Myself, yourself жана each other кыргызча: «өзүм», «өзүң», «бири-бири»
Myself, Yourself and Each Other
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз ээ менен толуктооч бир эле адам болгондо myself, yourself, himself… колдоно аласыз, «жалгыз / жардамсыз» дегенди by myself же on my own менен айта аласыз, аларды талап кылбаган этиштер менен колдонбойсуз жана themselves менен each other сөздөрүнүн бирин туура тандай аласыз.
Негизги ой
Адатта аракет бир адамдан башка адамга өтөт: I cut the bread. She called him. Бирок кээде аракет ошол эле адамга кайтып келет: I cut myself. Аракетти аткарган адам менен аны кабыл алган адам – бир эле адам.
Күзгүнү элестетиңиз. Өздүк ат атооч – myself, herself, themselves – ээнин күзгүдөгү сүрөтү. Аракет ээден чыгып, күзгүгө тийип, ошол замат кайра кайтып келет.
Эми эки адамды элестетиңиз, ар бири өз күзгүсүнүн алдында турат. They looked at themselves – ар бири өзүнүн күзгүдөгү сүрөтүн карады. Күзгүлөрдү алып салыңыз, эки адам бетме-бет калат: They looked at each other – аракет бир адамдан экинчисине өтүп, кайра кайтат. Адамдар ошол эле, бирок сүрөт таптакыр башка.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча өздүк маанини өз сөзү берет: өзүм, өзүң, өзүңүз, өзү, өзүбүз, өздөрү («Ал күзгүдөн өзүн карады»). Бул англисче -self / -selves сөздөрүнө жакын. Бирок кыргызча көп учурда өздүк маани этиштин өзүндө турат: -ын / -н мүчөсү («жуунуу», «кийинүү») аракет өзүнө кайтарын көрсөтөт. Англисче мындай этиштерге адатта myself кошулбайт: I washed and got dressed. Ал эми -ыш / -ш мүчөсү («көрүштүк», «жардамдашабыз») эки тараптуу аракетти билдирет – англисчеде бул учурда этиштен кийин each other айтылышы керек. Дагы бир тузак: «өзүмдү жакшы сезбей жатам» дейбиз, бирок англисче feel сөзүнөн кийин myself келбейт: I don't feel well.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Ал күзгүдөн өзүн карады. | She looked at herself in the mirror. | Бул жерде да ушундай: «өзүн» → herself |
| Тамак жасап жатып колумду кесип алдым. | I cut myself while I was cooking. | кыргызча дененин бөлүгүн атайбыз; англисче myself |
| Жалгыз жашайм. | I live by myself. / I live on my own. | «жалгыз, өз алдынча» → by myself / on my own |
| Бул дем алышта эс алгым келет. | I want to relax this weekend. | Бул жерде да ушундай: өздүк сөз жок |
| Өзүмдү жакшы сезбей жатам. | I don't feel well. | кыргызча «өзүмдү»; англисче feel + сын атооч, myself жок |
| Ал жуунуп, сакал алып, кийинди. | He washed, shaved and got dressed in ten minutes. | «-н» мүчөсү → англисче адатта өздүк сөз жок |
| Университетте тааныштык. | We met at university. | meet – өздүк сөз да, each other да жок |
| Бен менен Люси бири-бирин сүйүшөт. | Ben and Lucy love each other. | «бири-бирин» → each other |
| Күн сайын бири-бирибизге кат жазабыз. | We send each other messages every day. | эки тараптуу аракет → each other |
Кыскасы: аракет өзүнө кайтса – -self / -selves; «жалгыз, жардамсыз» – by myself / on my own; «бири-бирин» жана -ыш мүчөсү – each other. Feel, relax, meet, concentrate жана көбүнчө wash, dress өздүк сөзсүз колдонулат.
Түзүлүшү
Өздүк ат атоочтор
| Ээ | Өздүк ат атооч |
|---|---|
| I | myself |
| you (бир адам) | yourself |
| he | himself |
| she | herself |
| it | itself |
| we | ourselves |
| you (бирөөдөн көп) | yourselves |
| they | themselves |
Жекелик сан: -self. Көптүк сан: -selves. Himself жана themselves (him, them сөздөрүнөн) – hisself же theirselves эмес.
