SlowingoГрамматика
A2 15 / 38

Myself, yourself және each other қазақша: «өзім», «өзіңіз», «бір-бірі»

Myself, Yourself and Each Other

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз бастауыш пен толықтауыш бір адам болғанда myself, yourself, himself… сөздерін қолдана аласыз, «жалғыз / ешкімнің көмегінсіз» деген мағынада by myself немесе on my own дей аласыз, бұл сөздерді қажет етпейтін етістіктермен оларды қолданбайсыз және themselves пен each other арасынан дұрысын таңдай аласыз.

Негізгі идея

Әдетте қимыл бір адамнан екінші адамға өтеді: I cut the bread. She called him. Бірақ кейде қимыл сол адамның өзіне қайтып келеді: I cut myself. Қимылды жасайтын адам мен оны қабылдайтын адам бір кісі.

Айнаны елестетіңіз. Өздік есімдігі (myself, herself, themselves) бастауыштың айнадағы бейнесі сияқты. Қимыл адамнан шығып, айнаға тиіп, тура өзіне қайтып келеді.

Енді екі адамды елестетіңіз, әрқайсысы өз айнасының алдында тұр. They looked at themselves: әрқайсысы өз бейнесіне қарады. Айналарды алып тастаңыз, екі адам бір-біріне қарсы тұр: They looked at each other: қимыл бір адамнан екіншісіне өтіп, қайта оралады. Адамдар сол, ал сурет мүлде басқа.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде өздік есімдігі өз- түбірінен жасалады: өзім, өзің, өзіңіз, өзі, өзіміз, өздері. «Ол айнадағы өзіне қарады» = She looked at herself in the mirror. Бірақ «өзі» жынысқа қарай өзгермейді, ал ағылшыншада ер адам үшін himself, әйел үшін herself керек. Қазақшада өздік мағынаны көбіне етістіктің өзі береді: -ын/-ін өздік етіс («жуынды», «киінді»). Жақсы жаңалық: ағылшыншада да wash, dress әдетте өздік есімдіксіз келеді. Ал -ыс/-іс ортақ етіс («кездестік», «сөйлестік») және «бір-бірі» сөзі = each other. Тұзақ «өзімді» сөзінде: «Өзімді жақсы сезінемін», «Өзіңізді үйдегідей сезініңіз» деген тіркестерде қазақшада «өзімді» бар, ал ағылшынша feel өздік есімдіксіз айтылады: I feel good. Тағы бір айырмашылық: ағылшынша enjoy етістігінен кейін толықтауыш міндетті (enjoy yourself, enjoy the party), ал қазақша «Кеш бізге ұнады», «Жақсы демалдық» деп толықтауышсыз айтамыз.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Ол айнадағы өзіне қарады.қимыл өзіне қайтадыShe looked at herself in the mirror.
Ол асығыс жуынып, сақалын алып, киінді.өздік етісHe washed, shaved and got dressed.
Өзімді жақсы сезінбей тұрмын.«өзімді» барI don't feel well.
Біз университетте кездестік.ортақ етісWe met at university.
Бен мен Люси бір-бірін жақсы көреді.екі жақты қимылBen and Lucy love each other.
Мен жалғыз тұрамын.жалғызI live by myself. / I live on my own.

Құрылым

Өздік есімдіктері

БастауышӨздік есімдігі
Imyself
you (бір адам)yourself
hehimself
sheherself
ititself
weourselves
you (бірнеше адам)yourselves
theythemselves

Жекеше: -self. Көпше: -selves. himself пен themselves сөздеріне назар аударыңыз (him, them сөздерінен): hisself немесе theirselves емес.

Үлгілер

ҮлгіМысал
етістік + өздік есімдігіI hurt myself.
етістік + өздік есімдігі + зат есімWe're teaching ourselves photography.
предлог + өздік есімдігі (сол адам)He talks to himself.
by + өздік есімдігі = жалғыз / көмексізI live by myself.
on + my / your / his… + own = сол мағынаI live on my own.
each other / one another (екі жақты қимыл)They help each other.

