Қайталау: үстеулер, мөлшер сөздері, есімдіктер және Present Perfect қазақша (A2-09 – A2-19)
Review: Pronouns, Quantity and the Present Perfect
Осы бетте
Бұл қайталау қамтитын сабақтар
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз әрекеттерді үстеулер арқылы сипаттай аласыз, мөлшер, адамдар мен заттар туралы дұрыс мөлшер сөздері мен есімдіктерді қолданып айта аласыз, екі толықтауышты дұрыс ретпен қоя аласыз және Present Perfect (осы шақтың аяқталған түрі) пен Past Simple (жай өткен шақ) арасынан дұрысын таңдай аласыз. Ең бастысы, бір әңгіменің ішінде осының бәрін араластырып қолдана аласыз.
Не үйрендік
| Сабақ | Негізгі ереже | Негізгі мысал |
|---|---|---|
| A2-09 | адам немесе зат үшін сын есім, әрекеттің қалай істелетіні үшін үстеу; good → well; hard, fast, late, early өзгермейді; қазақшада «жақсы», «тез» екеуіне де жарайды | She's a good cook. She cooks well. |
| A2-10 | саналатын зат есіммен many / a few / too many; саналмайтынмен much / a little / too much; екеуімен де a lot of; нөл үшін no / none / not any | I don't have much time today. |
| A2-11 | some- / any- / no- / every- + -body / -one / -thing / -where; болымсыздық біреу ғана; every- + жекеше етістік | Did anyone call while I was out? |
| A2-12 | another (тағы біреу), other + көпше зат есім, others жалғыз тұрады, the other(s) (қалғаны, қалғандары) | I have two brothers. One lives in Rome, and the other lives in Paris. |
| A2-13 | mine, yours, his, hers, ours, theirs жалғыз тұрады («менікі», «сенікі»); a friend of mine; whose және who's | That isn't my umbrella. Mine is black. |
| A2-14 | әрекет өзіне қайтса myself … themselves; by myself / on my own («өзім», «жалғыз»); екі жақты әрекет үшін each other («бір-бірін») | They blamed each other. |
| A2-15 | етістік + адам + зат немесе етістік + зат + to / for + адам; give it to me; explain / describe / suggest / say / introduce + to | Can you explain the homework to me? |
| A2-16 | өмірлік тәжірибе үшін have / has + үшінші форма; ever, never, before; been және gone | Have you ever eaten octopus? |
| A2-17 | нәтижесі қазір көрініп тұрған өткен әрекет; just пен already үшінші форманың алдында, yet соңында | I've just seen your message. |
| A2-18 | қазір де шындық болып тұрған жағдай: for + ұзақтық, since + бастапқы нүкте; How long…?; қазақшадағы «… бері» осы шақпен айтылса да | I've known Sara since 2015. |
| A2-19 | ашық уақыт немесе осы күнге дейінгі өмір → Present Perfect; біткен уақыт, When…? немесе бір нақты өткен оқиға → Past Simple | I've drunk three coffees today. |
Негізгі салыстыру
Сын есім және үстеу — Сын есім адамды немесе затты сипаттайды және be, look, feel, sound, smell, taste етістіктерінен кейін келеді. Үстеу әрекеттің қалай істелетінін сипаттайды. Қазақшада «жақсы», «тез», «ақырын» екі жұмысты да атқарады, сондықтан ағылшыншада өзіңіз таңдауыңыз керек. A2-09
- Тексеру: «Ол мұны қалай істеді?» деп сұрауға бола ма? → үстеу. Адамды не затты, не оның қандай болып көрінетінін сипаттап тұрсыз ба? → сын есім.
much / many / a lot of; no және none; some-, any- және no- — Алдымен «Мұны санауға бола ма?» деп сұраңыз. Содан кейін сөйлемнің түрін анықтаңыз: болымды, болымсыз немесе сұраулы. Болымсыздық біреу ғана болсын. Қазақшада «ешкім келмеді» деп екі болымсыздық айтамыз, ал ағылшыншада біреуі жеткілікті. A2-10 A2-11
- Тексеру: саналады → many / a few; саналмайды → much / a little. Одан кейін зат есім тұр ма? → no; жалғыз ба? → none. Етістік болымсыз ба? → any-; етістік болымды, бірақ мағынасы нөл ме? → no-.
another, the other және others; other және else — Another = тағы біреу, кез келгені. The other(s) = қалғаны, қалғандары. Others = басқа адамдар немесе заттар, одан кейін зат есім тұрмайды. Something, anyone, nobody сөздерінен кейін else қолданыңыз. Қазақшада мұның бәрі көбіне «басқа» немесе «екіншісі». A2-11 A2-12
- Тексеру: тағы біреу ме? → another. Соңғысы, қалғандары ма? → the other(s). Одан кейін зат есім жоқ па? → others. some- / any- / no- сөздерінен кейін бе? → else.
