Marudio A2: Pronouns, Much na Many na Present Perfect kwa Kiswahili
Review: Pronouns, Quantity and the Present Perfect
Katika ukurasa huu
Marudio haya yanahusu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kueleza vitendo kwa adverbs, kuzungumza kuhusu kiasi, watu na vitu kwa maneno sahihi ya kiasi na pronouns, kupanga objects mbili kwa mpangilio sahihi, na kuchagua kati ya Present Perfect na Past Simple — na utaweza kuhama kati ya miundo hii yote katika mazungumzo mamoja.
Tulichojifunza
| Somo | Jambo kuu | Mfano muhimu |
|---|---|---|
| A2-09 | kivumishi kwa mtu au kitu, adverb (kielezi) kwa jinsi kitendo kinavyofanyika; good → well (mzuri → vizuri); hard, fast, late, early hayabadiliki | She's a good cook. She cooks well. |
| A2-10 | many / a few / too many + nomino zinazohesabika; much / a little / too much + zisizohesabika; a lot of kwa zote; no / none / not any kwa sifuri — -ingi moja ya Kiswahili ni maneno kadhaa | I don't have much time today. |
| A2-11 | some- / any- / no- / every- + -body / -one / -thing / -where; hasi moja tu; every- + kitenzi cha umoja; sina kitu = I don't have anything | Did anyone call while I was out? |
| A2-12 | another (moja zaidi), other + nomino ya wingi, others peke yake, the other(s) (vilivyobaki) — -ingine moja, maneno manne | I have two brothers. One lives in Rome, and the other lives in Paris. |
| A2-13 | mine, yours, his, hers, ours, theirs husimama peke yake; a friend of mine; whose na who's; -ake: angalia mmiliki → his / hers | That isn't my umbrella. Mine is black. |
| A2-14 | myself … themselves kitendo kinaporudi (-ji-); by myself / on my own (peke yangu); each other kwa kitendo cha pande mbili (-ana) | They blamed each other. |
| A2-15 | kitenzi + mtu + kitu au kitenzi + kitu + to / for + mtu; give it to me; explain / describe / suggest / say / introduce + to (si explain me) | Can you explain the homework to me? |
| A2-16 | have / has + past participle kwa uzoefu wa maisha (nimewahi, sijawahi); ever, never, before; been na gone | Have you ever eaten octopus? |
| A2-17 | kitendo cha zamani chenye matokeo sasa; just (sasa hivi) na already (-sha-) kabla ya participle, yet (bado + sija-) mwishoni; jibu Bado. = Not yet. | I've just seen your message. |
| A2-18 | hali ambayo bado ni kweli sasa: for + kipindi, since + mwanzo (tangu); How long…? (tangu lini?) — si Present Simple, hata kama Kiswahili kinasema ninaishi … tangu | I've known Sara since 2015. |
| A2-19 | muda ulio wazi au maisha hadi sasa → Present Perfect; muda uliokwisha, When…? au tukio moja maalum la zamani → Past Simple — hata kama Kiswahili kinasema -me- | I've drunk three coffees today. |
Ulinganisho Muhimu
Kivumishi na adverb — Kivumishi kinaeleza mtu au kitu, na huja baada ya be, look, feel, sound, smell, taste. Adverb inaeleza jinsi kitendo kinavyofanyika. Kiswahili kina tofauti hiyo hiyo: mzuri na vizuri. A2-09
- Jaribio: Unaweza kuuliza "How did she do it?" → adverb. Unaeleza mtu au kitu, au kinavyoonekana? → kivumishi.
much / many / a lot of; no na none; some- na any- na no- — Kwanza uliza "Naweza kukihesabu?" Kisha uliza ni sentensi ya aina gani: chanya, hasi au swali. Tumia hasi moja tu. Kiswahili husema kitu katika sentensi chanya na hasi; Kiingereza hubadilisha something kuwa anything baada ya not. A2-10 A2-11
- Jaribio: Inahesabika → many / a few; haihesabiki → much / a little. Nomino baada yake → no; peke yake → none. Kitenzi hasi → any-; kitenzi chanya chenye maana ya sifuri → no-.
another na the other na others; other na else — Another = moja zaidi, yoyote. The other(s) = kile / vile vilivyobaki. Others = watu au vitu vingine, bila nomino baada yake. Baada ya something, anyone, nobody, tumia else. -ingine ya Kiswahili inafunika maana hizi zote. A2-11 A2-12
- Jaribio: Moja zaidi? → another. Vilivyobaki? → the other(s). Hakuna nomino baada yake? → others. Baada ya maneno ya some- / any- / no-? → else.
