Myself, Yourself na Each Other: Reflexive Pronouns kwa Kiswahili
Myself, Yourself and Each Other
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kutumia myself, yourself, himself… wakati kiima na kitu (object) ni mtu yule yule, kusema by myself au on my own kwa maana ya "peke yangu / bila msaada", kuepuka reflexives na vitenzi visivyozihitaji, na kuchagua kati ya themselves na each other.
Wazo Kuu
Kwa kawaida kitendo hutoka kwa mtu mmoja kwenda kwa mwingine: I cut the bread. She called him. Lakini wakati mwingine kitendo kinarudi kwa mtu yule yule: I cut myself. (Nilijikata.) Anayefanya kitendo na anayekipokea ni mtu mmoja.
Fikiria kioo. Reflexive pronoun — myself, herself, themselves — ni sura ya kiima ndani ya kioo. Kitendo kinatoka kwa kiima, kinagonga kioo, na kinarudi moja kwa moja.
Sasa fikiria watu wawili, kila mmoja mbele ya kioo chake. They looked at themselves — kila mmoja aliangalia sura yake mwenyewe (walijiangalia). Ondoa vioo, na watu hao wawili wanaangaliana uso kwa uso: They looked at each other — kitendo kinavuka kutoka kwa mmoja kwenda kwa mwingine, na kurudi (waliangaliana). Watu wale wale, picha tofauti kabisa.
Habari njema kwetu wazungumzaji wa Kiswahili: tofauti hii tunaijua vizuri. -ji- (walijiangalia) ni themselves, na -ana (waliangaliana) ni each other. Tahadhari: Kiswahili hutumia -ji- na vitenzi vingi ambavyo kwa Kiingereza havichukui reflexive, kama najisikia (I feel) na najifunza (I'm learning).
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili huweka kiambishi -ji- ndani ya kitenzi (nilijikata, alijiangalia) — kiambishi kimoja kwa watu wote, bila jinsia. Kiingereza kina neno tofauti kwa kila kiima (myself, himself, herself…), na lazima lilingane na kiima: mwanamume → himself, mwanamke → herself. Kwa kitendo cha pande mbili, Kiswahili huongeza -ana mwishoni mwa kitenzi (wanapendana), na Kiingereza hutumia each other.
| Kiswahili | Kiingereza | Maoni |
|---|---|---|
| Nijikata nilipokuwa napika. | I cut myself while I was cooking. | -ji- → myself: sawa |
| Alijiangalia kiooni. (Amina) | She looked at herself in the mirror. | -ji- haina jinsia; Kiingereza: herself |
| Ben na Lucy wanapendana. | Ben and Lucy love each other. | -ana → each other |
| Walijilaumu / Walilaumiana. | They blamed themselves / each other. | -ji- dhidi ya -ana: tofauti ile ile |
| Ninaishi peke yangu. | I live by myself / on my own. | peke yangu → by myself / on my own |
| Najisikia vizuri. | I feel well. / I feel good. | -ji- katika Kiswahili; Kiingereza: hakuna reflexive |
| Najifunza Kiingereza. | I'm learning English. | -ji- katika Kiswahili; Kiingereza: hakuna reflexive |
| Tulikutana chuoni. | We met at university. | meet: hakuna reflexive |
Kumbuka pia kwamba Kiswahili, kama Kiingereza, husema kunyoa (shave) na kuvaa (dress) bila -ji- katika hali za kawaida.
Muundo
Reflexive pronouns
| Kiima | Reflexive pronoun |
|---|---|
| I (mimi) | myself |
| you (wewe, mtu mmoja) | yourself |
| he (yeye, mwanamume) | himself |
| she (yeye, mwanamke) | herself |
| it | itself |
| we (sisi) | ourselves |
| you (ninyi, zaidi ya mmoja) | yourselves |
| they (wao) | themselves |
Umoja: -self. Wingi: -selves. Angalia himself na themselves (kutoka him, them) — si hisself wala theirselves.
Miundo
| Muundo | Mfano |
|---|---|
| kitenzi + reflexive | I hurt myself. |
| kitenzi + reflexive + nomino | We're teaching ourselves photography. |
| kihusishi + reflexive (mtu yule yule) | He talks to himself. |
| by + reflexive = peke yangu / bila msaada | I live by myself. |
| on + my / your / his… + own = maana ile ile | I live on my own. |
| each other / one another (kitendo cha pande mbili) | They help each other. |
Matumizi
1Kiima na Kitu ni Mtu Yule Yule
Tumia reflexive pronoun wakati anayefanya kitendo ndiye pia anayepatwa na kitendo. Hii hufanya kazi baada ya vitenzi na baada ya vihusishi kama to, at, with, for. (Baada ya vihusishi vya mahali, kwa kawaida tunatumia object pronoun ya kawaida: She put the bag next to her.)
2Vitenzi vya Kawaida Pamoja na Reflexives
Baadhi ya misemo ya kila siku hutumia reflexives: enjoy yourself (kufurahi, kuwa na wakati mzuri), help yourself (chukua unachotaka, karibu), hurt yourself, introduce yourself, behave yourself.
3By Myself / On My Own = Peke Yangu, au Bila Msaada
By + reflexive inamaanisha "peke yangu" au "bila msaada wa mtu". On + my, your, his, her, our, their + own inamaanisha vivyo hivyo. Angalia: by myself, lakini on my own (si on myself wala by my own).