my және mine; themselves және each other — My, your, her… сөздеріне зат есім керек; mine, yours, hers… жалғыз тұрады (қазақша «менің» және «менікі»). Өздік есімдік әрекетті сол адамның өзіне қайтарады («өздерін»), ал each other әрекетті бір адамнан екіншісіне жібереді («бір-бірін»). A2-13 A2-14
- Тексеру: одан кейін зат есім бар ма? → my. Зат есім жоқ па? → mine. Айна сияқты, әрқайсысы өзіне ме? → -selves. Екі жақты ма? → each other.
give me the book және give it to me — Екі құрылым бар. Зат it немесе them болса, зат + to / for + адам құрылымын қолданыңыз. Кейбір етістіктерге әрқашан to керек. Қазақшада адам барыс септігінде («маған») тұрады, бірақ бұл explain me дегенді білдірмейді. A2-15
- Тексеру: зат it / them бе, әлде етістік explain, describe, suggest, say, introduce бе? → зат + to + адам.
Present Perfect және Past Simple — Ашық уақыт немесе осы күнге дейінгі өміріңіздегі тәжірибе → Present Perfect. Біткен уақыт, When…? немесе екі жақ та білетін бір нақты өткен оқиға → Past Simple. Алдымен тәжірибені айтып, содан кейін егжей-тегжейін Past Simple арқылы беріңіз. Қазақшада -ды мен -ған екі уақытпен де келеді, сондықтан жалғауға емес, уақытқа қараңыз. A2-16 A2-19
- Тексеру: уақыт бітті ме, қашан екенін айтып тұрсыз ба, әлде екеуіңіз де білетін бір нақты оқиға ма? → Past Simple. Уақыт әлі ашық па, әлде осы күнге дейінгі өміріңізді ойлап тұрсыз ба? → Present Perfect.
been және gone; just / already және yet; for және since — Been = барып, қайтып келді; gone = әлі сол жерде. Just пен already үшінші форманың алдында тұрады; yet болымсыз және сұраулы сөйлемнің соңында тұрады. For ұзақтықты, since басталған уақытты көрсетеді. Қазақшадағы «… бері» екеуіне де сәйкес келеді және осы шақпен айтылады («екі сағаттан бері отырмын»), бірақ ағылшыншада Present Perfect керек. A2-16 A2-17 A2-18
- Тексеру: үйге қайтып келді ме? → been. Әлі сонда ма? → gone. Қанша уақыт? → for. Қашан басталды? → since.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Жақсы», «әдемі» → good, beautiful. Қазақшада «жақсы аспаз» мен «жақсы пісіреді», «әдемі көйлек» пен «әдемі киінеді», «сабырлы адам» мен «сабырлы жауап берді» деген тіркестерде сөз өзгермейді. Ағылшыншада әрекеттің қалай істелетінін үстеу сипаттайды: well, beautifully, calmly. A2-09
2. «Ақпараттар», «құрал-жабдықтар» → many informations. Қазақшада бұл сөздерге көптік жалғауын еркін жалғаймыз. Ағылшыншада information, equipment, furniture, advice, homework саналмайды: оларға -s жалғанбайды, олармен much / a little қолданылады. A2-10
3. «Ешкім … -мады» → екі болымсыздық. Қазақшада «ешкім», «ештеңе», «ешқайда» сөздерімен етістік те болымсыз болады: «Жиналыста ешкім ештеңе айтпады», «Біздің отбасында ешкім темекі шекпейді». Ағылшыншада сөйлемде бір ғана болымсыздық болады. A2-11
4. «Маған түсіндіріңіз» → explain me. Қазақшада адам барыс септігінде етістіктің алдында тұрады: «маған түсіндірді», «бізге сипаттады». Give мен show бұлай келе алады (give me), бірақ explain, describe, suggest, say сөздерінен кейін адамның алдына to керек, ал зат бірінші тұрады. A2-15
5. «… бері» + осы шақ → since three years. Қазақша «Астанада үш жылдан бері тұрамын» деп осы шақпен айтамыз, ал «бері» сөзі көбіне since деп аударылады. Ағылшыншада қазірге дейін жалғасып келе жатқан жағдай үшін Present Perfect керек, ал ұзақтық үшін for қолданылады. A2-18
Алтын ережелер
- A2-09 Адамды немесе затты сипаттау → сын есім. Әрекеттің қалай істелетінін сипаттау → үстеу (әдетте -ly). Good → well; hard, fast, late, early өзгермейді. Күйді білдіретін be, look, feel, sound, smell, taste етістіктерінен кейін → сын есім.
