SlowingoSarufi
A2 17 / 38

Present Perfect kwa Kiswahili: Have You Ever…? (Umewahi…?)

Present Perfect: Have You Ever…?

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuzungumzia uzoefu wa maisha yako kwa have / has + past participle, kuuliza Have you ever…?, kujibu kwa majibu mafupi, kutumia ever, never, before na (not) yet, kuchagua kati ya been na gone, na kutoa maelezo kwa Past Simple.

Wazo Kuu

Past Simple (wakati uliopita sahili) inazungumzia muda uliokwisha: I went to Rome in 2019. Present Perfect inaangalia kitu tofauti: maisha yako hadi sasa, ukiyatazama kutoka leo. I've been to Rome. Lini? Haijalishi. Jambo muhimu ni kwamba ni sehemu ya uzoefu wako sasa.

Fikiria maisha yako kama begi la mgongoni. Kila uzoefu uliowahi kuupata uko ndani yake, na unalibeba leo. Present Perfect inafungua begi na kuangalia ndani: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Tunaangalia kilicho ndani ya begi, si kalenda.

Angalia umbo lake: have iko katika wakati uliopo. Hiyo ndiyo dalili. Present Perfect ni njeo ya sasa inayohusu mambo yaliyopita — inaunganisha uzoefu uliopita na mtu uliye sasa. Mara tu unaposema au kuuliza lini, unafunga begi na kurudi kwenye Past Simple.

Habari njema kwetu wazungumzaji wa Kiswahili: tuna njia kamili ya kusema hili — -mewahi na sijawahi. Umewahi kula sushi? = Have you ever eaten sushi? Sijawahi kuona theluji = I've never seen snow. Tahadhari mbili tu: wahi si sawa na ever katika sentensi chanya, na -me- ya Kiswahili inaweza kwenda na muda uliokwisha, lakini Present Perfect haiwezi.

Kiswahili na Kiingereza

Kwa uzoefu wa maisha, Kiswahili hutumia -me- + wahi + kitenzi cha ku- (nimewahi kwenda), na hasi sija- + wahi (sijawahi kwenda). Hii inalingana vizuri na Present Perfect. Lakini -me- peke yake ina kazi nyingine pia: hali ya sasa (amechoka = he's tired) na matukio ya karibuni hata yenye muda (nimefika jana). Kiingereza hakitumii Present Perfect kwa hayo. Pia, Kiswahili kinatofautisha amekwenda (bado yuko huko) na amewahi kwenda (alikwenda na kurudi) — sawa na gone na been.

KiswahiliKiingerezaMaoni
Umewahi kula pweza?Have you ever eaten octopus?-mewahi → have … ever: sawa
Sijawahi kupanda ndege.I've never been on a plane.sijawahi → I've never
Nimewahi kwenda Roma.I've been to Rome.uzoefu; hakuna ever katika sentensi chanya
Nilikwenda Roma mwaka 2019.I went to Rome in 2019.muda uliokwisha → Past Simple (-li-)
Amewahi kwenda Paris mara tatu.She's been to Paris three times.alikwenda na kurudi → been
Amekwenda Paris.She's gone to Paris.bado yuko huko → gone
Bado sijasoma kitabu hicho.I haven't read that book yet.bado + sija- → not … yet
Amechoka.He's tired.-me- ya hali: Kiingereza → is, si Present Perfect

Muundo

Past participle

Kila kitenzi kina maumbo matatu makuu: base form (umbo la msingi), Past Simple na past participle (wakati mwingine huitwa "V3"). Kwa vitenzi vya kawaida (regular verbs), past participle ni sawa na Past Simple (-ed). Kwa vitenzi visivyo vya kawaida (irregular verbs), jifunze maumbo matatu pamoja.

Base formPast simplePast participle
visit (regular)visitedvisited
try (regular)triedtried
bewas / werebeen
gowentgone
seesawseen
eatateeaten
dodiddone
havehadhad
makemademade
meetmetmet
taketooktaken
writewrotewritten
drinkdrankdrunk
rideroderidden
flyflewflown
breakbrokebroken
loselostlost

Chanya na hasi

Kiimahave / has (not)past participleVifupisho
I / you / we / theyhavevisited Japan.I've, you've, we've, they've
he / she / ithasvisited Japan.he's, she's, it's
I / you / we / theyhave notseen it.haven't
he / she / ithas notseen it.hasn't

Maswali na majibu mafupi

SwaliMajibu mafupi
Have you ever been to India?Yes, I have. / No, I haven't.
Has she ever tried surfing?Yes, she has. / No, she hasn't.
How many countries have you visited?Eleven, I think.

