Кайталоо A2-09–A2-19 кыргызча: тактоочтор, ат атоочтор, сан-өлчөм жана Present Perfect
Review: Pronouns, Quantity and the Present Perfect
Бул бетте
Бул кайталоого кирген сабактар
Максат
Бул сабактан кийин сиз иш-аракеттерди тактоочтор менен сүрөттөй аласыз, сан-өлчөм, адамдар жана нерселер жөнүндө туура сөздөр жана ат атоочтор менен айта аласыз, эки толуктоочту туура тартипке коё аласыз жана Present Perfect (учур чактын аткарылган түрү) менен Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) ортосунан тандай аласыз – жана бир эле сүйлөшүүдө булардын баарын алмаштырып колдоно аласыз.
Эмнени үйрөндүк
| Сабак | Негизги ой | Негизги мисал |
|---|---|---|
| A2-09 | адам же нерсе үчүн сын атооч, иш-аракет кандай аткарылганы үчүн тактооч; good → well; hard, fast, late, early өзгөрбөйт | She's a good cook. She cooks well. |
| A2-10 | many / a few / too many + саналуучу; much / a little / too much + саналбоочу; a lot of экөөнө тең; нөл үчүн no / none / not any | I don't have much time today. |
| A2-11 | some- / any- / no- / every- + -body / -one / -thing / -where; бир гана тануу; every- + жекелик сандагы этиш | Did anyone call while I was out? |
| A2-12 | another (дагы бирөө), other + көптүк сандагы зат атооч, others өзүнчө, the other(s) (калганы / калгандары) | I have two brothers. One lives in Rome, and the other lives in Paris. |
| A2-13 | mine, yours, his, hers, ours, theirs өзүнчө турат («меники», «сеники»); a friend of mine; whose жана who's | That isn't my umbrella. Mine is black. |
| A2-14 | иш-аракет кайра өзүнө кайтса myself … themselves; by myself / on my own; эки тараптуу иш-аракет үчүн each other («бири-бирин») | They blamed each other. |
| A2-15 | этиш + адам + нерсе же этиш + нерсе + to / for + адам; give it to me; explain / describe / suggest / say / introduce + to | Can you explain the homework to me? |
| A2-16 | жашоо тажрыйбасы үчүн have / has + үчүнчү форма; ever, never, before; been жана gone | Have you ever eaten octopus? |
| A2-17 | азыр натыйжасы бар өткөн иш-аракет; just жана already үчүнчү форманын алдында, yet аягында | I've just seen your message. |
| A2-18 | азыр да чындык болгон кырдаал: for + мөөнөт, since + башталган чекит («…дан бери»); How long…? | I've known Sara since 2015. |
| A2-19 | ачык убакыт же азырга чейинки жашоо → Present Perfect; бүткөн убакыт, When…? же белгилүү бир өткөн окуя → Past Simple | I've drunk three coffees today. |
Негизги салыштыруулар
Сын атооч жана тактооч – Сын атооч адамды же нерсени сүрөттөйт жана be, look, feel, sound, smell, taste сөздөрүнөн кийин келет. Тактооч иш-аракет кандай аткарылганын сүрөттөйт. Кыргызча «жакшы», «тез» сыяктуу сөздөр экөөнүн ордунда тең турат, англисчеде болсо көбүнчө -ly кошулат. A2-09
- Текшерүү: «Ал муну кантип кылды?» деп сураса болобу? → тактооч. Адамды же нерсени, же анын кандай көрүнгөнүн сүрөттөп жатасызбы? → сын атооч.
much / many / a lot of; no жана none; some- жана any- жана no- – Адегенде «Муну санаса болобу?» деп сураңыз. Андан кийин сүйлөм кандай экенин караңыз: ырастообу, тануубу же сурообу. Кыргызча «эч ким … жок» деп эки тануу колдонобуз, англисчеде бир гана тануу. A2-10 A2-11
- Текшерүү: Саналуучу → many / a few; саналбоочу → much / a little. Андан кийин зат атооч келеби? → no; өзүнчө турабы? → none. Этиш тануу формасындабы? → any-; этиш ырастоо, мааниси нөлбү? → no-.
