Much пен many қазақша: a lot of, a few, a little қалай қолданылады?
Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз көп және аз мөлшер туралы much, many, a lot of, lots of, a few және a little арқылы айта аласыз, бір нәрсенің керегінен көп (too much / too many) немесе жеткіліксіз (not enough) екенін айта аласыз, ал мүлде жоқ екенін no, none және not any арқылы жеткізе аласыз.
Негізгі идея
Базардағы сауда үстелін елестетіңіз. Бір жағында алма, апельсин және жұмыртқа тұр: оларды бір-бірлеп санайсыз. Екінші жағында үлкен қаптарда күріш, ұн және кофе тұр: оларды санамайсыз, қасықпен немесе таразымен өлшейсіз. Бұл A1-24 сабағынан таныс саналатын және саналмайтын зат есімдердің айырмашылығы.
Бұл сабақтағы мөлшер білдіретін әр сөз алдымен бір сұрақ қояды: оны санауға бола ма? Кейбір сөздер тек санайтын жақта жұмыс істейді (many, a few, too many). Кейбіреулері тек өлшейтін жақта (much, a little, too much). Ал кейбіреулері екі жақта да жұмыс істейді (a lot of, lots of, enough, no).
Одан кейін екінші, кішірек сұрақ бар: сөйлем болымды ма, болымсыз ба, әлде сұраулы ма? Much пен many көбіне болымсыз және сұраулы сөйлемдерде келеді. Болымды сөйлемде күнделікті таңдау — a lot of.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақшада мөлшер сөздері зат есімнің саналатын не саналмайтынына қарамайды: «көп дос» және «көп уақыт», «аз жұмыртқа» және «аз сүт». Сұрақ та біреу: «Қанша адам?», «Қанша су?». Ағылшын тілінде таңдау зат есімге байланысты: many friends, бірақ much time; How many people?, бірақ How much water? Тағы бір айырмашылық: қазақшада көп, бірнеше, біраз сөздерінен және сан есімнен кейін зат есім жекеше тұрады («бірнеше сұрақ»), ал ағылшыншада саналатын зат есім көпше болады: a few questions, a lot of friends. Керісінше, қазақшада көптік жалғауын алатын кейбір сөздер («ақпараттар», «жиһаздар», «үй тапсырмалары») ағылшыншада саналмайды: information, furniture, homework. Нөл мөлшерде қазақша «жоқ» деп айтамыз, ал ешқандай сөзімен бірге екі болымсыздық та қалыпты: «Ешқандай нан жоқ». Ағылшыншада тек біреуі: There's no bread немесе There isn't any bread.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Қанша адам келеді? | саналатын | How many people are coming? |
| Қанша су ішесіз? | саналмайтын | How much water do you drink? |
| Оның жұмыста көп досы бар. | көп + жекеше зат есім | She has a lot of friends at work. |
| Маған бірнеше минут керек. | аз, бірақ бар (саналатын) | I need a few minutes. |
| Суға аздап тұз салыңыз. | аз, бірақ бар (саналмайтын) | Add a little salt to the water. |
| Қала орталығында көлік тым көп. | керегінен артық | There are too many cars in the city centre. |
| Нан жоқ. | нөл | There's no bread. / There isn't any bread. |
Құрылым
Мөлшер сөздері және зат есімдер
| Мөлшер сөзі | Саналатын (көпше) | Саналмайтын |
|---|---|---|
| many | many friends | — |
| much | — | much time |
| a lot of / lots of | a lot of friends | a lot of time |
| a few | a few eggs | — |
| a little | — | a little milk |
| too many | too many cars | — |
| too much | — | too much sugar |
| (not) enough | (not) enough chairs | (not) enough money |
| no | no tickets | no water |
Сұрақтар
| Саналатын | Саналмайтын |
|---|---|
| How many people…? | How much time…? |
Нөл: no, not any, none
| Түрі | Үлгі | Мысал |
|---|---|---|
| no | no + зат есім, етістік болымды | There's no milk. |
| not any | болымсыз етістік + any + зат есім | There isn't any milk. |
| none | жеке тұрады, одан кейін зат есім келмейді | "Is there any milk?" "No, there's none." |
| none of | none of + the / my / these… + зат есім | None of my friends came. |
No, many, much, a few және басқалары — детерминативтер (determiners): олар зат есімнің алдында тұрады.
