Should və Ought To azərbaycanca: ingiliscə necə məsləhət veririk?
Should and Ought To: Giving Advice
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz should, shouldn't, ought to və bir neçə faydalı ifadə ilə məsləhət verə, nəyin düzgün, nəyin yanlış olduğu barədə fikrinizi deyə və başqalarından məsləhət soruşa biləcəksiniz.
Əsas fikir
Should yaxşı fikirlərin feilidir. O, «bu, qaydadır» demir: bunun üçün must və have to var A2-20. O deyir: «məncə, belə etmək düzgündür» və ya «ən yaxşı yol budur». Dinləyən «yox» deməkdə azaddır.
Təsəvvür edin ki, dostunuz yol ayrıcında dayanıb. Siz onu yollardan birinə itələyə bilməzsiniz, amma barmağınızla göstərib You should go this way deyə bilərsiniz. Həmin göstərən barmaq should sözüdür: əmr yox, yumşaq bir təkan.
Should fikir bildirdiyi üçün nəyin düzgün, nəyin yanlış olduğu barədə ümumi fikirlərdə də işlənir: People should be kind to animals. Nəzakətli və heç kimi məcbur etməyən söz olduğu üçün məsləhət soruşmağın da ən təbii yoludur: What should I do?
Ought to demək olar ki, should ilə eyni mənadadır. Daha az işlənir, xüsusən sual və inkar cümlələrində.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində -malı / -məli («getməlisən») bir şəkilçi olsa da, bir neçə iş görür: məsləhət (should), öhdəlik (must / have to) və ehtiyac (need). «Həkimə getməlisən» məsləhətdir, yoxsa məcburiyyət, bunu vəziyyət həll edir. İngilis dilində seçimi özünüz edirsiniz: məsləhət üçün should, qayda üçün have to / must. Məsləhəti azərbaycanca -san yaxşıdır («tez yatsan yaxşıdır») və ya yaxşı olar ki, … ilə də deyirik; bu ifadələr should sözünə çox yaxındır. İnkarda da vəziyyət oxşardır: -malı deyil («gətirməli deyilsən») adətən «ehtiyac yoxdur» (don't have to) deməkdir, -mamalı («getməməlisən») mənfi məsləhət və ya qadağa ola bilər, olmaz isə qadağadır (mustn't). Yaxşı xəbər də var: məsləhət soruşan -ım / -im? formaları («Nə geyinim?», «Hədiyyə aparım?») Should I…? sualına çox yaxşı uyğun gəlir, -sana / -sənə («soruşsana») və Niyə … -mırsan? təklifi Why don't you…? kimidir, -saydım, … -ardım quruluşu isə If I were you, I'd… ifadəsinə çox yaxındır.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Həkimə getməlisən. | məsləhət və ya öhdəlik: vəziyyət həll edir | You should see a doctor. / You have to see a doctor. |
| Həkimə getsən yaxşıdır. | məsləhət | You should see a doctor. |
| Motosikletdə dəbilqə taxmaq məcburidir. | qayda (qanun) | You have to wear a helmet on a motorbike. |
| Velosipedini çöldə qoymasan yaxşıdır. | mənfi məsləhət | You shouldn't leave your bike outside. |
| Heç nə gətirməli deyilsən. | ehtiyac yoxdur | You don't have to bring anything. |
| Burada siqaret çəkmək olmaz. | qadağa (qayda) | You mustn't smoke here. |
| Hədiyyə aparım? | məsləhət soruşmaq | Should I bring a present? |
| Müsahibəyə nə geyinim? | məsləhət soruşmaq | What should I wear to the interview? |
| Müəllimindən soruşsana. / Niyə müəllimindən soruşmursan? | təklif | Why don't you ask your teacher? |
| Sənin yerində olsaydım, bu işi qəbul edərdim. | şəxsi məsləhət | If I were you, I'd take the job. |
Daha bir fərq: azərbaycanca «Məncə, ora getməsən yaxşıdır» və ya «Məncə, ora getməməlisən» deyirik, yəni inkar məsləhətin özündə olur. İngilis dilində təbii forma inkarı think sözünə qoymaqdır: I don't think you should go. I think you shouldn't go cümləsi də düzgündür, amma az işlənir və daha birbaşa, sərt səslənir.
