Inversion II: Only Then, Not Until, So…That, Here Comes – ინვერსია ინგლისურად
Inversion II: Only Then, Not Until, So…That, Here Comes
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ინვერსიის გამოყენებას only + დრო, ხერხი ან პირობის შემდეგ, not until-ის შემდეგ, წინ გადმოტანილი so… that-ისა და such… that-ის შემდეგ, აგრეთვე ადგილისა და მიმართულების წინ გადმოტანილი გამოთქმების შემდეგ (Here comes the bus. On the hill stood a castle.) – და გეცოდინებათ, როდის არ ხდება ინვერსია, თუ ქვემდებარე ნაცვალსახელია.
მთავარი იდეა
C1-01-ში უარყოფითი სიტყვები წინ გადმოიტანეთ. ეს გაკვეთილი კიდევ ორ ოჯახს ამატებს – და ინვერსიის ახალ სახეს.
წარმოიდგინეთ წითელი ხალიჩა ფილმის პრემიერაზე. ჯერ წამყვანი ამზადებს ყველაფერს – და ახლა, როგორც იქნა… – მერე ვარსკვლავი ჩნდება. only-სა და not until-თან წინადადების თავი პირობას ან მომენტს ამზადებს – only then, not until midnight – მთავარი მოვლენა კი მის შემდეგ, კითხვის რიგით მოდის: Only then did I understand.
ადგილსა და მიმართულებასთან ჯერ ადგილს აცხადებენ: On the hill… – მერე კი ქვემდებარე ზმნის შემდეგ ჩნდება: …stood a castle. აქ თავად ძირითადი ზმნა გადადის, do-ს გარეშე. Here comes the bus-იც ასე მუშაობს.
ერთი წესი ყველაფერს ბუნებრივს ხდის: მოკლე ნაცვალსახელი ვარსკვლავი არ არის და საზეიმო გამოჩენა არ ეკუთვნის. Here it comes, არა Here comes it.
ქართული და ინგლისური
ამ გაკვეთილის ნახევარი ქართველისთვის საოცრად ნაცნობია. ქართულში ზმნა სახელის წინ თავისუფლად დგას: „აი, მოდის ავტობუსი“, „ბორცვზე იდგა ძველი ციხესიმაგრე“, „წამოვიდა კოკისპირული წვიმა“. ინგლისური ადგილის ინვერსია (Here comes the bus, On the hill stood a castle, Down came the rain) ზუსტად ასე ჟღერს – აქ ქართული ინსტინქტი გეხმარებათ.
მაგრამ ორი რამ განსხვავდება. პირველი: ქართულში ზმნის წინ გადატანა ნაცვალსახელთანაც ბუნებრივია („აი, მოდის ისიც“, „აი, ისიც!“), ინგლისურში კი ნაცვალსახელი ზმნის წინ რჩება: Here she comes, There it is. მეორე: „მხოლოდ მაშინ მივხვდი“, „იმდენად ძლიერი იყო ქარი, რომ…“ – ქართულად რიგი არ იცვლება და დამხმარე ზმნა არ ემატება; ინგლისურად კი აქ კითხვის რიგი საჭიროა: Only then did I…, So strong was the wind…. და კიდევ ერთი: ქართული „სანამ… არ“ („სანამ არ წავიდა, ვერ შევამჩნიე“) უარყოფას შეიცავს, ინგლისური not until კი ერთ უარყოფას იყენებს – until-ის შემდეგ ზმნა დადებითია.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| მხოლოდ მაშინ მივხვდი, რამდენად სერიოზული იყო პრობლემა. | Only then did I realise how serious the problem was. | ქართულად რიგი არ იცვლება; ინგლისურად did I |
| სანამ ის არ წავიდა, მაგიდაზე მისი ტელეფონი ვერ შევამჩნიე. | Not until she left did I notice her phone on the table. | ქართულად „სანამ… არ“; ინგლისურად until + დადებითი ზმნა |
| გამოფენა იმდენად პოპულარული იყო, რომ კიდევ ერთი თვით გააგრძელეს. | So popular was the exhibition that it was extended for another month. | ინგლისურად so + ზედსართავი + was + ქვემდებარე |
| აი, მოდის ავტობუსი. | Here comes the bus. | აქ ერთნაირია: ზმნა სახელის წინ |
| ბორცვზე იდგა დანგრეული ციხესიმაგრე. | On the hill stood a ruined castle. | აქ ერთნაირია: ადგილი + ზმნა + ქვემდებარე, do-ს გარეშე |
| აი, მოდის! | Here it comes. | ქართულად ზმნა წინ; ინგლისურად ნაცვალსახელი ზმნის წინ |
მოკლედ: ადგილის ინვერსია ქართულს ჰგავს – ოღონდ ნაცვალსახელთან არა (Here it comes); only, not until, so, such-ის შემდეგ კი ინგლისურს დამხმარე ზმნა + ქვემდებარე სჭირდება და მხოლოდ ერთი უარყოფა.
