Past Simple же Past Continuous? When, while, during жана for кыргызча
Past Simple or Past Continuous? When and While
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз өткөн окуя жөнүндө кыскача аңгеме айта аласыз: фон үчүн Past Continuous (созулма өткөн чак), окуялар үчүн Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) колдоносуз жана аларды when, while, during жана for сөздөрү менен байланыштырасыз.
Негизги ой
Аңгеменин эки катмары бар. Бир катмары – фон: мурунтан уланып жаткан узунураак иш-аракеттер: I was walking home, it was getting dark. Экинчи катмары – окуялар: аңгемени алдыга жылдырган кыска, бүткөн иш-аракеттер: my phone rang, I stopped.
Узун сызыкты жана аны кесип өткөн кыска белгини элестетиңиз. Узун сызык – Past Continuous: уланып жаткан иш. Кыска белги – Past Simple: сызыктын ортосунда болуп, көбүнчө аны үзүп салган окуя. I was walking home (узун сызык) when it started to rain (кыска белги).
Фон жок болуп, иш-аракеттер жөн эле бири-биринин артынан болсо, тизмедеги кадамдардай баарына Past Simple колдонуңуз: I got up, had a shower and left.
Ошентип, ар бир өткөн иш-аракет үчүн өзүңүздөн сураңыз: бул аңгеменин артындагы көрүнүшпү же аңгемедеги бир кадамбы?
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча фонду жана окуяны айырмалоо англисчедегиден анча алыс эмес: «-ып жатканда» узун ишти, «-ганда» жана -ды кыска окуяны көрсөтөт. Бирок байланыштыруучу сөздөр башкача иштейт. Кыргызча учурунда («сабак учурунда») жана убагында зат атооч менен да, атоочтук менен да келет («мен иштеп жаткан учурда»), ал эми англисчеде during зат атооч менен гана, сүйлөмдүн алдында while колдонулат. Ошондой эле бою («үч жыл бою») – during эмес, for: ал канча убакыт созулганын билдирет.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Үйгө жөө бара жатканымда, жамгыр жаай баштады. | I was walking home when it started to rain. | фон «-ып жатканда» → Past Continuous; окуя -ды → Past Simple |
| Мен келгенде, алар дагы эле тамак ичип жатышкан. | When I arrived, they were still eating. | «-ганда» + кыска окуя → when + Past Simple |
| Экзамен учурунда телефонум шыңгырап калды. | My phone rang during the exam. | «учурунда» + зат атооч → during + зат атооч |
| Экзамен тапшырып жатканымда, телефонум шыңгырап калды. | My phone rang while I was doing the exam. | ээ + этиш → while, during эмес |
| Римде бир жума бою болдук. | We stayed in Rome for a week. | «бою» = канча убакыт → for, during эмес |
| Ордуман турдум, кофе кайнаттым, каттарымды карап чыктым. | I got up, made coffee and checked my emails. | Бул жерде да ушундай: удаалаш окуялар – баары жөнөкөй өткөн чак |
| Үйгө келгенимде, эжем тамак жасап жаткан. / … тамак жасады. | When I got home, my sister was cooking dinner. / … my sister cooked dinner. | Бул жерде да ушундай: чак окуялардын тартибин өзгөртөт |
Кыскасы: узун фон → Past Continuous (көбүнчө while менен), кыска окуя → Past Simple (көбүнчө when менен). «… учурунда» зат атооч менен → during; ээ жана этиш менен → while; «… бою» → for.
Түзүлүшү
Үзүлгөн иш-аракет
| Фон (Past Continuous) | Окуя (Past Simple) |
|---|---|
| I was walking home | when it started to rain. |
| While I was walking home, | it started to rain. |
| She was having a shower | when the doorbell rang. |
When же while менен келген бөлүк сүйлөмдүн башында да, аягында да тура алат. Ал башында турса, андан кийин адатта үтүр коюлат.