Ever, never, before, yet

NenoMaanaMahaliMfano
everwakati wowote maishani (umewahi)maswali; kabla ya participleHave you ever ridden a horse?
neverhata mara moja (sijawahi)kabla ya participle; kitenzi chanyaI've never ridden a horse.
beforekabla ya sasamwisho wa sentensiI've seen this film before.
yethadi sasa (lakini natarajia baadaye) — badomwisho wa sentensi hasi na maswaliI haven't been to Paris yet.

Matumizi

1Uzoefu wa Maisha, Bila Kutaja Muda

Tumia Present Perfect kusema kwamba jambo lilitokea wakati fulani maishani mwako, bila kusema lini.

I've lived in three different countries.
Nimeishi katika nchi tatu tofauti.
maisha hadi sasa, bila muda
She's run two marathons.
Ameshakimbia marathoni mbili.
she's = she has
We've met a lot of interesting people on this trip.
Tumekutana na watu wengi wa kuvutia katika safari hii.
safari bado inaendelea
My parents have visited me in London twice.
Wazazi wangu wamenitembelea London mara mbili.
I haven't seen many of his films.
Sijaona filamu zake nyingi.
sija- → haven't

2Have You Ever…? na Never

Ever inamaanisha "wakati wowote hadi sasa", kama umewahi. Hutumika hasa katika maswali. Never inamaanisha "hata mara moja", kama sijawahi, na huenda na kitenzi chanya. Katika sentensi chanya, ever hutumika hasa baada ya superlative au the first / only time (the best film I've ever seen; zaidi katika A2-19). Katika American English, Did you ever…? pia ni ya kawaida kwa maswali ya uzoefu. Na unapozungumzia kipindi kilichokwisha, never inaweza kwenda na Past Simple: I never saw him again. — tazama A2-19.

Have you ever eaten octopus?
Umewahi kula pweza?
umewahi = have you ever
Has your brother ever lived abroad?
Kaka yako amewahi kuishi nje ya nchi?
I've never been on a plane.
Sijawahi kupanda ndege.
sijawahi → I've never: kitenzi chanya + never
She's never broken a bone.
Hajawahi kuvunjika mfupa.
hajawahi → she's never
"Have you ever met anyone famous?" "No, never."
"Umewahi kukutana na mtu maarufu?" "Hapana, sijawahi."
It's the best film I've ever seen.
Ni filamu bora kuliko zote nilizowahi kutazama.
superlative + ever: tazama A2-19

3Before na (Not) Yet

Before (mwishoni) inamaanisha "kabla ya sasa". Not … yet inamaanisha "si hadi sasa — lakini natarajia baadaye", kama bado sija-. Yet ina matumizi zaidi katika A2-17.

I've tried this recipe before. It's great.
Nimewahi kujaribu mapishi haya. Ni mazuri sana.
before = kabla ya sasa
Have you been here before?
Umewahi kuja hapa?
I haven't read the last book in the series yet.
Bado sijasoma kitabu cha mwisho cha mfululizo huu.
bado sija- → haven't … yet
"Have you seen the new exhibition at the museum?" "Not yet."
"Umeliona onyesho jipya kwenye makumbusho?" "Bado."
bado = not yet

4Been na Gone

Been (kutoka be) = alikwenda na akarudi, kama amewahi kwenda. Gone = alikwenda na bado yuko huko (au njiani), kama amekwenda.

She's been to Paris three times.
Amewahi kwenda Paris mara tatu.
alikwenda na kurudi
"Where's Sara?" "She's gone to Paris."
"Sara yuko wapi?" "Amekwenda Paris."
yuko Paris sasa
Have you ever been to a music festival?
Umewahi kwenda kwenye tamasha la muziki?
Dad has gone to the supermarket. He'll be back soon.
Baba amekwenda supamaketi. Atarudi sasa hivi.
bado yuko huko → gone

5Uzoefu Kwanza, Maelezo kwa Past Simple

Anza na Present Perfect kutambulisha uzoefu. Mara tu unapotoa au kuuliza maelezo ya tukio moja maalum — lini, wapi, na nani, lilikuwaje — hamia Past Simple (-li-).

