Emphasis ინგლისურად: emphatic do, fronting, the very, at all, herself – ხაზგასმა
Emphasis: Fronting, Do, Very, Reflexives
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ხაზი გაუსვათ აზრს emphatic do-თი (I do like it), fronting-ით, ანუ სიტყვის წინ გამოტანით (That I don't believe), ზედსართავი + as + წინადადება მოდელით (Strange as it may seem), ხაზგასმითი ნაცვალსახელით (the manager herself) და გამაძლიერებელი სიტყვებით: the very, at all, whatsoever, on earth და so / such.
მთავარი იდეა
მეტყველებაში ნებისმიერი სიტყვის გაძლიერება შეგიძლიათ უბრალოდ უფრო ხმამაღლა თქმით. წერაში და ფრთხილ მეტყველებაში ინგლისური ამავე საქმისთვის გრამატიკას იყენებს.
წარმოიდგინეთ სანელებლების თარო. უბრალო წინადადება უბრალო ბრინჯს ჰგავს; თითოეული სანელებელი ხაზგასმის სხვადასხვა გემოს მატებს. Do დაჟინებას მატებს: „მართალია – ნამდვილად!“. Fronting კონტრასტს მატებს: სიტყვა წინადადების თავში გადადის. ზედსართავი + as წონას მატებს თვისებას, რომელსაც მერე დაუპირისპირებთ. Reflexive არსებითი სახელის შემდეგ (the boss herself) მნიშვნელობას მატებს: „სწორედ ის და არა ვინმე ნაკლებად მნიშვნელოვანი“. The very, at all, whatsoever და on earth სიცხარეს მატებს.
არცერთი სანელებელი ახალ ფაქტს არ ამატებს. ისინი დამოკიდებულებას ამატებს: გაკვირვებას, დაჟინებას, კონტრასტს ან ძლიერ გრძნობას. სწორი არჩევანი თქვენს ინგლისურს ზუსტს ხდის და არა უფერულს.
ქართული და ინგლისური
ქართულს ხაზგასმისთვის თავისი ხელსაწყოები აქვს: ნაწილაკი „კი“ და სიტყვები „მართლა“, „ნამდვილად“ („მომწონს კი!“), თავისუფალი სიტყვათა რიგი, „თვითონ / თავად“, სუფიქსი „-ვე“ („პირველივე“, „იმავე დღეს“), „საერთოდ“, „არანაირი“ და „ისე / ისეთი“. ინგლისურს დამხმარე ზმნა do ესაჭიროება, და do-ს შემდეგ ზმნა საწყის ფორმაში ბრუნდება. ორი რამ განსაკუთრებით ყურადსაღებია: ქართულ „თვითონ“-ს სქესი არ აქვს, ინგლისურად კი himself და herself უნდა აირჩიოთ; და ქართულ „საერთოდ არაფერი არ…“-ში ორმაგი უარყოფაა, ინგლისურ at all-თან კი – მხოლოდ ერთი.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| მომწონს კი! უბრალოდ, მშიერი არ ვარ. | I do like it! I'm just not hungry. | ქართულად „კი“ / „მართლა“; ინგლისურად do / did + საწყისი ფორმა |
| ამას ვერ დაგპირდები. | That I can't promise. | აქ ერთნაირია: დამატება წინ გამოდის, დანარჩენი რიგი უცვლელია |
| ახალი საავადმყოფოს გასახსნელად პრეზიდენტი თავად მოვიდა. | The president herself came to open the new hospital. | „თავად“ ერთია; ინგლისურად himself / herself – სქესის მიხედვით |
| ის სულ პირველი მოვიდა. | She was the very first person to arrive. | ქართულად „სულ“ (ან „-ვე“: „პირველივე დღეს“); ინგლისურად the very + არსებითი სახელი |
| პოლიტიკა საერთოდ არ მაინტერესებს. | I have no interest whatsoever in politics. | ქართულად „საერთოდ“ + „არ“; ინგლისურად ერთი უარყოფა (no) + whatsoever |
| ისეთი საყვარელი ხალხია! | They're such lovely people. | ქართულად „ისეთი“; ინგლისურად არსებით სახელთან such, არა so |
მოკლედ: ქართულ „კი / მართლა“-ს ინგლისურად ხშირად do / did + საწყისი ფორმა შეესაბამება; „თვითონ“ → himself / herself სქესის მიხედვით; „საერთოდ“ → at all / whatsoever მხოლოდ ერთი უარყოფით; „ისეთი“ + სახელი → such.
