Салыштырма даража кыргызча: bigger, more beautiful, better жана than
Comparatives: Bigger, More Beautiful
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз эки адамды же эки нерсени -er же more / less + сын атооч + than менен салыштыра аласыз, туура эмес формаларды (better, worse, further / farther) колдоно аласыз жана айырма канчалык чоң экенин much, a lot жана a bit менен айта аласыз.
Негизги ой
Ашкананын дубалындагы бой ченегичти элестетиңиз. Эки бала ага сүйөнүп турат, ар биринин боюна карандаш менен белги коюлат. Бир белги бийигирээк. Эми мындай дей аласыз: Leo is taller than Mia. Салыштырма даража так ушундай иштейт: ал эки адамды же нерсени бир шкалага коюп, кайсынысы жогору экенин айтат.
Англисчеде салыштырма даража эки жол менен түзүлөт, тандоо негизинен сын атоочтун узундугуна жараша. Кыска сын атоочторго мүчө жалганат: tall → taller, cheap → cheaper. Узун сын атоочтор мүчө менен өтө оор болуп калмак, ошондуктан алардын алдына өзүнчө сөз коюлат: more expensive, more comfortable.
Андан кийин than шкалага экинчи нерсени алып келет: Trains are faster than buses. Шкала боюнча жогору эмес, ылдый түшкүңүз келсе, less колдонуңуз: This film is less interesting than the book.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча салыштырууну көбүнчө чыгыш жөндөмө -дан менен айтабыз: «Эжем менден улуу», «Поезд учактан арзан». Сын атооч көбүнчө өзгөрбөй калат, кээде -ыраак / -ирээк мүчөсүн алат («жеңилирээк», «ыңгайлуураак»). Англисчеде эки нерсе тең милдеттүү: сын атооч өзгөрөт (-er же more) жана экинчи нерсенин алдында than турат. -дан бул жерде from эмес. Айырманын чоңдугун кыргызча «бир топ», «алда канча», «бир аз» деп айтабыз; англисчеде much / a lot жана a bit / a little колдонулат, very эмес.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Эжем менден улуу. | My sister is older than me. | «-дан» → than, from эмес; сын атоочко -er кошулат |
| Жаңы ноутбук эскисинен жеңилирээк. | The new laptop is lighter than the old one. | «-ирээк» ≈ -er |
| Бул мейманкана мурункусунан ыңгайлуураак. | This hotel is more comfortable than the last one. | узун сын атооч → more + сын атооч |
| Поезд учакка караганда арзаныраак. | The train is less expensive than the plane. | кыргызча «арзаныраак»; англисче шкаладан ылдый түшсө болот → less |
| Англис тилиң азыр алда канча жакшы. | Your English is much better now. | good → better (gooder эмес) |
| Автобус поездден бир топ жай жүрөт. | The bus is much slower than the train. | «бир топ / алда канча» → much / a lot, very эмес |
| Бүгүн өзүмдү бир аз жакшыраак сезип жатам. | I feel a little better today. | Бул жерде да ушундай: «бир аз» → a bit / a little |
Кыскасы: «-дан» → than; кыска сын атооч → -er, узун сын атооч → more; «бир топ / алда канча» → much / a lot, «бир аз» → a bit / a little.
Түзүлүшү
Туура салыштырма даража
| Сын атооч | Эреже | Мисалдар |
|---|---|---|
| бир муундуу | + -er | cheap → cheaper, old → older, tall → taller |
| -e менен бүткөн бир муундуу | + -r | nice → nicer, large → larger, safe → safer |
| бир муундуу: бир үндүү + бир үнсүз | үнсүз эки эселенет + -er | big → bigger, hot → hotter, thin → thinner |
| -y менен бүткөн эки муундуу | -y → -ier | easy → easier, busy → busier, happy → happier |
| башка эки муундуу сын атоочтордун көбү | more + сын атооч | more modern, more boring, more famous |
| үч жана андан көп муундуу | more + сын атооч | more expensive, more beautiful, more comfortable |
Бир нече эки муундуу сын атооч эки формада тең келе алат: quieter / more quiet, simpler / more simple, narrower / more narrow, cleverer / more clever. Quiet, simple жана narrow үчүн -er формасы көбүрөөк колдонулат. Кээ бир кыска сөздөр адатта more алат: more tired, more bored, more fun, more wrong.