"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
"Umewahi kwenda Roma?" "Ndiyo, nilikwenda huko mwaka 2019."
muda → -li- → went
I've met a famous actor. I met him in a café last summer.
Nimewahi kukutana na mwigizaji maarufu. Nilikutana naye kwenye mkahawa wakati wa kiangazi mwaka jana.
uzoefu, kisha maelezo
"Have you ever lost your passport?" "Yes, once. It was a nightmare."
"Umewahi kupoteza pasipoti yako?" "Ndiyo, mara moja. Ilikuwa balaa tupu."
lilikuwaje → was
"Have you ever tried snowboarding?" "Yes. I tried it in January, and I loved it."
"Umewahi kujaribu kuteleza kwenye theluji kwa ubao?" "Ndiyo. Nilijaribu Januari, na nilipenda sana."
Januari = muda uliokwisha → tried

Makosa ya Kawaida

❌I have been to Rome in 2019.
✅I went to Rome in 2019.
Muda uliokwisha → Past Simple.
❌Have you ever ate sushi?
✅Have you ever eaten sushi?
Baada ya have / has, tumia past participle: eat – ate – eaten.
❌She has went to Spain.
✅She has gone to Spain. au She has been to Spain.
Tumia past participle, si Past Simple.
❌I haven't never seen snow.
✅I've never seen snow. au I haven't ever seen snow.
never + kitenzi chanya.
❌He have visited Peru.
✅He has visited Peru.
he / she / it → has.
❌I've ever been to Canada.
✅I've been to Canada.
Katika sentensi chanya, ever hutumika hasa baada ya superlative au the first / only time.
❌"Have you been to Mexico?" "Yes, I've."
✅"Yes, I have."
Hakuna kifupisho katika majibu mafupi chanya.
❌"Where's Tom?" "He's been to the bank."
✅"He's gone to the bank."
Si sahihi katika muktadha huu: yuko huko sasa → gone.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Nimewahi → "I have ever". Kwa sababu Umewahi…? = Have you ever…?, wengi hudhani kwamba wahi = ever kila mara, na husema I have ever… katika sentensi chanya. Hili ni kosa la kawaida sana Afrika Mashariki. Katika sentensi chanya, nimewahi = I have + past participle, bila ever.

❌My father has ever worked in a gold mine.
✅My father has worked in a gold mine.
amewahi kufanya kazi → has worked, bila ever.
❌We have ever climbed Mount Kilimanjaro.
✅We have climbed Mount Kilimanjaro.
tumewahi kupanda → we have climbed, bila ever.

2. -me- au -mewahi pamoja na muda uliokwisha. Katika Kiswahili cha kila siku, unaweza kusema Nimeshawahi kwenda Mombasa mwaka jana au Nimemtembelea bibi Jumapili. Kwa Kiingereza, ukitaja muda uliokwisha, Present Perfect haiwezekani: tumia Past Simple. Tazama A2-19.

❌I have been to Mombasa last year.
✅I went to Mombasa last year.
mwaka jana = muda uliokwisha → went.
❌Have you visited your grandmother on Sunday?
✅Did you visit your grandmother on Sunday?
Jumapili = muda uliokwisha → Did you…?

3. Amekwenda kwa uzoefu → "gone" badala ya "been". Amekwenda Dubai inamaanisha yuko Dubai sasa, kama gone. Lakini katika mazungumzo, wengi husema Amekwenda Dubai mara mbili kwa maana ya uzoefu, na hutafsiri gone. Kwa safari zilizokwisha (alikwenda na kurudi), tumia been.

⚠️My uncle has gone to Dubai twice.
✅My uncle has been to Dubai twice.
amewahi kwenda na kurudi → been; gone = bado yuko huko.
⚠️(Uko nyumbani sasa.) I've gone to Kampala many times.
✅I've been to Kampala many times.
Uko hapa, kwa hiyo ulirudi → been.

Usichanganye

Present Perfect na Past Simple — Present Perfect = uzoefu, bila muda, katika maisha yako hadi sasa (nimewahi). Past Simple = muda uliokwisha, au maelezo (-li-). Tofauti kamili iko katika A2-19.

I've been to Japan.
Nimewahi kwenda Japani.
uzoefu
I went to Japan last spring.
Nilikwenda Japani majira ya kuchipua yaliyopita.
lini

been na gone — Been to = alitembelea na akarudi. Gone to = yuko huko sasa.