ფორმა
Emphatic do
| ჩვეულებრივი | ხაზგასმით | შენიშვნა |
|---|---|---|
| I like it. | I do like it. | Present Simple: do / does + საწყისი ფორმა |
| She called. | She did call. | Past Simple: did + საწყისი ფორმა |
| Sit down. | Do sit down. | ბრძანებითი: თავაზიანი, თბილი |
Fronting
| ჩვეულებრივი რიგი | წინ გამოტანილი | შენიშვნა |
|---|---|---|
| I don't believe that. | That I don't believe. | დამატება: მის შემდეგ ჩვეულებრივი რიგი |
| The days of cheap flights are gone. | Gone are the days of cheap flights. | be-ს შემასმენლის ნაწილი: ზმნა ქვემდებარის წინ (ფორმალური) |
ზედსართავი / ზმნიზედა / ზმნა + as (ან though) + ქვემდებარე + ზმნა
| მოდელი | ჩვეულებრივი მნიშვნელობა | მაგალითი |
|---|---|---|
| ზედსართავი + as / though + ქვემდებარე + ზმნა | თუმცა… ძალიან… | Strange as it may seem, I enjoy exams. |
| ზმნიზედა + as + ქვემდებარე + ზმნა | თუმცა… ძალიან… | Hard as he worked, he never got promoted. |
| try + as + ქვემდებარე + might / may | რაც არ უნდა ეცადა… | Try as I might, I couldn't open the jar. |
ხაზგასმითი reflexive
| მაგალითი | მნიშვნელობა |
|---|---|
| The CEO herself answered. | თვით აღმასრულებელმა დირექტორმა, არა ასისტენტმა |
| I painted the room myself. | მე გავაკეთე და არა სხვამ / დახმარების გარეშე |
| The hotel itself was fine. | თავად სასტუმრო – სხვა რამეებისგან განსხვავებით |
გამაძლიერებელი სიტყვები
| სიტყვა | მოდელი | მაგალითი |
|---|---|---|
| the very | the very + არსებითი სახელი | the very beginning, the very same day |
| at all / whatsoever | უარყოფის შემდეგ ან კითხვაში; whatsoever – no / any + არსებითი სახელის, ან none / nothing-ის შემდეგ | not tired at all; no idea whatsoever |
| ever / on earth / the hell | კითხვითი სიტყვა + ever / on earth / the hell | Why ever…? What on earth…? |
| so / such | so + ზედსართავი; such (a / an) + (ზედსართავი) + არსებითი სახელი | It was so good! We had such fun! |
გამოყენება
1Emphatic do, does, did
საწყისი ფორმის წინ დაამატეთ do / does / did და მახვილით წარმოთქვით, როცა გინდათ ეჭვი უარყოთ, დაიჟინოთ ან რაიმე უარყოფითს დაუპირისპიროთ. ის გამოიყენება დადებით Present Simple-ში (მარტივი აწმყო), Past Simple-ში (მარტივი წარსული) და ბრძანებითში. be-სთან მხოლოდ ბრძანებითში გამოიყენება (Do be careful); სხვა შემთხვევაში უბრალოდ am / is / are წარმოთქვით მახვილით. ქართულად ამავე როლს ხშირად „კი“, „მართლა“, „ნამდვილად“ ასრულებს.