my na mine; themselves na each other — My, your, her… zinahitaji nomino; mine, yours, hers… husimama peke yake. Kiswahili hutumia yangu kwa yote mawili. Reflexive (-ji-) inarudisha kitendo kwa mtu yule yule; each other (-ana) inakipeleka upande mwingine. A2-13 A2-14
- Jaribio: Kuna nomino baada yake? → my. Hakuna nomino? → mine. Kioo (kila mmoja kwake mwenyewe, -ji-)? → -selves. Pande mbili (-ana)? → each other.
give me the book na give it to me — Mitindo miwili. Kitu kikiwa it au them, tumia kitu + to / for + mtu. Vitenzi vingine vinahitaji to kila mara, hata kama Kiswahili kinasema nieleze. A2-15
- Jaribio: Kitu ni it / them, au kitenzi ni explain, describe, suggest, say, introduce? → kitu + to + mtu.
Present Perfect na Past Simple — Muda ulio wazi, au uzoefu katika maisha yako hadi sasa → Present Perfect. Muda uliokwisha, When…?, au tukio moja maalum la zamani mnalolijua wote wawili → Past Simple. Anza na uzoefu, kisha toa maelezo kwa Past Simple. Usiongozwe na -me-: Nimefika jana ni I arrived yesterday. A2-16 A2-19
- Jaribio: Muda umekwisha, unasema lini, au ni tukio moja maalum mnalolijua wote? → Past Simple. Muda bado uko wazi, au unafikiria maisha yako hadi sasa? → Present Perfect.
been na gone; just / already na yet; for na since — Been = alikwenda na kurudi (amewahi kwenda); gone = bado yuko huko (amekwenda). Just na already huja kabla ya past participle; yet (bado) huja mwishoni mwa sentensi hasi na maswali. For inatoa urefu wa muda; since (tangu) inatoa mwanzo. A2-16 A2-17 A2-18
- Jaribio: Amerudi nyumbani? → been. Bado yuko huko? → gone. Kwa muda gani? → for. Ilianza lini? → since.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Yeye, -ake na -ji- bila jinsia → his / hers, himself / herself. Kiswahili hakina jinsia katika yeye, -ake wala -ji-. Kwa Kiingereza, angalia mtu: mwanamume → he, his, himself; mwanamke → she, her, hers, herself. A2-13 A2-14
2. Sikumwona mtu, kitu kingine → "something" katika hasi, "other" badala ya "else" au "another". Kiswahili hutumia kitu na mtu katika sentensi chanya na hasi, na -ingine kwa kila maana ya "nyingine". Kiingereza: not … anything / anybody; someone else; another + nomino ya umoja. A2-11 A2-12
3. -ingi moja na kidogo kwa kila kitu → "many advices", "a little mangoes". -ingi huenda na kila nomino, na kidogo hutumika hata na vitu vinavyohesabika. Kiingereza hutofautisha: much / a little kwa visivyohesabika (advice, information, work), many / a few kwa vinavyohesabika. A2-10
4. Mpokeaji ndani ya kitenzi: nieleze, niazime → "explain me", "borrow me". Kiswahili huweka mpokeaji kwenye kitenzi (nieleze, niazime). Kwa Kiingereza, explain, describe, suggest, say zinahitaji to kabla ya mtu, na anayetoa kwa muda ni lend, si borrow. A2-15
5. -me-, -sha-, -mewahi, bado na tangu → Present Perfect mahali pasipofaa, au Present Simple badala yake. Kiswahili husema nimefika jana na nimeshalipa wiki iliyopita (-me- / -sha- pamoja na muda uliokwisha), nimewahi kupanda (chanya), hajafika mpaka sasa, na anaishi hapa tangu… (wakati uliopo + tangu). Kiingereza: muda uliokwisha → Past Simple; nimewahi chanya → I have + participle, bila ever; bado / mpaka sasa katika hasi → yet; tangu … hadi sasa → Present Perfect. A2-16 A2-17 A2-18 A2-19
Kanuni za Dhahabu
- A2-09 Unaeleza mtu au kitu → kivumishi. Unaeleza jinsi kitendo kinavyofanyika → adverb (kwa kawaida -ly). Good → well (kama mzuri → vizuri); hard, fast, late, early hayabadiliki. Baada ya be, look, feel, sound, smell, taste yanapoeleza hali → kivumishi.
- A2-10 Jiulize naweza kukihesabu? Kinahesabika → many, a few, too many; hakihesabiki → much, a little, too much; vyote viwili → a lot of, lots of, enough, no. Katika sentensi chanya pendelea a lot of. Sifuri → no + nomino na kitenzi chanya, au not any; none husimama peke yake.
- A2-11 some- katika sentensi chanya, makaribisho na maombi; any- katika sentensi hasi na maswali (au "haijalishi yupi"); no- pamoja na kitenzi chanya; every- pamoja na kitenzi cha umoja. Vivumishi na else huja baada. Sina kitu = I don't have anything.
