Give Me the Book au Give It to Me? Vitenzi vyenye Vitu Viwili
Give Me the Book, Give It to Me: Verbs with Two Objects
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kutumia vitenzi kama give, send, show na buy pamoja na vitu (objects) viwili kwa mpangilio sahihi — give Anna the book au give the book to Anna — kuchagua kati ya to na for, na kuepuka makosa ya kawaida kama explain me.
Wazo Kuu
Baadhi ya vitenzi husogeza kitu kwenda kwa mtu, kama kifurushi kinacholetwa. Give, send, show, lend, buy, make — kila mara kuna kitu (kifurushi) na mtu anayekipokea.
Kiingereza kina njia mbili za kusema hivi. Katika njia ya kwanza, mtu huja moja kwa moja baada ya kitenzi, bila neno la ziada, na kitu huja baadaye: I sent my sister a parcel. Katika njia ya pili, kitu huja kwanza, na mtu anapewa lebo ndogo mbele yake — to au for: I sent a parcel to my sister.
Zote mbili ni sahihi. Uchague ipi? Kiingereza hupenda kuweka taarifa mpya au muhimu zaidi mwishoni. Na kitu kikiwa pronoun (it, them), tumia njia ya pili: I sent it to her.
Kuna mtego mmoja zaidi. Vitenzi vichache — explain, describe, suggest, say, introduce — hutumia njia ya pili tu: Explain the problem to me.
Kwetu sisi wazungumzaji wa Kiswahili, njia ya kwanza ni ya asili kabisa: Nipe kitabu = Give me the book. Lakini Kiswahili huweka mtu ndani ya kitenzi kwa kila kitenzi — hata nieleze na niazime — na hapo ndipo makosa yanapoanzia.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili huweka mpokeaji ndani ya kitenzi kwa kiambishi cha kitu (ni-, m-, tu-: nipe, mpe, tupe), na mara nyingi huongeza kiambishi cha kutendea -i- / -e- (nipikie, ninunulie, nieleze) kumaanisha "kwa ajili ya" au "kwa". Hii inafanana na njia ya kwanza ya Kiingereza (give me, buy me). Tofauti: Kiswahili kinaruhusu muundo huu kwa karibu kila kitenzi, lakini Kiingereza hakiruhusu kwa explain, describe, suggest, say, introduce — hapo lazima to.
| Kiswahili | Kiingereza | Maoni |
|---|---|---|
| Nipe kitabu. | Give me the book. | mtu kwanza: sawa kabisa |
| Bibi alinipa pete hii. | My grandmother gave me this ring. | ni- → me, moja kwa moja baada ya kitenzi |
| Baba alitupikia chakula cha jioni. | My dad cooked dinner for us. / cooked us dinner | -ia (kutendea) → for |
| Niazime pesa kidogo. | Lend me some money. | niazime → lend me, si borrow me |
| Nieleze kazi ya nyumbani. | Explain the homework to me. | Kiingereza: explain + kitu + to + mtu |
| Aliniambia hadithi. / Alinisalimia. | She told me a story. / She said hello to me. | ambia → tell + mtu; salimia → say hello + to + mtu |
| Nilimpa Sara. | I gave it to Sara. | -m- = mpokeaji; Kiswahili hakitaji "it"; Kiingereza: it + to + mtu |
Angalia mstari wa mwisho: Kiswahili mara nyingi hakitaji kitu kikiwa kinajulikana (Nilimpa Sara). Kiingereza kinahitaji it au them, na kisha to au for: I gave it to Sara.
