არარეალური წარსული (მესამე / შერეული) | If we had left earlier, … | Had we left earlier, … |
შედეგის ნაწილი ჩვეულებრივი პირობითი წინადადებების მსგავსია: ბრძანებითი, will, would, would have + past participle. შერეული პირობითი წინადადებები იხ. B2-02-ში.
ერთი ფაქტორის მოშორება
| დრო | ნეიტრალური | ფორმალური |
|---|---|---|
| აწმყო | If it weren't for + არსებითი სახელი, … would… | Were it not for + არსებითი სახელი, … |
| წარსული | If it hadn't been for + არსებითი სახელი, … would have… | Had it not been for + არსებითი სახელი, … |
| ნებისმიერი დრო | — | But for + არსებითი სახელი, … would / would have… |
უარყოფა: not ქვემდებარის შემდეგ დგას – შემოკლებული ფორმის გარეშე
| ✅ | ❌ |
|---|---|
| Should you not receive the parcel, … | Shouldn't you receive… |
| Were he not so stubborn, … | Weren't he so stubborn… |
| Had they not warned us, … | Hadn't they warned us… |
გამოყენება
1If… should / Should + ქვემდებარე: შესაძლებელი, მაგრამ მოულოდნელი
Should if-ის შემდეგ, ან თავში if-ის ნაცვლად, რეალურ შესაძლებლობას ნაკლებად სავარაუდოდ წარმოგვიდგენს – ან უბრალოდ უფრო თავაზიანად ჟღერს. შედეგი ხშირად ბრძანებითია, will, can ან თავაზიანი თხოვნა. ძალიან ხშირია ინსტრუქციებსა და მომხმარებელთა მომსახურებაში. ეს should რჩევა არ არის – ის „თუ“-ს ნიშნავს; და მას საწყისი ფორმა მოსდევს, მაშინაც კი, როცა ქართულად მომავალს ვიტყოდით.
2If… were to / Were + ქვემდებარე (+ to): წარმოსახვითი სიტუაციები
If + were to + საწყისი ფორმა მომავალ მოვლენას სრულიად წარმოსახვითად წარმოგვიდგენს; ეს ასევე რაიმეს ტაქტიანად შეთავაზების ხერხია. Were + ქვემდებარე + to ფორმალური ინვერსიული ვარიანტია. to-ს გარეშე Were + ქვემდებარე ცვლის if… were-ს არარეალური აწმყოსთვის. were ყველა ქვემდებარესთან გამოიყენეთ. Were to ჩვეულებრივ არ გამოიყენება მდგომარეობის ზმნებთან, როგორიცაა know ან like. ქართულად – „რომ“ + კავშირებითი: „კომპანია რომ დაიხუროს…“.
3Had + ქვემდებარე + past participle: არარეალური წარსული
თავში მდგომი Had ცვლის if… had-ს. შედეგი შეიძლება წარსულში იყოს (would have done) ან, შერეულ პირობით წინადადებაში, აწმყოში (would be / would do). Had I known… ერთადერთი ინვერსიული ფორმაა, რომელიც მეტყველებაშიც საკმაოდ ხშირია. ქართული „რომ მცოდნოდა, წავიდოდი“ ორივე დროს ფარავს – ინგლისურად წარსულ შედეგს would have სჭირდება.
4If it weren't for, if it hadn't been for, but for
ამ ფრაზებით ამბობთ, რომ ერთი ადამიანი ან რამე ყველაფერს ცვლის – ან შეცვალა: მოაშორეთ ის და შედეგი სხვა იქნება. If it weren't for აწმყოს ეხება; if it hadn't been for – წარსულს. Were it not for და Had it not been for ფორმალური ინვერსიული ვარიანტებია. But for + არსებითი სახელი ფორმალურია და ნებისმიერ დროს ეხება. არაფორმალურ მეტყველებაში if it wasn't for-იც ხშირია. ქართულად ყველაფერი ეს „რომ არა“-ა.
