Rəsmi şərt cümlələri azərbaycanca: Should you need, Were I to, Had I known, But for
Formal Conditionals: Should You Need, Were I To, Had I Known, But For
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz if… should və if… were to ilə şərti daha az ehtimallı, daha xəyali və ya daha rəsmi edə, if sözünü inversiya ilə əvəz edə (Should you…, Were I to…, Had I known…), həmçinin if it weren't for, if it hadn't been for və but for ilə bir şeyin nə qədər vacib olduğunu göstərə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Şərt cümləsinin (conditional) iki hissəsi var: şərt və nəticə. Adətən şərtə gedən qapını if sözü açır.
Rəsmi ingiliscədə eyni qapılar üçün ikinci açar dəsti var və orada cəmi üç açar var. If sözünü götürün və mübtədanın qabağına should, were və ya had qoyun: Should you need help… Were I in charge… Had I known… İndi söz sırasının özü deyir: «bu, şərtdir».
Hər açar bir qapıya uyğundur. Should real, amma gözlənilməyən ehtimalları açır. Were qeyri-real və ya xəyali vəziyyətləri açır. Had isə keçmişdəki qeyri-real vəziyyəti açır.
Məna if… should, if… were (to) və ya if… had ilə eynidir; dəyişən yalnız üslubdur. Bu formalar diqqətli və cilalı səslənir, ona görə onlara işgüzar məktublarda, müqavilələrdə, təlimatlarda, hesabatlarda və nitqlərdə rast gəlirsiniz.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində şərti əsasən -sa / -sə şəkilçisi bildirir, əgər sözü isə istəyə görə əlavə olunur: «Əgər gəlsən» və «Gəlsən» eyni şeydir. Yəni bizdə şərt çox vaxt iki dəfə işarələnir. İngiliscədə isə inversiya if sözünün yerini tutur: ikisi birlikdə işlənmir (If had I known ❌). Rəsmi üslubun bizdə də öz vasitələri var. -arsa / -ərsə («Reys gecikərsə…») və birdən sözü («Birdən sualınız olarsa…») Should you… quruluşunun gözlənilməz ehtimal mənasına çox yaxındır. Ən vacib fərq isə budur: -saydı / -səydi həm indiki qeyri-real vəziyyət, həm də keçmiş üçün işlənir. «Telefonum olmasaydı, yolumu tapmazdım» (indi) və «Qapıçı olmasaydı, uduzardıq» (dünən) eyni formadadır. İngiliscədə isə seçmək lazımdır: indi → if it weren't for / were it not for, keçmiş → if it hadn't been for / had it not been for. But for + isim isə hər iki zaman üçün işlənir və bizim «… olmasaydı» ifadəmizə uyğundur, amma ondan sonra tam budaq cümlə yox, yalnız isim gəlir.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Birdən sualınız olarsa, bizimlə əlaqə saxlamaqdan çəkinməyin. | mümkün, amma gözlənilmir | Should you have any questions, please do not hesitate to contact us. |
| Reys gecikərsə, sərnişinlərə yemək kuponu veriləcək. | mümkün, amma gözlənilmir | Should the flight be delayed, passengers will receive a meal voucher. |
| Rəhbər mən olsaydım, bütün sistemi dəyişərdim. | indiki qeyri-real vəziyyət | Were I in charge, I would change the whole system. |
| Tıxacdan xəbərim olsaydı, qatarla gedərdim. | keçmişdə qeyri-real | Had I known about the traffic, I would have taken the train. |
| Telefonum olmasaydı, bu şəhərdə yolumu heç vaxt tapmazdım. | indi: bir şey hər şeyi dəyişir | If it weren't for my phone, I'd never find my way around this city. |
| Qapıçı olmasaydı, matçı uduzardıq. | keçmiş: eyni azərbaycanca forma | If it hadn't been for the goalkeeper, we'd have lost the match. |
| Bir neçə kiçik səhv olmasaydı, hesabat mükəmməl olardı. | rəsmi, istənilən zaman | But for a few minor errors, the report would have been perfect. |
Quruluş
If sözündən inversiyaya
| Məna | If ilə | If olmadan (inversiya) |
|---|---|---|
| mümkün, amma gözlənilmir | If you should need help, call me. | Should you need help, call me. |
| xəyali gələcək | If the company were to close, … | Were the company to close, … |
| indiki qeyri-real vəziyyət | If I were in your position, … | Were I in your position, … |
| keçmişdə qeyri-real (üçüncü / qarışıq tip) | If we had left earlier, … | Had we left earlier, … |
Nəticə hissəsi adi şərt cümlələrindəki kimidir: əmr forması, will, would, would have + üçüncü forma. Qarışıq şərt cümlələri üçün B2-02 dərsinə baxın.