Quruluş
Should modal feildir (modal verb): bütün mübtədalarla eyni formada gəlir, ondan sonra feilin əsas forması (base form) durur: nə to, nə də -s var.
| Forma | Nümunə |
|---|---|
| Təsdiq cümləsi (affirmative) | You should see a doctor. |
| İnkar cümləsi (negative) | She shouldn't (should not) drink so much coffee. |
| Hə / yox sualı | Should I call him? |
| Wh- sualı | What should we do? |
| Qısa cavablar | Yes, you should. / No, you shouldn't. |
Ought to — mənası should ilə eynidir; to bu ifadənin bir hissəsidir.
| Forma | Nümunə |
|---|---|
| Təsdiq cümləsi | You ought to apologise. |
| İnkar (az işlənir) | You ought not to worry so much. — daha çox: You shouldn't worry so much. |
| Sual | Çox nadir — should işlədin: Should I…? |
Məsləhət verməyin başqa yolları
| İfadə | Quruluş | Nümunə |
|---|---|---|
| I think you should… | I think + you should + base form | I think you should rest. |
| I don't think you should… | I don't think + you should + base form | I don't think you should go. |
| Why don't you…? | Why don't you + base form? | Why don't you ask your teacher? |
| If I were you, I'd… | sabit ifadə + base form | If I were you, I'd take the job. |
İstifadə
1Məsləhət vermək
Kiməsə nəyin yaxşı, nəyin pis fikir olduğunu demək üçün should / shouldn't işlədin.
2Nəyin düzgün olduğu barədə fikir
Cəmiyyətdə, işdə, həyatda hər şeyin necə olmalı olduğu barədə fikrinizi demək üçün should işlədin. Azərbaycancada burada «-malıdır» və ya «-məməlidir» gəlir, amma bu, qanun deyil, fikirdir: ingiliscədə should / shouldn't.
3Ought to
Ought to mənaca should ilə eynidir. Bir az daha ciddi səslənir və Britaniya ingiliscəsində daha çox işlənir. Onu əsasən təsdiq cümlələrində işlədin.
4Məsləhət soruşmaq
Kiminsə fikrini soruşmaq üçün Should I / we…? və What / Where / Which… should I…? işlədin. Do you think I should…? sualı da çox işlənir. Azərbaycanca məsləhəti çox vaxt -ım / -im? formasında soruşuruq: «Hədiyyə aparım?», «Nə geyinim?». İngiliscədə burada should lazımdır və o, mübtədadan əvvəl gəlir.
5I think you should / I don't think you should
Məsləhəti yumşaltmaq üçün I think ilə başlayın. Mənfi məsləhətdə ingilis dili adətən think sözünü inkar edir: I don't think you should… I think you shouldn't… da düzgündür, amma az işlənir və daha birbaşa səslənir.
6Why don't you…? və If I were you, I'd…
Why don't you…? əsl sual deyil, dostyana təklifdir: azərbaycancadakı «soruşsana» və ya «Niyə soruşmursan?» kimi. If I were you, I'd… güclü, şəxsi məsləhət üçün sabit ifadədir, azərbaycancadakı «Sənin yerində olsaydım…» kimi: onu bütöv bir blok kimi əzbərləyin. Onun qrammatikası B1-06 dərsindədir. (Qeyri-rəsmi danışıqda If I was you da çox deyilir; were təhlükəsiz seçimdir.)
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «-malısan» → must. Məktəbdə çox vaxt «-malı = must» kimi öyrənirik. Nəticədə dosta verilən sadə məsləhət də must ilə deyilir və əmr kimi səslənir. Adi məsləhət üçün should işlədin. (Amma nəyisə həvəslə tövsiyə edəndə, məsələn You must see this film!, must ingiliscədə də təbiidir.)
2. «-malı deyil» → shouldn't, yoxsa don't have to? «Bilet almalı deyilsən» adətən «bilet almağa ehtiyac yoxdur» deməkdir. «-malı» sözünü should kimi əzbərləyən öyrənən isə bunu shouldn't ilə tərcümə edir. İngilis dilində bunlar tamam fərqlidir: shouldn't = bu, yaxşı fikir deyil; don't have to = ehtiyac yoxdur, istəsəniz edə bilərsiniz. «Ehtiyac yoxdur» demək istəyib shouldn't desəniz, məna dəyişir. A2-20 dərsinə baxın.
3. «Məsləhətlər» → advices. Azərbaycan dilində «məsləhət» sayılır: «bir məsləhət», «iki məsləhət», «məsləhətlər». İngilis dilində advice sayılmayan isimdir: ona -s artırılmır və ondan əvvəl an gəlmir. Bir məsləhətdən danışanda a piece of advice deyin.
4. Sualda söz sırası dəyişmir. Azərbaycan dilində sual sual sözü ilə və ya intonasiya ilə düzəlir, söz sırası isə eyni qalır: «Sabah harada görüşək?», «Özümlə nə qədər pul götürüm?». Buna görə ingiliscədə də we should, I should sırasını saxlamaq asandır. İngilis dilində sual sözündən sonra əvvəl should, sonra mübtəda gəlir.
Qarışdırmayın
should və must / have to — should məsləhətdir: «yox» deyə bilərsiniz. must / have to öhdəlikdir: «yox» deyə bilməzsiniz. Azərbaycancada ikisi üçün də «-malı» deyə bilərik; ingiliscədə seçmək lazımdır. A2-20 dərsinə baxın.
