SlowingoSarufi
A2 2 / 38

Past Simple au Past Continuous? When, While na During kwa Kiswahili

Past Simple or Past Continuous? When and While

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kusimulia hadithi fupi ya zamani, ukitumia Past Continuous kwa mandhari na Past Simple kwa matukio — na utaweza kuyaunganisha kwa when, while, during na for.

Wazo Kuu

Hadithi ina tabaka mbili. Tabaka moja ni mandhari: vitendo virefu vilivyokuwa tayari vikiendelea — nilikuwa nikitembea kwenda nyumbani, giza lilikuwa likiingia. Tabaka la pili ni matukio: vitendo vifupi, kamili, vinavyosogeza hadithi mbele — simu yangu iliita, nilisimama.

Fikiria mstari mrefu na alama fupi inayoukata. Mstari mrefu ni Past Continuous: kitendo kinachoendelea. Alama fupi ni Past Simple: tukio linalotokea katikati ya mstari, na mara nyingi kuukatiza. I was walking home (mstari mrefu) when it started to rain (alama fupi).

Kama hakuna mandhari, na vitendo vinatokea kimoja baada ya kingine tu, tumia Past Simple peke yake, kama hatua kwenye orodha: I got up, had a shower and left.

Kwa hiyo, kwa kila kitendo cha zamani, jiulize: hii ni mandhari nyuma ya hadithi, au ni hatua ndani ya hadithi?

Kiswahili kinafanya tofauti hii pia: nilikuwa nikitembea (mandhari) na mvua ilianza (tukio). Ugumu mkubwa kwetu ni neno moja: wakati, ambalo Kiswahili hutumia kwa when, while na during.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili huunganisha mandhari na tukio kwa -po- (nilipokuwa, ilipoanza) au kwa wakati. Neno wakati hutumika kabla ya kishazi (wakati nilipokuwa nikisoma) na kabla ya nomino (wakati wa mtihani). Kiingereza kinatenganisha: while + kishazi (kiima + kitenzi), during + nomino. Kwa urefu wa muda, kwa ya Kiswahili inalingana vizuri na for.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Nilikuwa nikitembea kwenda nyumbani mvua ilipoanza kunyesha.I was walking home when it started to rain.-po- kwenye tukio fupi → when + past simple
Nilipokuwa nikifanya manunuzi, nilipoteza pochi yangu.I lost my wallet while I was shopping.-po- kwenye kitendo kirefu → while + past continuous
Simu yangu iliita wakati wa mtihani.My phone rang during the exam.wakati wa + nomino → during
Simu yangu iliita wakati nilipokuwa nikifanya mtihani.My phone rang while I was doing the exam.wakati + kishazi → while
Tulikaa Roma kwa wiki moja.We stayed in Rome for a week.kwa + muda → for (sawa)
Niliamka, nikatengeneza kahawa, nikaangalia barua pepe.I got up, made coffee and checked my emails.-ka- kwa mfuatano → past simple kwa vyote

Habari njema: Kiswahili kinatofautisha Nilipofika nyumbani, dada yangu alikuwa akipika (alianza kabla) na Nilipofika nyumbani, dada yangu alipika (alianza baada) kama Kiingereza kinavyofanya kwa was cooking na cooked. Na mfuatano wa -li-… -ka-… -ka- ni Past Simple tu katika Kiingereza.

Muundo

Kitendo kilichokatizwa

Mandhari (past continuous)Tukio (past simple)
I was walking homewhen it started to rain.
While I was walking home,it started to rain.
She was having a showerwhen the doorbell rang.

Kishazi chenye when au while kinaweza kuja kwanza au pili. Kikija kwanza, kwa kawaida tunaweka koma baada yake.

When au while?

NenoKwa kawaida hufuatwa naMfano
whenkitendo kifupi (past simple)…when the phone rang.
whilekitendo kirefu (past continuous)While I was cooking, …

Mfuatano wa matukio

MuundoMfano
past simple, past simple, past simpleI opened the door, turned on the light and saw the mess.
when + past simple, past simpleWhen the film ended, we went home. (kwanza kimoja, kisha kingine)

During, while, for

Neno+Mfano
duringnominoduring the meeting, during the night
whilekishazi (kiima + kitenzi)while we were having the meeting
forkipindi cha mudafor two hours, for three days

Matumizi

1Kitendo cha Mandhari Kinachokatizwa na Tukio

Kitendo kirefu kilikuwa kikiendelea; kitendo kifupi kilitokea katikati yake. Mara nyingi kitendo kifupi husimamisha au hubadilisha kile kirefu.