Туура эмес салыштырма даража
| Сын атооч | Салыштырма даража |
|---|---|
| good | better |
| bad | worse |
| far | further / farther |
Less: шкала боюнча ылдый
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| less + сын атооч (+ than) | This phone is less expensive than that one. |
Than сөзүнөн кийин эмне келет
| Than кийин | Мисал |
|---|---|
| зат атооч | She's taller than her brother. |
| толуктооч формасындагы ат атооч (күндөлүк англисче) | She's taller than me. |
| ээ + этиш | She's taller than I am. |
Айырма канчалык чоң?
| Чоң айырма | Кичине айырма |
|---|---|
| much / a lot + салыштырма даража | a bit / a little + салыштырма даража |
| much bigger, a lot more expensive | a bit cheaper, a little colder |
Салыштырма даража, башка сын атоочтор сыяктуу эле, be этишинен кийин (My flat is smaller.) же зат атоочтун алдында (I want a smaller flat.) тура алат A1-10.
Колдонулушу
1Кыска сын атоочтор: -er + than
-er мүчөсүн бир муундуу сын атоочтор жана -y менен бүткөн эки муундуу сын атоочтор менен колдонуңуз. Кыргызча бул жерде «-дан» же «-га караганда» дейбиз.
2Узун сын атоочтор: more / less + than
Эки жана андан көп муундуу сын атоочтордун көбү менен more колдонуңуз. Less – more сөзүнүн тескериси. Ал узун сын атоочтор менен колдонулат; кыскалары менен not as … as көбүрөөк колдонулат (A2-08 караңыз).
3Туура эмес формалар: better, worse, further
Good, bad жана far сөздөрүнүн өзгөчө формалары бар. Further жана farther экөө тең «алысыраак» дегенди билдирет. Further британ англисчесинде көбүрөөк колдонулат, жана «кошумча, дагы» деген маанини further гана бере алат.
4Than + зат атооч, ат атооч же багыныңкы сүйлөм
Than сөзүнөн кийин зат атооч, толуктооч формасындагы ат атооч (me, him, her, us, them) же ээ + этиш (than I am, than she does) келет. Күндөлүк англисчеде кадимки тандоо – толуктооч формасы. Артынан этишсиз than I абдан расмий угулат. Кыргызча «менден», «андан» деген формалар than me, than him сөздөрүнө туура келет.
5Much, a lot, a bit + салыштырма даража
Айырма канчалык чоң экенин көрсөтүү үчүн салыштырма даражанын алдына much, a lot, a bit же a little коюңуз. Бул жерде very колдонбоңуз. Мындай сөздөр (far, slightly, even) B1-24 сабагында.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-дан» → from. Кыргызча салыштыруу чыгыш жөндөмө менен айтылат: «Нарын Бишкектен суук», «Айжан көптөгөн медайымдардан тажрыйбалуу». Сөздүктө «-дан» = from болгондуктан, англисчеде than ордуна from коюлуп калат. Салыштырууда дайыма than колдонуңуз.
2. -er түшүп калат. Кыргызча «-дан» салыштырууну өзү эле көрсөтөт, сын атоочту өзгөртүү милдеттүү эмес: «Жаңы класс эски бөлмөдөн жарык». Ошондуктан англисчеде than коюлат, бирок сын атооч өзгөрбөй калат. Англисчеде сын атооч дайыма өзгөрөт: -er же more.
3. Күчөтүү үчүн very. Кыргызча айырманы «бир топ», «алда канча» деп күчөтөбүз. Англисчеде эң көп колдонулган күчөтүүчү сөз very болгондуктан, аны салыштырма даражанын алдына да коюп жиберебиз. Бирок салыштырма даража менен much, a lot (чоң айырма) же a bit, a little (кичине айырма) гана колдонулат.
Чаташтырбаңыз
than жана then – Than салыштыруу үчүн. Then «андан кийин» же «ошол убакта» дегенди билдирет.
салыштырма даража жана эң жогорку даража – Салыштырма даража эки нерсени салыштырат. Эң жогорку даража топтогу биринчисин тандайт. A2-07 караңыз.
older жана elder – Elder негизинен үй-бүлө мүчөлөрү жөнүндө зат атоочтун алдында колдонулат (my elder sister). Than менен older колдонуңуз.
Жазылышы жана айтылышы
- Бир кыска үндүүдөн кийинки акыркы үнсүз эки эселенет: big → bigger, wet → wetter, sad → sadder. w, x жана y эч качан эки эселенбейт: new → newer, low → lower.
