Mine, yours, whose қазақша: «менікі», «сенікі», «кімдікі?»
Mine, Yours, Whose
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз бір заттың кімге тиесілі екенін зат есімді қайталамай (mine, yours, his, hers, ours, theirs) айта аласыз, a friend of mine тіркесін қолдана аласыз және Whose…? сұрақтарын қоя аласыз. Сондай-ақ whose пен who's сөздерін шатастырмайсыз.
Негізгі идея
Мектептегі жоғалған заттар үстелін елестетіңіз (американдық ағылшынша lost and found): қолшатырлар, шарфтар, телефондар, жалғыз қолғап, бәрі қатар жатыр. Мұғалім бір қолшатырды көтеріп: «Whose umbrella is this?» деп сұрайды. Бір оқушы: «It's mine!» деп жауап береді.
Не болғанына назар аударыңыз. Оқушы «It's my umbrella» демейді. Қолшатырды бәрі көріп тұр, сондықтан зат есімді қайта айтудың қажеті жоқ. Mine = my umbrella: зат есім сөздің ішіне жиналып қойған.
Сіз my, your, his, her, our, their сөздерін білесіз A1-08. Олардан кейін әрқашан зат есім келуі керек: my bag, her keys. Бұл сабақ сізге жеке тұратын екінші топ сөздерді береді, өйткені зат есім онсыз да түсінікті: mine, yours, his, hers, ours, theirs. Ал бір заттың кімге тиесілі екенін сұрағыңыз келсе, сұрау сөзі — whose.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Жақсы жаңалық: қазақ тілінде дәл осындай екі топ бар. Зат есіммен «менің телефоным», ал жеке тұрғанда «менікі»: my phone және mine. Сол сияқты «сенікі / сіздікі» = yours, «біздікі» = ours, «олардікі» = theirs, «Айгерімдікі» = Aigerim's. Сұрақ та ұқсас: «кімнің телефоны?» = whose phone?, «кімдікі?» = whose is it? Бірақ үш айырмашылық бар. Біріншісі: «оныкі» жынысқа қарай өзгермейді, ал ағылшыншада ер адам үшін his, әйел үшін hers деп таңдау керек. Екіншісі: «менің бір досым» деген тіркесті сөзбе-сөз аударуға болмайды, ағылшынша a friend of mine дейміз. Үшіншісі: қазақшада сұрау сөзі сөйлемнің ортасында тұра береді («Бұл кімнің сөмкесі?»), ал ағылшыншада whose + зат есім сөйлемнің басына шығады: Whose bag is this?
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Бұл менің ноутбугім. | зат есіммен | This is my laptop. |
| Бұл ноутбук менікі. | жеке тұрады | This laptop is mine. |
| Біздің көлігіміз ескі, ал олардікі жап-жаңа. | жеке тұрады | Our car is old, but theirs is brand new. |
| Бұл орын оныкі. | ол → әйел | This seat is hers. |
| Менің бір досым әуежайда жұмыс істейді. | досымның біреуі | A friend of mine works at the airport. |
| Бұл кімнің телефоны? | иесі туралы сұрақ | Whose phone is this? |
Құрылым
Тәуелдік сын есімдер мен тәуелдік есімдіктер
| Бастауыш | Тәуелдік сын есім (+ зат есім) | Тәуелдік есімдік (зат есімсіз) |
|---|---|---|
| I | my phone | mine |
| you | your phone | yours |
| he | his phone | his |
| she | her phone | hers |
| it | its bowl | — (жоқ) |
| we | our phone | ours |
| they | their phone | theirs |
| есім / зат есім | Anna's phone | Anna's |
yours, hers, ours, theirs сөздерінде апостроф жоқ. His екі бағанда да бірдей. It сөзінің тәуелдік есімдігі жоқ: its own деңіз немесе зат есімді қайталаңыз.
A friend of…
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| a / an + зат есім + of + тәуелдік есімдік | a friend of mine, a colleague of hers |
| a / an + зат есім + of + есім + 's | a cousin of Maria's, a friend of Tom's |
Whose сұрақтары
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| Whose + зат есім + is this / that? | Whose phone is this? |
| Whose + зат есім + are these / those? | Whose shoes are these? |
| Whose is this / that? (зат есім түсінікті) | Whose is this? / Whose is this jacket? |
| Жауаптар | It's mine. / They're Tom's. / It's my sister's. |
Қолданылуы
1Сын есім + зат есімнің орнына тәуелдік есімдік
Зат есім жағдайдан түсінікті болса, оны қайталамау үшін тәуелдік есімдік қолданыңыз.
2Тәуелдік сын есім бе, тәуелдік есімдік пе?
Сын есім зат есімнің алдында тұрады. Есімдік жеке тұрады және зат есім тұра алатын кез келген орында келеді: бастауыш, толықтауыш немесе be етістігінен кейін.
3A friend of mine / a friend of Tom's
A friend of mine «менің достарымның бірі» дегенді білдіреді. Оны біреу туралы бірінші рет айтқанда немесе ол бірнеше адамның бірі болғанда қолданыңыз. A my friend немесе a friend of me деп айтуға болмайды.