When же while?
| Сөз | Андан кийин адатта | Мисал |
|---|---|---|
| when | кыска иш-аракет (Past Simple) | …when the phone rang. |
| while | узунураак иш-аракет (Past Continuous) | While I was cooking, … |
Удаалаш окуялар
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| Past Simple, Past Simple, Past Simple | I opened the door, turned on the light and saw the mess. |
| when + Past Simple, Past Simple | When the film ended, we went home. (адегенде бири, анан экинчиси) |
During, while, for
| Сөз | + | Мисал |
|---|---|---|
| during | зат атооч | during the meeting, during the night |
| while | багыныңкы сүйлөм (ээ + этиш) | while we were having the meeting |
| for | убакыт аралыгы | for two hours, for three days |
Колдонулушу
1Окуя үзүп салган фондогу иш-аракет
Узун иш-аракет уланып жаткан; анын ортосунда кыска иш-аракет болду. Кыска иш-аракет көбүнчө узун ишти токтотот же өзгөртөт. Кыргызча бул жерде «-ып жатканда» же «-ып бара жатып» дейбиз.
2When + кыска иш-аракет, while + узунураак иш-аракет
When адатта кыска иш-аракетти (Past Simple) киргизет. While узунураак иш-аракетти (Past Continuous) киргизет. When узун иш-аракет менен да келе алат, бирок while маанини ачыгыраак кылат.
3Удаалаш окуялар – Past Simple гана
Иш-аракеттер бири-биринин артынан болсо, баарына Past Simple колдонуңуз. When + Past Simple көбүнчө «адегенде бул, анан тиги» дегенди билдирет.
Салыштырыңыз: чак аңгемедеги окуялардын тартибин өзгөртөт.
4During + зат атооч, while + багыныңкы сүйлөм, for + убакыт аралыгы
During жана while экөө тең «… убагында» дегенди билдирет, бирок during зат атоочтун алдында, while болсо ээ жана этиштин алдында турат. For бир нерсе канча убакытка созулганын айтат. Кыргызча «учурунда» экөөнө тең туура келет, ал эми «бою» көбүнчө for.
5Абал этиштери Past Simple-да калат
Иш-аракетти эмес, абалды билдирген этиштер (know, want, like, need, believe, understand, belong, seem) фондо да адатта Past Simple-да калат. A1-23 караңыз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «… учурунда» → during + сүйлөм. Кыргызча «учурунда», «убагында» сөздөрү зат атооч менен да («сабак учурунда»), атоочтук менен да («мен акча төлөп жаткан учурда») келет. Сөздүктө «учурунда» = during деп жазылгандыктан, during сөзүн ээ жана этиштин алдына да коюп жиберебиз. Англисчеде ээ + этиштин алдында while гана колдонулат.
2. «Төрт күн бою» → during four days. Кыргызча «бою» убакыттын узактыгын билдирет: «төрт күн бою», «он жыл бою». Бул жерде англисчеде during эмес, for колдонулат. During «качан?» деген суроого жооп берет, for – «канча убакыт?» деген суроого.
3. «Бара жатканыбызда … бузулуп калды» → we drove … when. Кыргызча «Ысык-Көлдүн түштүк жээгин бойлой бара жатканыбызда» дегенде уланып жаткан иш формасынан эле көрүнүп турат. Аны англисчеге которгондо кээде жөнөкөй drove, cooked айтылып калат. Бирок Past Simple ишти бүтүн окуя катары көрсөтөт, ошондуктан угуучу окуялардын тартибин башкача түшүнөт. Окуя үзүп салган узун иш үчүн was / were + -ing колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
When жана while – Экөө тең эки бөлүктү байланыштыра алат, бирок адатта ар башка иш-аракетти киргизет.
During жана for – During бир нерсе качан (кайсы мезгилдин ичинде) болгонун айтат; for ал канча убакыт созулганын айтат. By жана until сыяктуу убакыт сөздөрү B1-31 сабагында.
Бир байланыштыруучу сөз, эки ар башка чак – Окуялардын тартибин байланыштыруучу сөз эмес, чак көрсөтөт. Өткөн чактарды айкалыштыруу жөнүндө көбүрөөк B1-04 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- When / while бөлүгү сүйлөмдүн башында турса, үтүр коюңуз: While I was out, the parcel arrived. Ал экинчи турса, адатта үтүр коюлбайт: The parcel arrived while I was out.
