SlowingoSarufi
A2 15 / 38

Myself, Yourself na Each Other: Reflexive Pronouns kwa Kiswahili

Myself, Yourself and Each Other

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kutumia myself, yourself, himself… wakati kiima na kitu (object) ni mtu yule yule, kusema by myself au on my own kwa maana ya "peke yangu / bila msaada", kuepuka reflexives na vitenzi visivyozihitaji, na kuchagua kati ya themselves na each other.

Wazo Kuu

Kwa kawaida kitendo hutoka kwa mtu mmoja kwenda kwa mwingine: I cut the bread. She called him. Lakini wakati mwingine kitendo kinarudi kwa mtu yule yule: I cut myself. (Nilijikata.) Anayefanya kitendo na anayekipokea ni mtu mmoja.

Fikiria kioo. Reflexive pronoun — myself, herself, themselves — ni sura ya kiima ndani ya kioo. Kitendo kinatoka kwa kiima, kinagonga kioo, na kinarudi moja kwa moja.

Sasa fikiria watu wawili, kila mmoja mbele ya kioo chake. They looked at themselves — kila mmoja aliangalia sura yake mwenyewe (walijiangalia). Ondoa vioo, na watu hao wawili wanaangaliana uso kwa uso: They looked at each other — kitendo kinavuka kutoka kwa mmoja kwenda kwa mwingine, na kurudi (waliangaliana). Watu wale wale, picha tofauti kabisa.

Habari njema kwetu wazungumzaji wa Kiswahili: tofauti hii tunaijua vizuri. -ji- (walijiangalia) ni themselves, na -ana (waliangaliana) ni each other. Tahadhari: Kiswahili hutumia -ji- na vitenzi vingi ambavyo kwa Kiingereza havichukui reflexive, kama najisikia (I feel) na najifunza (I'm learning).

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili huweka kiambishi -ji- ndani ya kitenzi (nilijikata, alijiangalia) — kiambishi kimoja kwa watu wote, bila jinsia. Kiingereza kina neno tofauti kwa kila kiima (myself, himself, herself…), na lazima lilingane na kiima: mwanamume → himself, mwanamke → herself. Kwa kitendo cha pande mbili, Kiswahili huongeza -ana mwishoni mwa kitenzi (wanapendana), na Kiingereza hutumia each other.

KiswahiliKiingerezaMaoni
Nijikata nilipokuwa napika.I cut myself while I was cooking.-ji- → myself: sawa
Alijiangalia kiooni. (Amina)She looked at herself in the mirror.-ji- haina jinsia; Kiingereza: herself
Ben na Lucy wanapendana.Ben and Lucy love each other.-ana → each other
Walijilaumu / Walilaumiana.They blamed themselves / each other.-ji- dhidi ya -ana: tofauti ile ile
Ninaishi peke yangu.I live by myself / on my own.peke yangu → by myself / on my own
Najisikia vizuri.I feel well. / I feel good.-ji- katika Kiswahili; Kiingereza: hakuna reflexive
Najifunza Kiingereza.I'm learning English.-ji- katika Kiswahili; Kiingereza: hakuna reflexive
Tulikutana chuoni.We met at university.meet: hakuna reflexive

Kumbuka pia kwamba Kiswahili, kama Kiingereza, husema kunyoa (shave) na kuvaa (dress) bila -ji- katika hali za kawaida.

Muundo

Reflexive pronouns

KiimaReflexive pronoun
I (mimi)myself
you (wewe, mtu mmoja)yourself
he (yeye, mwanamume)himself
she (yeye, mwanamke)herself
ititself
we (sisi)ourselves
you (ninyi, zaidi ya mmoja)yourselves
they (wao)themselves

Umoja: -self. Wingi: -selves. Angalia himself na themselves (kutoka him, them) — si hisself wala theirselves.

Miundo

MuundoMfano
kitenzi + reflexiveI hurt myself.
kitenzi + reflexive + nominoWe're teaching ourselves photography.
kihusishi + reflexive (mtu yule yule)He talks to himself.
by + reflexive = peke yangu / bila msaadaI live by myself.
on + my / your / his… + own = maana ile ileI live on my own.
each other / one another (kitendo cha pande mbili)They help each other.

