SlowingoQrammatika
A2 23 / 38

Should və Ought To azərbaycanca: ingiliscə necə məsləhət veririk?

Should and Ought To: Giving Advice

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz should, shouldn't, ought to və bir neçə faydalı ifadə ilə məsləhət verə, nəyin düzgün, nəyin yanlış olduğu barədə fikrinizi deyə və başqalarından məsləhət soruşa biləcəksiniz.

Əsas fikir

Should yaxşı fikirlərin feilidir. O, «bu, qaydadır» demir: bunun üçün must və have to var A2-20. O deyir: «məncə, belə etmək düzgündür» və ya «ən yaxşı yol budur». Dinləyən «yox» deməkdə azaddır.

Təsəvvür edin ki, dostunuz yol ayrıcında dayanıb. Siz onu yollardan birinə itələyə bilməzsiniz, amma barmağınızla göstərib You should go this way deyə bilərsiniz. Həmin göstərən barmaq should sözüdür: əmr yox, yumşaq bir təkan.

Should fikir bildirdiyi üçün nəyin düzgün, nəyin yanlış olduğu barədə ümumi fikirlərdə də işlənir: People should be kind to animals. Nəzakətli və heç kimi məcbur etməyən söz olduğu üçün məsləhət soruşmağın da ən təbii yoludur: What should I do?

Ought to demək olar ki, should ilə eyni mənadadır. Daha az işlənir, xüsusən sual və inkar cümlələrində.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində -malı / -məli («getməlisən») bir şəkilçi olsa da, bir neçə iş görür: məsləhət (should), öhdəlik (must / have to) və ehtiyac (need). «Həkimə getməlisən» məsləhətdir, yoxsa məcburiyyət, bunu vəziyyət həll edir. İngilis dilində seçimi özünüz edirsiniz: məsləhət üçün should, qayda üçün have to / must. Məsləhəti azərbaycanca -san yaxşıdır («tez yatsan yaxşıdır») və ya yaxşı olar ki, … ilə də deyirik; bu ifadələr should sözünə çox yaxındır. İnkarda da vəziyyət oxşardır: -malı deyil («gətirməli deyilsən») adətən «ehtiyac yoxdur» (don't have to) deməkdir, -mamalı («getməməlisən») mənfi məsləhət və ya qadağa ola bilər, olmaz isə qadağadır (mustn't). Yaxşı xəbər də var: məsləhət soruşan -ım / -im? formaları («Nə geyinim?», «Hədiyyə aparım?») Should I…? sualına çox yaxşı uyğun gəlir, -sana / -sənə («soruşsana») və Niyə … -mırsan? təklifi Why don't you…? kimidir, -saydım, … -ardım quruluşu isə If I were you, I'd… ifadəsinə çox yaxındır.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Həkimə getməlisən.məsləhət və ya öhdəlik: vəziyyət həll edirYou should see a doctor. / You have to see a doctor.
Həkimə getsən yaxşıdır.məsləhətYou should see a doctor.
Motosikletdə dəbilqə taxmaq məcburidir.qayda (qanun)You have to wear a helmet on a motorbike.
Velosipedini çöldə qoymasan yaxşıdır.mənfi məsləhətYou shouldn't leave your bike outside.
Heç nə gətirməli deyilsən.ehtiyac yoxdurYou don't have to bring anything.
Burada siqaret çəkmək olmaz.qadağa (qayda)You mustn't smoke here.
Hədiyyə aparım?məsləhət soruşmaqShould I bring a present?
Müsahibəyə nə geyinim?məsləhət soruşmaqWhat should I wear to the interview?
Müəllimindən soruşsana. / Niyə müəllimindən soruşmursan?təklifWhy don't you ask your teacher?
Sənin yerində olsaydım, bu işi qəbul edərdim.şəxsi məsləhətIf I were you, I'd take the job.

Daha bir fərq: azərbaycanca «Məncə, ora getməsən yaxşıdır» və ya «Məncə, ora getməməlisən» deyirik, yəni inkar məsləhətin özündə olur. İngilis dilində təbii forma inkarı think sözünə qoymaqdır: I don't think you should go. I think you shouldn't go cümləsi də düzgündür, amma az işlənir və daha birbaşa, sərt səslənir.

Quruluş

Should modal feildir (modal verb): bütün mübtədalarla eyni formada gəlir, ondan sonra feilin əsas forması (base form) durur: nə to, nə də -s var.

FormaNümunə
Təsdiq cümləsi (affirmative)You should see a doctor.
İnkar cümləsi (negative)She shouldn't (should not) drink so much coffee.
Hə / yox sualıShould I call him?
Wh- sualıWhat should we do?
Qısa cavablarYes, you should. / No, you shouldn't.

Ought to — mənası should ilə eynidir; to bu ifadənin bir hissəsidir.

FormaNümunə
Təsdiq cümləsiYou ought to apologise.
İnkar (az işlənir)You ought not to worry so much. — daha çox: You shouldn't worry so much.
SualÇox nadir — should işlədin: Should I…?

Məsləhət verməyin başqa yolları

İfadəQuruluşNümunə
I think you should…I think + you should + base formI think you should rest.
I don't think you should…I don't think + you should + base formI don't think you should go.
Why don't you…?Why don't you + base form?Why don't you ask your teacher?
If I were you, I'd…sabit ifadə + base formIf I were you, I'd take the job.

İstifadə

1Məsləhət vermək

Kiməsə nəyin yaxşı, nəyin pis fikir olduğunu demək üçün should / shouldn't işlədin.

You look tired. You should go to bed early tonight.
Yorğun görünürsən. Yaxşı olar ki, bu gün tez yatasan.
«yaxşı olar ki» məsləhətdir → should, must yox
You should drink more water when you exercise.
İdman edəndə daha çox su içməlisən.
buradakı «-məlisən» məsləhətdir → should
You shouldn't leave your bike outside. It isn't safe.
Velosipedini çöldə qoymasan yaxşıdır. Orası təhlükəsiz deyil.
mənfi məsləhət → shouldn't
He should talk to his manager about the problem.
O, bu problem barədə müdiri ilə danışmalıdır.
məsləhətdir, öhdəlik yox; «o» kişidir → he, his

2Nəyin düzgün olduğu barədə fikir

Cəmiyyətdə, işdə, həyatda hər şeyin necə olmalı olduğu barədə fikrinizi demək üçün should işlədin. