Present Perfect, for және since қазақша: «… бері» ағылшынша қалай айтылады?
Present Perfect with For and Since
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз бір жағдайдың осы уақытқа дейін қанша уақыт жалғасқанын айта аласыз (I've lived here for six years, I've known her since 2015), How long…? деп сұрай аласыз және for пен since арасынан дұрысын таңдай аласыз.
Негізгі идея
Шамды елестетіңіз. Сіз оны өткенде жақтыңыз, ал ол әлі жанып тұр. Бұл өткенде басталып, бүгін де жалғасып жатқан жағдай: сіз осында тұрасыз, Сараны танисыз, осы телефоныңыз бар.
Ол туралы айту үшін ағылшын тілі Present Perfect (осы шақтың аяқталған түрі) қолданады, өйткені бұл жағдай өткен мен қазіргіні байланыстырады: I've lived here for six years. Present Simple (I live here) тек қазіргіні сипаттайды, өткен бөлігін көтере алмайды.
Шамды екі жолмен сипаттауға болады. For оның қанша уақыт жанғанын өлшейді: for six years, for ten minutes. Since оны жаққан сәтті көрсетеді: since 2020, since Monday, яғни қашан басталғанын.
Ал шам сөніп қалса, яғни жағдай бітсе, Past Simple (жай өткен шақ) қолданыңыз: I lived in Rome for three years (қазір онда тұрмаймын).
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Бұл тақырыптағы ең үлкен тұзақ қазақшадағы «… бері». Қазақша «Алты жылдан бері осында тұрамын» деп осы шақпен айтамыз. Сөзбе-сөз аударсаңыз, I live here since six years шығады, ал бұл сөйлемде екі қате бар. Біріншіден, ағылшыншада өткенде басталып, қазір де жалғасып жатқан жағдай үшін Present Perfect керек: I've lived here. Екіншіден, қазақша «-дан бері» уақыттың ұзақтығымен де («алты жылдан бері»), басталған сәтпен де («2015 жылдан бері») айтыла береді, ал ағылшыншада бұл екі сөз: ұзақтық үшін for, басталған сәт үшін since. Сұрақ та солай: «Қанша уақыттан бері осында тұрасыз?» → How long have you lived here? Ал жағдай біткен болса, қазақшада да, ағылшыншада да өткен шақ: «Римде үш жыл тұрдым» = I lived in Rome for three years.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Бұл қалада алты жылдан бері тұрамын. | ұзақтық, әлі жалғасып жатыр | I've lived in this city for six years. |
| Сараны 2015 жылдан бері білемін. | басталған сәт | I've known Sara since 2015. |
| Қанша уақыттан бері осында тұрасыз? | ұзақтық туралы сұрақ | How long have you lived here? |
| Томды көптен бері көрген жоқпын. | осы уақытқа дейін болмады | I haven't seen Tom for ages. |
| Римде үш жыл тұрдым. | біткен кезең | I lived in Rome for three years. |
Құрылым
For және since
| Одан кейін не келеді | Мысалдар | |
|---|---|---|
| for | уақыт аралығы (қанша уақыт) | for ten minutes, for two days, for six years, for a long time, for ages |
| since | басталған сәт (қашан басталды) | since nine o'clock, since Monday, since May, since 2020, since last summer, since Christmas |
Сөйлем үлгісі
| Бастауыш | have / has (+ not) | үшінші форма | for / since |
|---|---|---|---|
| I | have ('ve) | lived here | for six years. |
| She | has ('s) | worked here | since 2019. |
| We | haven't | seen him | for months. |
How long…? сұрақтары
| Сұрақ | Жауаптар |
|---|---|
| How long have you lived here? | For six years. / Since 2019. |
| How long has she known Tom? | For a long time. / Since university. |
| How long have they been married? | For ten years. |
Ескерту: since сөзінен кейін Past Simple-дегі қысқа бағыныңқы сөйлем де келе алады: since I was a child, since we moved here. Толығырақ B1-02 сабағында.
Қолданылуы
1For + уақыт аралығы
Жағдайдың осы уақытқа дейін қанша уақыт жалғасқанын айту үшін for қолданыңыз.
2Since + басталған сәт
Since сөзін уақытпен, күнмен, күн-аймен, аймен, жылмен немесе оқиғамен қолданыңыз: жағдай басталған сәтпен.
3How long…?
Жағдайдың ұзақтығын How long + have/has + бастауыш + үшінші форма? арқылы сұраңыз. For немесе since арқылы, не толық сөйлеммен жауап беріңіз.
4Болымсыз сөйлем: белгілі бір уақыт бойы байланыс та, өзгеріс те жоқ
For немесе since бар болымсыз Present Perfect бір нәрсенің осы уақытқа дейін бүкіл кезең бойы болмағанын айтады.
5Past Simple-мен for: біткен кезең
Жағдай біткен болса, for сөзімен Past Simple қолданыңыз. Мұнда since әдетте қолданылмайды, өйткені бұл сабақта since басталған сәтті қазіргімен байланыстырады.
Live, work, study және wait сияқты қимыл етістіктерімен ағылшын тілінде Present Perfect Continuous те бар: I've been waiting for an hour. Ол B1-01 сабағында үйретіледі және B1-02 сабағында осы түрмен салыстырылады. Be, have (= иелену), know және like етістіктерімен осы сабақтағы түрді қолданыңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «… бері» + осы шақ → Present Simple. Қазақшада «2021 жылдан бері осы банкте жұмыс істейді», «Ата-анам отыз жылдан бері бірге» деп осы шақпен айтамыз. Ағылшыншада өткенде басталып, қазір де жалғасып жатқан жағдай үшін have/has + үшінші форма керек.