They've been to the beach.
Wametoka ufukweni.
wamesharudi: angalia taulo zenye mchanga
They've gone to the beach.
Wamekwenda ufukweni.
wako ufukweni sasa

he's = he is / he has — Angalia kinachofuata. -ing form, kivumishi au nomino → is. Past participle ambayo ni kitendo, kwa kawaida pamoja na kitu (object) au been to / gone to → has. Tahadhari: baadhi ya past participles hufanya kazi pia kama vivumishi (broken, tired, married), na hapo 's = is. Maana ndiyo inayoamua. Kiswahili hakisaidii hapa: -me- inatumika katika hali zote mbili (amechoka, amejaribu, amevunjika).

He's tired.
Amechoka.
he is: -me- ya hali
He's tried it.
Ameshajaribu.
he has: kitendo
He's broken his arm.
Amevunjika mkono.
he has: kitendo, + kitu
It's broken.
Imevunjika.
it is: inaeleza kitu kilivyo sasa

Tahajia na Matamshi

  • have na has ni dhaifu katika sentensi na maswali: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US), "huv you EV-uh". Lakini zina nguvu katika majibu mafupi: Yes, I have /hæv/.
  • Vifupisho: I've /aɪv/; he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Sikiliza na tamka sauti ndogo /v/ au /z/: I've seen (sahihi), si I seen (si sanifu). Kiswahili kina /v/ na /z/, kwa hiyo unaweza kuzitamka vizuri; usiziache tu.
  • been ni /biːn/, kama bean, katika British English makini, na mara nyingi /bɪn/, kama bin (US, na katika British English ya haraka).
  • seen /siːn/ ina i ndefu; eaten /ˈiːtn/ ina silabi mbili tu: t na n zinaungana bila irabu kati yao. Epuka "itini".
  • Past participles za kawaida hufuata tahajia na matamshi ya Past Simple: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27. Usiongeze irabu mwishoni: stopped ni silabi moja, si "stopidi".
  • gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ ina vina na sun. Usiongeze irabu mwishoni ("goni", "dani").

Kanuni ya Dhahabu

Uzoefu wa maisha, bila muda (nimewahi, sijawahi) → have / has + past participle (Have you ever…? I've never…). Ukisema au kuuliza lini → Past Simple. Katika sentensi chanya, nimewahi = I have + participle, bila ever. Been = alikwenda na kurudi; gone = bado yuko huko.

Mazoezi

A. Muundo

Andika umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano, au jibu kama ulivyoelekezwa.

  1. I (visit) Rome three times in my life.
  2. you ever (try) Thai food?
  3. She (never / see) the sea.
  4. They (not / meet) my parents yet.
  5. Past participle ya: write
  6. Past participle ya: eat
  7. Jibu fupi: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: "Where's Mum?" "She's … to work."
  2. Chagua jibu sahihi: I … that film last week.
  3. Chagua jibu sahihi: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
  4. Chagua jibu sahihi: I've … eaten octopus.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. Have you ever went to a concert?
  2. I haven't never ridden a motorbike.
  3. He have visited Peru twice.
  4. She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Katika Muktadha

Kamilisha mazungumzo. Pale kitenzi kipo kwenye mabano, tumia umbo lake sahihi.

Travel talk
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu uzoefu wako.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu mambo uliyowahi kufanya na jambo moja ambalo hujawahi kufanya.
  2. Andika swali la Have you ever…? na mazungumzo mafupi yenye maelezo kwa Past Simple.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-28 Past Simple (Irregular Verbs) kwa Kiswahili: Did, Didn't na Vitenzi 40
    Yesterday I (see) a great film.
  2. A2-07 Superlatives kwa Kiswahili: The Biggest, The Most — Kuliko Wote
    Everest is (high) mountain in the world.
  3. A2-15 Give Me the Book au Give It to Me? Vitenzi vyenye Vitu Viwili
    Chagua jibu sahihi: Can you show ?
Majibu

A. Muundo

  1. have visited / 've visited
  2. Have … tried
  3. has never seen / 's never seen
  4. haven't met / have not met
  5. written
  6. eaten
  7. No, he hasn't.

B. Maana

  1. gone
  2. saw
  3. went
  4. never

C. Tafuta Kosa

  1. Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
  2. I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
  3. He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
  4. ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Katika Muktadha

  1. been
  2. have
  3. went
  4. Did … try
  5. have never climbed / 've never climbed
  6. been

E. Zamu Yako

  1. I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
  2. "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."

F. Marudio Mchanganyiko

  1. saw
  2. the highest
  3. me your photos
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play