5რეგისტრი: წერილები, ხელშეკრულებები და ფორმალური წერა
ინვერსიული პირობითი წინადადებები ფორმალურია. ტიპურია იურიდიული ტექსტებისთვის, წესებისა და პირობებისთვის, ოფიციალური წერილებისთვის, ანგარიშებისა და ფრთხილი საქმიანი წერილებისთვის. ყოველდღიურ საუბარში if გაცილებით ბუნებრივია.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „თუ… გექნებათ“ → should + will. ქართულად „თუ“-ს შემდეგ მომავალი ჩვეულებრივია: „თუ აპლიკაციასთან პრობლემა გექნებათ, დაგვირეკეთ“. Should თავად მოდალური ზმნაა, ამიტომ მას მხოლოდ საწყისი ფორმა მოსდევს – will არასოდეს.
2. „რომ არა“ → If not… „დედაჩემი რომ არა, ექიმი ვერასდროს გავხდებოდი“ – ქართულად ორი სიტყვა საკმარისია. ინგლისური if not ასე არ მუშაობს; საჭიროა სრული ფრაზა if it hadn't been for (წარსული), if it weren't for (აწმყო) ან but for.
3. „რომ არა“ დროს არ აჩვენებს → weren't წარსულზე. „შარშან მართვის მოწმობის გამოცდაზე ჩავიჭრებოდი, ლევანის მოთმინება რომ არა“ – ქართულად ფორმა იგივეა, რაც აწმყოზე. ინგლისურად წარსული სიტუაცია hadn't been-ს მოითხოვს.
4. „რომ მცოდნოდა, წავიდოდი“ → Had I known…, I would + საწყისი ფორმა. ქართული „წავიდოდი“ წარსულ შედეგსაც გამოხატავს. Had + past participle არარეალური წარსულია, ამიტომ წარსულ შედეგს would have + past participle სჭირდება.
არ აგერიოთ
ინვერსიული პირობა თუ კითხვა – სიტყვათა რიგი კითხვისას ემთხვევა, მაგრამ ინვერსიულ პირობას შედეგის ნაწილი აქვს და კითხვის ნიშანი არ აქვს.
But for თუ except for – But for = „რომ არა“ (პირობა, would-ით). Except for = „გარდა“ (ფაქტი, would-ის გარეშე).
Should (პირობა) თუ should (რჩევა) – წინადადების თავში, როცა შედეგი მოსდევს, should ნიშნავს „თუ“-ს. ქვემდებარის შემდეგ ის ჩვეულებრივ რჩევაა (იხ. A2-21).
Had I known… თუ If only I had known… – Had I known-ს შედეგის ნაწილი სჭირდება. If only I had known! („ნეტავ მცოდნოდა!“) დამოუკიდებელი, სრული სინანულია (იხ. B2-04).
მართლწერა და გამოთქმა
- ინვერსიულ პირობაში დამხმარე ზმნას ნუ შეამოკლებთ: Had I not…, Were it not…. ნაკლებად ფორმალურ ტექსტებში შედეგის ნაწილში შემოკლება მისაღებია: Had I known, I'd have come.
- როცა პირობა პირველია, მის შემდეგ მძიმე დასვით: Should you need help, call us. როცა შედეგი პირველია, მძიმე საჭირო არ არის: Call us should you need help. ქართული ჩვევით should-ის წინ მძიმეს ნუ დასვამთ.
- მეტყველებაში საწყის დამხმარე ზმნას მცირე მახვილი აქვს. მძიმესთან ხმის მცირე აწევა ან ჩამოწევა-აწევა აჩვენებს, რომ გაგრძელება მოდის (შედეგი); წინადადება კი დაბლა ეშვება და არა კითხვასავით მაღლა.
- But for ერთ ერთეულად წარმოითქმის, მახვილით არსებით სახელზე: but for your HELP. (დიდი ასოები აქ მხოლოდ მახვილს აჩვენებს.)
- were /wɜː/ (UK), /wɝː/ (US): /w/ ქართული ვ არ არის – ტუჩები დაამრგვალეთ და კბილებს ნუ შეახებთ; /ɜː/ ქართულში არ არის: ტუჩები მოდუნებულია, ენა შუაში. ნუ იტყვით „ვერ“-ს.