Why don't you…? (təklif) və Why didn't you…? (əsl sual və ya irad) — Yalnız indiki zaman forması məsləhətdir. Azərbaycancada da fərqi zaman göstərir: «Niyə zəng etmirsən?» təklif ola bilər, «Niyə zəng etmədin?» isə keçmiş haqqında sualdır.
should, had better və should have — had better daha güclüdür və pis nəticə barədə xəbərdarlıq edir: B2-05 dərsinə baxın. Keçmişə aid məsləhət və peşmançılıq (You should have told me, «Mənə deməli idin») B1-09 dərsindədir.
Yazılış və tələffüz
- should /ʃʊd/: l hərfi oxunmur. Sözü yazıldığı kimi «şuld» oxumayın. should sözü good və could sözləri ilə qafiyələnir.
- İlk səs /ʃ/ azərbaycan dilindəki ş səsinə çox yaxındır, bu, sizin üçün asandır.
- Ortadakı /ʊ/ qısa və boş saitdir (book sözündəki kimi). Onu uzadıb food sözündəki /uː/ səsinə çevirməyin.
- Sondakı /d/ cingiltilidir. Azərbaycan dilində söz sonunda cingiltili samit tez-tez karlaşır (yazıda «kitab», deyəndə «kitap» kimi), ona görə /ʃʊt/ deməmək üçün səsi sona qədər saxlayın.
- Tez danışanda should çox vaxt zəif deyilir: /ʃəd/. You should go cümləsində vurğu should sözünə yox, go sözünə düşür.
- shouldn't /ˈʃʊdnt/ iki hecadır. /d/ ilə /n/ arasında sait yoxdur: dil yerində qalır, hava burundan çıxır. Sonuna sait artırmayın.
- ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ və ya /ˈɑːdə/ (US): gh oxunmur. Vurğu birinci hecaya düşür; azərbaycan dilindəki kimi son hecanı vurğulamayın. Britaniya tələffüzündə sait uzundur və dodaqlar dairəvi olur.
- If I were you, I'd… ifadəsində I'd /aɪd/ = I would. /d/ səsini aydın deyin: yoxsa I'd buy eynilə I buy kimi eşidilir.
Qızıl qayda
Məsləhəti should + base form ilə verin (to olmadan). Ought to da eyni mənadadır. Mənfi məsləhət üçün ən təbii seçim I don't think you should… ifadəsidir. Yadda saxlayın: məsləhət mənasında «-malı» = should; qayda və ya qanun mənasında «-malı / məcburidir» = have to / must; «ehtiyac yoxdur» mənasında «-malı deyil» = don't have to.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
1–2-ci tapşırıqlarda should, shouldn't və ya ought to işlədin.
-
You have a bad cough. You see a doctor.
-
You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
-
Tamamlayın: We ought leave soon.
-
Sual qurun: I / what / should / cook / tonight?
-
Qısa cavab: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
-
Təklifi tamamlayın: Why you ask your neighbour?
B. Məna
Vəziyyətə uyğun cavabı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: You … try yoga. It really helps with stress.
-
Düzgün cavabı seçin: In the UK you … drive on the left. It's the law.
-
Daha təbii cümləni seçin:
-
Rəfiqənizin bacısı ilə problemi var. Hansı məsləhətdir?
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
He should to call his mother.
-
Do I should take an umbrella?
-
She shoulds rest more.
-
If I were you, I'd talk to her.
D. Mətndə
should, ought to, don't və ya were işlədin. Bir sözü bir neçə dəfə işlədə bilərsiniz.
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.
E. Sizin növbəniz
Məsləhətinizi və fikrinizi ingiliscə yazın.
-
Dostunuz deyir: "I want to learn English faster." Ona iki məsləhət verin: biri should ilə, o biri Why don't you…? ilə.
-
Şəhəriniz haqqında should və ya shouldn't ilə bir fikir yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A2-20 Must və Have To azərbaycanca: mustn't, yoxsa don't have to? Fərqi sadə dillə You wear a seat belt. It's the law.
-
A2-20 Must və Have To azərbaycanca: mustn't, yoxsa don't have to? Fərqi sadə dillə Tomorrow is a holiday, so we go to work.
-
A1-25 Like, want və would like azərbaycanca: I like, yoxsa I'd like? Nəzakətli xahiş Would you like (come) with us?
Cavablar
A. Quruluş
- should / ought to
- shouldn't / should not / ought not to
- to
- What should I cook tonight?
- should
- don't
B. Məna
- should
- have to
- I don't think you should buy it.
- Why don't you call her?
C. Səhvi tapın
- He should call his mother.
- Should I take an umbrella?
- She should rest more.
- ✓ If I were you, I'd talk to her.
D. Mətndə
- should
- should / ought to
- Should
- should
- don't
- were / was
E. Sizin növbəniz
- You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
- The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.
F. Qarışıq təkrar
- must / have to
- don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
- to come