Үлгүлөр
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| этиш + өздүк ат атооч | I hurt myself. |
| этиш + өздүк ат атооч + зат атооч | We're teaching ourselves photography. |
| предлог + өздүк ат атооч (ошол эле адам) | He talks to himself. |
| by + өздүк ат атооч = жалгыз / жардамсыз | I live by myself. |
| on + my / your / his… + own = ошол эле маани | I live on my own. |
| each other / one another (эки тараптуу аракет) | They help each other. |
Колдонулушу
1Ээ менен толуктооч – бир эле адам
Аракетти аткарган адам аракет тийген адам да болсо, өздүк ат атоочту колдонуңуз. Бул этиштерден кийин жана to, at, with, for сыяктуу предлогдордон кийин иштейт. (Орунду билдирген предлогдордон кийин адатта жөнөкөй толуктооч ат атооч колдонулат: She put the bag next to her.) Кыргызча бул жерде «өзүм», «өзүн» дейбиз, же дененин бөлүгүн атайбыз.
2Өздүк ат атооч менен келген көп колдонулуучу этиштер
Кээ бир күнүмдүк тизмектерде өздүк ат атооч колдонулат: enjoy yourself (жакшы убакыт өткөрүү), help yourself (каалаганыңызды алыңыз), hurt yourself, introduce yourself, behave yourself. Кыргызча буларда көбүнчө өздүк сөз айтылбайт, ошондуктан аларды бүтүн бойдон жаттап алыңыз.
3By myself / on my own = жалгыз же жардамсыз
By + өздүк ат атооч «жалгыз» же «эч кимдин жардамысыз» дегенди билдирет. On + my, your, his, her, our, their + own так ушул эле маанини берет. Көңүл буруңуз: by myself, бирок on my own (on myself же by my own эмес). Кыргызча «жалгыз», «өзүм эле», «өз алдынча» дейбиз.
4Англисчеде өздүк ат атоочсуз колдонулган этиштер
Денеге жана сезимдерге байланышкан көп этиштер англисчеде өздүк ат атоочту албайт: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave жана dress да адатта өздүк ат атоочсуз колдонулат; бул үч этишке өздүк ат атооч негизинен аракет кыйын же адаттан тыш экенин көрсөтүү үчүн кошулат. Кыргызча «жуунуу», «кийинүү» этиштеринде өздүк маани -н мүчөсүндө, ал эми англисчеде мындай мүчө да, myself да жок.
5Each other / one another жана themselves
Each other (жана бир аз расмийрээк one another) эки тараптуу аракетти билдирет: А аны Б үчүн аткарат, Б болсо А үчүн. Themselves / ourselves ар бир адам аны өзүнө аткарарын билдирет. Кыргызча «бири-бирин» же этиштеги -ыш мүчөсү («көрүштүк», «жардамдашабыз») эки тараптуу аракетти көрсөтөт.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Өзүмдү жакшы сезбей жатам» → feel myself. Кыргызча «өзүмдү жакшы сезем», «өзүн начар сезип жатат» дейбиз, ошондуктан англисчеде да feel сөзүнөн кийин myself, herself кошуу оңой. Англисче feel + сын атооч же well – өздүк ат атоочсуз.
2. «Жуунуп, кийиндим» → wash myself, dress myself. Кыргызча «жуунуу», «кийинүү», «таралуу» этиштеринде өздүк маани -н мүчөсүндө турат, ошондуктан англисчеде да myself керек деп ойлоо оңой. Англисче wash, dress, shave адатта өздүк ат атоочсуз колдонулат (get dressed көбүрөөк айтылат).
3. «Көрүшөбүз» → each other унутулат. Кыргызча эки тараптуу аракет этиштин -ыш мүчөсүндө турат: «жайында көрүшөбүз», «телефондон сүйлөшөбүз». Англисче этиште мындай мүчө жок, ошондуктан each other сөзүн өзүнчө айтуу керек.