2დამატებისა და შემასმენლის ნაწილის წინ გამოტანა
დამატება ან შემასმენლის სახელადი ნაწილი წინ გამოიტანეთ, რომ მას ყურადღება მიიპყროს – ჩვეულებრივ, რაიმე სხვასთან დასაპირისპირებლად ან ახლახან ნათქვამთან დასაკავშირებლად. წინ გამოტანილი დამატების შემდეგ წინადადების დანარჩენ ნაწილს ჩვეულებრივი რიგი აქვს. be-ს შემასმენლის ნაწილის (gone, equally important) წინ გამოტანისას ფორმალურ სტილში ზმნა ხშირად ქვემდებარის წინ დგას. ეს ცოცხალ მეტყველებაშიც ხშირია და ფორმალურ წერაშიც. ქართული სიტყვათა თავისუფალი რიგის გამო დამატების წინ გამოტანა თქვენთვის ბუნებრივი იქნება. (წინ გამოტანილ უარყოფით სიტყვებს ინვერსია მოსდევს – იხ. C1-01.)
3ზედსართავი / ზმნიზედა + as (though) + წინადადება; try as I might
ეს მოდელი ჩვეულებრივ ნიშნავს „თუმცა (რაღაც ძალიან…)“ – ქართულად „რაც არ უნდა… იყოს“, „მიუხედავად იმისა, რომ…“. ჯერ ზედსართავი ან ზმნიზედაა, შემდეგ as (ან though), შემდეგ ქვემდებარე + ზმნა. Try as I might ნიშნავს „რაც არ უნდა ვეცადე“. ფორმალური ან ლიტერატურულია. As strange as it may seem, ორი as-ით, ასევე ხშირია, განსაკუთრებით ამერიკულ ინგლისურში. ზოგჯერ კონტექსტი მიზეზის მნიშვნელობას იძლევა: Exhausted as he was, he went to bed = რადგან ძალიან დაღლილი იყო. much as-ისთვის (Much as I like him…) იხ. B2-23.
4ხაზგასმითი reflexive
Reflexive ნაცვალსახელს შეუძლია ხაზი გაუსვას არსებით სახელს ან ნაცვალსახელს: „სწორედ ეს და არავინ / არაფერი სხვა“, „თვით ეს ადამიანიც კი“ ან „პირადად, დახმარების გარეშე“ – ქართულად „თვითონ / თავად“. ის ზმნის დამატება არ არის, ამიტომ შეგიძლიათ მოაშოროთ და წინადადება მაინც სრული დარჩება. ქართული „თვითონ“ სქესს არ აჩვენებს, ინგლისურად კი himself (კაცი) და herself (ქალი) უნდა აირჩიოთ. ჩვეულებრივი reflexive-ებისთვის (I hurt myself) იხ. A2-14.
5The very, at all, whatsoever, ever, on earth
The very + არსებითი სახელი ნიშნავს „ზუსტად ეს“ ან „უკიდურესი“ (the very top) – ქართულად ხშირად „-ვე“ ან „სწორედ“. At all და whatsoever აძლიერებს უარყოფასა და კითხვას – ქართულად „საერთოდ“, „არანაირი“; whatsoever დგას no / any + არსებითი სახელის, ან none / nothing-ის შემდეგ. ინგლისურ წინადადებაში ამ სიტყვებთან მხოლოდ ერთი უარყოფაა. კითხვითი სიტყვის შემდეგ ever და on earth გაკვირვებას, დაბნეულობას ან გაღიზიანებას გამოხატავს („ნეტავ რა…?“, „ეს რა ამბავია?“). The hell იგივეს აკეთებს, მაგრამ გაცილებით უხეშია და შეიძლება აწყენინოს: იცოდეთ, მაგრამ გამოიყენეთ მხოლოდ ახლო მეგობრებთან, თუ საერთოდ გამოიყენებთ.