- A2-10 Санауға бола ма? деп сұраңыз. Саналатын → many, a few, too many; саналмайтын → much, a little, too much; екеуі де → a lot of, lots of, enough, no. Болымды сөйлемде a lot of таңдаңыз. Нөл → болымды етістікпен no + зат есім немесе not any; none жалғыз тұрады.
- A2-11 some- болымды сөйлемде, ұсыныс пен өтініште; any- болымсыз және сұраулы сөйлемде (немесе «қайсысы болса да» мағынасында); no- болымды етістікпен; every- жекеше етістікпен. Сын есім мен else олардан кейін тұрады.
- A2-12 Тағы біреу / басқа біреу → another + жекеше зат есім (немесе + сан + көпше зат есім). Жалпы басқалары → other + көпше немесе саналмайтын зат есім, не жалғыз others. Қалғаны, қалғандары → the other(s). Зат есімнің алдындағы other ешқашан -s алмайды.
- A2-13 Одан кейін зат есім бар → my, your, his, her, its, our, their. Зат есім жоқ → mine, yours, his, hers, ours, theirs (апострофсыз). whose арқылы сұраңыз; who's = who is / who has.
- A2-14 Әрекет сол адамның өзіне қайтады → -self / -selves. Жалғыз немесе көмексіз → by myself немесе on my own. Екі жақты әрекет → each other. Relax, feel, meet, concentrate әдетте өздік есімдіксіз келеді.
- A2-15 етістік + адам + зат немесе етістік + зат + to / for + адам. Зат адамға барса to, оған көмектесу үшін істесеңіз for. it / them болса, екінші құрылымды қолданыңыз. Explain, describe, suggest, say, introduce етістіктерінен кейін алушы адамның алдында әрқашан to тұрады.
- A2-16 Уақыты айтылмаған өмірлік тәжірибе → have / has + үшінші форма. Қашан екенін айтсаңыз немесе сұрасаңыз → Past Simple. Been = барып, қайтып келді; gone = әлі сонда.
- A2-17 Қазір маңызы бар өткен әрекет → have / has + үшінші форма. Just пен already have / has пен үшінші форманың арасында (already соңында да тұра алады); yet болымсыз және сұраулы сөйлемнің соңында.
- A2-18 Қазір де шындық → have / has + үшінші форма және for (қанша уақыт) немесе since (қашан басталды); Present Simple емес, қазақшада «… бері» осы шақпен айтылса да. Біткен болса → for + Past Simple.
- A2-19 Біткен уақыт, қашан туралы сұрақ немесе бір нақты өткен оқиға → Past Simple. Әлі ашық уақыт немесе осы күнге дейінгі өміріңіздегі тәжірибе (уақыт айтылмаған) → Present Perfect. Егжей-тегжей (қашан, қайда, қалай) → Past Simple.
Жаттығулар
A. Құрылым
Бұл жаттығуда британ ағылшынының түрлерін қолданыңыз (A2-17 қараңыз, Қолданылуы 6). Жақшадағы сөзді дұрыс түрде жазыңыз немесе бір сөз қойыңыз.
-
A2-09 Adverbs қазақша: quickly, well, hard үстеулері қалай жасалады? Please drive (careful). The roads are icy.
-
A2-09 Adverbs қазақша: quickly, well, hard үстеулері қалай жасалады? My dad worked very (hard) all his life.
-
A2-10 Much пен many қазақша: a lot of, a few, a little қалай қолданылады? How water do you drink a day?
-
A2-11 Something, anyone, nobody, everywhere қазақша: белгісіздік есімдіктері I can't find my keys . (any- + where)
-
A2-12 Another, other, the other, others қазақша: «тағы бір», «басқа», «екіншісі» We waited twenty minutes for the bus. (= twenty more minutes)
-
A2-13 Mine, yours, whose қазақша: «менікі», «сенікі», «кімдікі?» "Is this Tom's jacket?" "Yes, it's ."
-
A2-14 Myself, yourself және each other қазақша: «өзім», «өзіңіз», «бір-бірі» Did you paint the room by ? (you, one person)
-
A2-15 Give me the book пе, give it to me ме? Екі толықтауышты етістіктер қазақша to арқылы қайта жазыңыз: I sent my sister the photos.
-
A2-16 Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы Үшінші форманы жазыңыз: fly
-
A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі» just сөзін дұрыс орынға қойыңыз: The film has started.
B. Мағына
Британ ағылшынының түрлерін қолданыңыз (A2-17 қараңыз, Қолданылуы 6). Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
A2-09 Adverbs қазақша: quickly, well, hard үстеулері қалай жасалады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: This soup tastes ….
-
A2-10 Much пен many қазақша: a lot of, a few, a little қалай қолданылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: I need … minutes to get ready.
-
A2-10 Much пен many қазақша: a lot of, a few, a little қалай қолданылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: "How many tickets are left?" "…, sorry."