Қолданылуы

1Бастауыш пен толықтауыш бір адам

Қимылды жасайтын адамның өзі қимылды қабылдаса, өздік есімдігін қолданыңыз. Бұл етістіктен кейін де, to, at, with, for сияқты предлогтардан кейін де жұмыс істейді. (Орын білдіретін предлогтардан кейін әдетте кәдімгі толықтауыш есімдік қолданамыз: She put the bag next to her.)

I cut myself while I was cooking.
Тамақ пісіріп жатып, қолымды кесіп алдым.
қазақша дене мүшесін айтамыз, ағылшыншада myself
She looked at herself in the mirror.
Ол айнадағы өзіне қарады.
«өзі» мұнда әйел → herself
Be careful! You'll burn yourself.
Абайла! Күйіп қаласың.
қазақша есімдіксіз, ағылшыншада yourself
The machine turns itself off after ten minutes.
Құрылғы он минуттан кейін өзі сөнеді.
зат → itself
We're teaching ourselves photography.
Біз фотографияны өз бетімізше үйреніп жүрміз.
teach ourselves = өз бетімізше үйрену
He talks to himself when he's nervous.
Ол қобалжығанда өзімен-өзі сөйлеседі.
«өзімен-өзі» → to himself

2Өздік есімдігімен жиі келетін етістіктер

Кейбір күнделікті тіркестерде өздік есімдігі бар: enjoy yourself (көңілді уақыт өткізу), help yourself (қалағаныңызды алыңыз), hurt yourself, introduce yourself, behave yourself.

Did you enjoy yourselves at the party?
Кеште көңілді болдыңдар ма?
бірнеше адамға → yourselves; қазақша толықтауышсыз
Please help yourself to coffee.
Кофе алыңыз, қысылмаңыз.
help yourself = қалағаныңызды алыңыз
He fell off his bike, but he didn't hurt himself.
Ол велосипедтен құлады, бірақ еш жері ауырған жоқ.
«ол» ер адам → himself
Let me introduce myself. I'm Ana, the new manager.
Өзімді таныстырайын. Мен Анамын, жаңа менеджермін.
қазақшадағыдай: «өзімді» → myself
Behave yourselves, kids!
Балалар, тәртіпті болыңдар!
бірнеше балаға → yourselves

3By myself / on my own = жалғыз немесе көмексіз

By + өздік есімдігі «жалғыз» немесе «ешкімнің көмегінсіз» дегенді білдіреді. On + my, your, his, her, our, their + own дәл сол мағынада. Назар аударыңыз: by myself, бірақ on my own (on myself немесе by my own емес).

I live by myself.
Мен жалғыз тұрамын.
«жалғыз» → by myself
Did you paint the room by yourself?
Бөлмені өзің бояп шықтың ба?
көмексіз
My son can get dressed by himself now.
Ұлым енді өзі киіне алады.
«өзі» → by himself
She travelled around Asia by herself.
Ол Азияны жалғыз аралап шықты.
travelled (UK) / traveled (US); «ол» әйел → herself
I live on my own.
Мен жалғыз тұрамын.
= I live by myself
She built the website on her own.
Ол сайтты өз бетімен жасады.
«өз бетімен» → on her own, by her own емес
Can the kids walk to school on their own?
Балалар мектепке өздері жаяу бара ала ма?
on their own

4Ағылшыншада өздік есімдігін қажет етпейтін етістіктер

Денеге және сезімге қатысты көп етістік ағылшыншада өздік есімдігін алмайды: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave және dress етістіктері де әдетте онсыз қолданылады; бұл үшеуіне өздік есімдігін көбіне қимыл қиын немесе әдеттен тыс болғанда ғана қосамыз.

I want to relax this weekend.
Осы демалыста демалғым келеді.
relax myself емес
I don't feel well.
Өзімді жақсы сезінбей тұрмын.
қазақша «өзімді» бар, ағылшыншада жоқ: feel myself well емес
We met at university.
Біз университетте кездестік.
ортақ етіс «кездестік» → met; met ourselves емес
He washed, shaved and got dressed in ten minutes.
Ол он минутта жуынып, сақалын алып, киінді.
қазақша өздік етіс, ағылшыншада есімдік жоқ
I can't concentrate with this noise.
Мына шуда зейін қоя алмаймын.
concentrate өздік есімдігінсіз
After his accident, he can't dress himself.
Апаттан кейін ол өзі киіне алмайды.
өздік есімдігі: қимыл қиын

5Each other / one another және themselves

Each other (және сәл ресмирек one another) екі жақты қимылды білдіреді: А Б-ға жасайды, Б А-ға жасайды. Themselves / ourselves әр адамның қимылды өзіне жасайтынын білдіреді.

