SlowingoГрамматика
A2 11 / 38

Much пен many қазақша: a lot of, a few, a little қалай қолданылады?

Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз көп және аз мөлшер туралы much, many, a lot of, lots of, a few және a little арқылы айта аласыз, бір нәрсенің керегінен көп (too much / too many) немесе жеткіліксіз (not enough) екенін айта аласыз, ал мүлде жоқ екенін no, none және not any арқылы жеткізе аласыз.

Негізгі идея

Базардағы сауда үстелін елестетіңіз. Бір жағында алма, апельсин және жұмыртқа тұр: оларды бір-бірлеп санайсыз. Екінші жағында үлкен қаптарда күріш, ұн және кофе тұр: оларды санамайсыз, қасықпен немесе таразымен өлшейсіз. Бұл A1-24 сабағынан таныс саналатын және саналмайтын зат есімдердің айырмашылығы.

Бұл сабақтағы мөлшер білдіретін әр сөз алдымен бір сұрақ қояды: оны санауға бола ма? Кейбір сөздер тек санайтын жақта жұмыс істейді (many, a few, too many). Кейбіреулері тек өлшейтін жақта (much, a little, too much). Ал кейбіреулері екі жақта да жұмыс істейді (a lot of, lots of, enough, no).

Одан кейін екінші, кішірек сұрақ бар: сөйлем болымды ма, болымсыз ба, әлде сұраулы ма? Much пен many көбіне болымсыз және сұраулы сөйлемдерде келеді. Болымды сөйлемде күнделікті таңдау — a lot of.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақшада мөлшер сөздері зат есімнің саналатын не саналмайтынына қарамайды: «көп дос» және «көп уақыт», «аз жұмыртқа» және «аз сүт». Сұрақ та біреу: «Қанша адам?», «Қанша су?». Ағылшын тілінде таңдау зат есімге байланысты: many friends, бірақ much time; How many people?, бірақ How much water? Тағы бір айырмашылық: қазақшада көп, бірнеше, біраз сөздерінен және сан есімнен кейін зат есім жекеше тұрады («бірнеше сұрақ»), ал ағылшыншада саналатын зат есім көпше болады: a few questions, a lot of friends. Керісінше, қазақшада көптік жалғауын алатын кейбір сөздер («ақпараттар», «жиһаздар», «үй тапсырмалары») ағылшыншада саналмайды: information, furniture, homework. Нөл мөлшерде қазақша «жоқ» деп айтамыз, ал ешқандай сөзімен бірге екі болымсыздық та қалыпты: «Ешқандай нан жоқ». Ағылшыншада тек біреуі: There's no bread немесе There isn't any bread.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Қанша адам келеді?саналатынHow many people are coming?
Қанша су ішесіз?саналмайтынHow much water do you drink?
Оның жұмыста көп досы бар.көп + жекеше зат есімShe has a lot of friends at work.
Маған бірнеше минут керек.аз, бірақ бар (саналатын)I need a few minutes.
Суға аздап тұз салыңыз.аз, бірақ бар (саналмайтын)Add a little salt to the water.
Қала орталығында көлік тым көп.керегінен артықThere are too many cars in the city centre.
Нан жоқ.нөлThere's no bread. / There isn't any bread.

Құрылым

Мөлшер сөздері және зат есімдер

Мөлшер сөзіСаналатын (көпше)Саналмайтын
manymany friends—
much—much time
a lot of / lots ofa lot of friendsa lot of time
a fewa few eggs—
a little—a little milk
too manytoo many cars—
too much—too much sugar
(not) enough(not) enough chairs(not) enough money
nono ticketsno water

Сұрақтар

СаналатынСаналмайтын
How many people…?How much time…?

Нөл: no, not any, none

ТүріҮлгіМысал
nono + зат есім, етістік болымдыThere's no milk.
not anyболымсыз етістік + any + зат есімThere isn't any milk.
noneжеке тұрады, одан кейін зат есім келмейді"Is there any milk?" "No, there's none."
none ofnone of + the / my / these… + зат есімNone of my friends came.

No, many, much, a few және басқалары — детерминативтер (determiners): олар зат есімнің алдында тұрады.

Қолданылуы

1Much және many: көбіне болымсыз және сұраулы сөйлемдерде

Many көпше түрдегі саналатын зат есімдермен, much саналмайтын зат есімдермен келеді. Олар болымсыз және сұраулы сөйлемдерде жиі қолданылады. Болымды сөйлемде жалғыз much ресми немесе әдеттен тыс естіледі, сондықтан оның орнына a lot of дейміз. (Too much, so much және very much кез келген жерде қолданыла береді.)