2. «… жылдан бері» → since + ұзақтық. Қазақша «-дан бері» ұзақтықпен де, басталған сәтпен де келеді: «төрт жылдан бері», «2020 жылдан бері». Ағылшыншада ұзақтықпен (four years, two months, a long time) for, басталған сәтпен (2020, Monday, last summer) since қолданылады.
3. «Қашаннан бері …-сыз?» → Since when do you…? Қазақша сұрақ та осы шақта тұрады: «Мұнда қашаннан бері жұмыс істейсіз?». Ағылшыншада ұзақтық туралы сұрақ How long + have/has арқылы қойылады.
4. «Бірнеше айдан бері қоңырау шалмады» → didn't call. Қазақша «Ағам маған бірнеше айдан бері қоңырау шалмады» деп -ды арқылы айтамыз. Ағылшыншада бүкіл кезең осы уақытқа дейін созылып тұр, сондықтан Present Perfect керек.
Шатастырмаңыз
for және since — For ұзақтығын береді. Since басталған сәтін береді.
I'm here for a week және I've been here for a week — For сөзімен келген Present Simple жоспарланған бүкіл кезең туралы айтады. Present Perfect осы уақытқа дейінгі уақытты санайды.
ago және for — Ago өткен шақпен (әдетте Past Simple) келеді, Present Perfect-пен ешқашан келмейді және бір нәрсенің қашан болғанын айтады. For қанша уақыт екенін айтады. A1-26 қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- Уақыт тіркесінің алдында for әдетте әлсіз айтылады: /fə/ (UK), /fər/ (US): for ages /fər ˈeɪdʒɪz/. Әлсіз /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына жақын.
- since /sɪns/ prince сөзімен ұйқасады. Соңындағы /ns/ дыбыстарынан кейін дауысты қоспаңыз.
- been екпінмен айтылғанда /biːn/, ал сөйлем ішінде көбіне әлсіз /bɪn/: I've been here for an hour.
- How long have you… сөйлеуде бірге айтылады: /haʊ ˈlɒŋ əv ju/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv ju/ (US). long соңындағы /ŋ/ қазақтың ң дыбысымен бірдей, бұл сізге оңай: соңына г қоспаңыз.
- for ages бейресми, «өте ұзақ уақыт», «көптен бері» дегенді білдіреді.
Алтын ереже
Өткенде басталып, қазір де шындық болып тұрған жағдай үшін Present Simple емес, have/has + үшінші форма қолданыңыз: for (қанша уақыт) немесе since (қашан басталды). Жағдай біткен болса, for сөзімен Past Simple қолданыңыз. Қазақша «… бері» + осы шақ → ағылшынша Present Perfect: «алты жылдан бері» = for six years, «2015 жылдан бері» = since 2015.
Жаттығулар
A. Құрылым
1–4: for немесе since жазыңыз. 5–6: жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз.
-
For немесе since? 2018
-
For немесе since? three weeks
-
For немесе since? last Friday
-
For немесе since? a long time
-
I (know) Ben since we were at school.
-
She (have) this job for six months.
B. Мағына
Сөйлемнің мағынасына қарап дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … here since 2021.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: My grandfather … in a factory for forty years. He stopped in 2010.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: "How long have you been in Spain?" …
-
«Жеті күн бұрын келдім және әлі осындамын» деген мағынадағы сөйлемді таңдаңыз:
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I know Maria for five years.
-
We've lived here since two years.
-
How long have you had your car?
-
He's been ill from Monday.
D. Мәтін ішінде
Мәтінді оқып, жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе for / since қойыңыз.
I 15 (live) in Green Street for six years. My neighbour Tom has lived here 16 1998! We 17 (be) friends since my first week here. Before this, I 18 (live) in a small flat in the city centre for two years. I 19 (not / see) my old neighbours 20 ages.
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Үйіңізде қанша уақыттан бері тұрасыз? Екі сөйлем жазыңыз: біреуі for арқылы, екіншісі since арқылы.
-
Бір досыңыз туралы жазыңыз: оны қанша уақыттан бері білесіз?
-
Қазір біткен бір кезеңде істеген ісіңіз туралы жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі» Have you finished your homework ?already = таңғалу
-
A2-16 Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы She has (be) to Japan three times.
-
A1-26 Was және were қазақша: be етістігінің өткен шағы, there was, I was born I (be) born in 1998.
Жауаптар
A. Құрылым
- since
- for
- since
- for
- 've known / have known
- 's had / has had
B. Мағына
- have lived
- worked
- For two months.
- I've been here for a week.
C. Қатені табыңыз
- I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
- We've lived here for two years. / We have lived here for two years.
- ✓ How long have you had your car?
- He's been ill since Monday. / He has been ill since Monday.
D. Мәтін ішінде
- 've lived / have lived / 've been living / have been living
- since
- 've been / have been
- lived / had lived
- haven't seen / have not seen
- for / in
E. Сіздің кезегіңіз
- I've lived in my flat for four years. I've lived there since 2022.
- I've known Lena since we were twelve. We've been friends for fifteen years.
- I played the piano for five years when I was a child.
F. Аралас қайталау
- yet / already
- been
- was