Ben and Lucy love each other.
Бен мен Люси бір-бірін жақсы көреді.
«бір-бірін» → each other
We send each other messages every day.
Біз күн сайын бір-бірімізге хабарлама жібереміз.
екі жақты
The two teams thanked one another after the match.
Матчтан кейін екі команда бір-біріне алғыс айтты.
one another сәл ресмирек
They introduced themselves to the group.
Олар топқа өздерін таныстырды.
әркім өз атын айтты → themselves
Do you and your sister see each other often?
Әпкеңмен жиі көрісесіңдер ме?
ортақ етіс «көрісу» → see each other

Жиі кездесетін қателер

❌They enjoyed theirselves.
✅They enjoyed themselves.
theirselves емес, themselves.
❌He hurt him. (= his own body)
✅He hurt himself.
Сол адам → өздік есімдігі.
❌He did it by his own.
✅He did it by himself. немесе He did it on his own.
by + өздік есімдігі немесе on + my/his… + own.
❌I live on myself.
✅I live on my own. немесе I live by myself.
on + my/your… + own; by + өздік есімдігі.
❌I feel myself tired.
✅I feel tired.
feel + сын есім, өздік есімдігінсіз.
❌Enjoy yourself, everybody!
✅Enjoy yourselves, everybody!
you (бірнеше адам) → yourselves.
⚠️I relaxed myself on the beach.
✅I relaxed on the beach.
Өте әдеттен тыс; ағылшыншада relax әдетте толықтауышсыз келеді.
⚠️We met ourselves in 2018.
✅We met in 2018.
Бұл «әркім өзімен кездесті» деген мағына береді. Meet өздік есімдігін қажет етпейді.
⚠️Sam and I help ourselves with homework.
✅Sam and I help each other with homework.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ «әрқайсымыз тек өзімізге көмектесеміз» деген мағына береді. Екі жақты қимыл үшін each other қолданыңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Өзімді … сезінемін» → feel myself. Қазақшада «өзімді жақсы сезінемін», «өзін нашар сезінді» деп айтамыз, сондықтан ағылшыншада да myself қоса салу оңай. Ағылшыншада feel + сын есім, өздік есімдігінсіз.

❌Askhat felt himself bad after the long flight.
✅Askhat felt bad after the long flight. немесе Askhat didn't feel well after the long flight.
feel + сын есім
❌Make yourself at home and feel yourself comfortable.
✅Make yourself at home and feel comfortable.
make yourself at home тұрақты тіркес, бірақ feel өздік есімдігінсіз

2. Enjoy толықтауышсыз. Қазақша «Ата-анам Шымкентте жақсы демалды», «Той ұнады» деп айтамыз. Ағылшынша enjoy етістігінен кейін бір нәрсе тұруы керек: не өздік есімдігі (enjoy yourself), не зат есім (enjoy the trip).

❌My parents enjoyed very much in Shymkent.
✅My parents enjoyed themselves very much in Shymkent. немесе My parents enjoyed their time in Shymkent very much.
enjoy + толықтауыш
❌Did you enjoy at the wedding?
✅Did you enjoy yourself at the wedding? немесе Did you enjoy the wedding?
enjoy + толықтауыш

3. «Өз бетімен» → by his own. «Өз бетімен үйренді», «өз бетімше жасадым» деген тіркестер by his own, by my own болып аударыла салады. Ағылшыншада екі дұрыс жол бар: by himself немесе on his own.

❌Dauren learned to swim by his own.
✅Dauren learned to swim by himself. немесе Dauren learned to swim on his own.
by + өздік есімдігі немесе on + his + own

4. «Өзі» → himself пе, herself пе? «Өзі» жынысқа қарай өзгермейді. Ағылшыншада ер адам үшін himself, әйел үшін herself таңдау керек.