I don't have much time today.
Бүгін уақытым көп емес.
time саналмайды → much
How many people are coming to the party?
Кешке қанша адам келеді?
«қанша» + саналатын зат есім → how many
There aren't many shops in my village.
Біздің ауылда дүкен көп емес.
«дүкен» жекеше, ағылшыншада shops көпше
Did you spend much money on holiday?
Демалыста көп ақша жұмсадың ба?
money саналмайды → much; on holiday (UK) / on vacation (US)
How much water do you drink a day?
Күніне қанша су ішесіз?
«қанша» + саналмайтын зат есім → how much

2A lot of және lots of: болымды сөйлемдегі күнделікті таңдау

A lot of пен lots of саналатын да, саналмайтын да зат есімдермен келеді. Олар көбіне болымды сөйлемдерде қолданылады, бірақ болымсыз және сұраулы сөйлемдерде де дұрыс. Lots of сәл бейресмирек. Одан кейін зат есім болмаса, of қойылмайды: a lot.

She has a lot of friends at work.
Оның жұмыста досы көп.
қазақша «дос» жекеше, ағылшыншада friends
We had lots of fun at the beach.
Жағажайда керемет көңіл көтердік.
fun саналмайды
There's a lot of traffic this morning.
Бүгін таңертең жолда көлік көп.
traffic саналмайды, етістік жекеше: there's
"Do you eat meat?" "Not a lot."
«Ет жейсің бе?» «Көп емес.»
зат есім жоқ → of жоқ
Lots of people work from home now.
Қазір көп адам үйден жұмыс істейді.
етістік зат есімге сәйкес: people → көпше

3A few және a little: аз, бірақ бар

A few көпше түрдегі саналатын зат есімдермен, a little саналмайтын зат есімдермен келеді. Екеуі де «аз мөлшер, бірақ бар» дегенді білдіреді, яғни жағымды ой. A болмаса (few, little), мағынасы «жеткіліксіз» болып өзгереді: B2-19 қараңыз.

I need a few minutes to get ready.
Дайындалуға бірнеше минут керек.
«бірнеше минут» → a few minutes, көпше
Can I ask you a few questions?
Сізге бірнеше сұрақ қоюға бола ма?
a few + көпше зат есім
Add a little salt to the water.
Суға аздап тұз салыңыз.
«аздап» + саналмайтын зат есім → a little
I speak a little Italian.
Итальянша аздап сөйлеймін.
a little = аздап
We've got a few eggs, so let's make an omelette.
Бірнеше жұмыртқамыз бар, омлет жасайық.
we've got (UK) / we have (US)

4Too much, too many, not enough

Too much және too many + зат есім «керегінен артық» дегенді білдіреді. Not enough + зат есім «бізге керегінен аз» дегенді білдіреді. Too мен enough сын есіммен A2-08 сабағында.

There are too many cars in the city centre.
Қала орталығында көлік тым көп.
көлікті санаймыз → too many; centre (UK) / center (US)
I ate too much cake.
Тортты тым көп жеп қойдым.
cake мұнда саналмайды → too much
You spend too much time on your phone.
Телефонға тым көп уақыт жұмсайсың.
time → too much
We don't have enough plates for everyone.
Барлығына тәрелке жетпейді.
«жетпейді» → not enough
There aren't enough buses at night.
Түнде автобус жеткіліксіз.
not enough + көпше зат есім

5No, none және not any: нөл

No зат есімнің дәл алдында тұрады, ал етістік болымды қалады. Not any болымсыз етістікпен келеді. None зат есімнің орнына жүреді. No немесе none сөзін болымсыз етістікпен қолданбаңыз.

