Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little: Kiasi kwa Kiingereza
Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuzungumzia kiasi kikubwa na kidogo kwa much, many, a lot of, lots of, a few na a little, kusema kuna zaidi ya unavyotaka (too much / too many) au chini ya unavyohitaji (not enough), na kusema hakuna kitu kabisa kwa no, none na not any.
Wazo Kuu
Fikiria meza ya mchuuzi sokoni. Upande mmoja kuna machungwa, maembe na mayai: unayahesabu moja moja. Upande mwingine kuna magunia ya mchele, unga na kahawa: huyahesabu, unayapima kwa kikombe au kopo. Hii ndiyo tofauti ya nomino zinazohesabika na nomino zisizohesabika (countable na uncountable) unayoijua kutoka A1-24.
Kila neno la kiasi katika somo hili linauliza swali lile lile la kwanza: je, unaweza kukihesabu? Maneno mengine hufanya kazi upande wa kuhesabu tu (many, a few, too many). Mengine hufanya kazi upande wa kupima tu (much, a little, too much). Na mengine hufanya kazi pande zote mbili (a lot of, lots of, enough, no).
Kisha kuna swali la pili, dogo zaidi: je, sentensi ni chanya, hasi au swali? Much na many hupendelea sentensi hasi na maswali. Katika sentensi chanya, a lot of ndilo chaguo la kila siku.
Kwetu sisi wazungumzaji wa Kiswahili, changamoto ni hii: Kiswahili kina neno moja, -ingi, kwa much, many na a lot of (watu wengi, pesa nyingi, muda mwingi). Kiingereza kinakulazimisha kuchagua kulingana na nomino.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili hakitenganishi much na many: -ingi hubadilika kulingana na ngeli ya nomino, si kulingana na kama inahesabika. Kwa kiasi kidogo, Kiswahili kina -chache kwa vitu vinavyohesabika (watu wachache) na kidogo kwa kiasi (chumvi kidogo) — karibu sawa na a few na a little — lakini katika mazungumzo kidogo hutumika pia na vitu vinavyohesabika (dakika kidogo). Kwa sifuri, Kiswahili kina hakuna au kitenzi hasi, na hasi moja tu, sawa na Kiingereza.
| Kiswahili | Kiingereza | Maoni |
|---|---|---|
| watu wengi / pesa nyingi | many people / a lot of money | -ingi moja; Kiingereza: many au much / a lot of |
| Sina muda mwingi leo. | I don't have much time today. | hasi + uncountable → much |
| Tuna kazi nyingi za nyumbani. | We have a lot of homework. | chanya → a lot of |
| Nahitaji dakika chache. | I need a few minutes. | -chache → a few |
| Ongeza chumvi kidogo. | Add a little salt. | kidogo → a little |
| Kuna magari mengi mno. | There are too many cars. | mno / kupita kiasi → too many / too much |
| Hatuna sahani za kutosha. | We don't have enough plates. | za kutosha → enough, kabla ya nomino |
| Hakuna mkate uliobaki. | There's no bread left. | hasi moja tu, kama Kiingereza |
| Kuna watu wengi. | There are many people. | kuna haibadiliki; Kiingereza: is au are |
Pia, nomino kama habari (information), ushauri (advice), samani (furniture) na mizigo (luggage) zinaweza kuwa na maana ya wingi katika Kiswahili. Kwa Kiingereza, information, advice, furniture na luggage hazihesabiki: hazichukui -s, na huenda na much, a little na is.
Muundo
Maneno ya kiasi na nomino
| Neno la kiasi | Zinazohesabika (wingi) | Zisizohesabika |
|---|---|---|
| many | many friends | — |
| much | — | much time |
| a lot of / lots of | a lot of friends | a lot of time |
| a few | a few eggs | — |
| a little | — | a little milk |
| too many | too many cars | — |
| too much | — | too much sugar |
| (not) enough | (not) enough chairs | (not) enough money |
| no | no tickets | no water |
Maswali
| Zinazohesabika | Zisizohesabika |
|---|---|
| How many people…? (Watu wangapi…?) | How much time…? (Muda kiasi gani…?) |
Sifuri: no, not any, none
| Umbo | Muundo | Mfano |
|---|---|---|
| no | no + nomino, pamoja na kitenzi chanya | There's no milk. |
| not any | kitenzi hasi + any + nomino | There isn't any milk. |
| none | husimama peke yake, bila nomino baada yake | "Is there any milk?" "No, there's none." |
| none of | none of + the / my / these… + nomino | None of my friends came. |
No, many, much, a few na mengine ni determiners: huja kabla ya nomino.
