SlowingoГрамматика
A2 20 / 38

Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт

Present Perfect or Past Simple?

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз Present Perfect (учур чактын аткарылган түрү: I've been to Mexico) менен Past Simple (жөнөкөй өткөн чак: I went to Mexico last summer) чактарынын бирин убакытка карап тандай аласыз: ал али ачыкпы же бүттүбү. Ошондой эле тажрыйбадан анын чоо-жайына өтө аласыз.

Негизги ой

Эки чак тең өткөн нерселер жөнүндө айтат. Айырма – сиз ойлоп жаткан убакыт мезгилинде.

A1-27 сабагындагы жабык эшик эсиңиздеби? Бүткөн убакыт жабык эшиктин аркасында калат. Эми дүкөндүн эшигиндеги жазууну элестетиңиз. Past Simple менен жазуу CLOSED (жабык) дейт: убакыт бүттү – yesterday, last year, in 2010, two days ago. Ал убакытта мындан ары эч нерсе боло албайт. I drank three coffees yesterday.

Present Perfect менен жазуу OPEN (ачык) дейт: убакыт мезгили али уланып жатат – today, this week, so far, in my life. Дагы бир нерсе болушу мүмкүн. I've drunk three coffees today – күн али бүтө элек.

Ошондуктан тандоодон мурун өзүңүздөн сураңыз: убакыт бүттүбү? Эгер качан экенин айтсаңыз же сурасаңыз (бүткөн убакыт), жазуу жабык: Past Simple. Убакыт али ачык болсо же бүгүнкү күнгө чейинки бүт жашооңуз жөнүндө ойлосоңуз, Present Perfect табигый тандоо. Бирок эки адам тең билген белгилүү бир өткөн окуя жөнүндө сөз болсо, убакытты билдирген сөз жок болсо да, Past Simple колдонулат: Nice jacket! Where did you buy it?

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргыз тилинде өткөн чактын бир нече формасы бар. -ды («бардым», «көрдүм») адатта өзүңүз билген, так өткөн окуяны билдирет. -ган («баргам», «барганмын», «көргөн экен») мурун болгон окуяны, тажрыйбаны же кийин билген нерсени айта алат. Present Perfect-ти -ган формасына барабар деп ойлоо оңой, бирок андай эмес, ал эми Past Simple да дайыма -ды формасына туура келе бербейт. Англисче чакты кыргызча форма эмес, убакыт чечет: ал бүттүбү же али ачыкпы? Мисалы, «Бүгүн үч чыны кофе ичтим» жана «Кечээ үч чыны кофе ичтим» кыргызча бирдей -ды менен айтылат, англисче болсо биринчиси I've drunk, экинчиси I drank. Тескерисинче, «2015-жылы жазган» деген -ган формасы жыл аталгандыктан англисче Past Simple болот.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Бүгүн үч чыны кофе ичтим.I've drunk three coffees today.кыргызча -ды, бирок today али бүтө элек → Present Perfect
Кечээ үч чыны кофе ичтим.I drank three coffees yesterday.ошол эле -ды; yesterday бүттү → Past Simple
Ал биринчи китебин 2015-жылы жазган.She wrote her first book in 2015.кыргызча -ган, бирок жыл аталды → Past Simple
Мен Мексикада эки жолу болгонмун.I've been to Mexico twice.тажрыйба, убакыт айтылган жок → Present Perfect
Ат минип көргөнсүңбү?Have you ever ridden a horse?«-ып көр-» тажрыйбаны билдирет; англисче Have you ever…?
эки күн мурунtwo days ago«мурун» сандан кийин = ago; before эмес
Качан келдиңиз?When did you arrive?Бул жерде да ушундай: кыргызча -ды, англисче Past Simple
Мен биринчи жолу жалгыз учуп жатам.This is the first time I've flown alone.кыргызча учур чак (же -ды); англисче the first time + Present Perfect

Кыскасы: кыргызча кайсы форма колдонуларын эмес, убакытты караңыз. Убакыт бүттү, «качан?» деген суроо же «… мурун» → Past Simple; убакыт али ачык же убакыт айтылбаган жашоо тажрыйбасы → Present Perfect.