ფორმა
ტიპი 1: დამხმარე ზმნა + ქვემდებარე (როგორც C1-01-ში)
| წინ გადმოტანილი ელემენტი | სად არის ინვერსია | მაგალითი |
|---|---|---|
| Only + დრო / ხერხი / ადგილი (only then, only later, only by…) | ფრაზის უშუალოდ შემდეგ | Only then did I understand. |
| Only when / only after / only if / not until + წინადადება | მთავარ წინადადებაში, პირველი წინადადების შემდეგ | Only when I got home did I notice. |
| So + ზედსართავი / ზმნიზედა… that | so + ზედსართავი / ზმნიზედის შემდეგ | So strong was the wind that trees fell. |
| Such + be + სახელური ჯგუფი… that | such + be + ქვემდებარე | Such was the demand that tickets sold out. |
ტიპი 2: ძირითადი ზმნა + ქვემდებარე (ადგილი და მიმართულება)
| წინ გადმოტანილი ელემენტი | ზმნა | ქვემდებარე | შენიშვნა |
|---|---|---|---|
| Here / There | comes / goes / is | the bus | სასაუბრო, ძალიან ხშირი |
| On the hill / In the corner | stood / sat / lay / was | an old castle | წერითი აღწერები |
| Down / Up / Out / In / Off | came / went / ran | the rain | ცოცხალი თხრობა |
ნაცვალსახელი-ქვემდებარე ტიპ 2-ში ინვერსიას არ განიცდის
| არსებითი სახელი-ქვემდებარე | ნაცვალსახელი-ქვემდებარე |
|---|---|
| Here comes the bus. | Here it comes. |
| There goes Anna. | There she goes. |
| Off went the children. | Off they went. |
გამოყენება
1Only + დრო, ხერხი ან ადგილი
Only + გარემოება შემზღუდველია: „ამ მომენტში და არა ადრე“, „ამ გზით და არა სხვით“. დამხმარე ზმნა და ქვემდებარე ფრაზის უშუალოდ შემდეგ დასვით. ტიპური ფრაზები: only then, only later, only recently, only by + -ing, only with + არსებითი სახელი, only in + ადგილი. ქართულად „მხოლოდ მაშინ“, „მხოლოდ მოგვიანებით“ რიგს არ ცვლის – ინგლისურად კი ცვლის.
2Only when / only after / only if / not until + წინადადება
როცა წინ გადმოტანილ ფრაზას საკუთარი წინადადება აქვს, ეს წინადადება ჩვეულებრივ რიგს ინარჩუნებს. ინვერსია მთავარ წინადადებაშია, მის შემდეგ. Only after-სა და not until-ს შეიძლება მხოლოდ სახელური ჯგუფიც მოსდევდეს. ქართული „სანამ… არ“ უარყოფას შეიცავს – not until-ის შემდეგ კი ზმნა დადებითია.
3So… that და such… that
ხარისხისა და შედეგის ხაზგასასმელად თავში დასვით so + ზედსართავი / ზმნიზედა, მერე დამხმარე ზმნა ან be, მერე ქვემდებარე. Such + be + სახელური ჯგუფი თავში ნიშნავს: „მისი რაოდენობა / დონე / ხასიათი იმდენად დიდი იყო“. ჩვეულებრივი so / such… that B1-25-შია. ეს წინ გადმოტანილი ფორმები ფორმალური და ლიტერატურულია. ქართულად – „იმდენად… რომ“, „ისეთი… რომ“, რიგის შეცვლის გარეშე.
