SlowingoГрамматика
A2 17 / 38

Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө

Present Perfect: Have You Ever…?

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз have / has + үчүнчү форма менен жашоо тажрыйбаңыз жөнүндө айта аласыз, Have you ever…? деп сурап, кыска жооп бере аласыз, ever, never, before жана (not) yet сөздөрүн колдоно аласыз, been менен gone сөздөрүнүн бирин туура тандай аласыз жана чоо-жайын Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) менен айта аласыз.

Негизги ой

Past Simple бүткөн бир учур жөнүндө айтат: I went to Rome in 2019. Present Perfect (учур чактын аткарылган түрү) башка нерсени карайт: бүгүнкү күндөн караганда азыркыга чейинки жашооңузду. I've been to Rome. Качан? Маанилүү эмес. Негизгиси – бул азыр сиздин тажрыйбаңыздын бир бөлүгү.

Жашооңузду бир рюкзак деп элестетиңиз. Башыңыздан өткөн ар бир окуя анын ичинде жатат, сиз аны бүгүн да өзүңүз менен көтөрүп жүрөсүз. Present Perfect рюкзакты ачып, ичин карайт: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Биз календарды эмес, рюкзактын ичиндегисин карайбыз.

Формасына көңүл буруңуз: have – учур чакта. Бул – ачкыч. Present Perfect – өткөн окуялар жөнүндөгү учур чак: ал өткөн тажрыйбаларды азыркы сиз менен байланыштырат. Качан экенин айтсаңыз же сурасаңыз эле, рюкзакты жаап, Past Simple-га кайтасыз.

Кыргыз тили жана англис тили

Тажрыйба жөнүндө айтканда кыргызча көбүнчө -ган формасын колдонобуз: «Японияда болгом», «Осьминог жеп көргөнүң барбы?», «Эч качан учакка түшкөн эмесмин». Бул жерде -ганың барбы? суроосу Have you ever…? суроосуна абдан жакын. Эсиңизде болсун: Present Perfect-ти -ган формасына барабар деп ойлоо оңой, бирок андай эмес. Кыргызча «2019-жылы Римге баргам» дей беребиз, ал эми англисчеде убакыт аталганда Present Perfect колдонулбайт: I went to Rome in 2019. Демек, англисче чакты кыргызча форма эмес, убакыт чечет. Дагы бир айырма: кыргызча «эч качан … -ган эмесмин» деп эки тануу колдонобуз, англисче never ырастоо этиш менен келет: I've never been on a plane. Ал эми been менен gone айырмасы кыргызча «барып келди» жана «кетти» айырмасына дал келет.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Үч башка өлкөдө жашаганмын.I've lived in three different countries.убакыт жок, тажрыйба → Present Perfect
Осьминог жеп көргөнүң барбы?Have you ever eaten octopus?«-ганың барбы?» ≈ Have you ever…?
Эч качан учакка түшкөн эмесмин.I've never been on a plane.кыргызча эки тануу; англисче never + ырастоо
Былтыр жазында Японияга бардым.I went to Japan last spring.убакыт аталды → Past Simple
«Римде болгонуң барбы?» «Ооба, 2019-жылы баргам.»"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."кыргызча «-ган» калса да, жыл аталды → went
Ал Парижге үч жолу барып келген.She's been to Paris three times.«барып келди» → been
Сара Парижге кетти.Sara's gone to Paris.«кетти», азыр ошол жакта → gone
Сериянын акыркы китебин али окуй элекмин.I haven't read the last book in the series yet.«али … -а элек» → not … yet
Бул рецептти мурун да жасап көргөм.I've tried this recipe before.Бул жерде да ушундай: «мурун» → before, аягында

Кыскасы: убакыт айтылбаган тажрыйба → have / has + үчүнчү форма; «-ганың барбы?» → Have you ever…?; «эч качан … -ган эмесмин» → I've never… (бир гана тануу); убакыт же чоо-жайы айтылса → Past Simple; «барып келди» → been, «кетти» → gone.