another жана the other жана others; other жана else – Another = дагы бирөө, каалаган бирөө. The other(s) = калганы / калгандары. Others = башка адамдар же нерселер, андан кийин зат атооч келбейт. something, anyone, nobody сөздөрүнөн кийин else колдонуңуз. Кыргызча баарына «башка» деп айтабыз – англисчеде тандаңыз. A2-11 A2-12
- Текшерүү: Дагы бирөөбү? → another. Калганыбы / калгандарыбы? → the other(s). Андан кийин зат атооч жокпу? → others. some- / any- / no- сөздөрүнөн кийинби? → else.
my жана mine; themselves жана each other – My, your, her… сөздөрүнөн кийин зат атооч керек; mine, yours, hers… өзүнчө турат. Бул жерде да ушундай: «менин» жана «меники». Өздүк ат атооч иш-аракетти ошол эле адамга кайтарат («өздөрүн»); each other аны экинчи тарапка жиберет («бири-бирин»). A2-13 A2-14
- Текшерүү: Андан кийин зат атооч барбы? → my. Зат атооч жокпу? → mine. Күзгү сыяктуу (ар бири өзүнө)? → -selves. Эки тараптуубу? → each other.
give me the book жана give it to me – Эки үлгү бар. Нерсе it же them болсо, нерсе + to / for + адам колдонуңуз. Кээ бир этиштер дайыма to талап кылат. Кыргызча «мага» деп адамды этиштин жанына оңой коёбуз, ошондуктан explain me деген ката көп кездешет. A2-15
- Текшерүү: Нерсе it / them болобу, же этиш explain, describe, suggest, say, introduce болобу? → нерсе + to + адам.
Present Perfect жана Past Simple – Ачык убакыт же азырга чейинки жашоодогу тажрыйба → Present Perfect. Бүткөн убакыт, When…? же эки адам тең билген белгилүү бир өткөн окуя → Past Simple. Адегенде тажрыйбаны айтыңыз, андан кийин чоо-жайын Past Simple менен бериңиз. Present Perfect-ти -ган формасына барабар деп ойлоо оңой, бирок андай эмес: англисче чакты кыргызча форма эмес, убакыт чечет. A2-16 A2-19
- Текшерүү: Убакыт бүттүбү, качан экенин айтып жатасызбы, же экөөңүз тең билген белгилүү бир окуябы? → Past Simple. Убакыт али ачыкпы, же азырга чейинки жашооңуз жөнүндө ойлонуп жатасызбы? → Present Perfect.
been жана gone; just / already жана yet; for жана since – Been = барып, кайтып келген; gone = азыр да ошол жерде. Just жана already үчүнчү форманын алдында турат; yet тануу жана суроо сүйлөмдөрдүн аягында турат. For узактыкты, since башталышты көрсөтөт. Кыргызча экөө тең «…дан бери» болушу мүмкүн («эки сааттан бери», «саат ондон бери») жана этиш учур чакта турат, англисчеде болсо Present Perfect керек. A2-16 A2-17 A2-18
- Текшерүү: Үйгө кайтып келдиби? → been. Али ошол жердеби? → gone. Канча убакыт? → for. Качан башталды? → since.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
Кайталоодо каталар көбүнчө кыргызча бир эле форма англисчеде эки башка тандоону талап кылганда чыгат: «…дан бери» + учур чак, «-ган» жана Present Perfect, «аз» саналуучу да, саналбоочу да нерселер үчүн. Төмөндөгү тузактарда ушундай кыргыз адаты англисче тандоого тоскоол болот.