-
A2-11 Something, anyone, nobody, everywhere қазақша: белгісіздік есімдіктері Дұрыс жауапты таңдаңыз: Would you like … to drink?
-
A2-12 Another, other, the other, others қазақша: «тағы бір», «басқа», «екіншісі» Дұрыс жауапты таңдаңыз: There are two cakes left. I'll eat this one, and you can have ….
-
A2-14 Myself, yourself және each other қазақша: «өзім», «өзіңіз», «бір-бірі» Дұрыс жауапты таңдаңыз: Anna and Leo text … every night.
-
A2-16 Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы Дұрыс жауапты таңдаңыз: "Where's Mum?" "She's … to work."Mum (UK), Mom (US)
-
A2-18 Present Perfect, for және since қазақша: «… бері» ағылшынша қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: I've had this phone … two years.
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен Қазір түстен кейінгі сағат 4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … the bank this morning?
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен Дұрыс жауапты таңдаңыз: How many countries … in your life?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
A2-11 Something, anyone, nobody, everywhere қазақша: белгісіздік есімдіктері I didn't tell nobody.
-
A2-13 Mine, yours, whose қазақша: «менікі», «сенікі», «кімдікі?» Those keys are her's.
-
A2-15 Give me the book пе, give it to me ме? Екі толықтауышты етістіктер қазақша Can you describe me your new flat?flat (UK), apartment (US)
-
A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі» I've yet called her.
-
A2-18 Present Perfect, for және since қазақша: «… бері» ағылшынша қалай айтылады? I know Maria for five years.
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен I've been to Paris two years ago.
-
A2-12 Another, other, the other, others қазақша: «тағы бір», «басқа», «екіншісі» Some people like it, but others don't.
D. Мәтін ішінде
Британ ағылшынының түрлерін қолданыңыз (A2-17 қараңыз, Қолданылуы 6). Жақшада сөз берілмеген орындарға бір сөз жазыңыз.
Hi Mia! Guess what — we've 28 (already / move) into our new flat! We 29 (find) it online three weeks ago. It's 30 (big) than our old one, and the neighbours are really nice. We've lived here 31 Monday, and 32 (a person) has already invited us for dinner — an old woman called Rosa. She speaks very 33 (quiet), so I can hardly hear her! We haven't unpacked all our boxes 34, and there are 35 things everywhere (more than is good). My brother helped us — he carried the heavy boxes up the stairs by 36. 37 you ever lived in a flat with no lift? Never again! Come and see us — I'll send you the address. Or I'll give 38 to your brother. He knows the area.
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
A2-16 Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы Басыңыздан өткен бір тәжірибе туралы жазыңыз. Содан кейін Past Simple арқылы екі егжей-тегжей қосыңыз.
-
A2-18 Present Perfect, for және since қазақша: «… бері» ағылшынша қалай айтылады? Бір досыңыз туралы екі сөйлем жазыңыз: оны қанша уақыттан бері танитыныңыз және бір-біріңіз үшін не істейтініңіз.
-
A2-10 Much пен many қазақша: a lot of, a few, a little қалай қолданылады? Қалаңыз туралы a lot of, not much немесе not many және nowhere сөздерін қолданып үш сөйлем жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-06 Comparatives қазақша: bigger, more beautiful, яғни салыстырмалы шырай My new flat is a bit (big) than my old one.
-
A2-02 Past Simple ме, Past Continuous па? When және while қазақша I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
-
A2-05 Ағылшынша келешек: will, going to, Present Continuous әлде Present Simple? "Are you free on Thursday?" "No, I (meet) a client."
Жауаптар
A. Құрылым
- carefully
- hard
- much
- anywhere
- another
- his
- yourself
- I sent the photos to my sister.
- flown
- The film has just started. / The film's just started.
B. Мағына
- delicious
- a few
- None
- something
- the other
- each other
- gone
- for
- Did you call
- have you visited
C. Қатені табыңыз
- I didn't tell anybody. / I didn't tell anyone. / I told nobody. / I told no one.
- Those keys are hers.
- Can you describe your new flat to me?
- I haven't called her yet. / I have not called her yet.
- I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
- I went to Paris two years ago. / I was in Paris two years ago.
- ✓ Some people like it, but others don't.
D. Мәтін ішінде
- already moved
- found
- bigger
- since
- somebody / someone
- quietly
- yet
- too many
- himself
- Have
- it
E. Сіздің кезегіңіз
- I've been to Morocco. I went there in 2021, and the food was amazing.
- I've known Lena since 2010. We help each other with everything.
- There are a lot of cafés in my town. There aren't many parks, and there's nowhere to swim.
F. Аралас қайталау
- bigger
- was cooking
- 'm meeting / am meeting / 'm going to meet / am going to meet