4Whose…? сұрақтары
Бір заттың кімге тиесілі екенін сұрау үшін whose қолданыңыз. Ол зат есіммен (Whose bag…?) немесе зат түсінікті болса, жеке (Whose is this?) келеді.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Менің бір досым» → one my friend. Қазақшада «менің бір досым», «Дәуреннің бір әріптесі» деп айтамыз. Сөзбе-сөз аударсаңыз, one my friend немесе my one friend шығады. Ағылшыншада бұл a friend of mine, a colleague of Dauren's.
2. «Оныкі» → his па, hers пе? «Оныкі» ер адамға да, әйелге де айтылады, жынысқа қарай өзгермейді. Ағылшыншада таңдау керек: ер адам → his, әйел → hers. Асығып сөйлегенде бұлар оңай шатасады.
3. «Бұл кімнің …?» → This is whose …? Қазақшада сұрау сөзі сөйлемнің ортасында тұра береді: «Мына аяқкиім кімнікі?», «Бұл кімнің дәптері?». Ағылшыншада whose (+ зат есім) сөйлемнің басына шығады.
Шатастырмаңыз
whose және who's — Екеуі бірдей естіледі. Whose иесін сұрайды. Who's = who is немесе who has. Сөйлемнің ортасындағы whose (the man whose car…) B1-20 сабағында.
his (сын есім) және his (есімдік) — Түрі бірдей, қызметі екеу. Зат есім қайсысы екенін көрсетеді.
theirs және there's — Theirs = олардікі. There's = there is A1-11.
Жазылуы мен айтылуы
- yours, hers, ours, theirs: ешқашан апостроф жоқ. Тәуелдік есімдіктер апостроф алмайды; зат есімдер (және someone сияқты сөздер) 's алады: Anna's, my parents', someone's.
- whose пен who's екеуі де /huːz/. Айырмашылықты тек жазылуы мен сөйлем көрсетеді. Басындағы /h/ қазақтың х дыбысынан жұмсақ: тамақтан жай ғана ауа шығады, қырылдамайды. Соңындағы /z/ ұяң: оны с деп айтпаңыз.
- ours /ˈaʊəz/ (UK), /ˈaʊərz/ (US) hours сөзі сияқты естіледі. Тез британдық сөйлеуде көбіне /ɑːz/ болады.
- theirs пен there's бірдей естіледі: /ðeəz/ (UK), /ðerz/ (US). /ð/ дыбысында тіл ұшы тістердің арасында тұрады, дауыс шығады. Оны з немесе д деп айтпаңыз.
- Жауаптарда тәуелдік есімдік екпінмен айтылады: "Whose is this?" "It's mine."
Алтын ереже
Одан кейін зат есім келсе → my, your, his, her, its, our, their. Зат есім жоқ болса → mine, yours, his, hers, ours, theirs (апострофсыз). Қазақшадағыдай: «менің телефоным» → my phone, «менікі» → mine. Whose арқылы сұраңыз және whose пен who's (= who is / who has) сөздерін шатастырмаңыз. «Оныкі» дегенде ер адам үшін his, әйел үшін hers.
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемді дұрыс сөзбен толықтырыңыз.
-
That's not my pen. is blue.
-
"Is this Sarah's coat?" "Yes, it's ."
-
Our flat is small, but is huge. (they)flat (UK), apartment (US)
-
jacket is this?
-
"Whose is this car?" "It's — we bought it last year." (we)
-
Тәуелдік есімдікпен қайта жазыңыз: This is their dog. This dog is .
B. Мағына
Дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Is this … seat?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The blue towel is ….
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: … coming to dinner tonight?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Tom is .
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
Those keys are her's.
-
Tom is a friend of me.
-
Who's umbrella is this?
-
Is this coat yours?
D. Мәтін ішінде
Әр орынға бір ғана сөз жазыңыз.
Mia: Look at all these things! 15 scarf is this?
Jon: It's not 16 — mine is green. Maybe it's Lucy's?
Mia: No, 17 is red. And these sunglasses?
Jon: Oh, they're 18! Thanks. I wear them every day.
Mia: And this umbrella is Sam and Leo's, I think.
Jon: Yes, it's 19. They're coming back for it.
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Өзіңіздің бір затыңызды досыңыздың затымен салыстырыңыз. Тәуелдік есімдік қолданыңыз.
-
whose сөзімен бір сұрақ және оған жауап жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-08 My, your, his, her және 's қазақша: ағылшынша тәуелдік қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: The dog is in … bed.
-
A2-12 Another, other, the other, others қазақша: «тағы бір», «басқа», «екіншісі» I have two bags. One is black, and is brown.
-
A2-11 Something, anyone, nobody, everywhere қазақша: белгісіздік есімдіктері Дұрыс жауапты таңдаңыз: Is … OK? You look sad.
Жауаптар
A. Құрылым
- Mine
- hers
- theirs
- Whose
- ours
- theirs
B. Мағына
- your
- mine
- Who's
- a friend of mine
C. Қатені табыңыз
- Those keys are hers.
- Tom is a friend of mine.
- Whose umbrella is this?
- ✓ Is this coat yours?
D. Мәтін ішінде
- Whose
- mine
- hers / Lucy's
- mine
- theirs
E. Сіздің кезегіңіз
- My phone is quite old, but hers is brand new.
- "Whose bike is this?" "It's my brother's."
F. Аралас қайталау
- its
- the other
- everything