4ადგილი და მიმართულება: Here comes…, On the hill stood…
ადგილის ან მიმართულების წინ გადმოტანილი გამოთქმის შემდეგ ძირითადი ზმნა შეიძლება არსებითი სახელი-ქვემდებარის წინ დადგეს. Do არ ემატება. ეს მდებარეობისა და მოძრაობის ზმნებთან მუშაობს (be, stand, sit, lie, hang, come, go, walk, run, fly). Here comes… და There goes… ყოველდღიური სასაუბრო ინგლისურია; დანარჩენი სქემები აღწერებსა და მოთხრობებს ახასიათებს. ქართულად ზმნის წინ დგომა ჩვეულებრივია – აქ თქვენი ინსტინქტი სწორია.
5ნაცვალსახელი-ქვემდებარე ზმნის წინ რჩება
პირის ნაცვალსახელ-ქვემდებარესთან (I, you, he, she, it, we, they) ტიპი 2-ის ინვერსია არ გამოიყენება. ადგილის სიტყვა თავში რჩება, ნაცვალსახელი კი ზმნის წინ დგას. (ტიპი 1 – Only then did I… – ნაცვალსახელთანაც ჩვეულებრივ განიცდის ინვერსიას.) ქართულში აქ განსხვავებაა: „აი, მოდის ისიც“ – ზმნა წინაა; ინგლისურად – Here she comes.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „მხოლოდ… შემდეგ“ → ინვერსიის გარეშე. ქართულად „მხოლოდ მესამე ზარის შემდეგ მოვიდა სანტექნიკოსი“ და „სანტექნიკოსი მხოლოდ მესამე ზარის შემდეგ მოვიდა“ ერთნაირად სწორია. ინგლისურად თავში მდგომ only + დროს დამხმარე ზმნა + ქვემდებარე მოსდევს.
2. „სანამ… არ“ → not until + უარყოფითი ზმნა. ქართულად „სანამ“-ს უარყოფა სჭირდება: „სანამ მარიამმა ფოტოები არ მაჩვენა, მის ამბავს არ ვუჯერებდი“. ინგლისურ not until-ს უკვე აქვს not – until-ის შემდეგ ზმნა დადებითია.
3. „აი, ისიც!“ → ნაცვალსახელის ინვერსია. ქართულად ზმნა ნაცვალსახელის წინაც ბუნებრივად დგას: „აი, ისიც“, „აი, მოდის ისიც“. ინგლისურად ადგილის ინვერსია მხოლოდ არსებით სახელთან მუშაობს; ნაცვალსახელი ზმნის წინ რჩება.
4. „იმდენად სწრაფად გავრცელდა, რომ…“ → So quickly + ჩვეულებრივი რიგი. ქართულად „იმდენად სწრაფად“ წინ გადმოვიტანოთ თუ არა, ზმნა იგივე რჩება და დამხმარე ზმნა არ ემატება. ინგლისურად წინ გადმოტანილ so + ზმნიზედას Past Simple-ში did + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა მოსდევს.
არ აგერიოთ
Only + გარემოება თუ only + ქვემდებარე – Only + დრო, ხერხი ან პირობა ინვერსიას იწვევს. Only + ქვემდებარე – არა, რადგან არაფერი გადაადგილებულა.
Not until… (ინვერსია) თუ It wasn't until… that (cleft) – ორივე მომენტს უსვამს ხაზს. Cleft (იხ. C1-05) that-ის შემდეგ ჩვეულებრივ რიგს ინარჩუნებს და მეტყველებაში უფრო ხშირია.
წინ გადმოტანილი so თუ ჩვეულებრივი so… that – მნიშვნელობა იგივეა; წინ გადმოტანა დრამატულობასა და ფორმალურობას მატებს.
ინვერსიის ორი სახე – უარყოფითი და შემზღუდველი ფრაზების შემდეგ (never, only then) დამხმარე ზმნა გადადის და, საჭიროების შემთხვევაში, ემატება do: Only then did she leave. ადგილისა და მიმართულების შემდეგ ძირითადი ზმნა გადადის და do არ ემატება: Out came the sun.
მართლწერა და გამოთქმა
- წინ გადმოტანილი ფრაზა მახვილიანია და მას ხშირად მცირე პაუზა მოსდევს: ONly THEN | did I understand. (დიდი ასოები აქ მხოლოდ მახვილს აჩვენებს.)
- Here comes the bus-ში მახვილი bus-ზეა; Here it comes-ში მახვილი comes-ზე გადადის: ნაცვალსახელი სუსტია. it მოკლედ, თითქმის შეუმჩნევლად თქვით.