Қолданылуы
1Much және many: көбіне болымсыз және сұраулы сөйлемдерде
Many көпше түрдегі саналатын зат есімдермен, much саналмайтын зат есімдермен келеді. Олар болымсыз және сұраулы сөйлемдерде жиі қолданылады. Болымды сөйлемде жалғыз much ресми немесе әдеттен тыс естіледі, сондықтан оның орнына a lot of дейміз. (Too much, so much және very much кез келген жерде қолданыла береді.)
2A lot of және lots of: болымды сөйлемдегі күнделікті таңдау
A lot of пен lots of саналатын да, саналмайтын да зат есімдермен келеді. Олар көбіне болымды сөйлемдерде қолданылады, бірақ болымсыз және сұраулы сөйлемдерде де дұрыс. Lots of сәл бейресмирек. Одан кейін зат есім болмаса, of қойылмайды: a lot.
3A few және a little: аз, бірақ бар
A few көпше түрдегі саналатын зат есімдермен, a little саналмайтын зат есімдермен келеді. Екеуі де «аз мөлшер, бірақ бар» дегенді білдіреді, яғни жағымды ой. A болмаса (few, little), мағынасы «жеткіліксіз» болып өзгереді: B2-19 қараңыз.
4Too much, too many, not enough
Too much және too many + зат есім «керегінен артық» дегенді білдіреді. Not enough + зат есім «бізге керегінен аз» дегенді білдіреді. Too мен enough сын есіммен A2-08 сабағында.
5No, none және not any: нөл
No зат есімнің дәл алдында тұрады, ал етістік болымды қалады. Not any болымсыз етістікпен келеді. None зат есімнің орнына жүреді. No немесе none сөзін болымсыз етістікпен қолданбаңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Қанша» → how much. Қазақшада «қанша» бір ғана сөз: «қанша студент», «қанша жүк». Ағылшыншада зат есімге қарап таңдайсыз: саналатын болса how many, саналмайтын болса how much.
2. «Көп», «бірнеше» + жекеше зат есім. Қазақшада «Астанада көп жаңа ғимарат бар», «бірнеше кәдесый алдым» деп жекеше түрде айтамыз. Ағылшыншада a lot of, many, a few сөздерінен кейін саналатын зат есім көпше болады.
3. «Жиһаздар», «үй тапсырмалары» → furnitures, homeworks. Қазақшада бұл сөздерге көптік жалғауы жалғана береді. Ағылшыншада furniture, homework саналмайды: -s жалғанбайды, many мен a few емес, much, a lot of, a little қолданылады.
4. «Ешқандай … жоқ» → екі болымсыздық. Қазақшада «Демалысқа ешқандай жоспарым жоқ» деп екі болымсыз сөзді бірге айтамыз. Ағылшыншада тек біреуі қалады: не no, не not any.
5. Болымды сөйлемдегі «көп» → much. «Әжем көп шай ішеді» деп айтқанда much сөзі ойға бірден келеді. Бірақ болымды сөйлемде жалғыз much ресми естіледі.
Шатастырмаңыз
much / many және a lot of — Үшеуі де сұраулы және болымсыз сөйлемдерде дұрыс. Болымды сөйлемде табиғи күнделікті таңдау — a lot of.
no және none — No сөзінен кейін зат есім келуі керек. None жеке тұрады немесе of сөзінің алдында келеді.
too much / too many + зат есім және too + сын есім — Зат есімнің алдында too much немесе too many қолданыңыз. Сын есімнің алдында тек too. A2-08 қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- a lot of бір тұтас бөлік ретінде айтылады: /ə ˈlɒt əv/ (UK), /ə ˈlɑːt̬ əv/ (US). Екпін lot сөзіне түседі, ал a мен of әлсіз, қысқа айтылады. Тез әрі бейресми сөйлегенде of жай ғана /ə/ болып кетеді.