Түзүлүшү

Убакытты билдирген сөздөр: ачыкпы же жабыкпы?

Present Perfect – убакыт али ачык же бүгүнкү күнгө чейинки жашооPast Simple – бүткөн убакыт
today, this week, this month, this year (бүгүн, ушул жумада, ушул айда, быйыл)yesterday, last week, last month, last year (кечээ, өткөн жумада, өткөн айда, былтыр)
this morning (азыр али эртең менен)this morning (азыр түштөн кийин)
ever, never (бүгүнкү күнгө чейинки жашооңузда), so far, up to now (азырга чейин)in 2010, at three o'clock, two days ago (эки күн мурун)
убакыт айтылбайт: жашооңуздагы тажрыйбаубакыт айтылбайт: экөөбүз тең билген белгилүү бир окуя (Where did you buy it?)
recently (Past Simple менен да болот: I recently moved)when I was a child (бала кезимде), When…? What time…?

Бир эле окуя эки чакта

Present PerfectPast Simple
I've been to Mexico. (тажрыйба, убакыт жок)I went to Mexico last summer. (бүткөн убакыт)
She's written two books so far. (али ачык)She wrote her first book in 2015. (бүттү)
Have you seen Tom this week?Did you see Tom last week?

Сүйлөшүүдөгү кадимки үлгү: адегенде Present Perfect (тажрыйба), андан кийин чоо-жайы үчүн Past Simple. "Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019. It was beautiful."

Колдонулушу

1Бүтө элек убакыт жана бүткөн убакыт

Бүтө элек мезгилдер менен (today, this week, this year, so far) Present Perfect колдонулат. Бүткөн убакыт менен (yesterday, last year, in 2015, ago) Past Simple колдонулат. Кыргызча экөөндө тең көбүнчө -ды формасы турат, ошондуктан убакытты билдирген сөзгө караңыз.

I've drunk three coffees today.
Бүгүн үч чыны кофе ичтим.
бүгүн али бүтө элек: Present Perfect, кыргызча болсо -ды
I drank three coffees yesterday.
Кечээ үч чыны кофе ичтим.
кечээ бүттү: Past Simple
Have you seen Tom this week?
Ушул жумада Томду көрдүңбү?
жума али бүтө элек
Did you see Tom last week?
Өткөн жумада Томду көрдүңбү?
өткөн жума бүттү
She's written two books so far.
Ал азырга чейин эки китеп жазды.
азырга чейин = so far: мезгил али ачык
She wrote her first book in 2015.
Ал биринчи китебин 2015-жылы жазган.
кыргызча -ган, бирок жыл аталды: Past Simple

2Тажрыйба жана белгилүү бир өткөн окуя

Убакыт айтылбаган жашоо тажрыйбасы үчүн Present Perfect колдонулат. Белгилүү бир окуянын чоо-жайын (качан, кайда, ким менен, кандай болгонун) айтканда же сураганда Past Simple-га өтүңүз.

I've been to Mexico twice.
Мен Мексикада эки жолу болгонмун.
тажрыйба, убакыт айтылган жок
I went to Mexico last summer.
Өткөн жайда Мексикага бардым.
бүткөн убакыт: Past Simple
"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Римде болуп көрдүң беле?» «Ооба, 2019-жылы барганмын.»
кыргызча жоопто -ган болушу мүмкүн; англисче жыл аталганда Past Simple
"Have you seen the new exhibition?" "Yes, I saw it on Saturday. It was great."
«Жаңы көргөзмөнү көрдүңбү?» «Ооба, ишемби күнү көрдүм. Абдан жакшы экен.»
суроо: тажрыйба; жооп: качан экени айтылды → Past Simple
I've met her parents. I met them at her birthday party.
Анын ата-энеси менен таанышмын. Алар менен анын туулган күнүндө тааныштым.
биринчи сүйлөм тажрыйба, экинчиси деталь (кайда): Past Simple