ოქროს წესი
პირობა რომ ფორმალური გახდეს, მოაშორეთ if და ქვემდებარის წინ დასვით Should, Were ან Had – ამის გაკეთება მხოლოდ ამ სამს შეუძლია – და not ქვემდებარის შემდეგ დასვით (Had I not…). იმის საჩვენებლად, რამდენად მნიშვნელოვანია ერთი რამ, „მოაშორეთ“ ის: if it weren't for / if it hadn't been for / but for + არსებითი სახელი. ქართული „რომ არა“ = ზუსტად ეს, ოღონდ დრო აირჩიეთ.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ თითოეული წინადადება if-ის გარეშე. დაიწყეთ მოცემული სიტყვებით და შეინარჩუნეთ მნიშვნელობა.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Should": If you have any further questions about your booking, please contact our customer service team.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Should": If the parcel does not arrive within five working days, please let us know.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Were": If the government were to raise fuel taxes again, transport companies would pass the cost on to consumers.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Had": We didn't know about the roadworks, so we didn't leave earlier.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Had": She missed the penalty, so her team didn't win the cup.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Had": I didn't accept the job in Zurich, so I'm not living in Switzerland now.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "Were it not for": The tourists are the only reason this village is not almost empty.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "But for": The goalkeeper made three brilliant saves; that is the only reason we didn't lose.
B. მნიშვნელობა
წაიკითხეთ სიტუაცია და აირჩიეთ უფრო შესაფერისი წინადადება.
-
პუნქტი ქირავნობის ხელშეკრულებაში. რომელია უფრო შესაფერისი?რეგისტრი: ხელშეკრულებები ინვერსიულ პირობასა და ფორმალურ ლექსიკას იყენებს
-
ოფისის თანამშრომლებისთვის განკუთვნილი ინსტრუქცია. რომელი წინადადება წარმოადგენს პრობლემას შესაძლებლად, მაგრამ მოულოდნელად?should: რეალური, მაგრამ მოულოდნელი შესაძლებლობა
-
შეხვედრაზე გინდათ, ცვლილება ტაქტიანად, სრულიად წარმოსახვით იდეად შესთავაზოთ. რომელი უფრო შეეფერება?were to: წარმოსახვითი, ტაქტიანი შეთავაზება
-
სიტყვით გამოსვლა, რომელშიც სპონსორს მადლობას უხდით შარშანდელი ფესტივალის გადარჩენისთვის. რომელია ჩვეულებრივი არჩევანი?წარსული სიტუაცია: had it not been for
-
რომელი წინადადება ამბობს, რომ წვიმამ შედეგი შეცვალა?but for = პირობა (would-ით); except for = გარდა (ფაქტი)
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Hadn't the receptionist noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night.
-
Was the company more open about its finances, investors would trust it a great deal more.
-
Should you will require any assistance during your stay, please do not hesitate to call reception.
-
But for the volunteers worked through the night, the festival could never have opened on time.
-
Were the board to approve the merger, around two hundred jobs would be lost over the next year.
D. კონტექსტში
წაიკითხეთ წერილი. გადაწერეთ დანომრილი წინადადებები უფრო ფორმალური სტილით, მოცემული სიტყვებით დაწყებული. if არ გამოიყენოთ.
Dear Ms Rossi,
Thank you for your booking for 12–15 May. (19) If you need anything during your stay, please contact reception at any time. (20) If you want to cancel, you must do so at least 48 hours before arrival.
We were very sorry to read about the problem with your room last month. (21) We didn't know the heating was broken, so we didn't move you to another room. (22) Your patience was the only thing that stopped the situation from becoming much worse. (23) If you came back next year, we would be delighted to offer you a 20% discount.
Kind regards,
Daniel Ferrer, Guest Relations
-
გადაწერეთ (19), დაიწყეთ სიტყვით "Should".
-
გადაწერეთ (20), დაიწყეთ სიტყვებით "Should you wish".
-
გადაწერეთ (21) ერთ წინადადებად, დაიწყეთ სიტყვით "Had".
-
გადაწერეთ (22), დაიწყეთ სიტყვებით "Had it not been for".