6So და such ხაზგასმისთვის
that-წინადადების გარეშე so და such უბრალოდ ნიშნავს „ძალიან / ძალზე“ და ძლიერ გრძნობას გამოხატავს: so + ზედსართავი / ზმნიზედა („ისე“); such + (a / an) + (ზედსართავი) + არსებითი სახელი („ისეთი“). არაფორმალურ მეტყველებაში so ზმნის წინაც შეიძლება დადგეს. so / such… that-ისთვის (შედეგი) და what-ითა და how-ით ძახილებისთვის იხ. B1-25.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ნინომ თვითონ შეღება“ → Nino… himself. ქართული „თვითონ / თავად“ სქესს არ აჩვენებს, ამიტომ ინგლისურში ხშირად პირველივე ფორმა – himself – გვისხლტება. Reflexive თავის არსებით სახელს ეთანხმება: ქალზე herself, კაცზე himself.
2. „საერთოდ არაფერი არ ვიცოდი“ → didn't know nothing at all. ქართულად ორმაგი უარყოფა სავალდებულოა, და „საერთოდ“ მას კიდევ აძლიერებს. ინგლისურად at all / whatsoever-თან მხოლოდ ერთი უარყოფაა.
3. „საერთოდ კი, კლიმატი სასიამოვნოა“ → at all, … ქართული „საერთოდ“ ორ რამეს ნიშნავს: უარყოფასთან – at all, დადებით წინადადებაში კი – „ზოგადად“. ამ მეორე მნიშვნელობით ინგლისურად in general ან generally გამოიყენება; at all დადებით წინადადებაში ასე არ დგას.
4. „ისეთი მეგობრული ხალხია“ → so friendly people. ქართულ „ისე“-საც და „ისეთი“-საც ინგლისურად ხშირად ერთი so ცვლის. არსებით სახელთან (ზედსართავით ან მის გარეშე) საჭიროა such.
არ აგერიოთ
Emphatic do თუ დამხმარე do – კითხვასა და უარყოფაში do ჩვეულებრივი დამხმარე ზმნაა და, როგორც წესი, მახვილი არ აქვს. დადებით წინადადებაში დამხმარე do მხოლოდ ხაზგასმისთვის გამოიყენება და მახვილით ითქმის.
ხაზგასმითი reflexive თუ by + reflexive – By myself ნიშნავს „მარტო“ ან „დახმარების გარეშე“ (იხ. A2-14). ხაზგასმითი reflexive შეიძლება ნიშნავდეს „დახმარების გარეშე“-ს, მაგრამ ასევე „თვით ეს ადამიანიც კი“-ს ან „სწორედ ეს და არა სხვა“-ს.
Fronting თუ ინვერსია თუ cleft – fronting სიტყვას უბრალოდ წინ გადმოიტანს. უარყოფითი ფრაზის წინ გამოტანას ინვერსია მოსდევს (C1-01). Cleft ამატებს it… that-ს ან what… is-ს (C1-05).
So / such ხაზგასმისთვის თუ so / such… that – მარტო so / such გრძნობას გამოხატავს. that-თან ერთად შედეგს შემოიტანენ. იხ. B1-25.
მართლწერა და გამოთქმა
- ხაზგასმითი do / does / did ყოველთვის მახვილით ითქმის და არასდროს სუსტდება: I DID /dɪd/ call. კითხვაში დამხმარე do ხშირად სუსტია: Do you…? /də jə/ – ორივე ხმოვანი ძალიან მოკლე და მოდუნებულია. (დიდი ასოები აქ მხოლოდ მახვილს აჩვენებს.) ქართული ჩვევით ყველა ხმოვანს სრულად ნუ წარმოთქვამთ.
- be-სა და სხვა დამხმარე ზმნებთან ხაზგასმას მხოლოდ მახვილი ქმნის: I AM listening. She HAS paid. ქართულში მახვილი სუსტია, ამიტომ ინგლისურში ხაზგასმის სიტყვა შეგნებულად უფრო ხმამაღლა და გრძლად თქვით.
- ხაზგასმითი reflexive მახვილით ითქმის: the CEO herSELF. ჩვეულებრივ reflexive-ს, როგორც წესი, მახვილი არ აქვს: I cut myself.
- წინ გამოტანილი ელემენტის შემდეგ ხშირად მცირე პაუზაა: That | I don't believe.