Түзүлүшү

Үчүнчү форма (past participle)

Ар бир этиштин үч негизги формасы бар: этиштин негизги формасы, Past Simple жана үчүнчү форма (past participle, кээде «V3» деп аталат). Туура этиштерде үчүнчү форма Past Simple менен бирдей (-ed). Туура эмес этиштердин үч формасын бирге жаттаңыз.

Негизги формаPast SimpleҮчүнчү форма
visit (туура)visitedvisited
try (туура)triedtried
bewas / werebeen
gowentgone
seesawseen
eatateeaten
dodiddone
havehadhad
makemademade
meetmetmet
taketooktaken
writewrotewritten
drinkdrankdrunk
rideroderidden
flyflewflown
breakbrokebroken
loselostlost

Ырастоо жана тануу

Ээhave / has (not)үчүнчү формаКыскартылган форма
I / you / we / theyhavevisited Japan.I've, you've, we've, they've
he / she / ithasvisited Japan.he's, she's, it's
I / you / we / theyhave notseen it.haven't
he / she / ithas notseen it.hasn't

Суроолор жана кыска жооптор

СурооКыска жооптор
Have you ever been to India?Yes, I have. / No, I haven't.
Has she ever tried surfing?Yes, she has. / No, she hasn't.
How many countries have you visited?Eleven, I think.

Ever, never, before, yet

СөзМаанисиОрдуМисал
everжашооңуздун каалаган убагындасуроолордо; үчүнчү формадан мурунHave you ever ridden a horse?
neverэч качанүчүнчү формадан мурун; ырастоо этишI've never ridden a horse.
beforeмурун, азырга чейинсүйлөмдүн аягындаI've seen this film before.
yetазырга чейин (бирок кийин күтөм)тануу жана суроолордун аягындаI haven't been to Paris yet.

Колдонулушу

1Убакыт айтылбаган жашоо тажрыйбасы

Бир нерсе жашооңуздун кайсы бир убагында болгонун, бирок качан экенин айтпай сүйлөгөндө Present Perfect колдонуңуз. Кыргызча бул жерде көбүнчө «-ган» формасы турат.

I've lived in three different countries.
Үч башка өлкөдө жашаганмын.
тажрыйба, убакыт жок
She's run two marathons.
Ал эки жолу марафон чуркаган.
she's = she has
We've met a lot of interesting people on this trip.
Бул сапарда көп кызыктуу адамдар менен тааныштык.
сапар али бүтө элек
My parents have visited me in London twice.
Ата-энем Лондондо мага эки жолу келип кетишкен.
I haven't seen many of his films.
Анын тасмаларынын көбүн көргөн эмесмин.

2Have you ever…? жана never

Ever «азырга чейин каалаган убакта» дегенди билдирет. Ал негизинен суроолордо колдонулат. Never «эч качан» дегенди билдирет жана ырастоо этиш менен келет. Ырастоо сүйлөмдө ever негизинен эң жогорку даражадан же the first / only time сөздөрүнөн кийин колдонулат (the best film I've ever seen; кененирээк A2-19 сабагында). Америкалык англисчеде тажрыйба жөнүндө Did you ever…? суроосу да көп колдонулат. Ал эми бүткөн мезгил жөнүндө айтканда never Past Simple менен да келет: I never saw him again. – A2-19 караңыз. Кыргызча «-ганың барбы?» жана «эч качан … -ган эмесмин» дейбиз.