Matumizi

1Kiima na Kitu ni Mtu Yule Yule

Tumia reflexive pronoun wakati anayefanya kitendo ndiye pia anayepatwa na kitendo. Hii hufanya kazi baada ya vitenzi na baada ya vihusishi kama to, at, with, for. (Baada ya vihusishi vya mahali, kwa kawaida tunatumia object pronoun ya kawaida: She put the bag next to her.)

I cut myself while I was cooking.
Nilijikata nilipokuwa napika.
-ji- → myself
She looked at herself in the mirror.
Alijiangalia kiooni.
she → herself (mwanamke)
Be careful! You'll burn yourself.
Kuwa mwangalifu! Utajichoma.
-ji- → yourself
The machine turns itself off after ten minutes.
Mashine hujizima yenyewe baada ya dakika kumi.
hu- = kila mara
We're teaching ourselves photography.
Tunajifundisha upigaji picha.
jifundisha = teach ourselves
He talks to himself when he's nervous.
Huongea peke yake anapokuwa na wasiwasi.
he → himself (mwanamume)

2Vitenzi vya Kawaida Pamoja na Reflexives

Baadhi ya misemo ya kila siku hutumia reflexives: enjoy yourself (kufurahi, kuwa na wakati mzuri), help yourself (chukua unachotaka, karibu), hurt yourself, introduce yourself, behave yourself.

Did you enjoy yourselves at the party?
Mlifurahi kwenye sherehe?
kwa watu zaidi ya mmoja: yourselves
Please help yourself to coffee.
Karibu, jimiminie kahawa.
help yourself = karibu, chukua mwenyewe
He fell off his bike, but he didn't hurt himself.
Alianguka kutoka kwenye baiskeli yake, lakini hakuumia.
Kiswahili: hakuumia; Kiingereza: didn't hurt himself
Let me introduce myself. I'm Ana, the new manager.
Niruhusu nijitambulishe. Mimi ni Ana, meneja mpya.
jitambulisha = introduce myself: sawa
Behave yourselves, kids!
Watoto, kuweni na adabu!
kwa watoto wengi: yourselves

3By Myself / On My Own = Peke Yangu, au Bila Msaada

By + reflexive inamaanisha "peke yangu" au "bila msaada wa mtu". On + my, your, his, her, our, their + own inamaanisha vivyo hivyo. Angalia: by myself, lakini on my own (si on myself wala by my own).

I live by myself.
Ninaishi peke yangu.
Did you paint the room by yourself?
Ulipaka rangi chumba peke yako?
bila msaada
My son can get dressed by himself now.
Mwanangu sasa anaweza kuvaa nguo mwenyewe.
She travelled around Asia by herself.
Alisafiri kuzunguka Asia peke yake.
she → herself; travelled (UK) / traveled (US)
I live on my own.
Ninaishi peke yangu.
= I live by myself
She built the website on her own.
Alitengeneza tovuti hiyo mwenyewe.
bila msaada
Can the kids walk to school on their own?
Watoto wanaweza kutembea hadi shuleni peke yao?

4Vitenzi Visivyo vya Reflexive katika Kiingereza

Vitenzi vingi kuhusu mwili na hisia havichukui reflexive katika Kiingereza: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave na dress pia kwa kawaida hutumika bila reflexive; kwa vitenzi hivi vitatu, ongeza reflexive hasa kuonyesha kwamba kitendo ni kigumu au si cha kawaida. Hapa Kiswahili kinatofautiana: kujipumzisha, kujisikia na kujifunza zina -ji-, lakini relax, feel na learn hazina.

I want to relax this weekend.
Nataka kupumzika wikendi hii.
si "relax myself"
I don't feel well.
Sijisikii vizuri.
Kiswahili: -ji-; Kiingereza: feel, bila myself
We met at university.
Tulikutana chuo kikuu.
si "met ourselves"
He washed, shaved and got dressed in ten minutes.
Alioga, akanyoa ndevu na kuvaa nguo kwa dakika kumi.
Kiswahili pia: bila -ji-
I can't concentrate with this noise.
Siwezi kukaza akili kwa sababu ya kelele hii.
concentrate, bila reflexive
After his accident, he can't dress himself.
Baada ya ajali yake, hawezi kujivalisha nguo.
reflexive: kitendo ni kigumu

5Each Other / One Another na Themselves

Each other (na one another, rasmi kidogo zaidi) inaeleza kitendo cha pande mbili: A anamfanyia B, na B anamfanyia A — kama -ana ya Kiswahili. Themselves / ourselves inamaanisha kila mtu anajifanyia mwenyewe — kama -ji-.