1. «2005-жылдан бери иштешет» → work since. Кыргызча азырга чейин уланып жаткан кырдаалды учур чак менен айтабыз: «Ата-энем 2005-жылдан бери Караколдогу бир мектепте иштешет». Ошондуктан since же for менен Present Simple колдонуп коюу оңой. Азыр да чындык болгон кырдаал үчүн have / has + үчүнчү форма + for / since колдонуңуз. A2-18
2. «Канчадан бери жашайсың?» → How long you live…? Кыргызча суроодо сөз тартиби өзгөрбөйт жана этиш учур чакта калат: «Бишкекте канчадан бери жашайсың?». Англисче узактык жөнүндө суроодо How long + have / has + ээ + үчүнчү форма керек.
3. «Качан баштагансың?» → When have you started…? Кыргызча «качан» суроосунда да «-ган» формасы колдонула берет: «Караколдо туристтерге кийиз тапичкелериңди качан сата баштагансың?». «-ган» Present Perfect-ке окшош көрүнгөндүктөн, When have you…? деп сурап коюу оңой. When…? дайыма бүткөн убакыт жөнүндө сурайт: When did you…? A2-19
4. «Эл аз» → little people. Кыргызча «аз» саналуучу да, саналбоочу да нерселер үчүн бирдей колдонулат: «эл аз», «акча аз». Англисчеде саналуучу зат атоочтор менен few / not many, саналбоочулар менен little / not much колдонулат. A2-10
Алтын эрежелер
- A2-09 Адамды же нерсени сүрөттөсөңүз → сын атооч. Иш-аракет кандай аткарылганын сүрөттөсөңүз → тактооч (көбүнчө -ly). Good → well; hard, fast, late, early өзгөрбөйт. Абалды билдирген be, look, feel, sound, smell, taste сөздөрүнөн кийин → сын атооч.
- A2-10 Муну санаса болобу? деп сураңыз. Саналуучу → many, a few, too many; саналбоочу → much, a little, too much; экөө тең → a lot of, lots of, enough, no. Ырастоо сүйлөмдө a lot of жакшыраак. Нөл → ырастоо этиш менен no + зат атооч, же not any; none өзүнчө турат.
- A2-11 some- ырастоо сүйлөмдө, сунушта жана өтүнүчтө; any- тануу жана суроо сүйлөмдө (же «кайсынысы болсо да» маанисинде); no- ырастоо этиш менен; every- жекелик сандагы этиш менен. Сын атооч жана else алардан кийин келет.
- A2-12 Дагы бирөө / башка бирөө → another + жекелик сандагы зат атооч (же + сан + көптүк сандагы зат атооч). Жалпысынан башкалары → other + көптүк же саналбоочу зат атооч, же өзүнчө others. Калганы / калгандары → the other(s). Зат атоочтун алдындагы other эч качан -s албайт.
- A2-13 Андан кийин зат атооч келсе → my, your, his, her, its, our, their. Зат атооч жок болсо → mine, yours, his, hers, ours, theirs (апострофсуз). whose менен сураңыз; who's = who is / who has.
- A2-14 Иш-аракет ошол эле адамга кайтып келет → -self / -selves. Жалгыз же жардамсыз → by myself же on my own. Эки тараптуу иш-аракет → each other. Relax, feel, meet, concentrate адатта өздүк ат атоочсуз колдонулат.
- A2-15 этиш + адам + нерсе же этиш + нерсе + to / for + адам. Нерсе адамга барса to, ага жардам берүү үчүн кылсаңыз for. it / them менен экинчи үлгүнү колдонуңуз. Explain, describe, suggest, say, introduce этиштеринен кийин кабыл алуучу адамдын алдында дайыма to керек.
- A2-16 Убакыт айтылбаган жашоо тажрыйбасы → have / has + үчүнчү форма. Качан экенин айтсаңыз же сурасаңыз → Past Simple. Been = барып, кайтып келген; gone = азыр да ошол жерде.