Muundo
Mitindo miwili
| Muundo | Mfano |
|---|---|
| kitenzi + mtu + kitu | She gave her brother a present. |
| kitenzi + kitu + to + mtu | She gave a present to her brother. |
| kitenzi + kitu + for + mtu | He bought flowers for his mum. |
| kitenzi + it / them + to / for + mtu | Give it to me. / I bought them for her. |
To au for?
| vitenzi vya to (kitu kinakwenda kwa mtu) | vitenzi vya for (unafanya kitu kumsaidia au kumfurahisha mtu) |
|---|---|
| give, send, show, lend, pass, offer, tell, teach, write, bring, sell | buy, make, get, cook, find, book |
| Send the photos to me. | Can you get a coffee for me? |
Vitenzi vinavyohitaji to kila mara kabla ya mtu
| Kitenzi | ✅ Sahihi |
|---|---|
| explain | Explain the rules to me. |
| describe | Describe the man to me. |
| suggest | She suggested a good restaurant to us. |
| say | What did he say to you? |
| introduce | Let me introduce my friend to you. |
Matumizi
1Kitenzi + Mtu + Kitu
Mtu huja moja kwa moja baada ya kitenzi, bila to wala for. Hii ni ya kawaida sana mtu akiwa pronoun (me, him, her, us, them) — kama ni-, m-, tu- ya Kiswahili.
2Kitenzi + Kitu + To / For + Mtu
Weka kitu kwanza na utumie to au for kabla ya mtu. Hili ni chaguo zuri mtu akiwa taarifa mpya au muhimu, au akiwa kirai kirefu.
3Vitenzi vya To na Vitenzi vya For
Kwa vitenzi vya to, kitu kinasafiri kwenda kwa mtu. Kwa vitenzi vya for, unafanya kitu kumsaidia au kumfurahisha mtu. Makundi yote mawili yanaweza pia kutumia Muundo 1 (give me…, buy me…).
4Kitu Kikiwa Pronoun: Give It to Me
Kitu kikiwa it au them, kiweke moja kwa moja baada ya kitenzi na utumie to au for + mtu. Huu ndio mpangilio sanifu katika maandishi. Kiswahili mara nyingi hakitaji kitu kabisa (nilimpa Sara), lakini Kiingereza kinahitaji it / them.
5Vitenzi Vinavyohitaji To: Explain, Describe, Suggest, Say, Introduce
Vitenzi hivi kamwe haviweki mpokeaji moja kwa moja baada ya kitenzi. Tumia kitu + to + mtu (au usimtaje mtu). Kwa introduce, mtu anayefuata kitenzi ndiye anayetambulishwa: introduce my parents to you. Hapa Kiswahili kinatofautiana: nieleze, nielezee, nipendekezee zina mpokeaji ndani ya kitenzi.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Nieleze, nielezee → "explain me". Katika Kiswahili, mpokeaji yuko ndani ya kitenzi: nieleze, mweleze, tupendekezee. Ukitafsiri moja kwa moja, unapata explain me, suggest us. Kwa Kiingereza, vitenzi hivi vinahitaji to kabla ya mtu.
2. Niazime → "borrow me". Kuazima inaweza kumaanisha kupokea au kutoa kwa muda, kwa hiyo wengi husema borrow me. Kwa Kiingereza, borrow = kuchukua kutoka kwa mtu, lend = kumpa mtu. Borrow haichukui mpokeaji baada yake. Matumizi ya borrow me yanasikika katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, lakini si sahihi.
3. Aliniambia → "said me". -ambia huchukua mtu ndani ya kitenzi (aliniambia), na wengi hutafsiri kwa say, kitenzi ambacho kinahitaji to kabla ya mtu. Mtu akija moja kwa moja baada ya kitenzi, tumia tell.
4. Nitakutumia → "send for you". Kiambishi cha kutendea (-i- / -e-) kinaweza kumaanisha "kwa" au "kwa ajili ya", kwa hiyo wengine husema for na vitenzi vya to. Sarufi ni sahihi, lakini send it for you inamaanisha "kwa niaba yako" (wewe huipokei).
Usichanganye
tell na say — Tell hufuatwa moja kwa moja na mtu (aliniambia). Say hufuatwa na maneno, na mtu anahitaji to.
to na for pamoja na kitenzi kimoja — To inaonyesha kitu kinakwenda wapi. For inamaanisha "kumsaidia mtu" au "kwa niaba ya mtu".
introduce A to B — Mtu anayefuata introduce ndiye anayetambulishwa kwa mwingine.
