Much, many, a lot of, a few, a little кыргызча: «көп» жана «аз» англисче
Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз much, many, a lot of, lots of, a few жана a little менен көп жана аз өлчөм жөнүндө айта аласыз, бир нерсе каалаганыңыздан көп (too much / too many) же керектүүдөн аз (not enough) экенин айта аласыз, ошондой эле no, none жана not any менен «таптакыр жок» дей аласыз.
Негизги ой
Базардагы бир дүкөндү элестетиңиз. Бир тарабында алма, апельсин жана жумуртка турат: аларды бирден санайсыз. Экинчи тарабында күрүч, ун жана кофе толгон чоң каптар турат: аларды санабайсыз, чөмүч менен өлчөйсүз. Бул – A1-24 сабагынан белгилүү болгон саналуучу жана саналбоочу зат атоочтордун айырмасы.
Бул сабактагы ар бир өлчөм сөзү биринчи эле бир суроону берет: муну санаса болобу? Кээ бир сөздөр санала турган тарапта гана иштейт (many, a few, too many). Кээ бирлери чөмүч тарапта гана иштейт (much, a little, too much). Ал эми кээ бирлери эки тарапта тең иштейт (a lot of, lots of, enough, no).
Андан кийин экинчи, кичирээк суроо: сүйлөм ырастообу, тануубу же суроолуубу? Much жана many тануу жана суроолуу сүйлөмдөрдү жакшы көрөт. Ырастоо сүйлөмдөрдө күнүмдүк тандоо – a lot of.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча көп деген бир эле сөз баарына жарай берет: «көп дос», «көп убакыт», «көп акча». Канча? деген суроо да ошондой: «канча адам?», «канча суу?». Англисчеде адегенде тандоо керек: саналуучу зат атооч менен – many / How many, саналбоочу менен – much / How much. Кыргызча бир нече («бир нече мүнөт») a few сөзүнө, ал эми бир аз («бир аз туз») a little сөзүнө жакын. Бирок кыргызча «көп», «бир нече» жана сандардан кийин зат атооч көбүнчө жекелик санда калат («бир нече мүнөт», «үч алма»), ал эми англисчеде many, a few жана сандардан кийин көптүк сан керек: a few minutes. Тануу менен да айырма бар: кыргызча «бир дагы билет калган жок» деп «бир дагы» менен тануу этишти бирге колдонобуз, англисчеде болсо бир гана тануу болот: no + ырастоо этиш же not any.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Анын жумушта көп досу бар. | She has a lot of friends at work. | «көп» → ырастоодо a lot of |
| Бүгүн көп убактым жок. | I don't have much time today. | саналбоочу + тануу → much |
| Кечеге канча адам келет? | How many people are coming to the party? | «канча» + саналуучу → How many |
| Күнүнө канча суу ичесиз? | How much water do you drink a day? | «канча» + саналбоочу → How much |
| Даярданганга бир нече мүнөт керек. | I need a few minutes to get ready. | «бир нече» ≈ a few; англисче көптүк сан: minutes |
| Сууга бир аз туз салыңыз. | Add a little salt to the water. | «бир аз» + саналбоочу → a little |
| Шаардын борборунда машина өтө көп. | There are too many cars in the city centre. | «өтө көп» → too many / too much |
| Баарына жетиштүү тарелка жок. | We don't have enough plates for everyone. | Бул жерде да ушундай: «жетиштүү» зат атоочтун алдында |
| Нан калган жок. | There's no bread left. | no + ырастоо этиш (is) |
| Шкафта бир дагы кофе калган жок. | There isn't any coffee in the cupboard. | кыргызча эки тануу сөз; англисче бир гана: not any |
| Интернетте маалымат көп. | There's a lot of information online. | information – саналбоочу: -s жок, is |
Кыскасы: «көп» жана «канча» дегенде адегенде сураңыз: санаса болобу? Саналса – many / How many / a few, саналбаса – much / How much / a little. Ырастоо сүйлөмдө a lot of колдонуңуз. Тануу бир гана жолу: no + ырастоо этиш же not any.