I was walking home when it started to rain.
Nilikuwa nikitembea kwenda nyumbani mvua ilipoanza kunyesha.
mstari mrefu: was walking; alama fupi: started
We were having dinner when the lights went out.
Tulikuwa tukila chakula cha jioni umeme ulipokatika.
umeme ulipokatika → when the lights went out
She was crossing the road when she saw her old teacher.
Alikuwa akivuka barabara alipomwona mwalimu wake wa zamani.
yeye hapa ni mwanamke → she
While he was playing football, he hurt his knee.
Alipokuwa akicheza mpira, aliumia goti.
yeye hapa ni mwanamume → he
The phone rang while I was in the shower.
Simu iliita nilipokuwa bafuni.
was in = wakati uliopita wa be; hakuna -ing
What were you doing when the accident happened?
Ulikuwa ukifanya nini ajali ilipotokea?

2When + Kitendo Kifupi, While + Kitendo Kirefu

When kwa kawaida huleta kitendo kifupi (past simple). While huleta kitendo kirefu (past continuous). When inawezekana pia na kitendo kirefu, lakini while hufanya maana iwe wazi zaidi. Kiswahili hutumia -po- au wakati kwa yote mawili.

When I arrived, they were still eating.
Nilipofika, walikuwa bado wakila.
nilipofika = tukio fupi → When I arrived
I arrived while they were eating.
Nilifika walipokuwa wakila.
walipokuwa wakila = kitendo kirefu → while they were eating
I lost my wallet while I was shopping.
Nilipoteza pochi yangu nilipokuwa nikifanya manunuzi.
Somebody knocked on the door while we were watching the match.
Mtu aligonga mlango tulipokuwa tukitazama mechi.
When the teacher came in, the students were talking loudly.
Mwalimu alipoingia, wanafunzi walikuwa wakizungumza kwa sauti kubwa.

3Mfuatano wa Matukio — Past Simple Peke Yake

Vitendo vinapotokea kimoja baada ya kingine, tumia Past Simple kwa vyote. When + past simple mara nyingi humaanisha "kwanza hili, kisha lile". Kiswahili mara nyingi hutumia -ka- hapa (nikatengeneza, nikaangalia).

I got up, made coffee and checked my emails.
Niliamka, nikatengeneza kahawa, nikaangalia barua pepe zangu.
-li-, -ka-, -ka- → past simple mara tatu
When the film finished, we went for a pizza.
Filamu ilipoisha, tulikwenda kula piza.
kwanza filamu iliisha, kisha tukaenda
She opened the box, looked inside and smiled.
Alifungua sanduku, akatazama ndani, akatabasamu.
yeye hapa ni mwanamke → she
We landed, picked up the car and drove to the hotel.
Tulitua, tukachukua gari, tukaendesha hadi hotelini.

Linganisha: wakati wa kitenzi hubadilisha mpangilio wa hadithi.

When I got home, my sister was cooking dinner.
Nilipofika nyumbani, dada yangu alikuwa akipika chakula cha jioni.
alianza kabla sijafika
When I got home, my sister cooked dinner.
Nilipofika nyumbani, dada yangu alipika chakula cha jioni.
nilifika kwanza, kisha akaanza kupika

4During + Nomino, While + Kishazi, For + Kipindi

During na while zote mbili humaanisha "katika muda wa", lakini during huja kabla ya nomino, na while kabla ya kiima + kitenzi. For husema jambo lilichukua muda gani. Kiswahili husema wakati kwa during na while, kwa hiyo angalia kinachofuata.

My phone rang during the exam.
Simu yangu iliita wakati wa mtihani.
wakati wa + nomino → during
My phone rang while I was doing the exam.
Simu yangu iliita wakati nilipokuwa nikifanya mtihani.
wakati + kishazi → while
Several people fell asleep during the presentation.
Watu kadhaa walisinzia wakati wa uwasilishaji.
We stayed in Rome for a week.
Tulikaa Roma kwa wiki moja.
kwa + muda → for
I waited for forty minutes, and then I went home.
Nilisubiri kwa dakika arobaini, kisha nikaenda nyumbani.

5Vitenzi vya Hali Hubaki katika Past Simple

Vitenzi vya hali, si vya vitendo (know, want, like, need, believe, understand, belong, seem), kwa kawaida hubaki katika Past Simple, hata katika mandhari. Tazama A1-23.