Have you ever eaten octopus?
Осьминог жеп көргөнүң барбы?
«-ганың барбы?» ≈ Have you ever…?
Has your brother ever lived abroad?
Агаң чет өлкөдө жашап көргөнбү?
I've never been on a plane.
Эч качан учакка түшкөн эмесмин.
кыргызча эки тануу; англисче never + ырастоо
She's never broken a bone.
Анын эч качан сөөгү сынган эмес.
"Have you ever met anyone famous?" "No, never."
«Атактуу бир адам менен жолукканың барбы?» «Жок, эч качан.»
It's the best film I've ever seen.
Бул мен көргөн эң мыкты кино.
эң жогорку даража + ever: A2-19 караңыз

3Before жана (not) yet

Before (аягында) «мурун, азырга чейин» дегенди билдирет. Not … yet «азырга чейин жок, бирок келечекте күтөм» дегенди билдирет. Yet сөзүнүн башка колдонулуштары A2-17 сабагында. Кыргызча «мурун» жана «али … -а элек» дейбиз.

I've tried this recipe before. It's great.
Бул рецептти мурун да жасап көргөм. Абдан сонун.
«мурун» → before
Have you been here before?
Бул жерде мурун болгонсуңбу?
I haven't read the last book in the series yet.
Сериянын акыркы китебин али окуй элекмин.
«али … -а элек» → not … yet
"Have you seen the new exhibition at the museum?" "Not yet."
«Музейдеги жаңы көргөзмөнү көрдүңбү?» «Али көрө элекмин.»

4Been жана gone

Been (be этишинен) = барып, кайтып келди. Gone = кетти жана азыр да ошол жакта (же жолдо). Кыргызча айырма дал ушундай: «барып келди» жана «кетти».

She's been to Paris three times.
Ал Парижге үч жолу барып келген.
барып, кайтып келген
"Where's Sara?" "She's gone to Paris."
«Сара кайда?» «Парижге кетти.»
азыр Парижде
Have you ever been to a music festival?
Музыкалык фестивалда болгонуң барбы?
Dad has gone to the supermarket. He'll be back soon.
Атам супермаркетке кетти. Азыр келип калат.
кетти, али келе элек

5Адегенде тажрыйба, андан кийин чоо-жайы Past Simple менен

Тажрыйба жөнүндө Present Perfect менен баштаңыз. Белгилүү бир окуянын чоо-жайын – качан, кайда, ким менен, кандай болду – айтсаңыз же сурасаңыз эле, Past Simple-га өтүңүз. Кыргызча эки сүйлөмдө тең «-ган» калышы мүмкүн, бирок англисчеде убакыт же чоо-жай чакты өзгөртөт.

"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Римде болгонуң барбы?» «Ооба, 2019-жылы баргам.»
кыргызча «-ган»; жыл аталды → went
I've met a famous actor. I met him in a café last summer.
Бир атактуу актёр менен жолукканмын. Аны былтыр жайында бир кафеден жолуктурдум.
тажрыйба, андан кийин чоо-жайы
"Have you ever lost your passport?" "Yes, once. It was a nightmare."
«Паспортуңду жоготкон учуруң болдубу?» «Ооба, бир жолу. Аябай жаман болду.»
кандай болду → Past Simple
"Have you ever tried snowboarding?" "Yes. I tried it in January, and I loved it."
«Сноуборд тээп көргөнүң барбы?» «Ооба. Январда тээп көрдүм, абдан жакты.»
качан → Past Simple

Көп кездешкен каталар

❌I have been to Rome in 2019.
✅I went to Rome in 2019.
Бүткөн убакыт → Past Simple.
❌Have you ever ate sushi?
✅Have you ever eaten sushi?
have / has сөзүнөн кийин үчүнчү форма: eat – ate – eaten.
❌She has went to Spain.
✅She has gone to Spain. же She has been to Spain.
Past Simple эмес, үчүнчү форма колдонуңуз.
❌I haven't never seen snow.
✅I've never seen snow. же I haven't ever seen snow.
never + ырастоо этиш.
❌He have visited Peru.
✅He has visited Peru.
he / she / it → has.
❌I've ever been to Canada.
✅I've been to Canada.
Ырастоо сүйлөмдө ever негизинен эң жогорку даражадан же the first / only time сөздөрүнөн кийин колдонулат.
❌"Have you been to Mexico?" "Yes, I've."
✅"Yes, I have."
Ырастоо кыска жоопто кыскартылган форма колдонулбайт.
❌"Where's Tom?" "He's been to the bank."
✅"He's gone to the bank."
Бул кырдаалда туура эмес: ал азыр ошол жакта → gone.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «2015-жылы саткан» → has sold in 2015. Кыргызча «-ган» формасы убакыт менен да эркин колдонулат: «Таежем 2015-жылы Ош базарында жашылча саткан». Ошондуктан англисчеде да Present Perfect колдонуу оңой. Бирок жыл, «былтыр», «ошол жайда» сыяктуу бүткөн убакыт аталса, англисчеде Past Simple керек.