- lots of /ˈlɒts əv/ (UK), /ˈlɑːts əv/ (US): of әлсіз айтылады.
- a few /ə ˈfjuː/ және a little /ə ˈlɪtl/: a әлсіз /ə/, қазақтың қысқа ы дыбысына жақын. Бірақ оны түсіріп тастамаңыз: мағына өзгереді.
- few сөзіндегі /uː/ созылыңқы. Қазақ тілінде дауыстының ұзын-қысқалығы мағына ажыратпайды, сондықтан оны қысқартып жіберу оңай. Дыбысты сәл созыңыз.
- none /nʌn/ one және sun сөздерімен ұйқасады. Ол no сөзі сияқты естілмейді. /ʌ/ қысқа, ашық дыбыс, аузыңызды сәл ашыңыз.
- Сұрақта much пен many жиі екпінмен айтылады: How much is it? How many are there?
Алтын ереже
Алдымен сұраңыз: оны санауға бола ма? Саналатын → many, a few, too many. Саналмайтын → much, a little, too much. Екеуіне де → a lot of, lots of, enough, no. Болымды сөйлемде much / many емес, a lot of қолданыңыз. Нөл үшін болымды етістікпен no + зат есім немесе not any қолданыңыз; none жеке тұрады. Қазақшадағы «қанша» ағылшыншада екеу: how many және how much.
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемді толықтырыңыз. Жақшадағы түсініктемеге назар аударыңыз.
-
How brothers and sisters do you have?
-
How sugar do you take in your coffee?
-
I've got apples. Do you want one? (a small number)
-
Can I have milk in my tea, please? (a small amount)
-
There are people here — I can't move! (more than is good)
-
I'm not hungry. I ate chocolate. (more than is good)
B. Мағына
Сөйлемнің мағынасына қарап жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: She drinks … coffee.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: "How many emails did you get?" "…."
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: There were … taxis at the station.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I have … time before the meeting.
-
no сөзімен қайта жазыңыз: There aren't any buses after midnight.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
How much chairs do we need?
-
We don't have enough of time.
-
There aren't no tickets left.
-
I don't have much money this month.
D. Мәтін ішінде
Диалогты толықтырыңыз. Сөздер: a few, any, enough, many, no, too much
Kim: How 16 people are coming?
Raj: About twelve. Do we have 17 plates for everyone?
Kim: No, we only have six. And there's 18 bread — the bag is empty.
Raj: OK, I'll buy some. Do we need 19 juice?
Kim: Just 20 bottles. Last time we bought 21 juice (more than we needed), and we took half of it home!
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Асүйіңіз туралы жазыңыз: сізде көп бір нәрсе және онша көп емес бір нәрсе.
-
Қалаңыз туралы жазыңыз: онда неден тым көп және неден жеткіліксіз?
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-24 Countable және uncountable қазақша: саналатын, саналмайтын зат есімдер, some және any Дұрыс жауапты таңдаңыз: Would you like … cake?
-
A2-08 As… as, too және enough қазақша: «сияқты», «тым», «жеткілікті» Дұрыс жауапты таңдаңыз: This coffee is … hot.
-
A2-07 Superlatives қазақша: the biggest, the most beautiful, яғни «ең» деп айту It's (busy) day of the year for the shop.
Жауаптар
A. Құрылым
- many
- much
- a few
- a little / a bit of
- too many
- too much
B. Мағына
- a lot of
- None
- no
- a little
- There are no buses after midnight.
C. Қатені табыңыз
- How many chairs do we need?
- We don't have enough time.
- There are no tickets left. / There aren't any tickets left.
- ✓ I don't have much money this month.
D. Мәтін ішінде
- many
- enough
- no
- any
- a few
- too much
E. Сіздің кезегіңіз
- I have a lot of tea. I don't have much coffee, and I don't have many clean cups!
- There are too many cars in my town, and there aren't enough parks.
F. Аралас қайталау
- some
- too
- the busiest