- Whatsoever ერთი სიტყვაა. ხაზგასმით კითხვებში why ever და what ever ჩვეულებრივ ორ სიტყვად იწერება; Whatever happened to…? ასევე ხშირია.
ოქროს წესი
გრამატიკით ხაზგასმისთვის: დაჟინებისთვის მახვილით თქვით do / does / did (+ საწყისი ფორმა); რისი გამოკვეთაც გინდათ, ის წინ გამოიტანეთ; კონტრასტის წინ თვისების გასაძლიერებლად – ზედსართავი + as + წინადადება; „სწორედ ის და არავინ სხვა“ – reflexive სწორი სქესით; სიცხარისთვის – the very / at all / whatsoever / on earth / so / such, ოღონდ მხოლოდ ერთი უარყოფით.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ თითოეული წინადადება ხაზგასმით. გამოიყენეთ მოცემული სიტყვები და შეინარჩუნეთ მნიშვნელობა.
-
გადაწერეთ პასუხი emphatic do-თი, რომ მოსაუბრეს შეეწინააღმდეგოთ: "You never call your grandmother." "That's not true. I called her last Sunday."
-
დაიწყეთ "Strange as"-ით: Although it may seem strange, the plan could save us thousands.
-
დაიწყეთ "Try as"-ით: However hard he tried, he couldn't remember the password.
-
დაიწყეთ "Tired"-ით: Although she was very tired, she stayed up to finish the report.
-
დაიწყეთ "Gone are"-ით: The days when everyone had a landline are gone.
-
კონტრასტის საჩვენებლად დამატებები წინ გამოიტანეთ: I can resist chocolate, but I can't resist crisps.
-
დაამატეთ ხაზგასმითი reflexive, რომ წინადადება ნიშნავდეს „თვით ავტორმა“: The author signed my copy of the book at the launch.
-
გამოიყენეთ "whatsoever": There is absolutely no evidence that the supplement improves memory.
B. მნიშვნელობა
წაიკითხეთ სიტუაცია და აირჩიეთ უფრო შესაფერისი წინადადება.
-
სტუმარმა ნამცხვარზე ორჯერ თავაზიანად თქვა უარი. გინდათ, თბილად დაიჟინოთ. რომელი შეეფერება?emphatic do ბრძანებითში: თბილი, თავაზიანი დაჟინება
-
მენეჯერი გეუბნებათ: "You didn't send the report." თქვენ გაგზავნეთ, მაგრამ ერთი დღით გვიან. რომელი პასუხი უარყოფს მის სიტყვებს ყველაზე ნათლად?მახვილიანი did ეჭვს უარყოფს
-
რომელი წინადადება ნიშნავს „რადგან ძალიან დაღლილი იყო“?კონტექსტი წყვეტს: ბუნებრივი შედეგი = რადგან; მოულოდნელი კონტრასტი = თუმცა
-
რომელი წინადადება ნიშნავს „თვით აღმასრულებელმა დირექტორმა და არა ასისტენტმა“?ხაზგასმითი reflexive = თვით ეს ადამიანი; by herself = მარტო, დახმარების გარეშე
-
სტატია ფორმალური სტილით შემოიტანს მეორე, თანაბრად მნიშვნელოვან არგუმენტს. რომელი ჯობია?წინ გამოტანილი შემასმენლის ნაწილი + ინვერსია: ფორმალური და კარგად დაკავშირებული
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I do understood your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
-
Strange as may it sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
-
The managing director herself she came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
-
It was a such relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
-
What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. კონტექსტში
წაიკითხეთ საუბარი. გადაწერეთ დანომრილი წინადადებები მითითებული ხაზგასმით.
Manager: You don't seem to care about this project any more, Ana.
Ana: That's not fair. (19) I care about it. I've just had too much work.
Manager: (20) I don't believe that. You missed two deadlines.
Ana: (21) I missed the first one, but I sent the second report on time. (22) Although I worked very hard, I couldn't finish the analysis alone. (23) Even the client admitted that the brief kept changing.