- გრძელი only when / not until წინადადების შემდეგ მძიმე შეიძლება დასვათ, თუ მკითხველს ეხმარება, მაგრამ ხშირად არ წერენ: Only when I got home (,) did I notice. მოკლე ფრაზის შემდეგ მძიმე არ დგას: Only then did I…. ყურადღება: ქართული ჩვევით „როცა“-ს წინ მძიმეს (Only, when…) ნუ დასვამთ.
- Such /sʌtʃ/ ერითმება much-ს. /ʌ/ ქართულში არ არის: მოკლე, ღია ბგერაა, ა-სკენ მიდრეკილი; /tʃ/ კი ქართული ჩ-ია.
- Here /hɪə/ (UK), /hɪr/ (US): h მსუბუქია, ქართული ჰ-ის მსგავსი, არა ხ.
ოქროს წესი
only + დროის, ხერხის ან პირობის, not until-ის ან წინ გადმოტანილი so / such-ის შემდეგ მთავარ წინადადებაში გამოიყენეთ დამხმარე ზმნა + ქვემდებარე. ადგილის ან მიმართულების წინ გადმოტანის შემდეგ არსებითი სახელი-ქვემდებარე შეიძლება ძირითად ზმნას მოსდევდეს (Here comes the bus), ნაცვალსახელი კი მის წინ რჩება (Here it comes). და until-ის შემდეგ – დადებითი ზმნა, არა ქართული „სანამ… არ“.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ თითოეული წინადადება. დაიწყეთ მოცემული სიტყვებით და შეინარჩუნეთ მნიშვნელობა.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "Only when": We understood the scale of the problem only when the auditors arrived.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "Not until": The council didn't admit its mistake until the newspapers published the story.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "Only by": We will cut emissions only if we change the way we travel.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "Only recently": Scientists have begun to understand how whales communicate, but only in the last few years.
-
დაიწყეთ სიტყვით "So": The fans' response was so enthusiastic that the band added three more dates.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Such": The storm caused so much damage that the island was closed to tourists for a month.
-
დაიწყეთ სიტყვებით "At the top of the hill": An old windmill stood at the top of the hill.
-
დაიწყეთ სიტყვით "Out": The sun came out from behind the clouds.
B. მნიშვნელობა
წაიკითხეთ სიტუაცია და აირჩიეთ უფრო შესაფერისი წინადადება.
-
მეგობართან ფილმზე საუბრობთ. რომელი ჟღერს ბუნებრივად?ინვერსია ფორმალური და დრამატულია; მსუბუქ საუბარს ჩვეულებრივი რიგი შეეფერება
-
ისტორიის სახელმძღვანელოს სურს ხაზი გაუსვას, რამდენად გვიან მოხდა ცვლილება. რომელი უფრო ეფექტურია?not until + ინვერსია გვიან მომენტს გამოკვეთს
-
რომელი წინადადება ამბობს, რომ კოდი ერთმა ადამიანმა იცოდა და სხვამ – არავინ?only + ქვემდებარე: ჩვეულებრივი რიგი; only then = ამ მომენტში და არა ადრე
-
სასტუმროს აღწერა სამოგზაურო ბროშურაში. რომელი წინადადებაა სწორი?ადგილის ინვერსიაში ძირითადი ზმნა გადადის; do-ს გარეშე
-
ბავშვი ხედავს, როგორ ჩნდება ორკესტრი აღლუმის დასაწყისში. რომელია სწორი?here / there-ის შემდეგ ნაცვალსახელი ინვერსიას არ განიცდის
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Only when had the last guest left, we started to clear up the mess in the garden.
-
Not until the inspectors arrived the managers admitted that the safety checks had never been carried out.
-
So convincing the actor's performance was that several people in the audience started to cry.
-
Look, here comes she now: I told you she would be on time for once!
-
In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.
D. კონტექსტში
წაიკითხეთ სამოგზაურო სტატია. გადაწერეთ დანომრილი წინადადებები ინვერსიით, მოცემული სიტყვებით დაწყებული.
The ferry docks at a tiny harbour. (19) A white lighthouse stands on a rocky hill above it. Few visitors stay overnight, and that is a pity: (20) you only understand the magic of the place after the day-trippers have gone. (21) The silence in the evening is so deep that you can hear the seals breathing on the rocks. We had planned to stay just one night, but in the end we stayed three. On our last morning, (22) we didn't realise how much we loved the island until we saw the ferry on the horizon. (23) The ferry came round the headland, horn blowing, and our weekend was over.