Түзүлүшү
Өлчөм сөздөрү жана зат атоочтор
| Өлчөм сөзү | Саналуучу (көптүк сан) | Саналбоочу |
|---|---|---|
| many | many friends | — |
| much | — | much time |
| a lot of / lots of | a lot of friends | a lot of time |
| a few | a few eggs | — |
| a little | — | a little milk |
| too many | too many cars | — |
| too much | — | too much sugar |
| (not) enough | (not) enough chairs | (not) enough money |
| no | no tickets | no water |
Суроолор
| Саналуучу | Саналбоочу |
|---|---|
| How many people…? | How much time…? |
Таптакыр жок: no, not any, none
| Формасы | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|
| no | no + зат атооч, ырастоо этиш менен | There's no milk. |
| not any | тануу этиш + any + зат атооч | There isn't any milk. |
| none | жалгыз турат, андан кийин зат атооч келбейт | "Is there any milk?" "No, there's none." |
| none of | none of + the / my / these… + зат атооч | None of my friends came. |
No, many, much, a few жана башкалары – аныктоочтор (determiners): алар зат атоочтун алдында турат.
Колдонулушу
1Much жана many: көбүнчө тануу жана суроолуу сүйлөмдөрдө
Many көптүк сандагы саналуучу зат атоочтор менен, much саналбоочу зат атоочтор менен келет. Алар тануу жана суроолуу сүйлөмдөрдө көбүрөөк колдонулат. Ырастоо сүйлөмдө жалгыз much расмий же адаттан тыш угулат, ошондуктан анын ордуна a lot of дейбиз. (Too much, so much жана very much каалаган жерде колдонула берет.) Кыргызча бул жерде дайыма «көп» же «канча» дейбиз.
2A lot of жана lots of: ырастоо сүйлөмдөгү күнүмдүк тандоо
A lot of жана lots of саналуучу жана саналбоочу зат атоочтордун экөө менен тең келет. Алар көбүнчө ырастоо сүйлөмдөрдө колдонулат, бирок тануу жана суроолуу сүйлөмдөрдө да туура. Lots of бир аз оозекирээк. Андан кийин зат атооч жок болсо, a lot деңиз (of жок).
3A few жана a little: аз, бирок бар
A few көптүк сандагы саналуучу зат атоочтор менен, a little саналбоочу зат атоочтор менен келет. Экөө тең «аз сан же аз өлчөм, бирок бар» дегенди билдирет – бул оң ой. A болбосо (few, little), мааниси «жетишсиз» болуп калат; B2-19 караңыз. Кыргызча «бир нече» жана «бир аз» дегенге жакын.
4Too much, too many, not enough
Too much жана too many + зат атооч «керектүүдөн ашык» дегенди билдирет. Not enough + зат атооч «керектүүдөн аз» дегенди билдирет. Too жана enough сын атоочтор менен A2-08 сабагында. Кыргызча «өтө көп», «ашыкча» жана «жетиштүү … жок» дейбиз.
5No, none жана not any: таптакыр жок
No түз эле зат атоочтун алдында турат, этиш ырастоо формасында калат. Not any тануу этиш менен колдонулат. None зат атоочтун ордун басат. No же none сөзүн тануу этиш менен колдонбоңуз. Кыргызча «эч», «бир дагы» тануу этиш менен бирге колдонулат, англисчеде бир гана тануу болот.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Канча?» → How much баарына. Кыргызча «канча» деген бир эле суроо сөз адамдар үчүн да, суу үчүн да, акча үчүн да колдонулат. Ошондуктан How much оозго оңой келет. Адегенде сураңыз: муну санаса болобу? Саналса – How many + көптүк сан.
2. «Бир нече мүнөт» → a few minute. Кыргызча «бир нече», «көп» жана сандардан кийин зат атооч көбүнчө жекелик санда калат: «бир нече уй», «көп тоок», «беш кой». Англисчеде a few, many, a lot of жана сандардан кийин саналуучу зат атооч көптүк санда болот.
3. «Үй тапшырмалары», «маалыматтар» → homeworks, informations. Кыргызча бул сөздөр көптүк санда да айтыла берет: «үй тапшырмалары көп», «маалыматтар». Англисче homework, information, advice – саналбоочу зат атоочтор: аларга -s жалганбайт, алар менен much, a lot of, too much колдонулат.
4. «Бир дагы … жок» → эки тануу. Кыргызча «эч», «бир дагы» сөздөрү тануу этиш менен бирге келет: «бир дагы тамак калган жок». Англисчеде бир гана тануу болот: же no + ырастоо этиш, же тануу этиш + any.