Manager: (24) Why didn't you tell me sooner?
Ana: I thought you knew. I'm sorry.
-
გადაწერეთ (19) emphatic do-თი, რომ მენეჯერს შეეწინააღმდეგოთ.
-
გადაწერეთ (20) დამატების წინ გამოტანით.
-
გადაწერეთ (21) emphatic do-თი მეორე ნაწილში, რომ კონტრასტს ხაზი გაუსვათ.
-
გადაწერეთ (22), დაიწყეთ "Hard as"-ით.
-
გადაწერეთ (23) ხაზგასმითი reflexive-ით "Even"-ის ნაცვლად.
-
გადაწერეთ (24) "on earth"-ით, რომ გაკვირვება და გაღიზიანება აჩვენოთ.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
მეგობარი ფიქრობს, რომ მისი წვეულება არ მოგეწონათ. დაწერეთ 2–3 წინადადებიანი პასუხი. გამოიყენეთ emphatic do და მინიმუმ ერთი გამაძლიერებელი (so / such, at all, the very).
-
დაწერეთ 2–3 წინადადება სტატიისთვის იმაზე, თუ როგორ შეიცვალა რაღაც. გამოიყენეთ Gone are the days… და ერთი ზედსართავი + as / though წინადადება.
-
დაწერეთ სასტუმროს მოკლე მიმოხილვა (2 წინადადება). გამოიყენეთ ერთი წინ გამოტანილი დამატება კონტრასტისთვის და whatsoever ან at all.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
C1-05 Cleft Sentences: It was… that, What I need is… – აქცენტი წინადადებაში ინგლისურად დაიწყეთ "What"-ით: The lack of communication annoyed me most.
-
C1-01 Inversion: Never Have I…, No Sooner Had I… – ინვერსია ინგლისურად დაიწყეთ "Never"-ით: I have never received such poor service.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As: დაპირისპირება და დათმობა ინგლისურად დაიწყეთ "Much as"-ით: Although I admire her talent, I find her very difficult to work with.
პასუხები
A. ფორმა
- That's not true. I did call her last Sunday.
- Strange as it may seem, the plan could save us thousands. / Strange though it may seem, the plan could save us thousands.
- Try as he might, he couldn't remember the password.
- Tired though she was, she stayed up to finish the report. / Tired as she was, she stayed up to finish the report.
- Gone are the days when everyone had a landline.
- Chocolate I can resist, but crisps I can't. / Chocolate I can resist; crisps I can't.
- The author herself signed my copy of the book at the launch. / The author himself signed my copy of the book at the launch.
- There is no evidence whatsoever that the supplement improves memory.
B. მნიშვნელობა
- Do have a piece of cake; I made it this morning.
- I did send it, but it went out a day late.
- Exhausted as he was, he went straight to bed.
- The CEO herself replied to my complaint within an hour.
- Equally important is the question of who will pay for it.
C. იპოვეთ შეცდომა
- I do understand your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
- Strange as it may sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
- The managing director herself came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
- It was such a relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
- ✓ What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. კონტექსტში
- I do care about it.
- That I don't believe.
- I missed the first one, but I did send the second report on time.
- Hard as I worked, I couldn't finish the analysis alone. / Hard though I worked, I couldn't finish the analysis alone.
- The client herself admitted that the brief kept changing. / The client himself admitted that the brief kept changing.
- Why on earth didn't you tell me sooner?
E. თქვენი ჯერი
- I did enjoy it, honestly! It was such a lovely evening, and I didn't want to leave at all; I only went early because of my flight.
- Gone are the days when a whole family shared one phone in the hallway. Convenient as smartphones are, they have made it much harder for many of us to switch off.
- The small room I could live with; the noise from the bar I could not. When we complained, we received no apology whatsoever.
F. შერეული გამეორება
- What annoyed me most was the lack of communication.
- Never have I received such poor service.
- Much as I admire her talent, I find her very difficult to work with.