-
გადაწერეთ (23), დაიწყეთ სიტყვით "Were".
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ინსტრუქცია პროდუქტის სახელმძღვანელოსთვის (2–3 წინადადება), მაგალითად ყავის აპარატისთვის. გამოიყენეთ მინიმუმ ორი ინვერსიული პირობა Should-ით, ერთი მათგანი – უარყოფითი (Should… not…).
-
დაწერეთ 2–3 წინადადება თქვენი ცხოვრების გარდამტეხ მომენტზე. გამოიყენეთ Had I (not)… და Had it not been for… ან But for….
-
დაწერეთ 2–3 წინადადება ხელმძღვანელისთვის განკუთვნილი ოფიციალური წინადადებისთვის. ტაქტიანად შესთავაზეთ ცვლილება Were we to…-თი და ერთი რისკი ახსენეთ Should…-ით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B2-02 Mixed Conditionals: შერეული პირობითი წინადადებები ქართულად გადაწერეთ შერეულ პირობით წინადადებად, რომელიც "If"-ით იწყება: I didn't study medicine, so I'm not a doctor now.
-
C1-01 Inversion: Never Have I…, No Sooner Had I… – ინვერსია ინგლისურად დაიწყეთ სიტყვებით "Not only": He arrived late, and he also forgot the contract.
-
C1-02 Inversion II: Only Then, Not Until, So…That, Here Comes – ინვერსია ინგლისურად დაიწყეთ სიტყვებით "Only if": The plan will go ahead only if every department agrees.
პასუხები
A. ფორმა
- Should you have any further questions about your booking, please contact our customer service team.
- Should the parcel not arrive within five working days, please let us know.
- Were the government to raise fuel taxes again, transport companies would pass the cost on to consumers.
- Had we known about the roadworks, we would have left earlier.
- Had she not missed the penalty, her team would have won the cup.
- Had I accepted the job in Zurich, I would be living in Switzerland now.
- Were it not for the tourists, this village would be almost empty.
- But for the goalkeeper's three brilliant saves, we would have lost. / But for the goalkeeper, we would have lost.
B. მნიშვნელობა
- Should the tenant fail to pay the rent, the landlord may terminate this agreement.
- Should the server crash, call the IT helpdesk immediately.
- If we were to move the launch to May, we would have more time.
- Had it not been for your generosity, last year's festival would have been cancelled.
- But for the rain, it would have been a perfect day.
C. იპოვეთ შეცდომა
- Had the receptionist not noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night. / If the receptionist hadn't noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night.
- Were the company more open about its finances, investors would trust it a great deal more. / If the company were more open about its finances, investors would trust it a great deal more. / If the company was more open about its finances, investors would trust it a great deal more.
- Should you require any assistance during your stay, please do not hesitate to call reception.
- Had the volunteers not worked through the night, the festival could never have opened on time. / But for the volunteers, who worked through the night, the festival could never have opened on time.
- ✓ Were the board to approve the merger, around two hundred jobs would be lost over the next year.
D. კონტექსტში
- Should you need anything during your stay, please contact reception at any time.
- Should you wish to cancel, you must do so at least 48 hours before arrival.
- Had we known the heating was broken, we would have moved you to another room. / Had we known that the heating was broken, we would have moved you to another room.
- Had it not been for your patience, the situation would have become much worse. / Had it not been for your patience, the situation would have been much worse.
- Were you to come back next year, we would be delighted to offer you a 20% discount. / Were you to return next year, we would be delighted to offer you a 20% discount.
E. თქვენი ჯერი
- Should the red light start flashing, switch the machine off and wait ten minutes. Should the machine not heat up after this, please contact our service centre.
- Had I not missed the bus that morning, I would never have met my business partner. Had it not been for her advice, I would still be working in a job I hated.
- Were we to move the launch to May, we would have time to test the app properly. Should serious problems appear after launch, our reputation could suffer.
F. შერეული გამეორება
- If I had studied medicine, I would be a doctor now.
- Not only did he arrive late, but he also forgot the contract. / Not only did he arrive late, he also forgot the contract.
- Only if every department agrees will the plan go ahead.