Bir amili çıxarmaq
| Zaman | Neytral | Rəsmi |
|---|---|---|
| indi | If it weren't for + isim, … would… | Were it not for + isim, … |
| keçmiş | If it hadn't been for + isim, … would have… | Had it not been for + isim, … |
| istənilən zaman | — | But for + isim, … would / would have… |
İnkar: not mübtədadan sonra gəlir, qısaldılmış forma olmur
| ✅ | ❌ |
|---|---|
| Should you not receive the parcel, … | Shouldn't you receive… |
| Were he not so stubborn, … | Weren't he so stubborn… |
| Had they not warned us, … | Hadn't they warned us… |
İstifadə
1If… should / Should + mübtəda: mümkün, amma gözlənilməz
If sözündən sonra və ya if əvəzinə əvvəldə gələn should real ehtimalı daha az ehtimallı göstərir və ya sadəcə daha nəzakətli səslənir. Nəticə çox vaxt əmr forması, will, can və ya nəzakətli xahiş olur. Təlimatlarda və müştəri xidmətində çox işlənir. Azərbaycancadakı «birdən … -arsa» buna çox yaxındır. Burada should məsləhət demək deyil.
2If… were to / Were + mübtəda (+ to): xəyali vəziyyətlər
If + were to + feilin əsas forması gələcək hadisəni tamamilə xəyali kimi təqdim edir; həm də nəyisə incəliklə təklif etməyin yoludur. Were + mübtəda + to onun rəsmi, inversiyalı variantıdır. to olmadan Were + mübtəda indiki qeyri-real vəziyyətlər üçün if… were quruluşunu əvəz edir. Bütün mübtədalarla were işlədin. Were to adətən know və ya like kimi vəziyyət feilləri ilə işlənmir.
3Had + mübtəda + üçüncü forma: keçmişdə qeyri-real
Əvvəldəki had if… had quruluşunu əvəz edir. Nəticə keçmişdə (would have done) və ya qarışıq şərt cümləsində indiki zamanda (would be / would do) ola bilər. Had I known… inversiyalı formalardan danışıqda da kifayət qədər işlənən yeganə formadır. Azərbaycancada hər iki nəticə «-ardı» ilə deyilir, ona görə zamanı «indi», «dünən» kimi sözlərdən tapın.
4If it weren't for, if it hadn't been for, but for
Bir insanın və ya şeyin hər şeyi dəyişdiyini (və ya dəyişdirdiyini) demək üçün bunları işlədin: onu götürsəniz, nəticə dəyişir. If it weren't for indi haqqındadır; if it hadn't been for keçmiş haqqındadır. Were it not for və Had it not been for onların rəsmi inversiyalı variantlarıdır. But for + isim rəsmidir və istənilən zaman üçün işlənir. Qeyri-rəsmi danışıqda if it wasn't for də çox işlənir. Azərbaycancada hamısı «… olmasaydı» ilə deyilir, ona görə zamana diqqət edin.
5Üslub: məktublar, müqavilələr və rəsmi yazı
İnversiyalı şərt cümlələri rəsmidir. Hüquqi mətnlər, şərtlər və qaydalar, rəsmi məktublar, hesabatlar və diqqətli işgüzar məktublar üçün tipikdir. Gündəlik söhbətdə if daha təbiidir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Əgər» + «-sa» → if + inversiya. Azərbaycancada «Əgər tətildən xəbərimiz olsaydı…» deyirik: şərt həm «əgər», həm də «-saydı» ilə işarələnir. Bu vərdişlə if sözünü saxlayıb üstəlik inversiya edirik. İngiliscədə inversiya if sözünün yerini tutur: ya biri, ya o biri.
2. «-masanız» → Should you don't. «Təsdiq məktubu almasanız, bizə zəng edin» cümləsini çevirəndə inkarı adi qaydada don't ilə düzəldirik. Should sözü artıq köməkçi feildir: inkar üçün not mübtədadan sonra gəlir, do lazım deyil.
3. «… olmasaydı» → həmişə were it not for. Bizdə «-saydı» indi və keçmiş üçün eynidir: «Dünən gecəki qar olmasaydı, reyslər vaxtında uçardı». İngiliscədə keçmiş vəziyyət üçün had it not been for / if it hadn't been for seçin.
Qarışdırmayın
İnversiyalı şərt və sual — Söz sırası sualdakı kimidir, amma inversiyalı şərt cümləsinin nəticə hissəsi var və sual işarəsi yoxdur.
But for və except for — But for = «… olmasaydı» (şərt, would ilə). Except for = «… istisna olmaqla» (fakt, would yoxdur).
