Present Perfect, for жана since кыргызча: «…дан бери» англисче кантип айтылат?
Present Perfect with For and Since
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз бир абал азыркы учурга чейин канча убакыт уланып келатканын айта аласыз – I've lived here for six years, I've known her since 2015 – How long…? деп сурай аласыз жана for менен since сөздөрүнүн бирин туура тандай аласыз.
Негизги ой
Шамды элестетиңиз. Сиз аны өткөндө жактыңыз, ал азыр да күйүп турат. Бул – өткөндө башталып, бүгүн да уланып жаткан абал: бул жерде жашайсыз, Сараны тааныйсыз, бул телефонуңуз бар.
Ал жөнүндө айтуу үчүн англисче Present Perfect (учур чактын аткарылган түрү) колдонулат, анткени бул абал өткөндү жана азыркыны бириктирет: I've lived here for six years. Present Simple (жөнөкөй учур чак), мисалы I live here, азыркы учурду гана сүрөттөйт; ал өткөн бөлүгүн көтөрө албайт.
Шамды сүрөттөөнүн эки жолу бар. For ал канча убакыттан бери күйүп жатканын ченейт: for six years, for ten minutes. Since аны жаккан учурду көрсөтөт: since 2020, since Monday – качан башталганын.
Ал эми шам өчүп калса – абал бүтсө – Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) колдонуңуз: I lived in Rome for three years (азыр ал жакта жашабайм).
Кыргыз тили жана англис тили
Бул сабак кыргыз тилдүүлөр үчүн эң маанилүү сабактардын бири. Кыргызча азыркы учурга чейин уланган абалды учур чак менен айтабыз: «Бул шаарда алты жылдан бери жашайм», «Сараны 2015-жылдан бери тааныйм». Ошондуктан англисчеде да Present Simple колдонуу абдан оңой: I live here since… Англисчеде мындай абал үчүн дайыма Present Perfect керек. Экинчи айырма: кыргызча -дан бери бир эле жандооч мөөнөт менен да («алты жылдан бери»), башталган учур менен да («2015-жылдан бери») колдонулат. Англисчеде тандоо керек: мөөнөт үчүн for, башталган учур үчүн since. Үчүнчүсү: 3-жакта кыргызча байламта этиш жок («Ал саат жетиден бери жумушта»), ал эми англисчеде has been керек. Ал эми бүткөн мөөнөт үчүн иш жеңил: «Римде үч жыл жашадым» – I lived in Rome for three years. Бул жерде да ушундай: өткөн чак.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Бул шаарда алты жылдан бери жашайм. | I've lived in this city for six years. | кыргызча учур чак → англисче Present Perfect; мөөнөт → for |
| Сараны 2015-жылдан бери тааныйм. | I've known Sara since 2015. | башталган учур → since |
| Ал саат жетиден бери жумушта. | He's been at work since seven o'clock. | кыргызча этиш жок; англисче has been |
| Бул жерде канчадан бери жашайсыз? | How long have you lived here? | «канчадан бери?» → How long have you…? |
| Томду көптөн бери көргөн жокмун. | I haven't seen Tom for ages. | тануу + мөөнөт → haven't … for |
| Римде үч жыл жашадым. | I lived in Rome for three years. | Бул жерде да ушундай: бүткөн мөөнөт → өткөн чак |
| Лондонго эки жыл мурун келгем. | I came to London two years ago. | «мурун» → ago + Past Simple |
| Бул жерге бир жумага келдим. | I'm here for a week. | бүт сапар бир жума → Present Simple + for |
Кыскасы: «…дан бери» + учур чак → have / has + үчүнчү форма. «Алты жылдан бери» → for six years, «2015-жылдан бери» → since 2015. «Канчадан бери?» → How long have you…? Абал бүтсө → Past Simple + for.