There's no bread left.
Нан қалмады.
no + болымды етістік
I have no idea.
Білмеймін.
өте жиі айтылатын тіркес: «түк білмеймін» деген мағынада
There isn't any coffee in the cupboard.
Шкафта кофе жоқ.
болымсыз етістік + any
"How many tickets are left?" "None, sorry."
«Қанша билет қалды?» «Бірде-біреуі қалмады, кешіріңіз.»
none жеке тұрады
None of the shops were open.
Дүкендердің бірде-біреуі ашық емес еді.
none of + көпше зат есім: етістік көбіне көпше; жекеше (was) ресмирек

Жиі кездесетін қателер

❌I don't have many money.
✅I don't have much money.
money саналмайды → much.
❌How much people did you invite?
✅How many people did you invite?
people саналады → many.
❌There are a lot of informations online.
✅There is a lot of information online.
information саналмайды: -s жалғанбайды, етістік жекеше.
❌I have a little friends.
✅I have a few friends.
friends саналады → a few.
❌I have too much problems.
✅I have too many problems.
problems саналады → too many.
❌There isn't no milk.
✅There's no milk. немесе There isn't any milk.
Бір ғана болымсыздық.
❌I have none money.
✅I have no money.
none жеке тұрады; зат есіммен no қолданыңыз.
❌I like it a lot of.
✅I like it a lot.
a lot of сөзінен кейін зат есім керек.
⚠️We have much homework.
✅We have a lot of homework.
Қате емес, бірақ болымды сөйлемде ресми немесе ескіше естіледі.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Қанша» → how much. Қазақшада «қанша» бір ғана сөз: «қанша студент», «қанша жүк». Ағылшыншада зат есімге қарап таңдайсыз: саналатын болса how many, саналмайтын болса how much.

❌How much students are there in your group?
✅How many students are there in your group?
students саналады → how many
❌How many luggages do you have?
✅How much luggage do you have?
luggage саналмайды: -s жоқ, how much

2. «Көп», «бірнеше» + жекеше зат есім. Қазақшада «Астанада көп жаңа ғимарат бар», «бірнеше кәдесый алдым» деп жекеше түрде айтамыз. Ағылшыншада a lot of, many, a few сөздерінен кейін саналатын зат есім көпше болады.

❌There are a lot of new building in Astana.
✅There are a lot of new buildings in Astana.
a lot of + көпше зат есім
❌I bought a few souvenir for my colleagues.
✅I bought a few souvenirs for my colleagues.
a few + көпше зат есім

3. «Жиһаздар», «үй тапсырмалары» → furnitures, homeworks. Қазақшада бұл сөздерге көптік жалғауы жалғана береді. Ағылшыншада furniture, homework саналмайды: -s жалғанбайды, many мен a few емес, much, a lot of, a little қолданылады.

❌We bought some new furnitures.
✅We bought some new furniture.
furniture саналмайды
❌The teacher gave us a lot of homeworks.
✅The teacher gave us a lot of homework.
homework саналмайды

4. «Ешқандай … жоқ» → екі болымсыздық. Қазақшада «Демалысқа ешқандай жоспарым жоқ» деп екі болымсыз сөзді бірге айтамыз. Ағылшыншада тек біреуі қалады: не no, не not any.

❌I don't have no plans for the weekend.
✅I have no plans for the weekend. немесе I don't have any plans for the weekend.
бір ғана болымсыздық

5. Болымды сөйлемдегі «көп» → much. «Әжем көп шай ішеді» деп айтқанда much сөзі ойға бірден келеді. Бірақ болымды сөйлемде жалғыз much ресми естіледі.

⚠️My grandmother drinks much tea.
✅My grandmother drinks a lot of tea.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ болымды сөйлемде much ресми әрі ескіше естіледі; күнделікті сөйлеуде a lot of айтылады.

Шатастырмаңыз

much / many және a lot of — Үшеуі де сұраулы және болымсыз сөйлемдерде дұрыс. Болымды сөйлемде табиғи күнделікті таңдау — a lot of.

We have a lot of homework.
Үй тапсырмасы көп.
болымды сөйлемде табиғи
We don't have much homework.
Үй тапсырмасы көп емес.
болымсыз сөйлемде табиғи

no және none — No сөзінен кейін зат есім келуі керек. None жеке тұрады немесе of сөзінің алдында келеді.

I have no brothers.
Менің ағам да, інім де жоқ.
no + зат есім; brothers = аға-іні
"How many brothers do you have?" "None."
«Неше ағаң, інің бар?» «Жоқ.»
none жалғыз тұрады

too much / too many + зат есім және too + сын есім — Зат есімнің алдында too much немесе too many қолданыңыз. Сын есімнің алдында тек too. A2-08 қараңыз.