Matumizi
1Much na Many: Hasa katika Sentensi Hasi na Maswali
Many huenda na nomino za wingi zinazohesabika, much na nomino zisizohesabika. Ni za kawaida zaidi katika sentensi hasi na maswali. Katika sentensi chanya, much peke yake inasikika rasmi au si ya kawaida, kwa hiyo tunasema a lot of. (Too much, so much na very much ni sawa kila mahali.)
2A Lot Of na Lots Of: Chaguo la Kila Siku katika Sentensi Chanya
A lot of na lots of huenda na nomino zinazohesabika na zisizohesabika. Ni za kawaida zaidi katika sentensi chanya, lakini ni sahihi pia katika sentensi hasi na maswali. Lots of si rasmi kidogo zaidi. Bila nomino baada yake, sema a lot (bila of).
3A Few na A Little: Kiasi Kidogo, Lakini Kipo
A few huenda na nomino za wingi zinazohesabika, a little na nomino zisizohesabika. Zote mbili zinamaanisha "idadi au kiasi kidogo, lakini kipo" — wazo chanya. Bila a (few, little), maana inakuwa "haitoshi"; tazama B2-19.
4Too Much, Too Many, Not Enough
Too much na too many + nomino zinamaanisha "zaidi ya inavyofaa". Not enough + nomino inamaanisha "chini ya tunavyohitaji". Too na enough pamoja na vivumishi viko katika A2-08.
5No, None na Not Any: Sifuri
No huja moja kwa moja kabla ya nomino, na kitenzi kinabaki chanya. Not any hutumia kitenzi hasi. None huchukua nafasi ya nomino. Usitumie no au none pamoja na kitenzi hasi.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Kuna → "There is" kwa kila kitu. Kuna haibadiliki: kuna mtu mmoja, kuna watu wengi. Kwa hiyo ni rahisi kusema There is hata kabla ya nomino ya wingi. Kwa Kiingereza, There are + wingi.
2. Kazi nyingi, habari nyingi → "many works, informations". Katika Kiswahili, -ingi huenda na kila nomino. Kwa hiyo tunasema many na kuongeza -s hata kwa nomino zisizohesabika. Work (kazi) kwa maana ya kazi za kufanya, information, advice, furniture, luggage na equipment hazihesabiki.
3. Dakika kidogo → "a little minutes". Katika mazungumzo, kidogo hutumika na kila kitu: Subiri dakika kidogo, Nipe maembe kidogo. Kwa Kiingereza, a little ni kwa vitu visivyohesabika tu. Kwa vitu vinavyohesabika, tumia a few.
4. Sana → "too much". Tunapopenda kitu sana, wengi husema too much: I love this song too much. Kwa Kiingereza, too much inamaanisha "kupita kiasi, zaidi ya inavyofaa", kwa hiyo inasikika kama tatizo. Matumizi haya ni ya kawaida katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini si ya kawaida kimataifa. Kwa hisia nzuri, tumia very much au a lot.
Usichanganye
much / many na a lot of — Yote matatu ni sahihi katika maswali na sentensi hasi. Katika sentensi chanya, a lot of ndilo chaguo la asili la kila siku. Kiswahili kina -ingi kwa yote.
no na none — No inahitaji nomino baada yake. None husimama peke yake au huja kabla ya of. Kiswahili kina hakuna au sina kwa yote mawili.
too much / too many + nomino na too + kivumishi — Kabla ya nomino, tumia too much au too many. Kabla ya kivumishi, tumia too peke yake. Tazama A2-08.
Tahajia na Matamshi
- a lot of hutamkwa kama kipande kimoja: /ə ˈlɒt əv/ (UK), /ə ˈlɑːt̬ əv/ (US), "a-LOT-uv". Msisitizo uko kwenye lot. Katika mazungumzo ya haraka yasiyo rasmi, of inaweza kuwa /ə/ tu — "a lotta". Usitamke kila irabu kikamilifu kama "a loti ofu".