4Vitenzi Visivyo vya Reflexive katika Kiingereza
Vitenzi vingi kuhusu mwili na hisia havichukui reflexive katika Kiingereza: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave na dress pia kwa kawaida hutumika bila reflexive; kwa vitenzi hivi vitatu, ongeza reflexive hasa kuonyesha kwamba kitendo ni kigumu au si cha kawaida. Hapa Kiswahili kinatofautiana: kujipumzisha, kujisikia na kujifunza zina -ji-, lakini relax, feel na learn hazina.
5Each Other / One Another na Themselves
Each other (na one another, rasmi kidogo zaidi) inaeleza kitendo cha pande mbili: A anamfanyia B, na B anamfanyia A — kama -ana ya Kiswahili. Themselves / ourselves inamaanisha kila mtu anajifanyia mwenyewe — kama -ji-.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Najisikia, nitajipumzisha → "feel myself", "rest myself". Vitenzi vya hisia na mapumziko vina -ji- katika Kiswahili, kwa hiyo wengi huongeza reflexive kwa Kiingereza. Lakini feel, rest na relax kwa kawaida hazichukui reflexive.
2. Najifunza → "I learn myself". Kujifunza = to learn, lakini kwa sababu ya -ji-, wengi husema learn myself. Kwa Kiingereza, learn haichukui reflexive. Ukitaka kusema "bila mwalimu", tumia teach myself.
3. -ji- haina jinsia → "himself" kwa mwanamke. Alijiumiza inaweza kumaanisha mwanamume au mwanamke. Kwa Kiingereza, reflexive lazima ilingane na kiima: mwanamume → himself, mwanamke → herself. Hili ni mtego ule ule wa yeye → he / she.
Usichanganye
themselves na each other — Picha ni tofauti: kioo (kila mtu kwake mwenyewe, -ji-) dhidi ya watu wawili wanaotazamana (kila mtu kwa mwingine, -ana).
him na himself — Uchaguzi wa pronoun unabadilisha kitendo kinakwenda kwa nani. Kiswahili kinafanya hivyo hivyo: -mw- dhidi ya -ji-.
reflexive (kama kitu) na myself kwa msisitizo — Katika somo hili, reflexive ni kitu (object) cha kitenzi. Myself inaweza pia kuongeza msisitizo, kama mwenyewe (I made this cake myself — nilipika keki hii mwenyewe). Matumizi hayo yanafundishwa katika C1-06.
Tahajia na Matamshi
- Msisitizo uko kwenye -self / -selves: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES. Kiswahili husisitiza silabi ya pili kutoka mwisho, ambayo kwa myself ni my; hapa weka nguvu kwenye silabi ya mwisho.
- -self /self/ ni silabi moja: usiongeze irabu mwishoni ("selfu"). -selves /selvz/ huishia na /vz/, sauti mbili zilizoshikana bila irabu.
- -self → -selves katika wingi, kama shelf → shelves na wolf → wolves A1-05.
- yourself (mtu mmoja) na yourselves (zaidi ya mmoja): sikiliza /selvz/, "selvz", mwishoni.
- themselves na other zina /ð/, sauti ile ile ya dh katika dhahabu. Usiibadilishe kuwa d au z.
- each other hutamkwa karibu kama neno moja: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US), "ee-CHUH-thuh". ch ni sauti ile ile ya ch katika chai.
Kanuni ya Dhahabu
Kitendo kinarudi kwa mtu yule yule (-ji-) → -self / -selves, inayolingana na kiima (himself / herself). Peke yako au bila msaada (peke yangu) → by myself au on my own. Kitendo cha pande mbili (-ana) → each other. Vitenzi kama relax, feel, meet, learn na concentrate kwa kawaida havichukui reflexive — hata kama Kiswahili kina -ji-.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha sentensi kwa reflexive pronoun sahihi.
-
Be careful with that knife — don't cut . (you, one person)
-
She looked at in the mirror.
-
We really enjoyed on holiday.holiday (UK), vacation (US)
-
My grandfather lives by .
-
The heating switches on at 6 am.
-
Andika wingi wake: yourself
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: Anna and Leo text … every night.
-
Chagua jibu sahihi: I need to … after work.
-
Chagua jibu sahihi: Children, please help … to cake.
-
Andika upya kwa each other: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
-
Chagua jibu sahihi: I don't like walking home … at night.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
They built the house by theirselves.
-
I looked at me in the mirror.
-
I feel myself very happy today.
-
He taught himself the guitar.
D. Katika Muktadha
Tumia neno linaloishia na -self / -selves, au each other, katika kila nafasi.
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu wewe na watu unaowajua.
-
Andika kuhusu jambo ulilofanya peke yako, bila msaada.
-
Andika kuhusu watu wawili unaowajua wanaofanyiana mambo.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-09 Me, Him, Her, Us, Them kwa Kiswahili: Object Pronouns (Viwakilishi vya Yambwa) Can you help ? (I)
-
A2-13 Mine, Yours, Whose: Possessive Pronouns kwa Kiswahili This isn't my bag. is red.
-
A2-12 Another, Other, The Other, Others: -ingine kwa Kiingereza Some students walked home. took the bus.
Majibu
A. Muundo
- yourself
- herself
- ourselves
- himself
- itself
- yourselves
B. Maana
- each other
- relax
- yourselves
- Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
- on my own
C. Tafuta Kosa
- They built the house by themselves.
- I looked at myself in the mirror.
- I feel very happy today.
- ✓ He taught himself the guitar.
D. Katika Muktadha
- ourselves
- each other / one another
- myself
- yourself
- myself
E. Zamu Yako
- Last year I painted my bedroom by myself.
- My sister and I help each other with homework.
F. Marudio Mchanganyiko
- me
- Mine
- Others / The others / Other students / The other students