- A2-17 Азыр мааниси бар өткөн иш-аракет → have / has + үчүнчү форма. Just жана already have / has менен үчүнчү форманын ортосунда (already аягында да болот); yet тануу жана суроо сүйлөмдөрдүн аягында.
- A2-18 Азыр да чындык → for (канча убакыт) же since (качан башталган) менен have / has + үчүнчү форма, Present Simple эмес. Бүтүп калган болсо → for менен Past Simple.
- A2-19 Бүткөн убакыт, качан экени жөнүндө суроо, же белгилүү бир өткөн окуя → Past Simple. Убакыт али ачык, же азырга чейинки жашоодогу тажрыйба (убакыт айтылбаса) → Present Perfect. Чоо-жайы (качан, кайда, кантип) → Past Simple.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Бул көнүгүүдө британ англисчесинин формаларын колдонуңуз (A2-17 караңыз, 6-колдонуу). Кашаадагы сөздүн туура формасын жазыңыз же тапшырманы аткарыңыз.
-
A2-09 Adverbs кыргызча: quickly, well, hard – тактооч же сын атооч? Please drive (careful). The roads are icy.
-
A2-09 Adverbs кыргызча: quickly, well, hard – тактооч же сын атооч? My dad worked very (hard) all his life.
-
A2-10 Much, many, a lot of, a few, a little кыргызча: «көп» жана «аз» англисче How water do you drink a day?
-
A2-11 Something, anyone, nobody, everywhere кыргызча: «бирөө», «эч ким», «баары» англисче I can't find my keys . (any- + where)
-
A2-12 Another, other, the other, others кыргызча: «дагы бир», «башка», «калгандары» We waited twenty minutes for the bus. (= twenty more minutes)
-
A2-13 Mine, yours, whose кыргызча: «меники», «сеники», «кимдики» англисче "Is this Tom's jacket?" "Yes, it's ."
-
A2-14 Myself, yourself жана each other кыргызча: «өзүм», «өзүң», «бири-бири» Did you paint the room by ? (you, one person)
-
A2-15 Give me the book же give it to me? Эки толуктоочтуу этиштер кыргызча to менен кайра жазыңыз: I sent my sister the photos.
-
A2-16 Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө Үчүнчү формасын жазыңыз: fly
-
A2-17 Present Perfect кыргызча: just, already жана yet – «жаңы эле», «эбак», «али» just сөзүн туура жерге коюңуз: The film has started.
B. Мааниси
Британ англисчесинин формаларын колдонуңуз (A2-17 караңыз, 6-колдонуу).
-
A2-09 Adverbs кыргызча: quickly, well, hard – тактооч же сын атооч? Туура жоопту тандаңыз: This soup tastes ….
-
A2-10 Much, many, a lot of, a few, a little кыргызча: «көп» жана «аз» англисче Туура жоопту тандаңыз: I need … minutes to get ready.
-
A2-10 Much, many, a lot of, a few, a little кыргызча: «көп» жана «аз» англисче Туура жоопту тандаңыз: "How many tickets are left?" "…, sorry."
-
A2-11 Something, anyone, nobody, everywhere кыргызча: «бирөө», «эч ким», «баары» англисче Туура жоопту тандаңыз: Would you like … to drink?
-
A2-12 Another, other, the other, others кыргызча: «дагы бир», «башка», «калгандары» Туура жоопту тандаңыз: There are two cakes left. I'll eat this one, and you can have ….
-
A2-14 Myself, yourself жана each other кыргызча: «өзүм», «өзүң», «бири-бири» Туура жоопту тандаңыз: Anna and Leo text … every night.
-
A2-16 Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө Туура жоопту тандаңыз: "Where's Mum?" "She's … to work."Mum (UK), Mom (US)
-
A2-18 Present Perfect, for жана since кыргызча: «…дан бери» англисче кантип айтылат? Туура жоопту тандаңыз: I've had this phone … two years.
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт Азыр саат 16.00. Туура жоопту тандаңыз: … the bank this morning?