- A2-12 Moja zaidi / tofauti → another + nomino ya umoja (au + namba + nomino ya wingi). Tofauti, kwa ujumla → other + nomino ya wingi au isiyohesabika, au others peke yake. Vilivyobaki → the other(s). Other kabla ya nomino haichukui -s kamwe.
- A2-13 Nomino baada yake → my, your, his, her, its, our, their. Bila nomino → mine, yours, his, hers, ours, theirs (bila apostrofi). Uliza kwa whose; who's = who is / who has. Kwa -ake, angalia mmiliki: mwanamume → his, mwanamke → her / hers.
- A2-14 Kitendo kinarudi kwa mtu yule yule → -self / -selves, inayolingana na kiima. Peke yako au bila msaada → by myself au on my own. Kitendo cha pande mbili → each other. Relax, feel, meet, concentrate kwa kawaida havichukui reflexive — hata kama Kiswahili kina -ji-.
- A2-15 kitenzi + mtu + kitu au kitenzi + kitu + to / for + mtu. To kitu kinapokwenda kwa mtu, for unapofanya jambo kumsaidia. Kitu kikiwa it / them, tumia mtindo wa pili. Explain, describe, suggest, say, introduce zinahitaji to kila mara kabla ya mpokeaji.
- A2-16 Uzoefu wa maisha, bila muda → have / has + past participle. Ukisema au kuuliza lini → Past Simple. Been = alikwenda na kurudi; gone = bado yuko huko.
- A2-17 Kitendo cha zamani chenye umuhimu sasa → have / has + past participle. Just (sasa hivi) na already (-sha-) kati ya have / has na past participle (already inaweza pia kwenda mwishoni); yet (bado) mwishoni mwa sentensi hasi na maswali. Jibu Bado. = Not yet., si Still.
- A2-18 Bado ni kweli sasa → have / has + past participle pamoja na for (kwa muda gani) au since (ilianza lini), si Present Simple — hata kama Kiswahili kinasema ninaishi hapa tangu… Urefu wa muda → for, hata kama Kiswahili kinasema tangu wiki mbili. Imekwisha → Past Simple pamoja na for.
- A2-19 Muda uliokwisha, swali kuhusu lini, au tukio moja maalum la zamani → Past Simple. Muda bado uko wazi, au uzoefu katika maisha yako hadi sasa (bila muda) → Present Perfect. Maelezo (lini, wapi, vipi) → Past Simple.
Mazoezi
A. Muundo
Katika mazoezi haya, tumia maumbo ya Kiingereza cha Uingereza (tazama A2-17, Matumizi 6).
-
A2-09 Adverbs kwa Kiswahili: Quickly, Well, Hard na Vielezi vya Namna Please drive (careful). The roads are icy.
-
A2-09 Adverbs kwa Kiswahili: Quickly, Well, Hard na Vielezi vya Namna My dad worked very (hard) all his life.
-
A2-10 Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little: Kiasi kwa Kiingereza How water do you drink a day?
-
A2-11 Something, Anyone, Nobody, Everywhere: Indefinite Pronouns kwa Kiswahili I can't find my keys . (any- + where)
-
A2-12 Another, Other, The Other, Others: -ingine kwa Kiingereza We waited twenty minutes for the bus. (= twenty more minutes)
-
A2-13 Mine, Yours, Whose: Possessive Pronouns kwa Kiswahili "Is this Tom's jacket?" "Yes, it's ."
-
A2-14 Myself, Yourself na Each Other: Reflexive Pronouns kwa Kiswahili Did you paint the room by ? (you, one person)
-
A2-15 Give Me the Book au Give It to Me? Vitenzi vyenye Vitu Viwili Andika upya kwa to: I sent my sister the photos.
-
A2-16 Present Perfect kwa Kiswahili: Have You Ever…? (Umewahi…?) Andika past participle: fly
-
A2-17 Present Perfect: Just, Already, Yet kwa Kiswahili (Sasa Hivi, -sha-, Bado) Weka just mahali sahihi: The film has started.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana. Tumia maumbo ya Kiingereza cha Uingereza (tazama A2-17, Matumizi 6).
-
A2-09 Adverbs kwa Kiswahili: Quickly, Well, Hard na Vielezi vya Namna Chagua jibu sahihi: This soup tastes ….
-
A2-10 Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little: Kiasi kwa Kiingereza Chagua jibu sahihi: I need … minutes to get ready.
-
A2-10 Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little: Kiasi kwa Kiingereza Chagua jibu sahihi: "How many tickets are left?" "…, sorry."
-
A2-11 Something, Anyone, Nobody, Everywhere: Indefinite Pronouns kwa Kiswahili Chagua jibu sahihi: Would you like … to drink?