⚠️(Дана туралы) Dana fell on the ice but didn't hurt himself.
✅Dana fell on the ice but didn't hurt herself.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ Дана әйел, сондықтан herself керек.

Шатастырмаңыз

themselves және each other — Сурет әртүрлі: айна (әркім өзіне) және бір-біріне қарсы тұрған екі адам (әркім екіншісіне).

They blamed themselves.
Олар өздерін кінәлады.
әркім өзін кінәлады
They blamed each other.
Олар бір-бірін кінәлады.
А Б-ны, Б А-ны кінәлады

him және himself — Есімдікті таңдау қимылдың кімге бағытталғанын өзгертеді.

Tom saw him in the photo.
Том суреттен оны көрді.
басқа бір ер адамды
Tom saw himself in the photo.
Том суреттен өзін көрді.
Томның өзін

өздік есімдігі (толықтауыш) және екпін үшін myself — Бұл сабақта өздік есімдігі етістіктің толықтауышы. Myself екпін беру үшін де қолданылады (I made this cake myself, «Бұл тортты өзім пісірдім»). Бұл қолданыс C1-06 сабағында.

Жазылуы мен айтылуы

  • Екпін -self / -selves бөлігіне түседі: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES. Бұл сізге таныс: қазақ тілінде де екпін көбіне соңғы буында.
  • Көпше түрде -self → -selves, shelf → shelves, wolf → wolves сияқты A1-05.
  • yourself (бір адам) және yourselves (бірнеше адам): соңындағы /selvz/ дыбыстарын тыңдаңыз. /v/ мен /z/ екеуі де ұяң, оларды ф немесе с деп айтпаңыз.
  • themselves басындағы /ð/: тіл ұшы тістердің арасында, дауыс шығады. Оны з немесе д деп айтпаңыз.
  • each other бір сөз сияқты дерлік айтылады: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US). Екпін other сөзінің бірінші буынына түседі. each сөзіндегі /iː/ созылыңқы.

Алтын ереже

Қимыл сол адамның өзіне қайтса → -self / -selves. Жалғыз немесе көмексіз → by myself немесе on my own. Адамдар арасындағы екі жақты қимыл → each other («бір-бірі»). Relax, feel, meet және concentrate етістіктері әдетте өздік есімдігін алмайды: қазақшадағы «өзімді жақсы сезінемін» ағылшынша жай ғана I feel good.

Жаттығулар

A. Құрылым

Сөйлемді толықтырыңыз. Жақшадағы түсініктемеге назар аударыңыз.

  1. Be careful with that knife — don't cut . (you, one person)
  2. She looked at in the mirror.
  3. We really enjoyed on holiday.
  4. My grandfather lives by .
  5. The heating switches on at 6 am.
  6. Көпше түрін жазыңыз: yourself

B. Мағына

Сөйлемнің мағынасына қарап жауап беріңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Anna and Leo text … every night.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I need to … after work.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Children, please help … to cake.
  4. each other арқылы қайта жазыңыз: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I don't like walking home … at night.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. They built the house by theirselves.
  2. I looked at me in the mirror.
  3. I feel myself very happy today.
  4. He taught himself the guitar.

D. Мәтін ішінде

Әр орынға -self / -selves сөзін немесе each other тіркесін жазыңыз.

First day at a new school
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Өзіңіз жалғыз немесе ешкімнің көмегінсіз істеген бір нәрсе туралы жазыңыз.
  2. Бір-біріне бір нәрсе істейтін екі таныс адам туралы жазыңыз.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. yourself
  2. herself
  3. ourselves
  4. himself
  5. itself
  6. yourselves

B. Мағына

  1. each other
  2. relax
  3. yourselves
  4. Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
  5. on my own

C. Қатені табыңыз

  1. They built the house by themselves.
  2. I looked at myself in the mirror.
  3. I feel very happy today.
  4. ✓ He taught himself the guitar.

D. Мәтін ішінде

  1. ourselves
  2. each other / one another
  3. myself
  4. yourself
  5. myself

E. Сіздің кезегіңіз

  1. Last year I painted my bedroom by myself.
  2. My sister and I help each other with homework.

F. Аралас қайталау

  1. me
  2. Mine
  3. Others / The others / Other students / The other students
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play