- lots of /ˈlɒts əv/ (UK), /ˈlɑːts əv/ (US): of ni dhaifu, na ts ni sauti moja iliyoshikana, bila irabu katikati.
- a few /ə ˈfjuː/ na a little /ə ˈlɪtl/: a ni dhaifu, /ə/ — lakini usiiache, kwa sababu inabadilisha maana. Katika little, tl ya mwisho haina irabu: ulimi unabaki juu, hewa inatoka pembeni.
- few /fjuː/ ina irabu ndefu; little ina /ɪ/ fupi, fupi kuliko i ya Kiswahili.
- none /nʌn/ ina vina sawa na one na sun. Haisikiki kama no, na usiitamke kwa o ya Kiswahili.
- much /mʌtʃ/ na many /ˈmeni/: many hutamkwa kwa e, si kwa a. Katika maswali, much na many mara nyingi husisitizwa: How much is it? How many are there?
Kanuni ya Dhahabu
Kwanza jiulize: je, naweza kukihesabu? Kinahesabika → many, a few, too many. Hakihesabiki → much, a little, too much. Vyote viwili → a lot of, lots of, enough, no. Katika sentensi chanya, pendelea a lot of kuliko much / many. Kwa sifuri, tumia no + nomino na kitenzi chanya, au not any; none husimama peke yake. Na kumbuka: -ingi moja ya Kiswahili ni maneno kadhaa ya Kiingereza.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha sentensi kwa neno au maneno sahihi ya kiasi.
-
How brothers and sisters do you have?
-
How sugar do you take in your coffee?
-
I've got apples. Do you want one? (a small number)
-
Can I have milk in my tea, please? (a small amount)
-
There are people here — I can't move! (more than is good)
-
I'm not hungry. I ate chocolate. (more than is good)
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: She drinks … coffee.
-
Chagua jibu sahihi: "How many emails did you get?" "…."
-
Chagua jibu sahihi: There were … taxis at the station.
-
Chagua jibu sahihi: I have … time before the meeting.
-
Andika upya kwa no: There aren't any buses after midnight.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
How much chairs do we need?
-
We don't have enough of time.
-
There aren't no tickets left.
-
I don't have much money this month.
D. Katika Muktadha
Tumia maneno haya: a few, any, enough, many, no, too much
Kim: How 16 people are coming?
Raj: About twelve. Do we have 17 plates for everyone?
Kim: No, we only have six. And there's 18 bread — the bag is empty.
Raj: OK, I'll buy some. Do we need 19 juice?
Kim: Just 20 bottles. Last time we bought 21 juice (more than we needed), and we took half of it home!
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu nyumba yako na mji wako.
-
Andika kuhusu jiko lako: kitu kimoja ulicho nacho kwa wingi, na kitu kimoja ambacho huna kingi.
-
Andika kuhusu mji wako: kuna nini kingi kupita kiasi, na nini hakitoshi?
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-24 Countable na Uncountable Nouns, Some na Any kwa Kiswahili Chagua jibu sahihi: Would you like … cake?
-
A2-08 As… As, Too na Enough kwa Kiswahili: Sawa na, Mno na -a Kutosha Chagua jibu sahihi: This coffee is … hot.
-
A2-07 Superlatives kwa Kiswahili: The Biggest, The Most — Kuliko Wote It's (busy) day of the year for the shop.
Majibu
A. Muundo
- many
- much
- a few
- a little / a bit of
- too many
- too much
B. Maana
- a lot of
- None
- no
- a little
- There are no buses after midnight.
C. Tafuta Kosa
- How many chairs do we need?
- We don't have enough time.
- There are no tickets left. / There aren't any tickets left.
- ✓ I don't have much money this month.
D. Katika Muktadha
- many
- enough
- no
- any
- a few
- too much
E. Zamu Yako
- I have a lot of tea. I don't have much coffee, and I don't have many clean cups!
- There are too many cars in my town, and there aren't enough parks.
F. Marudio Mchanganyiko
- some
- too
- the busiest