-
A2-12 Another, Other, The Other, Others: -ingine kwa Kiingereza Chagua jibu sahihi: There are two cakes left. I'll eat this one, and you can have ….
-
A2-14 Myself, Yourself na Each Other: Reflexive Pronouns kwa Kiswahili Chagua jibu sahihi: Anna and Leo text … every night.
-
A2-16 Present Perfect kwa Kiswahili: Have You Ever…? (Umewahi…?) Chagua jibu sahihi: "Where's Mum?" "She's … to work."Mum (UK), Mom (US)
-
A2-18 Present Perfect na For na Since: Tangu na Kwa Muda Gani kwa Kiingereza Chagua jibu sahihi: I've had this phone … two years.
-
A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi Sasa ni saa kumi jioni (4 pm). Chagua jibu sahihi: … the bank this morning?
-
A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi Chagua jibu sahihi: How many countries … in your life?
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
A2-11 Something, Anyone, Nobody, Everywhere: Indefinite Pronouns kwa Kiswahili I didn't tell nobody.
-
A2-13 Mine, Yours, Whose: Possessive Pronouns kwa Kiswahili Those keys are her's.
-
A2-15 Give Me the Book au Give It to Me? Vitenzi vyenye Vitu Viwili Can you describe me your new flat?flat (UK), apartment (US)
-
A2-17 Present Perfect: Just, Already, Yet kwa Kiswahili (Sasa Hivi, -sha-, Bado) I've yet called her.
-
A2-18 Present Perfect na For na Since: Tangu na Kwa Muda Gani kwa Kiingereza I know Maria for five years.
-
A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi I've been to Paris two years ago.
-
A2-12 Another, Other, The Other, Others: -ingine kwa Kiingereza Some people like it, but others don't.
D. Katika Muktadha
Tumia maumbo ya Kiingereza cha Uingereza (tazama A2-17, Matumizi 6). Nafasi zisizo na kidokezo kwenye mabano zinahitaji neno moja.
Hi Mia! Guess what — we've 28 (already / move) into our new flat! We 29 (find) it online three weeks ago. It's 30 (big) than our old one, and the neighbours are really nice. We've lived here 31 Monday, and 32 (a person) has already invited us for dinner — an old woman called Rosa. She speaks very 33 (quiet), so I can hardly hear her! We haven't unpacked all our boxes 34, and there are 35 things everywhere (more than is good). My brother helped us — he carried the heavy boxes up the stairs by 36. 37 you ever lived in a flat with no lift? Never again! Come and see us — I'll send you the address. Or I'll give 38 to your brother. He knows the area.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.
-
A2-16 Present Perfect kwa Kiswahili: Have You Ever…? (Umewahi…?) Andika kuhusu uzoefu mmoja uliowahi kuwa nao. Kisha ongeza maelezo mawili kwa Past Simple.
-
A2-18 Present Perfect na For na Since: Tangu na Kwa Muda Gani kwa Kiingereza Andika sentensi mbili kuhusu rafiki: umemjua kwa muda gani, na jambo mnalofanyiana.
-
A2-10 Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little: Kiasi kwa Kiingereza Andika sentensi tatu kuhusu mji wako kwa a lot of, not much au not many, na nowhere.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-06 Comparatives kwa Kiswahili: Bigger, More Beautiful — Kulinganisha Vitu Viwili My new flat is a bit (big) than my old one.
-
A2-02 Past Simple au Past Continuous? When, While na During kwa Kiswahili I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
-
A2-05 Wakati Ujao kwa Kiingereza: Will, Going To, Present Continuous au Present Simple? "Are you free on Thursday?" "No, I (meet) a client."
Majibu
A. Muundo
- carefully
- hard
- much
- anywhere
- another
- his
- yourself
- I sent the photos to my sister.
- flown
- The film has just started. / The film's just started.
B. Maana
- delicious
- a few
- None
- something
- the other
- each other
- gone
- for
- Did you call
- have you visited
C. Tafuta Kosa
- I didn't tell anybody. / I didn't tell anyone. / I told nobody. / I told no one.
- Those keys are hers.
- Can you describe your new flat to me?
- I haven't called her yet. / I have not called her yet.
- I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
- I went to Paris two years ago. / I was in Paris two years ago.
- ✓ Some people like it, but others don't.
D. Katika Muktadha
- already moved
- found
- bigger
- since
- somebody / someone
- quietly
- yet
- too many
- himself
- Have
- it
E. Zamu Yako
- I've been to Morocco. I went there in 2021, and the food was amazing.
- I've known Lena since 2010. We help each other with everything.
- There are a lot of cafés in my town. There aren't many parks, and there's nowhere to swim.
F. Marudio Mchanganyiko
- bigger
- was cooking
- 'm meeting / am meeting / 'm going to meet / am going to meet
