Myself, yourself және each other қазақша: «өзім», «өзіңіз», «бір-бірі»
Myself, Yourself and Each Other
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз бастауыш пен толықтауыш бір адам болғанда myself, yourself, himself… сөздерін қолдана аласыз, «жалғыз / ешкімнің көмегінсіз» деген мағынада by myself немесе on my own дей аласыз, бұл сөздерді қажет етпейтін етістіктермен оларды қолданбайсыз және themselves пен each other арасынан дұрысын таңдай аласыз.
Негізгі идея
Әдетте қимыл бір адамнан екінші адамға өтеді: I cut the bread. She called him. Бірақ кейде қимыл сол адамның өзіне қайтып келеді: I cut myself. Қимылды жасайтын адам мен оны қабылдайтын адам бір кісі.
Айнаны елестетіңіз. Өздік есімдігі (myself, herself, themselves) бастауыштың айнадағы бейнесі сияқты. Қимыл адамнан шығып, айнаға тиіп, тура өзіне қайтып келеді.
Енді екі адамды елестетіңіз, әрқайсысы өз айнасының алдында тұр. They looked at themselves: әрқайсысы өз бейнесіне қарады. Айналарды алып тастаңыз, екі адам бір-біріне қарсы тұр: They looked at each other: қимыл бір адамнан екіншісіне өтіп, қайта оралады. Адамдар сол, ал сурет мүлде басқа.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде өздік есімдігі өз- түбірінен жасалады: өзім, өзің, өзіңіз, өзі, өзіміз, өздері. «Ол айнадағы өзіне қарады» = She looked at herself in the mirror. Бірақ «өзі» жынысқа қарай өзгермейді, ал ағылшыншада ер адам үшін himself, әйел үшін herself керек. Қазақшада өздік мағынаны көбіне етістіктің өзі береді: -ын/-ін өздік етіс («жуынды», «киінді»). Жақсы жаңалық: ағылшыншада да wash, dress әдетте өздік есімдіксіз келеді. Ал -ыс/-іс ортақ етіс («кездестік», «сөйлестік») және «бір-бірі» сөзі = each other. Тұзақ «өзімді» сөзінде: «Өзімді жақсы сезінемін», «Өзіңізді үйдегідей сезініңіз» деген тіркестерде қазақшада «өзімді» бар, ал ағылшынша feel өздік есімдіксіз айтылады: I feel good. Тағы бір айырмашылық: ағылшынша enjoy етістігінен кейін толықтауыш міндетті (enjoy yourself, enjoy the party), ал қазақша «Кеш бізге ұнады», «Жақсы демалдық» деп толықтауышсыз айтамыз.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Ол айнадағы өзіне қарады. | қимыл өзіне қайтады | She looked at herself in the mirror. |
| Ол асығыс жуынып, сақалын алып, киінді. | өздік етіс | He washed, shaved and got dressed. |
| Өзімді жақсы сезінбей тұрмын. | «өзімді» бар | I don't feel well. |
| Біз университетте кездестік. | ортақ етіс | We met at university. |
| Бен мен Люси бір-бірін жақсы көреді. | екі жақты қимыл | Ben and Lucy love each other. |
| Мен жалғыз тұрамын. | жалғыз | I live by myself. / I live on my own. |
Құрылым
Өздік есімдіктері
| Бастауыш | Өздік есімдігі |
|---|---|
| I | myself |
| you (бір адам) | yourself |
| he | himself |
| she | herself |
| it | itself |
| we | ourselves |
| you (бірнеше адам) | yourselves |
| they | themselves |
Жекеше: -self. Көпше: -selves. himself пен themselves сөздеріне назар аударыңыз (him, them сөздерінен): hisself немесе theirselves емес.
Үлгілер
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| етістік + өздік есімдігі | I hurt myself. |
| етістік + өздік есімдігі + зат есім | We're teaching ourselves photography. |
| предлог + өздік есімдігі (сол адам) | He talks to himself. |
| by + өздік есімдігі = жалғыз / көмексіз | I live by myself. |
| on + my / your / his… + own = сол мағына | I live on my own. |
| each other / one another (екі жақты қимыл) | They help each other. |
Қолданылуы
1Бастауыш пен толықтауыш бір адам
Қимылды жасайтын адамның өзі қимылды қабылдаса, өздік есімдігін қолданыңыз. Бұл етістіктен кейін де, to, at, with, for сияқты предлогтардан кейін де жұмыс істейді. (Орын білдіретін предлогтардан кейін әдетте кәдімгі толықтауыш есімдік қолданамыз: She put the bag next to her.)
2Өздік есімдігімен жиі келетін етістіктер
Кейбір күнделікті тіркестерде өздік есімдігі бар: enjoy yourself (көңілді уақыт өткізу), help yourself (қалағаныңызды алыңыз), hurt yourself, introduce yourself, behave yourself.
3By myself / on my own = жалғыз немесе көмексіз
By + өздік есімдігі «жалғыз» немесе «ешкімнің көмегінсіз» дегенді білдіреді. On + my, your, his, her, our, their + own дәл сол мағынада. Назар аударыңыз: by myself, бірақ on my own (on myself немесе by my own емес).