Should (şərt) və should (məsləhət) — Budaq cümlənin əvvəlində, ardınca nəticə gələndə should «əgər» deməkdir. Mübtədadan sonra isə adətən məsləhət bildirir (A2-21 dərsinə baxın).
Had I known… və If only I had known… — Had I known nəticə hissəsi tələb edir. If only I had known! isə özü tam bir peşmançılıq ifadəsidir (B2-04 dərsinə baxın).
Yazılış və tələffüz
- İnversiyalı şərtdə köməkçi feili heç vaxt qısaltmayın: Had I not…, Were it not…. Nəticə hissəsində qısaldılmış formalar az rəsmi mətnlərdə normaldır: Had I known, I'd have come.
- Şərt əvvəldə gələndə ondan sonra vergül qoyun: Should you need help, call us. Nəticə əvvəldə gələndə vergül lazım deyil: Call us should you need help.
- Danışıqda əvvəldəki köməkçi feil bir az vurğulu olur. Vergüldə səsin bir az qalxması davamın (nəticənin) gəldiyini göstərir; cümlə sonda enən səslə bitir, sualdakı kimi qalxan səslə yox. Azərbaycancadakı «-sa» hissəsindən sonrakı intonasiya da buna oxşayır.
- But for bir vahid kimi deyilir, vurğu isə isimdə olur: but for your HELP. (Böyük hərflər burada yalnız vurğunu göstərir.) for zəif deyilir: /fə/.
- Were /wɜː/ (UK), /wɝː/ (US): dodaqlar /w/ üçün yumrulanır, sonra uzun /ɜː/ səsi gəlir. Onu «ver» kimi deməyin.
Qızıl qayda
Şərti rəsmi etmək üçün if sözünü götürün və mübtədanın qabağına Should, Were və ya Had qoyun: bunu yalnız bu üç söz edə bilər. not mübtədadan sonra gəlir (Had I not…). Bir şeyin nə qədər vacib olduğunu göstərmək üçün onu çıxarın: if it weren't for / if it hadn't been for / but for + isim. «-saydı» formasını çevirəndə zamanı seçin: indi → weren't for, keçmiş → hadn't been for.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Hər cümləni if olmadan yenidən yazın. Verilən sözlərlə başlayın və mənanı saxlayın.
-
"Should" ilə başlayın: If you have any further questions about your booking, please contact our customer service team.
-
"Should" ilə başlayın: If the parcel does not arrive within five working days, please let us know.
-
"Were" ilə başlayın: If the government were to raise fuel taxes again, transport companies would pass the cost on to consumers.
-
"Had" ilə başlayın: We didn't know about the roadworks, so we didn't leave earlier.
-
"Had" ilə başlayın: She missed the penalty, so her team didn't win the cup.
-
"Had" ilə başlayın: I didn't accept the job in Zurich, so I'm not living in Switzerland now.
-
"Were it not for" ilə başlayın: The tourists are the only reason this village is not almost empty.
-
"But for" ilə başlayın: The goalkeeper made three brilliant saves; that is the only reason we didn't lose.
B. Məna
Vəziyyəti oxuyun və daha uyğun cümləni seçin.
-
Kirayə müqaviləsindəki bənd. Hansı daha uyğundur?üslub: müqavilələrdə inversiyalı şərt və rəsmi sözlər işlənir
-
Ofis işçiləri üçün təlimat vərəqi. Hansı cümlə problemi mümkün, amma gözlənilməz kimi təqdim edir?should: real, amma gözlənilməz ehtimal
-
İclasda bir dəyişikliyi incəliklə, sırf xəyali fikir kimi təklif etmək istəyirsiniz. Hansı daha yaxşıdır?were to: xəyali, incə təklif
-
Keçən ilki festivalı xilas edən sponsora təşəkkür nitqi. Hansı adi seçimdir?keçmiş vəziyyət: had it not been for
-
Hansı cümlə yağışın nəticəni dəyişdiyini bildirir?but for = şərt (would ilə); except for = istisna olmaqla (fakt)
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir qrammatik səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
Hadn't the receptionist noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night.
-
Was the company more open about its finances, investors would trust it a great deal more.
-
Should you will require any assistance during your stay, please do not hesitate to call reception.
-
But for the volunteers worked through the night, the festival could never have opened on time.
-
Were the board to approve the merger, around two hundred jobs would be lost over the next year.
D. Mətndə
Məktubu oxuyun. Nömrələnmiş cümlələri verilən sözlərlə başlayaraq daha rəsmi üslubda yenidən yazın. If işlətməyin.