3Ever, never, the first time, the best… I've ever

Бүт жашооңуз жөнүндө суроолордо (Have you ever…?) жана бүгүнкү күнгө чейинки жашооңуз жөнүндө сүйлөмдөрдө (I've never…) Present Perfect колдонулат. (Бүткөн мезгил жөнүндө айтылса, never Past Simple менен да келет: I never saw him again.) Present Perfect ошондой эле It's the first time… тизмегинен кийин жана эң жогорку даражадагы сын атоочтон кийин келет: the best / the worst … I've ever…. Буларды туруктуу үлгү катары жаттап алыңыз.

Have you ever ridden a horse?
Ат минип көргөнсүңбү?
«-ып көр-» = тажрыйба: Have you ever…?
I've never eaten octopus.
Мен эч качан осьминог жеп көргөн эмесмин.
кыргызча «эч качан» менен этиш да тануу формасында; англисче never өзү жетиштүү, not кошулбайт
This is the first time I've flown alone.
Мен биринчи жолу жалгыз учуп жатам.
кыргызча учур чак; англисче the first time + Present Perfect
It's the best pizza I've ever had.
Бул мен жеп көргөн эң даамдуу пицца.
эң жогорку даража + I've ever; эң жогорку даража: A2-07 караңыз
That was the worst film I've ever seen.
Бул мен көргөн эң начар кино болду.
кино бүттү, бирок ever бүт жашоону билдирет

4«Качан?» деген суроолор → Past Simple

When…? же What time…? деген суроо бүткөн убакыт жөнүндө сурайт, ошондуктан адатта Past Simple колдонулат, сүйлөшүү Present Perfect менен башталса да. Бул жерде кыргызча да ушундай: «Качан келдиңиз?» – -ды.

When did you arrive?
Качан келдиңиз?
бул жерде кыргызча да -ды: Past Simple
What time did the meeting start?
Жолугушуу саат канчада башталды?
"I've lost my phone." "Oh no! When did you last have it?"
«Телефонумду жоготуп алдым.» «Ой, кап! Акыркы жолу аны качан көрдүң?»
жаңылык: Present Perfect; «качан?»: Past Simple

5Бир эле окуя: эмне өзгөрөт?

Көп окуяларды эки чакта тең айтууга болот. Чак сиздин көз карашыңызды көрсөтөт: азыркы натыйжа жана ачык убакыт (Present Perfect) же убакыты бар бүткөн окуя (Past Simple). Кыргызча котормо көп учурда бирдей болот, ошондуктан айырманы англисче чак гана көрсөтөт.

I've broken my leg.
Бутумду сындырып алдым.
натыйжа азыр: жакшы баса албайм
I broke my leg in 2018.
2018-жылы бутумду сындырып алганмын.
убакыты бар бүткөн окуя
Have you had lunch?
Түшкү тамак ичтиңби?
азыр түшкү тамак маалы: азыр маанилүү
Did you have lunch with Sam?
Сэм менен түшкү тамак ичтиңби?
бүткөн окуя: чоо-жайын сурайсыз; кыргызча форма ошол эле
Nice jacket! Where did you buy it?
Курткаң сонун экен! Кайдан сатып алдың?
белгилүү бир өткөн окуя: убакыт айтылбаса да Past Simple
Have you spoken to Ana this morning?
Бүгүн эртең менен Ана менен сүйлөштүңбү?
саат 11де айтылды: эртең мененки убакыт али бүтө элек
Did you speak to Ana this morning?
Бүгүн эртең менен Ана менен сүйлөштүңбү?
саат 16да айтылды: эртең мененки убакыт бүттү; кыргызча айырма жок

Америка англисчесинде Present Perfect колдонулчу кээ бир учурларда Past Simple да кадимки нерсе (Did you eat yet?, Did you ever see it?): A2-17 караңыз. Бүткөн убакытты билдирген сөздөр менен (yesterday, last year, ago) британ жана америка англисчесинде да Past Simple гана колдонулат.