- while /waɪl/: көпчүлүк сүйлөөчүлөр h тамгасын айтышпайт. /w/ тыбышы үчүн эриндерди томолоктоңуз, тиштер эринге тийбесин; «вайл» деп айтпаңыз.
- Тез сүйлөгөндө was жана were алсыз айтылат (/wəz/, /wə/), ошондуктан басым негизги этиштерге жана зат атоочторго түшөт: I was walking home when it started to rain. Кыргызча адатка салып ар бир сөзгө бирдей басым койбоңуз.
- Past Simple-дын жазылышы (stop → stopped, try → tried) A1-27 сабагында; туура эмес этиштер (ring → rang, fall → fell) A1-28 сабагында.
Алтын эреже
Узун фондогу иш-аракет → Past Continuous (көбүнчө while менен). Ортосунда болгон кыска окуя → Past Simple (көбүнчө when менен). Бири-биринин артынан болгон окуялар → баары Past Simple.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз же сүйлөмдөрдү бириктириңиз.
-
I (read) when the lights (go) out.
-
While we (drive) to the coast, the car (break) down.
-
She (cut) her finger while she (make) a salad.
-
when менен бириктириңиз: He was taking a photo. He dropped his phone.
-
while менен бириктириңиз: I was jogging. It started to snow.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: … the bus arrived, everybody got on.
-
Туура жоопту тандаңыз: … I was waiting for the bus, I met an old friend.
-
Туура жоопту тандаңыз: I fell asleep … the film.
-
Туура жоопту тандаңыз: We lived in Canada … two years.
-
Туура жоопту тандаңыз: When I got home, my sister … dinner. She started an hour before I arrived.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
During I was sleeping, someone called.
-
When I saw him, I was knowing he was angry.
-
I was opening the door and I was going in.
-
I met my wife while I was working in Rome.
D. Текстте
Кашаадагы этиштердин туура формасын жазыңыз; кашаасы жок орундарга ылайыктуу сөз жазыңыз.
Last Friday I 15 (sit) on the sofa and my cat 16 (sleep) next to me. Suddenly, someone 17 (knock) on the door. I 18 (open) it, but nobody was there. Then, 19 I was closing the door, I 20 (see) a small box on the ground. I woke up twice 21 the night because I was thinking about it!
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Сизди таң калтырган бир учур жөнүндө жазыңыз. Бир узун фондогу иш-аракетти жана бир кыска окуяны колдонуңуз.
-
Бүгүн эртең менен кылган үч ишиңизди ирети менен жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-01 Past Continuous кыргызча: I was working – өткөндөгү уланып жаткан иш Катаны оңдоңуз: What you were doing at 9 pm?
-
A1-28 Past Simple кыргызча: туура эмес этиштер, did жана didn't Өткөн чагын жазыңыз: fall
-
A1-29 And, but, or, so, because кыргызча: англисче эки ойду кантип байланыштырабыз? Туура жоопту тандаңыз: It was raining, … we stayed at home.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- was reading … went
- were driving … broke
- cut … was making
- He was taking a photo when he dropped his phone. / He dropped his phone when he was taking a photo.
- While I was jogging, it started to snow. / It started to snow while I was jogging.
B. Мааниси
- When
- While / When
- during
- for
- was cooking
C. Катаны табыңыз
- While I was sleeping, someone called. / When I was sleeping, someone called.
- When I saw him, I knew he was angry.
- I opened the door and went in. / I opened the door and I went in.
- ✓ I met my wife while I was working in Rome.
D. Текстте
- was sitting
- was sleeping
- knocked
- opened
- while / when
- saw
- during / in
E. Сиздин кезегиңиз
- I was waiting for the train when I saw my old school friend.
- I got up, had breakfast and took the bus to work.
F. Аралаш кайталоо
- What were you doing at 9 pm?
- fell
- so