Tahajia na Matamshi
- to kwa kawaida ni dhaifu: /tə/, "tuh". Give it to me inasikika kama "GIV-it-tuh-ME". Usiitamke kama tu kamili ya Kiswahili.
- for kwa kawaida ni dhaifu: /fə/ (UK), /fər/ (US), "fuh". A cake for you inasikika kama "a CAKE fuh YOU". Usitamke "fo-ri".
- Msisitizo kwa kawaida huangukia neno la mwisho lenye umuhimu: I gave it to Sara. (msisitizo kwenye Sara); I gave Sara the book. (msisitizo kwenye book).
- Maneno yanayoishia na konsonanti — give, it, send, lend — hayana irabu mwishoni. Give it inaungana: "GI-vit", si "givu iti".
- Katika mazungumzo ya haraka yasiyo rasmi, give me inaweza kusikika kama "gimme" na let me kama "lemme". Usiandike maumbo haya.
Kanuni ya Dhahabu
Mitindo miwili: kitenzi + mtu + kitu (give Anna the book) au kitenzi + kitu + to / for + mtu (give the book to Anna). Tumia to kitu kinapokwenda kwa mtu, for unapofanya jambo kumsaidia mtu. Kitu kikiwa it / them, tumia mtindo wa pili. Explain, describe, suggest, say na introduce zinahitaji to kila mara kabla ya mpokeaji — hata kama Kiswahili kinasema nieleze. Na niazime = lend me, si borrow me.
Mazoezi
A. Muundo
Andika upya au kamilisha sentensi kama ulivyoelekezwa.
-
Andika upya kwa to: I gave Lucy my old bike.
-
Andika upya kwa for: He made his kids pancakes.
-
Andika upya bila to: Can you pass the salt to me?
-
Panga kwa mpangilio sahihi: it / to / give / me
-
Andika to au for: She cooked dinner us.
-
Andika to au for: I lent my car my cousin.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: Can you ?
-
Chagua jibu sahihi: "Where's my phone?" "I gave …."
-
Chagua jibu sahihi: She … me a funny story.
-
Chagua jibu sahihi: I'll book a table … us.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
He sent to me a long email.
-
Can you describe me your new flat?
-
My grandmother taught me this song.
-
I bought a present to my sister.
D. Katika Muktadha
Andika neno moja katika kila nafasi.
It was my birthday yesterday. My parents gave 15 a new watch. My brother cooked a big dinner 16 the whole family. My best friend sent a card 17 me from Canada, and my colleagues bought 18 a cake. In the evening I showed the photos 19 my grandmother. She loved them!
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu zawadi na msaada.
-
Andika kuhusu zawadi uliyompa mtu. Tumia mitindo yote miwili.
-
Andika kuhusu jambo ambalo mtu alikufanyia.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-14 Myself, Yourself na Each Other: Reflexive Pronouns kwa Kiswahili My son can get dressed by now.
-
A1-09 Me, Him, Her, Us, Them kwa Kiswahili: Object Pronouns (Viwakilishi vya Yambwa) I don't know her. Can you introduce me to ? (she)
-
A2-13 Mine, Yours, Whose: Possessive Pronouns kwa Kiswahili "Is this your pen?" "No, is in my bag."
Majibu
A. Muundo
- I gave my old bike to Lucy.
- He made pancakes for his kids.
- Can you pass me the salt?
- Give it to me.
- for
- to
B. Maana
- explain the rules to me
- it to Tom
- told
- for
C. Tafuta Kosa
- He sent me a long email. / He sent a long email to me.
- Can you describe your new flat to me?
- ✓ My grandmother taught me this song.
- I bought a present for my sister. / I bought my sister a present.
D. Katika Muktadha
- me
- for
- to
- me
- to
E. Zamu Yako
- Last year I gave my dad a book about football. I gave a scarf to my mum, too.
- My friend made a birthday cake for me, and my sister bought me a plant.
F. Marudio Mchanganyiko
- himself
- her
- mine