Түзүлүшү
For жана since
| Андан кийин эмне келет | Мисалдар | |
|---|---|---|
| for | мөөнөт (канча убакыт) | for ten minutes, for two days, for six years, for a long time, for ages |
| since | башталган учур (качан башталды) | since nine o'clock, since Monday, since May, since 2020, since last summer, since Christmas |
Сүйлөмдүн үлгүсү
| Ээ | have / has (+ not) | үчүнчү форма | for / since |
|---|---|---|---|
| I | have ('ve) | lived here | for six years. |
| She | has ('s) | worked here | since 2019. |
| We | haven't | seen him | for months. |
How long…? суроолору
| Суроо | Жооптор |
|---|---|
| How long have you lived here? | For six years. / Since 2019. |
| How long has she known Tom? | For a long time. / Since university. |
| How long have they been married? | For ten years. |
Эскертүү: since сөзүнөн кийин Past Simple-дагы кыска багыныңкы сүйлөм да келе алат: since I was a child, since we moved here. Кененирээк B1-02 сабагында.
Колдонулушу
1For + мөөнөт
Абал азыркы учурга чейин канча убакыт уланганын айтуу үчүн for колдонуңуз. Кыргызча «алты жылдан бери», «көптөн бери» деп учур чак менен айтабыз, англисчеде Present Perfect керек.
2Since + башталган учур
Убакыт, күн, дата, ай, жыл же окуя менен – абал башталган учур менен – since колдонуңуз. Кыргызча бул жерде да «-дан бери» дейбиз, ошондуктан мөөнөтпү же башталган учурбу, өзүңүз ойлонуңуз.
3How long…?
Абалдын узактыгын How long + have/has + ээ + үчүнчү форма? менен сураңыз. For же since менен, же толук сүйлөм менен жооп бериңиз. Кыргызча «канчадан бери…?» деп учур чак менен сурайбыз.
4Тануу: бүт мезгил ичинде байланыш же өзгөрүү жок
For же since менен келген тануу формасындагы Present Perfect бир нерсе бүт мезгил ичинде, азырга чейин болбогонун билдирет.
5For + Past Simple: бүткөн мөөнөт
Абал бүтсө, for менен Past Simple колдонуңуз. Since бул жерде адатта колдонулбайт, анткени бул сабакта since башталган учурду азыркы учур менен байланыштырат. Кыргызча да бул жерде өткөн чак колдонулат: «үч жыл жашадым».
Live, work, study жана wait сыяктуу аракет этиштери менен англисчеде Present Perfect Continuous да бар: I've been waiting for an hour. Бул форма B1-01 сабагында өтүлөт жана B1-02 сабагында ушул форма менен салыштырылат. Be, have (= ээ болуу), know жана like менен ушул сабактагы форманы колдонуңуз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «…дан бери жашайт» → lives since. Кыргызча азырга чейин уланган абалды учур чак менен айтабыз: «Таежем 2010-жылдан бери Караколдо жашайт», «Коноктор ишембиден бери Бишкекте». Бул сүйлөмдөрдү сөзмө-сөз которсоңуз, англисче Present Simple же am / are чыгат. Англисчеде мындай абал үчүн have / has + үчүнчү форма керек.
2. «Алты жылдан бери» → since six years. Кыргызча «-дан бери» мөөнөт менен да, башталган учур менен да бирдей колдонулат: «алты жылдан бери» жана «2019-жылдан бери». Ошондуктан since сөзүн мөөнөт менен колдонуу оңой. Мөөнөт (канча убакыт) болсо – for, башталган учур болсо – since.
3. «Канчадан бери окутасыз?» → How long do you teach? Кыргызча «канчадан бери…?» деп учур чак менен сурайбыз, ошондуктан англисче суроо да Present Simple менен чыгып калат. Азырга чейинки узактык жөнүндө суроо – How long have / has … + үчүнчү форма?
Чаташтырбаңыз
for жана since – For узактыгын берет. Since башталышын берет.
I'm here for a week жана I've been here for a week – For менен Present Simple пландалган бүт мөөнөт жөнүндө айтат. Present Perfect болсо азыркы учурга чейинки убакытты санайт.
ago жана for – Ago өткөн чак (адатта Past Simple) менен келет, Present Perfect менен эч качан келбейт жана бир нерсе качан болгонун айтат. For канча убакыт экенин айтат. A1-26 караңыз. Кыргызча «эки жыл мурун» – ago, «эки жылдан бери» – for.