Көп кездешкен каталар

❌I have seen him yesterday.
✅I saw him yesterday.
Бүткөн убакыт (yesterday) Past Simple-ды талап кылат.
❌When have you arrived?
✅When did you arrive?
When…? бүткөн убакыт жөнүндө сурайт: Past Simple.
❌I have met her in 2015.
✅I met her in 2015.
Өткөн жыл – бүткөн убакыт.
❌I've been to Paris two years ago.
✅I went to Paris two years ago.
ago эч качан Present Perfect менен колдонулбайт.
❌"Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
✅"Yes, I went there in May."
Убакытты айтаар замат Past Simple-га өтүңүз.
❌This is the first time I see snow.
✅This is the first time I've seen snow.
It's the first time + Present Perfect.
❌Yesterday I've finished my essay.
✅Yesterday I finished my essay.
yesterday = бүткөн убакыт.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «-ган» – Present Perfect эмес. -ган формасы да мурун болгон окуяны же тажрыйбаны айта алгандыктан, аны Present Perfect менен теңдеп коюу оңой. Бирок кыргызча -ган жыл, ай же «бала кезимде» деген сөздөр менен да эркин колдонулат: «Эжем Айда 2022-жылы Ошто тигүү цехин ачкан», «Чоң энем мага сегиз жашымда боорсок жасаганды үйрөткөн». Англисчеде бүткөн убакыт айтылса, кыргызча -ган болсо да, Past Simple керек.

❌My sister Aida has opened a sewing workshop in Osh in 2022, and now six women work there.
✅My sister Aida opened a sewing workshop in Osh in 2022, and now six women work there.
жыл аталды → Past Simple
❌My grandmother has taught me to make boorsok when I was eight, and now I make them for every family celebration.
✅My grandmother taught me to make boorsok when I was eight, and now I make them for every family celebration.
when I was eight = бүткөн мезгил

2. «Бүгүн … -ды» → Past Simple. Кыргызча бүгүнкү же ушул жумадагы иштер жөнүндө да, жашоодогу тажрыйба жөнүндө да -ды формасы табигый угулат: «Бүгүн кардарлардан келген кырк катка жооп бердим», «Ысык-Көлдө үч жолу болдум». Англисчеде убакыт али бүтө элек болсо же бүт жашооңуздагы тажрыйба жөнүндө айтсаңыз, адатта Present Perfect керек. Past Simple грамматикалык жактан туура, бирок «ал мезгил бүттү» деген маанини берет.

⚠️(Азыр саат 11.00, жумуш күнү али уланып жатат.) I answered forty emails from customers today, and it's only eleven o'clock!
✅I've answered forty emails from customers today, and it's only eleven o'clock!
Грамматикалык жактан туура, бирок күн али бүтө элек; британ англисчесинде мындай учурда Present Perfect табигыйраак.
⚠️(Жашооңуздагы тажрыйба жөнүндө айтып жатасыз, убакыт айтылган жок.) I was at Issyk-Kul three times, and I want to go again next summer.
✅I've been to Issyk-Kul three times, and I want to go again next summer.
Грамматикалык жактан туура, бирок Past Simple бүткөн мезгилди билдирет; бүт жашооңуздагы тажрыйба үчүн Present Perfect табигый.

3. «Алты жыл мурун» → before six years. Кыргызча «мурун» сөзү сандан кийин келет жана англисчеде ago да, before да болушу мүмкүн. Убакытты азыркы учурдан артка санаганда англисче ago колдонулат жана ал да сандан кийин турат: six years ago. Ошондой эле ago менен Present Perfect колдонулбайт.