Dear Ms Rossi,
Thank you for your booking for 12–15 May. (19) If you need anything during your stay, please contact reception at any time. (20) If you want to cancel, you must do so at least 48 hours before arrival.
We were very sorry to read about the problem with your room last month. (21) We didn't know the heating was broken, so we didn't move you to another room. (22) Your patience was the only thing that stopped the situation from becoming much worse. (23) If you came back next year, we would be delighted to offer you a 20% discount.
Kind regards,
Daniel Ferrer, Guest Relations
-
(19) cümləsini "Should" ilə başlayaraq yenidən yazın.
-
(20) cümləsini "Should you wish" ilə başlayaraq yenidən yazın.
-
(21) cümləsini "Had" ilə başlayan bir cümlə kimi yenidən yazın.
-
(22) cümləsini "Had it not been for" ilə başlayaraq yenidən yazın.
-
(23) cümləsini "Were" ilə başlayaraq yenidən yazın.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Məhsul üçün təlimat yazın (2–3 cümlə), məsələn, qəhvə maşını üçün. Should ilə ən azı iki inversiyalı şərt işlədin, onlardan biri inkar olsun (Should… not…).
-
Həyatınızdakı bir dönüş nöqtəsi haqqında 2–3 cümlə yazın. Had I (not)…, həmçinin Had it not been for… və ya But for… işlədin.
-
Menecerinizə rəsmi təklif üçün 2–3 cümlə yazın. Were we to… ilə bir dəyişikliyi incəliklə təklif edin, Should… ilə isə bir riski qeyd edin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B2-02 Mixed Conditionals azərbaycanca: «Tibb oxusaydım, indi həkim olardım» ingiliscə "If" ilə başlayan qarışıq şərt cümləsi kimi yenidən yazın: I didn't study medicine, so I'm not a doctor now.
-
C1-01 Inversion azərbaycanca: Never have I…, No sooner had I… – inkar sözündən sonra söz sırası "Not only" ilə başlayın: He arrived late, and he also forgot the contract.
-
C1-02 Inversion azərbaycanca: Only then did I…, Not until…, So… that, Here comes the bus "Only if" ilə başlayın: The plan will go ahead only if every department agrees.
Cavablar
A. Quruluş
- Should you have any further questions about your booking, please contact our customer service team.
- Should the parcel not arrive within five working days, please let us know.
- Were the government to raise fuel taxes again, transport companies would pass the cost on to consumers.
- Had we known about the roadworks, we would have left earlier.
- Had she not missed the penalty, her team would have won the cup.
- Had I accepted the job in Zurich, I would be living in Switzerland now.
- Were it not for the tourists, this village would be almost empty.
- But for the goalkeeper's three brilliant saves, we would have lost. / But for the goalkeeper, we would have lost.
B. Məna
- Should the tenant fail to pay the rent, the landlord may terminate this agreement.
- Should the server crash, call the IT helpdesk immediately.
- If we were to move the launch to May, we would have more time.
- Had it not been for your generosity, last year's festival would have been cancelled.
- But for the rain, it would have been a perfect day.
C. Səhvi tapın
- Had the receptionist not noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night. / If the receptionist hadn't noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night.
- Were the company more open about its finances, investors would trust it a great deal more. / If the company were more open about its finances, investors would trust it a great deal more. / If the company was more open about its finances, investors would trust it a great deal more.
- Should you require any assistance during your stay, please do not hesitate to call reception.
- Had the volunteers not worked through the night, the festival could never have opened on time. / But for the volunteers, who worked through the night, the festival could never have opened on time.
- ✓ Were the board to approve the merger, around two hundred jobs would be lost over the next year.
D. Mətndə
- Should you need anything during your stay, please contact reception at any time.
- Should you wish to cancel, you must do so at least 48 hours before arrival.
- Had we known the heating was broken, we would have moved you to another room. / Had we known that the heating was broken, we would have moved you to another room.
- Had it not been for your patience, the situation would have become much worse. / Had it not been for your patience, the situation would have been much worse.
- Were you to come back next year, we would be delighted to offer you a 20% discount. / Were you to return next year, we would be delighted to offer you a 20% discount.
E. Sizin növbəniz
- Should the red light start flashing, switch the machine off and wait ten minutes. Should the machine not heat up after this, please contact our service centre.
- Had I not missed the bus that morning, I would never have met my business partner. Had it not been for her advice, I would still be working in a job I hated.
- Were we to move the launch to May, we would have time to test the app properly. Should serious problems appear after launch, our reputation could suffer.
F. Qarışıq təkrar
- If I had studied medicine, I would be a doctor now.
- Not only did he arrive late, but he also forgot the contract. / Not only did he arrive late, he also forgot the contract.
- Only if every department agrees will the plan go ahead.