Жазылышы жана айтылышы
- for убакыт тизмегинин алдында адатта алсыз айтылат: /fə/ (UK), /fər/ (US): for ages /fər ˈeɪdʒɪz/. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан алсыз /ə/ тыбышына өзүнчө көнүү керек.
- since /sɪns/ prince сөзү менен уйкашат. Үндүү кыска; аягындагы /s/ – үнсүз.
- been басым түшкөндө /biːn/, бирок сүйлөмдө көбүнчө алсыз /bɪn/: I've been here for an hour.
- How long have you… оозеки кепте бириге айтылат: /haʊ ˈlɒŋ əv ju/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv ju/ (US). long сөзүнүн аягы /ŋ/ – кыргыздын ң тыбышы менен бирдей; ага [г] кошпоңуз.
- for ages – оозеки тизмек, «абдан көптөн бери» дегенди билдирет.
Алтын эреже
Өткөндө башталып, азыр да уланып жаткан абал үчүн have/has + үчүнчү форма колдонуңуз, for (канча убакыт) же since (качан башталды) менен – Present Simple эмес. Абал бүтсө, for менен Past Simple колдонуңуз. Кыргызча «алты жылдан бери жашайм» – англисче I've lived here for six years.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
1–4-тапшырмаларда for же since жазыңыз. 5–6-тапшырмаларда кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
For же since? 2018
-
For же since? three weeks
-
For же since? last Friday
-
For же since? a long time
-
I (know) Ben since we were at school.
-
She (have) this job for six months.
B. Мааниси
Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I … here since 2021.
-
Туура жоопту тандаңыз: My grandfather … in a factory for forty years. He stopped in 2010.
-
Туура жоопту тандаңыз: «How long have you been in Spain?» …
-
«Мен жети күн мурун келдим жана азыр да ушул жердемин» деген маанидеги сүйлөмдү тандаңыз:
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I know Maria for five years.
-
We've lived here since two years.
-
How long have you had your car?
-
He's been ill from Monday.
D. Текстте
Текстти толуктаңыз. Кашаада этиш берилсе, анын туура формасын жазыңыз.
I 15 (live) in Green Street for six years. My neighbour Tom has lived here 16 1998! We 17 (be) friends since my first week here. Before this, I 18 (live) in a small flat in the city centre for two years. I 19 (not / see) my old neighbours 20 ages.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Үйүңүздө канчадан бери жашайсыз? Эки сүйлөм жазыңыз: бирин for менен, экинчисин since менен.
-
Бир досуңуз жөнүндө жазыңыз: аны канчадан бери тааныйсыз?
-
Белгилүү бир мөөнөт бою жасап, азыр бүткөн бир ишиңиз жөнүндө жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-17 Present Perfect кыргызча: just, already жана yet – «жаңы эле», «эбак», «али» Have you finished your homework ?already = surprise
-
A2-16 Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө She has (be) to Japan three times.
-
A1-26 Was жана were кыргызча: be этишинин өткөн чагы I (be) born in 1998.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- since
- for
- since
- for
- 've known / have known
- 's had / has had
B. Мааниси
- have lived
- worked
- For two months.
- I've been here for a week.
C. Катаны табыңыз
- I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
- We've lived here for two years. / We have lived here for two years.
- ✓ How long have you had your car?
- He's been ill since Monday. / He has been ill since Monday.
D. Текстте
- 've lived / have lived / 've been living / have been living
- since
- 've been / have been
- lived / had lived
- haven't seen / have not seen
- for / in
E. Сиздин кезегиңиз
- I've lived in my flat for four years. I've lived there since 2022.
- I've known Lena since we were twelve. We've been friends for fifteen years.
- I played the piano for five years when I was a child.
F. Аралаш кайталоо
- yet / already
- been
- was