There's too much noise in here.
Мұнда шу тым көп.
too much + зат есім
It's too noisy in here.
Мұнда тым шулы.
too + сын есім

Жазылуы мен айтылуы

  • a lot of бір тұтас бөлік ретінде айтылады: /ə ˈlɒt əv/ (UK), /ə ˈlɑːt̬ əv/ (US). Екпін lot сөзіне түседі, ал a мен of әлсіз, қысқа айтылады. Тез әрі бейресми сөйлегенде of жай ғана /ə/ болып кетеді.
  • lots of /ˈlɒts əv/ (UK), /ˈlɑːts əv/ (US): of әлсіз айтылады.
  • a few /ə ˈfjuː/ және a little /ə ˈlɪtl/: a әлсіз /ə/, қазақтың қысқа ы дыбысына жақын. Бірақ оны түсіріп тастамаңыз: мағына өзгереді.
  • few сөзіндегі /uː/ созылыңқы. Қазақ тілінде дауыстының ұзын-қысқалығы мағына ажыратпайды, сондықтан оны қысқартып жіберу оңай. Дыбысты сәл созыңыз.
  • none /nʌn/ one және sun сөздерімен ұйқасады. Ол no сөзі сияқты естілмейді. /ʌ/ қысқа, ашық дыбыс, аузыңызды сәл ашыңыз.
  • Сұрақта much пен many жиі екпінмен айтылады: How much is it? How many are there?

Алтын ереже

Алдымен сұраңыз: оны санауға бола ма? Саналатын → many, a few, too many. Саналмайтын → much, a little, too much. Екеуіне де → a lot of, lots of, enough, no. Болымды сөйлемде much / many емес, a lot of қолданыңыз. Нөл үшін болымды етістікпен no + зат есім немесе not any қолданыңыз; none жеке тұрады. Қазақшадағы «қанша» ағылшыншада екеу: how many және how much.

Жаттығулар

A. Құрылым

Сөйлемді толықтырыңыз. Жақшадағы түсініктемеге назар аударыңыз.

  1. How brothers and sisters do you have?
  2. How sugar do you take in your coffee?
  3. I've got apples. Do you want one? (a small number)
  4. Can I have milk in my tea, please? (a small amount)
  5. There are people here — I can't move! (more than is good)
  6. I'm not hungry. I ate chocolate. (more than is good)

B. Мағына

Сөйлемнің мағынасына қарап жауап беріңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: She drinks … coffee.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: "How many emails did you get?" "…."
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: There were … taxis at the station.
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I have … time before the meeting.
  5. no сөзімен қайта жазыңыз: There aren't any buses after midnight.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. How much chairs do we need?
  2. We don't have enough of time.
  3. There aren't no tickets left.
  4. I don't have much money this month.

D. Мәтін ішінде

Диалогты толықтырыңыз. Сөздер: a few, any, enough, many, no, too much

Planning a picnic
Kim: How 16 people are coming?
Raj: About twelve. Do we have 17 plates for everyone?
Kim: No, we only have six. And there's 18 bread — the bag is empty.
Raj: OK, I'll buy some. Do we need 19 juice?
Kim: Just 20 bottles. Last time we bought 21 juice (more than we needed), and we took half of it home!

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Асүйіңіз туралы жазыңыз: сізде көп бір нәрсе және онша көп емес бір нәрсе.
  2. Қалаңыз туралы жазыңыз: онда неден тым көп және неден жеткіліксіз?

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-24 Countable және uncountable қазақша: саналатын, саналмайтын зат есімдер, some және any
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: Would you like … cake?
  2. A2-08 As… as, too және enough қазақша: «сияқты», «тым», «жеткілікті»
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: This coffee is … hot.
  3. A2-07 Superlatives қазақша: the biggest, the most beautiful, яғни «ең» деп айту
    It's (busy) day of the year for the shop.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. many
  2. much
  3. a few
  4. a little / a bit of
  5. too many
  6. too much

B. Мағына

  1. a lot of
  2. None
  3. no
  4. a little
  5. There are no buses after midnight.

C. Қатені табыңыз

  1. How many chairs do we need?
  2. We don't have enough time.
  3. There are no tickets left. / There aren't any tickets left.
  4. ✓ I don't have much money this month.

D. Мәтін ішінде

  1. many
  2. enough
  3. no
  4. any
  5. a few
  6. too much

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I have a lot of tea. I don't have much coffee, and I don't have many clean cups!
  2. There are too many cars in my town, and there aren't enough parks.

F. Аралас қайталау

  1. some
  2. too
  3. the busiest
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play