❌My aunt has sold vegetables at the Osh Bazaar in 2015, and she still remembers the prices of tomatoes and onions from that summer.
✅My aunt sold vegetables at the Osh Bazaar in 2015, and she still remembers the prices of tomatoes and onions from that summer.
in 2015 – бүткөн убакыт → Past Simple

2. «Эч качан … -ган эмес» → hasn't never. Кыргызча «эч качан» тануу этиш менен келет: «эч качан чет өлкөгө чыккан эмес». Англисче never өзү эле тануу, ошондуктан этиш ырастоо формасында калат: has never, же hasn't ever.

❌Our neighbour's son is already twenty, but he hasn't never travelled outside Kyrgyzstan, so he is nervous about his flight to Seoul.
✅Our neighbour's son is already twenty, but he has never travelled outside Kyrgyzstan, so he is nervous about his flight to Seoul. же Our neighbour's son is already twenty, but he hasn't ever travelled outside Kyrgyzstan, so he is nervous about his flight to Seoul.

3. «Ооба, ичкен» → Yes, he did. Кыргызча кыска жоопто көмөкчү этиш эмес, негизги этиш кайталанат: «Кымыз ичип көргөнбү?» «Ооба, ичкен» же «Ооба, ичти». Ошондуктан англисчеде да өткөн чактагы did же was чыгып калат. Англисче кыска жоопто суроодогу көмөкчү этиш кайталанат: Yes, he has. / No, he hasn't.

❌"Has your Korean friend ever tried kymyz from the mountains near Kochkor?" "Yes, he did, but he didn't like the sour taste at all."
✅"Has your Korean friend ever tried kymyz from the mountains near Kochkor?" "Yes, he has, but he didn't like the sour taste at all."
Has he…? → Yes, he has.

4. «Кетти» → has been. Кыргызча «барып келди» жана «кетти» айырмаланат, бирок англисчеде been жана gone экөө тең go этишине байланыштуу көрүнөт, ошондуктан чаташтыруу оңой. Адам азыр ошол жерде болсо – gone, кайтып келген болсо – been.

⚠️(Апаңыз азыр базарда, сиз аны күтүп жатасыз.) My mother has been to the Dordoi Bazaar to buy a new carpet, so she will come home late this evening.
✅My mother has gone to the Dordoi Bazaar to buy a new carpet, so she will come home late this evening.
Грамматикалык жактан туура, бирок has been «барып келди» дегенди билдирет; апаңыз азыр базарда → has gone.

Чаташтырбаңыз

Present Perfect жана Past Simple – Present Perfect = азыркы учурга чейинки жашооңуздагы убакыт айтылбаган тажрыйба. Past Simple = бүткөн убакыт же чоо-жайы. Толук салыштыруу A2-19 сабагында.

I've been to Japan.
Японияда болгонмун.
тажрыйба
I went to Japan last spring.
Былтыр жазында Японияга бардым.
качан

been жана gone – Been to = барып, кайтып келди. Gone to = азыр ошол жакта.

They've been to the beach.
Алар пляжга барып келишти.
кайтып келишти, сүлгүлөрүндө кум бар
They've gone to the beach.
Алар пляжга кетишти.
азыр пляжда

he's = he is / he has – Андан кийин эмне келгенин караңыз. -ing формасы, сын атооч же зат атооч → is. Аракетти билдирген үчүнчү форма, адатта толуктооч менен же been to / gone to менен → has. Этият болуңуз: кээ бир үчүнчү формалар сын атооч катары да колдонулат (broken, tired, married), анда 's = is. Маанини караңыз.