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт Туура жоопту тандаңыз: How many countries … in your life?
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
A2-11 Something, anyone, nobody, everywhere кыргызча: «бирөө», «эч ким», «баары» англисче I didn't tell nobody.
-
A2-13 Mine, yours, whose кыргызча: «меники», «сеники», «кимдики» англисче Those keys are her's.
-
A2-15 Give me the book же give it to me? Эки толуктоочтуу этиштер кыргызча Can you describe me your new flat?flat (UK), apartment (US)
-
A2-17 Present Perfect кыргызча: just, already жана yet – «жаңы эле», «эбак», «али» I've yet called her.
-
A2-18 Present Perfect, for жана since кыргызча: «…дан бери» англисче кантип айтылат? I know Maria for five years.
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт I've been to Paris two years ago.
-
A2-12 Another, other, the other, others кыргызча: «дагы бир», «башка», «калгандары» Some people like it, but others don't.
D. Текстте
Британ англисчесинин формаларын колдонуңуз (A2-17 караңыз, 6-колдонуу). Кашаада сөз берилбеген жерлерге бир сөз жазыңыз.
Hi Mia! Guess what — we've 28 (already / move) into our new flat! We 29 (find) it online three weeks ago. It's 30 (big) than our old one, and the neighbours are really nice. We've lived here 31 Monday, and 32 (a person) has already invited us for dinner — an old woman called Rosa. She speaks very 33 (quiet), so I can hardly hear her! We haven't unpacked all our boxes 34, and there are 35 things everywhere (more than is good). My brother helped us — he carried the heavy boxes up the stairs by 36. 37 you ever lived in a flat with no lift? Never again! Come and see us — I'll send you the address. Or I'll give 38 to your brother. He knows the area.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
A2-16 Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө Башыңыздан өткөн бир тажрыйба жөнүндө жазыңыз. Андан кийин Past Simple менен эки деталь кошуңуз.
-
A2-18 Present Perfect, for жана since кыргызча: «…дан бери» англисче кантип айтылат? Бир досуңуз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: аны канча убакыттан бери тааныйсыз жана бири-бириңиз үчүн эмне кыласыздар.
-
A2-10 Much, many, a lot of, a few, a little кыргызча: «көп» жана «аз» англисче Шаарыңыз жөнүндө a lot of, not much же not many жана nowhere менен үч сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-06 Салыштырма даража кыргызча: bigger, more beautiful, better жана than My new flat is a bit (big) than my old one.
-
A2-02 Past Simple же Past Continuous? When, while, during жана for кыргызча I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
-
A2-05 Англисче келер чак: will, going to, Present Continuous же Present Simple? "Are you free on Thursday?" "No, I (meet) a client."
Жооптор
A. Түзүлүшү
- carefully
- hard
- much
- anywhere
- another
- his
- yourself
- I sent the photos to my sister.
- flown
- The film has just started. / The film's just started.
B. Мааниси
- delicious
- a few
- None
- something
- the other
- each other
- gone
- for
- Did you call
- have you visited
C. Катаны табыңыз
- I didn't tell anybody. / I didn't tell anyone. / I told nobody. / I told no one.
- Those keys are hers.
- Can you describe your new flat to me?
- I haven't called her yet. / I have not called her yet.
- I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
- I went to Paris two years ago. / I was in Paris two years ago.
- ✓ Some people like it, but others don't.
D. Текстте
- already moved
- found
- bigger
- since
- somebody / someone
- quietly
- yet
- too many
- himself
- Have
- it
E. Сиздин кезегиңиз
- I've been to Morocco. I went there in 2021, and the food was amazing.
- I've known Lena since 2010. We help each other with everything.
- There are a lot of cafés in my town. There aren't many parks, and there's nowhere to swim.
F. Аралаш кайталоо
- bigger
- was cooking
- 'm meeting / am meeting / 'm going to meet / am going to meet