- Үнсүздөн кийин -y → -ier: dry → drier, early → earlier, funny → funnier.
- than дээрлик дайыма алсыз айтылат: /ðən/. Кыргызчада /ð/ тыбышы жок: тилдин учун үстүңкү жана астыңкы тиштердин ортосуна коюп, үн менен айтыңыз. Аны «зэн» же «дэн» деп айтпаңыз. Taller than me = /ˈtɔːlə ðən ˈmiː/ (UK), /ˈtɔːlər ðən ˈmiː/ (US).
- -er мүчөсү алсыз: /ə/ (UK), /ər/ (US). Британ англисчесинде cheaper сөзүнүн аягы кыска, бүдөмүк /ə/; аны «-эр» деп ачык айтпаңыз.
- longer /ˈlɒŋɡə/ (UK), /ˈlɔːŋɡər/ (US), younger /ˈjʌŋɡə/ (UK), /ˈjʌŋɡər/ (US) жана stronger сөздөрүндө /ŋ/ тыбышынан кийин катуу /ɡ/ угулат, ал эми long, young, strong сөздөрүндө ал жок. Кыргыздын ң тыбышы /ŋ/ менен бирдей, ошондуктан long сөзүнө [г] кошпоңуз, бирок longer сөзүндө аны айтыңыз.
Алтын эреже
Эки нерсени салыштырып жатасызбы? Кыска сын атооч → -er; узун сын атооч → more (шкала боюнча ылдый: less); андан кийин than. Жаттап алыңыз: good → better, bad → worse, far → further / farther. More менен -er сөзүн бирге колдонбоңуз, салыштырма даражанын алдына very эмес, much / a lot / a bit коюңуз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы сын атоочтун салыштырма даражасын жазыңыз.
-
A car is (fast) than a bike.
-
This dress is (expensive) than that one.
-
Today is (hot) than yesterday.
-
My new phone is (good) than my old one.
-
Maths is (easy) for me than physics.
-
The second film was (bad) than the first.
-
My grandmother is (happy) now in her new flat.flat (UK); apartment (US)
-
Салыштырма даражасын жазыңыз: nice
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз же толуктаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: She is … than her husband.
-
Туура жоопту тандаңыз: It's … colder today.
-
Anna is 1.60 m. I'm 1.75 m. Anna is shorter than .
-
less менен кайра жазыңыз: This chair is more comfortable than that one. That chair is .
-
Туура жоопту тандаңыз: The station is … than I thought.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
He's more richer than his boss.
-
My flat is smaller then yours.
-
My sister is elder than me.
-
This test is a bit easier than the last one.
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз. Кашаадагы сын атоочтун салыштырма даражасын жазыңыз.
Maya: The flat on Park Road is 18 (big) than the one in the centre.
Tom: Yes, but it's 19 (expensive) — 200 more a month!
Maya: True. But the centre is 20 (noisy) at night.
Tom: And Park Road is 21 (far) from my office. The bus takes forty minutes.
Maya: OK. So the centre is a bit 22 (good) for you, and Park Road is 23 (quiet) for me.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Өзүңүз билген эки шаарды салыштырыңыз. Эки сүйлөм жазыңыз.
-
Өзүңүздү үй-бүлөңүздүн бир мүчөсү менен салыштырыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-10 Англисче сын атоочтор (adjectives): very, too, quite кыргызча түшүндүрмө Катаны оңдоңуз: We bought two reds chairs.
-
A2-04 Will жана Shall кыргызча: азыркы чечимдер, убадалар жана болжолдоолор I'm sure it (be) warmer tomorrow.
-
A1-26 Was жана were кыргызча: be этишинин өткөн чагы Last winter (be) colder than this winter.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- faster
- more expensive
- hotter
- better
- easier
- worse
- happier
- nicer
B. Мааниси
- younger
- much
- me / I am / I
- less comfortable than this one / less comfortable than this chair
- further
C. Катаны табыңыз
- He's richer than his boss.
- My flat is smaller than yours.
- My sister is older than me.
- ✓ This test is a bit easier than the last one.
D. Текстте
- bigger
- more expensive
- noisier
- further / farther
- better
- quieter / more quiet
E. Сиздин кезегиңиз
- Lisbon is smaller than Madrid. Madrid is a lot busier, but Lisbon is more relaxing.
- My brother is two years older than me, but I'm taller than him.
F. Аралаш кайталоо
- We bought two red chairs.
- will be / 'll be / is going to be / 's going to be
- was