He's tired.
Ал чарчап турат.
he is
He's tried it.
Ал аны жасап көргөн.
he has
He's broken his arm.
Ал колун сындырып алды.
he has: аракет + толуктооч
It's broken.
Ал сынык.
it is: азыркы абалын сүрөттөйт

Жазылышы жана айтылышы

  • have жана has ырастоо сүйлөмдөрдө жана суроолордо алсыз айтылат: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US). Бирок кыска жоопто күчтүү айтылат: Yes, I have /hæv/. /æ/ – ооз кеңири ачылган үндүү, «э» менен «а» ортосунда.
  • Кыскартылган формалар: I've /aɪv/; he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Кичинекей /v/ же /z/ тыбышын угуңуз жана айтыңыз: I've seen (туура) жана I seen (стандарттуу эмес).
  • been кылдат британ кебинде /biːn/, америкалык жана тез британ кебинде көбүнчө /bɪn/.
  • Туура этиштердин үчүнчү формасы Past Simple сыяктуу жазылат жана айтылат: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27.
  • gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ sun сөзү менен уйкашат. /ʌ/ – кыска, ооз бир аз ачылган үндүү, «о» эмес.
  • ever /ˈevə/ жана never /ˈnevə/: басым биринчи муунда. /v/ үчүн үстүңкү тиштер астыңкы эринге тийет; аны w сыяктуу айтпаңыз.

Алтын эреже

Убакыт айтылбаган жашоо тажрыйбасы → have / has + үчүнчү форма (Have you ever…? I've never…). Качан экенин айтсаңыз же сурасаңыз → Past Simple. Been = барып келди; gone = азыр да ошол жакта. Кыргызча «-ган» формасы эмес, убакыт чечет.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.

  1. I (visit) Rome three times in my life.
  2. you ever (try) Thai food?
  3. She (never / see) the sea.
  4. They (not / meet) my parents yet.
  5. Үчүнчү формасын жазыңыз: write
  6. Үчүнчү формасын жазыңыз: eat
  7. Кыска жооп: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)

B. Мааниси

Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: "Where's Mum?" "She's … to work."
  2. Туура жоопту тандаңыз: I … that film last week.
  3. Туура жоопту тандаңыз: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
  4. Туура жоопту тандаңыз: I've … eaten octopus.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. Have you ever went to a concert?
  2. I haven't never ridden a motorbike.
  3. He have visited Peru twice.
  4. She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Текстте

Диалогду толуктаңыз. Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.

Travel talk
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Жасаган эки ишиңиз жана эч качан жасабаган бир ишиңиз жөнүндө сүйлөмдөр жазыңыз.
  2. Have you ever…? менен бир суроо жазып, Past Simple менен бир деталь кошулган кыска диалог түзүңүз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-28 Past Simple кыргызча: туура эмес этиштер, did жана didn't
    Yesterday I (see) a great film.
  2. A2-07 Эң жогорку даража кыргызча: the biggest, the most beautiful, the best
    Everest is (high) mountain in the world.
  3. A2-15 Give me the book же give it to me? Эки толуктоочтуу этиштер кыргызча
    Туура жоопту тандаңыз: Can you show ?
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. have visited / 've visited
  2. Have … tried
  3. has never seen / 's never seen
  4. haven't met / have not met
  5. written
  6. eaten
  7. No, he hasn't.

B. Мааниси

  1. gone
  2. saw
  3. went
  4. never

C. Катаны табыңыз

  1. Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
  2. I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
  3. He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
  4. ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Текстте

  1. been
  2. have
  3. went
  4. Did … try
  5. have never climbed / 've never climbed
  6. been

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
  2. "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."

F. Аралаш кайталоо

  1. saw
  2. the highest
  3. me your photos
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play