-
გადაწერეთ (19), დაიწყეთ სიტყვებით "On a rocky hill".
-
გადაწერეთ (20), დაიწყეთ სიტყვებით "only after".
-
გადაწერეთ (21), დაიწყეთ სიტყვებით "So deep".
-
გადაწერეთ (22), დაიწყეთ სიტყვებით "not until".
-
გადაწერეთ (23), დაიწყეთ სიტყვებით "Round the headland".
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
აღწერეთ კარგად ნაცნობი ადგილი სამოგზაურო საიტისთვის (2–3 წინადადება). გამოიყენეთ ადგილის ინვერსიის მინიმუმ ორი მაგალითი არსებითი სახელი-ქვემდებარით (In the square stands…, Beyond the bridge lies…).
-
დაწერეთ 2–3 წინადადება იმ გაკვეთილზე, რომელიც ცხოვრებამ მწარე გამოცდილებით გასწავლათ. გამოიყენეთ Only when / Only after… ან Not until… და ერთი წინ გადმოტანილი So… that ან Such… that.
-
დაწერეთ რბოლის მოკლე პირდაპირი კომენტარი (2–3 წინადადება). გამოიყენეთ Here comes… ან There goes… არსებითი სახელი-ქვემდებარით და მინიმუმ ერთი ნაცვალსახელი-ქვემდებარე (Here she comes).
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
C1-01 Inversion: Never Have I…, No Sooner Had I… – ინვერსია ინგლისურად დაიწყეთ სიტყვით "Hardly": The concert had only just begun when the power failed.
-
C1-01 Inversion: Never Have I…, No Sooner Had I… – ინვერსია ინგლისურად დაიწყეთ სიტყვებით "On no account": You must not tell the press about this under any circumstances.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As: დაპირისპირება და დათმობა ინგლისურად კომპანიის შედეგების ფორმალური ანგარიში. რომელი წინადადება უფრო შეეფერება?whereas და ნეიტრალური ზმნები ფორმალურ დაპირისპირებას შეეფერება
პასუხები
A. ფორმა
- Only when the auditors arrived did we understand the scale of the problem.
- Not until the newspapers published the story did the council admit its mistake. / Not until the newspapers had published the story did the council admit its mistake.
- Only by changing the way we travel will we cut emissions. / Only by changing the way we travel can we cut emissions.
- Only recently have scientists begun to understand how whales communicate.
- So enthusiastic was the fans' response that the band added three more dates.
- Such was the damage caused by the storm that the island was closed to tourists for a month. / Such was the damage from the storm that the island was closed to tourists for a month.
- At the top of the hill stood an old windmill.
- Out came the sun from behind the clouds.
B. მნიშვნელობა
- I didn't get the ending until I read a review online.
- Not until 1971 were women in the region allowed to vote.
- Only my brother knew the code to the safe.
- At the end of the garden lies a private beach.
- Look, here they come, right on time!
C. იპოვეთ შეცდომა
- Only when the last guest had left did we start to clear up the mess in the garden.
- Not until the inspectors arrived did the managers admit that the safety checks had never been carried out.
- So convincing was the actor's performance that several people in the audience started to cry.
- Look, here she comes now: I told you she would be on time for once!
- ✓ In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.
D. კონტექსტში
- On a rocky hill above it stands a white lighthouse.
- only after the day-trippers have gone do you understand the magic of the place. / only after the day-trippers have gone can you understand the magic of the place.
- So deep is the silence in the evening that you can hear the seals breathing on the rocks.
- not until we saw the ferry on the horizon did we realise how much we loved the island.
- Round the headland came the ferry, horn blowing, and our weekend was over.
E. თქვენი ჯერი
- In the middle of the old town stands a tiny church. Behind it lies a maze of narrow streets, and at the end of each one is a café with tables in the sun.
- Not until I missed my flight did I realise how important it is to check the departure time. Such was my panic that I left my passport at the check-in desk.
- Here comes the leader into the final bend! There she goes, and nobody can catch her now. And here they come, the rest of the runners, far behind.
F. შერეული გამეორება
- Hardly had the concert begun when the power failed.
- On no account must you tell the press about this. / On no account should you tell the press about this.
- Costs rose sharply, whereas profits remained stable.