When I met him, I didn't know his name.
Nilipokutana naye, sikujua jina lake.
si "wasn't knowing"
She wanted a new job, so she was looking at online ads.
Alitaka kazi mpya, kwa hiyo alikuwa akiangalia matangazo ya kazi mtandaoni.
want = hali → wanted; looking = kitendo → was looking
We were walking through the old town, and I loved every street.
Tulikuwa tukitembea katika mji wa kale, na nilipenda kila mtaa.
love = hali → loved

Makosa ya Kawaida

❌During I was at work, she called.
✅While I was at work, she called.
during + nomino; while + kishazi.
❌While the lesson, my phone rang.
✅During the lesson, my phone rang.
Nomino peke yake baada ya while si sahihi; tumia during.
❌I lived in Paris during three years.
✅I lived in Paris for three years.
Kwa urefu wa muda, tumia for.
❌When I met her, I was knowing she was special.
✅When I met her, I knew she was special.
Vitenzi vya hali hubaki katika past simple.
❌I was walk home when it started to rain.
✅I was walking home when it started to rain.
was/were + -ing form.
⚠️I walked home when it started to rain. (maana: nilikuwa tayari njiani)
✅I was walking home when it started to rain.
Sarufi ni sahihi, lakini maana yake ni kwamba mvua ilianza kwanza, kisha nikatembea kwenda nyumbani.
⚠️I was waking up, I was having a shower and I was leaving.
✅I woke up, had a shower and left.
Mfuatano wa matukio kwa kawaida hutumia past simple; continuous huyafanya yasikike kama mandhari.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Wakati mmoja → while au during? Kwa Kiswahili tunasema wakati wa harusi (nomino) na wakati tulipokuwa tukisafiri (kishazi) kwa neno lile lile. Kiingereza kina maneno mawili: during + nomino, while + kiima + kitenzi. Ukitafsiri wakati kwa neno moja kila mahali, kosa linatokea.

❌While the football match, it started to rain heavily.
✅During the football match, it started to rain heavily.
the football match ni nomino → during.
❌During we were travelling to Arusha, we met a famous singer.
✅While we were travelling to Arusha, we met a famous singer.
we were travelling ni kishazi → while.

2. Nilikuwa ninapenda, nilikuwa ninaelewa → "I was liking". Katika Kiswahili, nilikuwa + kitenzi cha -na- au -ki- ni cha kawaida hata kwa hali: Nilikuwa ninapenda hesabu, Nilikuwa ninaelewa kila kitu. Kiingereza hakitumii vitenzi vya hali (like, understand, believe, need) katika umbo la -ing: tumia Past Simple.

❌In primary school, I was liking mathematics very much.
✅In primary school, I liked mathematics very much.
❌After the second explanation, I was understanding everything.
✅After the second explanation, I understood everything.
understand = hali → understood.

3. Yeye katika hadithi. Hadithi zina watu wengi, na alikuwa akipika, aliungua hazionyeshi jinsia. Chagua he au she kwa kila mtu, na usibadilishe katikati ya hadithi.

⚠️My grandmother was cooking when he burnt her hand.
✅My grandmother was cooking when she burnt her hand.
Sarufi ni sahihi, lakini he ni mtu mwingine (mwanamume); bibi ni mwanamke → she.
⚠️My brother was repairing the roof when she fell off the ladder.
✅My brother was repairing the roof when he fell off the ladder.
Kaka ni mwanamume → he.

Usichanganye

When na while — Zote mbili zinaweza kuunganisha vishazi viwili, lakini kwa kawaida huleta vitendo tofauti. Kiswahili hutumia -po- kwa vyote viwili: angalia ni kitendo kipi kirefu.

When the alarm went off, I was dreaming.
Kengele ya saa ilipolia, nilikuwa nikiota.
when + kitendo kifupi
While I was dreaming, the alarm went off.
Nilipokuwa nikiota, kengele ya saa ililia.
while + kitendo kirefu

During na for — During husema lini jambo lilitokea (ndani ya kipindi kipi); for husema muda gani lilichukua. Kiswahili: wakati wa usiku na kwa saa nane. Maneno mengine ya muda kama by na until yako katika B1-31.

I woke up twice during the night.
Niliamka mara mbili wakati wa usiku.
lini → during
I slept for eight hours.
Nililala kwa saa nane.
muda gani → for

Neno moja la kuunganisha, michanganyiko miwili ya wakati — Wakati wa kitenzi, si neno la kuunganisha, ndio unaoonyesha mpangilio wa matukio. Zaidi kuhusu kuchanganya nyakati zilizopita kumo katika B1-04.