4. «Өзү жашайт» → lives herself. Кыргызча «жалгыз» маанисинде «өзү» деп да айтабыз: «чоң энем өзү жашайт», «өзүм эле жасадым». Англисче жалгыз herself бул маанини бербейт: by herself же on her own керек.
Чаташтырбаңыз
themselves жана each other – Сүрөт башка: күзгү (ар бири өзүнө) жана бетме-бет турган эки адам (ар бири экинчисине).
him жана himself – Ат атоочту тандоо аракет кимге багытталганын өзгөртөт.
өздүк ат атооч (толуктооч) жана басым үчүн myself – Бул сабакта өздүк ат атооч этиштин толуктоочу. Myself басым үчүн да колдонулат (I made this cake myself – «Бул тортту өзүм жасадым»). Бул колдонуу C1-06 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- Басым -self / -selves бөлүгүнө түшөт: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES.
- Көптүк санда -self → -selves, shelf → shelves жана wolf → wolves сыяктуу A1-05.
- yourself (бир адам) жана yourselves (бирөөдөн көп): аягындагы /selvz/ тыбышын угуңуз. /v/ жана /z/ үндүү бойдон калат; «селфс» деп айтпаңыз.
- themselves /ðəmˈselvz/: /ð/ үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, үн менен аба чыгарыңыз; «з» же «д» эмес.
- each other дээрлик бир сөздөй айтылат: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US). /iː/ узун, кыргыздын «и» тыбышынан узунураак. other сөзүндөгү /ʌ/ – кыска, ооз бир аз ачылган үндүү, «о» эмес.
- -self сөзүндөгү /e/ – кыска үндүү, «э» тыбышына жакын. l тыбышын жумшак айтыңыз.
Алтын эреже
Аракет ошол эле адамга кайтса → -self / -selves. Жалгыз же жардамсыз → by myself же on my own. Адамдардын ортосундагы эки тараптуу аракет → each other. Relax, feel, meet жана concentrate сыяктуу этиштер адатта өздүк ат атоочсуз колдонулат. Кыргызча «өзүмдү жакшы сезем» – англисче I feel good.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Туура өздүк ат атоочту жазыңыз.
-
Be careful with that knife — don't cut . (you, one person)
-
She looked at in the mirror.
-
We really enjoyed on holiday.holiday (UK), vacation (US)
-
My grandfather lives by .
-
The heating switches on at 6 am.
-
Көптүк санын жазыңыз: yourself
B. Мааниси
Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: Anna and Leo text … every night.
-
Туура жоопту тандаңыз: I need to … after work.
-
Туура жоопту тандаңыз: Children, please help … to cake.
-
Each other менен кайра жазыңыз: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
-
Туура жоопту тандаңыз: I don't like walking home … at night.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
They built the house by theirselves.
-
I looked at me in the mirror.
-
I feel myself very happy today.
-
He taught himself the guitar.
D. Текстте
Ар бир орунга -self / -selves менен бүткөн сөздү же each other жазыңыз.
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Эч кимдин жардамысыз, өзүңүз жасаган бир иш жөнүндө жазыңыз (by yourself же on your own).
-
Бири-бири үчүн бир нерсе кылган, сиз тааныган эки адам жөнүндө жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-09 Me, him, her, us, them: англисче толуктооч ат атоочтор (object pronouns) кыргызча Can you help ? (I)
-
A2-13 Mine, yours, whose кыргызча: «меники», «сеники», «кимдики» англисче This isn't my bag. is red.
-
A2-12 Another, other, the other, others кыргызча: «дагы бир», «башка», «калгандары» Some students walked home. took the bus.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- yourself
- herself
- ourselves
- himself
- itself
- yourselves
B. Мааниси
- each other
- relax
- yourselves
- Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
- on my own
C. Катаны табыңыз
- They built the house by themselves.
- I looked at myself in the mirror.
- I feel very happy today.
- ✓ He taught himself the guitar.
D. Текстте
- ourselves
- each other / one another
- myself
- yourself
- myself
E. Сиздин кезегиңиз
- Last year I painted my bedroom by myself.
- My sister and I help each other with homework.
F. Аралаш кайталоо
- me
- Mine
- Others / The others / Other students / The other students