❌Erlan and I were classmates, but I last saw him before six years at a wedding in Talas.
✅Erlan and I were classmates, but I last saw him six years ago at a wedding in Talas.
«мурун» → ago
❌We came to Bishkek from Naryn before ten years, when my father got a job here.
✅We came to Bishkek from Naryn ten years ago, when my father got a job here.

4. «Биринчи жолу … -ды» → the first time I came. Кыргызча «Биздин топ Караколго кышында биринчи жолу келди» деп -ды формасын, же «Чоң ата, чоң энем Кореяга биринчи жолу учуп жатышат» деп учур чакты колдонобуз. Англисче It's / This is the first time тизмегинен кийин Present Perfect келет.

❌This is the first time our group came to Karakol in winter, so everyone is excited about the skiing.
✅This is the first time our group has come to Karakol in winter, so everyone is excited about the skiing. же This is the first time our group has been to Karakol in winter, so everyone is excited about the skiing.
❌It's the first time my grandparents fly to Korea to visit us, so they are a little nervous at Manas Airport.
✅It's the first time my grandparents have flown to Korea to visit us, so they are a little nervous at Manas Airport.
the first time + Present Perfect

Чаташтырбаңыз

this morning: ачыкпы же жабыкпы? – Бир эле сөздөр ачык же бүткөн убакытты билдириши мүмкүн. Бул кайсы убакта сүйлөп жатканыңызга жараша болот.

I've had two meetings this morning.
Бүгүн эртең менен эки жолугушуу болду.
саат 11де айтылды: эртең мененки убакыт али ачык
I had two meetings this morning.
Бүгүн эртең менен эки жолугушуу болду.
саат 16да айтылды: эртең мененки убакыт бүттү

ever / never жана өткөн убакыт – Have you ever…? жана I've never… дегенде мезгил – бүгүнкү күнгө чейинки бүт жашооңуз. Бүткөн убакыт ал мезгилди кесип салат. Мезгил бүткөн болсо, never Past Simple менен да келет.

I've never been to Asia.
Мен Азияда эч качан болгон эмесмин.
бүгүнкү күнгө чейинки жашоом
I didn't go to Asia last year.
Былтыр Азияга барган жокмун.
былтыр гана, ал бүттү
I met him once, but I never saw him again.
Аны бир жолу жолуктум, бирок андан кийин эч качан көргөн жокмун.
бүткөн мезгил: never + Past Simple

How long…? жана Present Perfect – Азыр да улантылып жаткан абал үчүн (How long have you lived here?) A2-18 караңыз. Жаңылык айтып, андан кийин чоо-жайын берүү үчүн A2-17 караңыз.

Жазылышы жана айтылышы

  • Тез сүйлөгөндө I've worked /aɪv wɜːkt/ менен I worked /aɪ wɜːkt/ дээрлик бирдей угулат. Кичинекей /v/ көбүнчө жалгыз айырма: аны угууга аракет кылыңыз жана убакытты билдирген сөздөргө көңүл буруңуз. /v/ айтканда үстүңкү тиштер астыңкы эринге тийип, үн чыгат.
  • worked бир муун: /wɜːkt/. Жазылышы боюнча «воркед» деп окубаңыз, аягына үндүү кошпоңуз. /ɜː/ – кыргыз тилинде жок тыбыш: аны «ө» деп айтпаңыз; эриндер томолоктолбойт, бош турат.
  • Туура этиштерде Past Simple жана үчүнчү форма (past participle) бирдей көрүнөт (worked – worked), ошондуктан чакты have / has көрсөтөт. Туура эмес этиштерде формалар көбүнчө ар башка: saw – seen, went – gone / been, ate – eaten.
  • ago сөзүндө басым экинчи муунга түшөт: /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US). Кыргызча да басым адатта акыркы муунда, бул сизге жеңил; бирок биринчи муун толук «а» эмес, кыска жана алсыз /ə/.
  • ever /ˈevə/ (UK), /ˈevər/ (US): басым биринчи муунга түшөт, кыргызча адатка салып аягына басым койбоңуз. Have you ever…? деген суроолордо ever басым менен айтылат.