When we arrived, the party was starting.
Tulipofika, sherehe ilikuwa ikianza.
ilikuwa ikiendelea tulipofika
When we arrived, the party started.
Tulipofika, sherehe ilianza.
ilianza baada ya sisi kufika

Tahajia na Matamshi

  • Kishazi cha when / while kikija kwanza, tumia koma: While I was out, the parcel arrived. Kwa kawaida hakuna koma kikija pili: The parcel arrived while I was out.
  • while /waɪl/: h haitamkwi kwa wazungumzaji wengi. Mwanzo ni /w/ kama katika wewe, kisha irabu mbili zinazoteleza pamoja /aɪ/, kama ai katika hai, na mwisho /l/. Usiongeze irabu baada ya l: epuka "waili".
  • Katika mazungumzo ya haraka, was na were ni dhaifu (/wəz/, /wə/), kwa hiyo msisitizo huangukia vitenzi vikuu na nomino: I was walking home when it started to rain. Kiswahili huweka msisitizo kwenye silabi ya pili kutoka mwisho ya kila neno; Kiingereza hupa msisitizo maneno muhimu na hufanya maneno madogo kuwa dhaifu.
  • Tahajia ya Past Simple (stop → stopped, try → tried) iko katika A1-27; maumbo yasiyo ya kawaida (ring → rang, fall → fell) yako katika A1-28.

Kanuni ya Dhahabu

Kitendo kirefu cha mandhari → past continuous (mara nyingi na while). Tukio fupi linalotokea katikati → past simple (mara nyingi na when). Matukio kimoja baada ya kingine → past simple kwa yote. Na wakati: + nomino → during; + kiima + kitenzi → while.

Mazoezi

A. Muundo

Tumia vitenzi vilivyo kwenye mabano katika past simple au past continuous.

  1. I (read) when the lights (go) out.
  2. While we (drive) to the coast, the car (break) down.
  3. She (cut) her finger while she (make) a salad.
  4. Unganisha kwa when: He was taking a photo. He dropped his phone.
  5. Unganisha kwa while: I was jogging. It started to snow.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: … the bus arrived, everybody got on.
  2. Chagua jibu sahihi: … I was waiting for the bus, I met an old friend.
  3. Chagua jibu sahihi: I fell asleep … the film.
  4. Chagua jibu sahihi: We lived in Canada … two years.
  5. Chagua jibu sahihi: When I got home, my sister … dinner. She started an hour before I arrived.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. During I was sleeping, someone called.
  2. When I saw him, I was knowing he was angry.
  3. I was opening the door and I was going in.
  4. I met my wife while I was working in Rome.

D. Katika Muktadha

Kamilisha hadithi. Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi, au andika neno linalofaa.

A strange evening
Last Friday I 15 (sit) on the sofa and my cat 16 (sleep) next to me. Suddenly, someone 17 (knock) on the door. I 18 (open) it, but nobody was there. Then, 19 I was closing the door, I 20 (see) a small box on the ground. I woke up twice 21 the night because I was thinking about it!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.

  1. Andika kuhusu wakati ambapo jambo la kushangaza lilitokea. Tumia kitendo kimoja kirefu cha mandhari na tukio moja fupi.
  2. Andika mambo matatu uliyofanya leo asubuhi, kimoja baada ya kingine.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-01 Past Continuous kwa Kiswahili: I Was Working, Nilikuwa Nikifanya Kazi
    Sahihisha kosa: What you were doing at 9 pm?
  2. A1-28 Past Simple (Irregular Verbs) kwa Kiswahili: Did, Didn't na Vitenzi 40
    Andika umbo la past: fall
  3. A1-29 And, But, Or, So, Because kwa Kiswahili: Viunganishi vya Msingi
    Chagua jibu sahihi: It was raining, … we stayed at home.
Majibu

A. Muundo

  1. was reading … went
  2. were driving … broke
  3. cut … was making
  4. He was taking a photo when he dropped his phone. / He dropped his phone when he was taking a photo.
  5. While I was jogging, it started to snow. / It started to snow while I was jogging.

B. Maana

  1. When
  2. While / When
  3. during
  4. for
  5. was cooking

C. Tafuta Kosa

  1. While I was sleeping, someone called. / When I was sleeping, someone called.
  2. When I saw him, I knew he was angry.
  3. I opened the door and went in. / I opened the door and I went in.
  4. ✓ I met my wife while I was working in Rome.

D. Katika Muktadha

  1. was sitting
  2. was sleeping
  3. knocked
  4. opened
  5. while / when
  6. saw
  7. during / in

E. Zamu Yako

  1. I was waiting for the train when I saw my old school friend.
  2. I got up, had breakfast and took the bus to work.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. What were you doing at 9 pm?
  2. fell
  3. so
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play