Чаташтырбаңыз
much / many жана a lot of – Үчөө тең суроолуу жана тануу сүйлөмдөрдө туура. Ырастоо сүйлөмдө табигый күнүмдүк тандоо – a lot of.
no жана none – No сөзүнөн кийин зат атооч керек. None жалгыз турат же of сөзүнүн алдында келет. Кыргызча экөөнө тең «жок» дейбиз.
too much / too many + зат атооч жана too + сын атооч – Зат атоочтун алдында too much же too many колдонуңуз. Сын атоочтун алдында жалгыз too колдонуңуз. A2-08 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- a lot of бир бүтүн сөздөй айтылат: /ə ˈlɒt əv/ (UK), /ə ˈlɑːt̬ əv/ (US). Басым lot сөзүнө түшөт, a жана of алсыз айтылат. Тез оозеки кепте of жөн гана /ə/ болуп калат.
- lots of /ˈlɒts əv/ (UK), /ˈlɑːts əv/ (US): of алсыз айтылат. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан алсыз /ə/ тыбышына өзүнчө көнүү керек.
- a few /ə ˈfjuː/ жана a little /ə ˈlɪtl/: a алсыз /ə/, бирок аны таштабаңыз, анткени ал маанини өзгөртөт.
- none /nʌn/ one жана sun сөздөрү менен уйкашат. /ʌ/ – кыска, ооз бир аз ачылган, эриндер томолоктолбогон үндүү. No /nəʊ/ сөзүнө окшоп «ноун» деп айтпаңыз.
- many /ˈmeni/ жана money /ˈmʌni/ – ар башка сөздөр: биринчисинде /e/, экинчисинде /ʌ/. Басым экөөндө тең биринчи муунда.
- Суроолордо much жана many көбүнчө басым менен айтылат: How much is it? How many are there?
Алтын эреже
Адегенде сураңыз: муну санаса болобу? Саналса → many, a few, too many. Саналбаса → much, a little, too much. Экөөнө тең → a lot of, lots of, enough, no. Ырастоо сүйлөмдө much / many ордуна a lot of колдонуңуз. «Таптакыр жок» дегенде no + зат атооч ырастоо этиш менен же not any колдонуңуз; none жалгыз турат.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Туура өлчөм сөзүн жазыңыз. Кашаадагы түшүндүрмө маанисин көрсөтөт.
-
How brothers and sisters do you have?
-
How sugar do you take in your coffee?
-
I've got apples. Do you want one? (a small number)
-
Can I have milk in my tea, please? (a small amount)
-
There are people here — I can't move! (more than is good)
-
I'm not hungry. I ate chocolate. (more than is good)
B. Мааниси
Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: She drinks … coffee.
-
Туура жоопту тандаңыз: "How many emails did you get?" "…."
-
Туура жоопту тандаңыз: There were … taxis at the station.
-
Туура жоопту тандаңыз: I have … time before the meeting.
-
No сөзү менен кайра жазыңыз: There aren't any buses after midnight.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
How much chairs do we need?
-
We don't have enough of time.
-
There aren't no tickets left.
-
I don't have much money this month.
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз. Сөздөр: a few, any, enough, many, no, too much
Kim: How 16 people are coming?
Raj: About twelve. Do we have 17 plates for everyone?
Kim: No, we only have six. And there's 18 bread — the bag is empty.
Raj: OK, I'll buy some. Do we need 19 juice?
Kim: Just 20 bottles. Last time we bought 21 juice (more than we needed), and we took half of it home!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Ашканаңыз жөнүндө жазыңыз: эмне көп бар, эмне анча көп эмес (much / many).
-
Шаарыңыз жөнүндө жазыңыз: эмне өтө көп (too much / too many), эмне жетишсиз (not enough)?
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-24 Саналуучу жана саналбоочу зат атоочтор, some жана any кыргызча Туура жоопту тандаңыз: Would you like … cake?
-
A2-08 As … as, too жана enough кыргызча: бирдей, ашыкча жана жетиштүү Туура жоопту тандаңыз: This coffee is … hot.
-
A2-07 Эң жогорку даража кыргызча: the biggest, the most beautiful, the best It's (busy) day of the year for the shop.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- many
- much
- a few
- a little / a bit of
- too many
- too much
B. Мааниси
- a lot of
- None
- no
- a little
- There are no buses after midnight.
C. Катаны табыңыз
- How many chairs do we need?
- We don't have enough time.
- There are no tickets left. / There aren't any tickets left.
- ✓ I don't have much money this month.
D. Текстте
- many
- enough
- no
- any
- a few
- too much
E. Сиздин кезегиңиз
- I have a lot of tea. I don't have much coffee, and I don't have many clean cups!
- There are too many cars in my town, and there aren't enough parks.
F. Аралаш кайталоо
- some
- too
- the busiest