4Ағылшыншада өздік есімдігін қажет етпейтін етістіктер
Денеге және сезімге қатысты көп етістік ағылшыншада өздік есімдігін алмайды: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave және dress етістіктері де әдетте онсыз қолданылады; бұл үшеуіне өздік есімдігін көбіне қимыл қиын немесе әдеттен тыс болғанда ғана қосамыз.
5Each other / one another және themselves
Each other (және сәл ресмирек one another) екі жақты қимылды білдіреді: А Б-ға жасайды, Б А-ға жасайды. Themselves / ourselves әр адамның қимылды өзіне жасайтынын білдіреді.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Өзімді … сезінемін» → feel myself. Қазақшада «өзімді жақсы сезінемін», «өзін нашар сезінді» деп айтамыз, сондықтан ағылшыншада да myself қоса салу оңай. Ағылшыншада feel + сын есім, өздік есімдігінсіз.
2. Enjoy толықтауышсыз. Қазақша «Ата-анам Шымкентте жақсы демалды», «Той ұнады» деп айтамыз. Ағылшынша enjoy етістігінен кейін бір нәрсе тұруы керек: не өздік есімдігі (enjoy yourself), не зат есім (enjoy the trip).
3. «Өз бетімен» → by his own. «Өз бетімен үйренді», «өз бетімше жасадым» деген тіркестер by his own, by my own болып аударыла салады. Ағылшыншада екі дұрыс жол бар: by himself немесе on his own.
4. «Өзі» → himself пе, herself пе? «Өзі» жынысқа қарай өзгермейді. Ағылшыншада ер адам үшін himself, әйел үшін herself таңдау керек.
Шатастырмаңыз
themselves және each other — Сурет әртүрлі: айна (әркім өзіне) және бір-біріне қарсы тұрған екі адам (әркім екіншісіне).
him және himself — Есімдікті таңдау қимылдың кімге бағытталғанын өзгертеді.
өздік есімдігі (толықтауыш) және екпін үшін myself — Бұл сабақта өздік есімдігі етістіктің толықтауышы. Myself екпін беру үшін де қолданылады (I made this cake myself, «Бұл тортты өзім пісірдім»). Бұл қолданыс C1-06 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- Екпін -self / -selves бөлігіне түседі: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES. Бұл сізге таныс: қазақ тілінде де екпін көбіне соңғы буында.
- Көпше түрде -self → -selves, shelf → shelves, wolf → wolves сияқты A1-05.
- yourself (бір адам) және yourselves (бірнеше адам): соңындағы /selvz/ дыбыстарын тыңдаңыз. /v/ мен /z/ екеуі де ұяң, оларды ф немесе с деп айтпаңыз.
- themselves басындағы /ð/: тіл ұшы тістердің арасында, дауыс шығады. Оны з немесе д деп айтпаңыз.
- each other бір сөз сияқты дерлік айтылады: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US). Екпін other сөзінің бірінші буынына түседі. each сөзіндегі /iː/ созылыңқы.
Алтын ереже
Қимыл сол адамның өзіне қайтса → -self / -selves. Жалғыз немесе көмексіз → by myself немесе on my own. Адамдар арасындағы екі жақты қимыл → each other («бір-бірі»). Relax, feel, meet және concentrate етістіктері әдетте өздік есімдігін алмайды: қазақшадағы «өзімді жақсы сезінемін» ағылшынша жай ғана I feel good.
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемді толықтырыңыз. Жақшадағы түсініктемеге назар аударыңыз.
-
Be careful with that knife — don't cut . (you, one person)
-
She looked at in the mirror.
-
We really enjoyed on holiday.holiday (UK), vacation (US)
-
My grandfather lives by .
-
The heating switches on at 6 am.
-
Көпше түрін жазыңыз: yourself
B. Мағына
Сөйлемнің мағынасына қарап жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Anna and Leo text … every night.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I need to … after work.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Children, please help … to cake.
-
each other арқылы қайта жазыңыз: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I don't like walking home … at night.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
They built the house by theirselves.
-
I looked at me in the mirror.
-
I feel myself very happy today.
-
He taught himself the guitar.
D. Мәтін ішінде
Әр орынға -self / -selves сөзін немесе each other тіркесін жазыңыз.
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Өзіңіз жалғыз немесе ешкімнің көмегінсіз істеген бір нәрсе туралы жазыңыз.
-
Бір-біріне бір нәрсе істейтін екі таныс адам туралы жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-09 Me, him, her, us, them қазақша: ағылшынша «мені», «оған», «бізбен» қалай айтылады? Can you help ? (I)
-
A2-13 Mine, yours, whose қазақша: «менікі», «сенікі», «кімдікі?» This isn't my bag. is red.
-
A2-12 Another, other, the other, others қазақша: «тағы бір», «басқа», «екіншісі» Some students walked home. took the bus.
Жауаптар
A. Құрылым
- yourself
- herself
- ourselves
- himself
- itself
- yourselves
B. Мағына
- each other
- relax
- yourselves
- Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
- on my own
C. Қатені табыңыз
- They built the house by themselves.
- I looked at myself in the mirror.
- I feel very happy today.
- ✓ He taught himself the guitar.
D. Мәтін ішінде
- ourselves
- each other / one another
- myself
- yourself
- myself
E. Сіздің кезегіңіз
- Last year I painted my bedroom by myself.
- My sister and I help each other with homework.
F. Аралас қайталау
- me
- Mine
- Others / The others / Other students / The other students