Ben and Lucy love each other.
Ben na Lucy wanapendana.
-ana → each other
We send each other messages every day.
Tunatumiana ujumbe kila siku.
tunatumiana → send each other
The two teams thanked one another after the match.
Timu hizo mbili zilishukuriana baada ya mechi.
one another: rasmi kidogo zaidi
They introduced themselves to the group.
Walijitambulisha kwa kikundi.
kila mmoja alitaja jina lake: -ji- → themselves
Do you and your sister see each other often?
Wewe na dada yako mnaonana mara kwa mara?
mnaonana → see each other

Makosa ya Kawaida

❌They enjoyed theirselves.
✅They enjoyed themselves.
themselves, si theirselves.
❌He hurt him. (= his own body)
✅He hurt himself.
Mtu yule yule → reflexive.
❌He did it by his own.
✅He did it by himself. au He did it on his own.
by + reflexive, au on + my/his… + own.
❌I live on myself.
✅I live on my own. au I live by myself.
on + my/your… + own; by + reflexive.
❌I feel myself tired.
✅I feel tired.
feel + kivumishi, bila reflexive.
❌Enjoy yourself, everybody!
✅Enjoy yourselves, everybody!
you (zaidi ya mmoja) → yourselves.
⚠️I relaxed myself on the beach.
✅I relaxed on the beach.
Si ya kawaida kabisa; katika Kiingereza, relax kwa kawaida haina kitu (object).
⚠️We met ourselves in 2018.
✅We met in 2018.
Hii ingemaanisha kila mmoja alikutana na nafsi yake. Meet haihitaji reflexive.
⚠️Sam and I help ourselves with homework.
✅Sam and I help each other with homework.
Sarufi sahihi, lakini inamaanisha kila mmoja anajisaidia mwenyewe tu. Kwa kitendo cha pande mbili, tumia each other.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Najisikia, nitajipumzisha → "feel myself", "rest myself". Vitenzi vya hisia na mapumziko vina -ji- katika Kiswahili, kwa hiyo wengi huongeza reflexive kwa Kiingereza. Lakini feel, rest na relax kwa kawaida hazichukui reflexive.

❌How is your mother feeling herself now?
✅How is your mother feeling now?
anajisikiaje → How is she feeling? bila herself.
⚠️I'm tired. I'll rest myself for an hour.
✅I'm tired. I'll rest for an hour.
rest myself ni ya zamani sana; kwa kawaida: rest au have a rest.

2. Najifunza → "I learn myself". Kujifunza = to learn, lakini kwa sababu ya -ji-, wengi husema learn myself. Kwa Kiingereza, learn haichukui reflexive. Ukitaka kusema "bila mwalimu", tumia teach myself.

❌I am learning myself French.
✅I'm learning French. au I'm teaching myself French.
kujifunza → learn; bila mwalimu → teach myself.
❌My brother learned himself to drive.
✅My brother learned to drive. au My brother taught himself to drive.
learn + to drive, bila himself.

3. -ji- haina jinsia → "himself" kwa mwanamke. Alijiumiza inaweza kumaanisha mwanamume au mwanamke. Kwa Kiingereza, reflexive lazima ilingane na kiima: mwanamume → himself, mwanamke → herself. Hili ni mtego ule ule wa yeye → he / she.

❌Neema hurt himself at football practice.
✅Neema hurt herself at football practice.
Neema ni mwanamke → herself.
❌My aunt bought himself a new phone.
✅My aunt bought herself a new phone.
aunt = mwanamke → herself.

Usichanganye

themselves na each other — Picha ni tofauti: kioo (kila mtu kwake mwenyewe, -ji-) dhidi ya watu wawili wanaotazamana (kila mtu kwa mwingine, -ana).

They blamed themselves.
Walijilaumu.
kila mmoja alijilaumu mwenyewe
They blamed each other.
Walilaumiana.
A alimlaumu B, na B alimlaumu A

him na himself — Uchaguzi wa pronoun unabadilisha kitendo kinakwenda kwa nani. Kiswahili kinafanya hivyo hivyo: -mw- dhidi ya -ji-.