Алтын эреже

Бүткөн убакыт, качан экени жөнүндө суроо же белгилүү бир өткөн окуя → Past Simple. Убакыт али ачык же бүгүнкү күнгө чейинки жашоодогу тажрыйба (убакыт айтылбайт) → Present Perfect. Чоо-жайын (качан, кайда, кантип) айта баштаганда Past Simple-га өтүңүз. Кыргызча -ды же -ган формасына эмес, убакытка караңыз.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз. Бул көнүгүүдө британ англисчесинин формаларын колдонуңуз (A2-17 караңыз, 6-колдонуу).

  1. I (see) this film before.
  2. I (see) this film last week.
  3. you (go) out last night?
  4. She (not / call) me today.
  5. We (move) here in 2019.
  6. This is the first time I (eat) Thai food.

B. Мааниси

Туура жоопту тандаңыз. Британ англисчесинин формаларын колдонуңуз (A2-17 караңыз, 6-колдонуу).

  1. Туура жоопту тандаңыз: … three emails so far today.
  2. Туура жоопту тандаңыз: … my phone on holiday last year, but a waiter found it.
  3. Азыр саат 16.00. Туура жоопту тандаңыз: … the bank this morning?
  4. Туура жоопту тандаңыз: How many countries … in your life?
  5. Туура жоопту тандаңыз: your new job?

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. I've visited my grandparents last weekend.
  2. Have you ever eaten snails?
  3. "Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
  4. When have you bought that jacket?

D. Текстте

Кашаадагы этиштердин туура формаларын жазыңыз. Британ англисчесинин формаларын колдонуңуз (A2-17 караңыз, 6-колдонуу).

Catching up
Lucy: Hi Ben! I 16 (not / see) you for ages!
Ben: I know! I 17 (be) really busy this month. I 18 (start) a new job three weeks ago.
Lucy: Great! 19 you (meet) many people there yet?
Ben: Yes, a few. And I 20 (go) to the office party last Friday.
Lucy: Oh, nice! 21 you (enjoy) it?

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүздүн тажрыйбаңыз жана күнүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Өзүңүздүн бир тажрыйбаңыз жөнүндө жазыңыз. Андан кийин Past Simple менен эки деталь кошуңуз.
  2. Бүгүнкү күн жөнүндө эки сүйлөм жана кечээ жөнүндө бир сүйлөм жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A2-18 Present Perfect, for жана since кыргызча: «…дан бери» англисче кантип айтылат?
    I've known Ali ten years.
  2. A2-17 Present Perfect кыргызча: just, already жана yet – «жаңы эле», «эбак», «али»
    already сөзүн туура жерге коюңуз: I've told you.
  3. A2-02 Past Simple же Past Continuous? When, while, during жана for кыргызча
    I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. 've seen / have seen
  2. saw
  3. Did … go
  4. hasn't called / has not called
  5. moved
  6. 've eaten / have eaten

B. Мааниси

  1. I've written
  2. I lost
  3. Did you call
  4. have you visited
  5. When did you start

C. Катаны табыңыз

  1. I visited my grandparents last weekend.
  2. ✓ Have you ever eaten snails?
  3. Yes, I went there in May. / Yes, I was there in May.
  4. When did you buy that jacket?

D. Текстте

  1. haven't seen / have not seen
  2. 've been / have been
  3. started
  4. Have … met
  5. went
  6. Did … enjoy

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I've been to Morocco. I went there in 2021 with my sister, and we loved the food.
  2. I've had two coffees today. I haven't checked my emails yet. Yesterday I worked from home.

F. Аралаш кайталоо

  1. for
  2. I've already told you. / I've told you already.
  3. was cooking
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play