Tom saw him in the photo.
Tom alimwona kwenye picha.
mwanamume mwingine
Tom saw himself in the photo.
Tom alijiona kwenye picha.
Tom mwenyewe

reflexive (kama kitu) na myself kwa msisitizo — Katika somo hili, reflexive ni kitu (object) cha kitenzi. Myself inaweza pia kuongeza msisitizo, kama mwenyewe (I made this cake myself — nilipika keki hii mwenyewe). Matumizi hayo yanafundishwa katika C1-06.

Tahajia na Matamshi

  • Msisitizo uko kwenye -self / -selves: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES. Kiswahili husisitiza silabi ya pili kutoka mwisho, ambayo kwa myself ni my; hapa weka nguvu kwenye silabi ya mwisho.
  • -self /self/ ni silabi moja: usiongeze irabu mwishoni ("selfu"). -selves /selvz/ huishia na /vz/, sauti mbili zilizoshikana bila irabu.
  • -self → -selves katika wingi, kama shelf → shelves na wolf → wolves A1-05.
  • yourself (mtu mmoja) na yourselves (zaidi ya mmoja): sikiliza /selvz/, "selvz", mwishoni.
  • themselves na other zina /ð/, sauti ile ile ya dh katika dhahabu. Usiibadilishe kuwa d au z.
  • each other hutamkwa karibu kama neno moja: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US), "ee-CHUH-thuh". ch ni sauti ile ile ya ch katika chai.

Kanuni ya Dhahabu

Kitendo kinarudi kwa mtu yule yule (-ji-) → -self / -selves, inayolingana na kiima (himself / herself). Peke yako au bila msaada (peke yangu) → by myself au on my own. Kitendo cha pande mbili (-ana) → each other. Vitenzi kama relax, feel, meet, learn na concentrate kwa kawaida havichukui reflexive — hata kama Kiswahili kina -ji-.

Mazoezi

A. Muundo

Kamilisha sentensi kwa reflexive pronoun sahihi.

  1. Be careful with that knife — don't cut . (you, one person)
  2. She looked at in the mirror.
  3. We really enjoyed on holiday.
  4. My grandfather lives by .
  5. The heating switches on at 6 am.
  6. Andika wingi wake: yourself

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: Anna and Leo text … every night.
  2. Chagua jibu sahihi: I need to … after work.
  3. Chagua jibu sahihi: Children, please help … to cake.
  4. Andika upya kwa each other: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
  5. Chagua jibu sahihi: I don't like walking home … at night.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. They built the house by theirselves.
  2. I looked at me in the mirror.
  3. I feel myself very happy today.
  4. He taught himself the guitar.

D. Katika Muktadha

Tumia neno linaloishia na -self / -selves, au each other, katika kila nafasi.

First day at a new school
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu wewe na watu unaowajua.

  1. Andika kuhusu jambo ulilofanya peke yako, bila msaada.
  2. Andika kuhusu watu wawili unaowajua wanaofanyiana mambo.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-09 Me, Him, Her, Us, Them kwa Kiswahili: Object Pronouns (Viwakilishi vya Yambwa)
    Can you help ? (I)
  2. A2-13 Mine, Yours, Whose: Possessive Pronouns kwa Kiswahili
    This isn't my bag. is red.
  3. A2-12 Another, Other, The Other, Others: -ingine kwa Kiingereza
    Some students walked home. took the bus.
Majibu

A. Muundo

  1. yourself
  2. herself
  3. ourselves
  4. himself
  5. itself
  6. yourselves

B. Maana

  1. each other
  2. relax
  3. yourselves
  4. Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
  5. on my own

C. Tafuta Kosa

  1. They built the house by themselves.
  2. I looked at myself in the mirror.
  3. I feel very happy today.
  4. ✓ He taught himself the guitar.

D. Katika Muktadha

  1. ourselves
  2. each other / one another
  3. myself
  4. yourself
  5. myself

E. Zamu Yako

  1. Last year I painted my bedroom by myself.
  2. My sister and I help each other with homework.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. me
  2. Mine
  3. Others / The others / Other students / The other students
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play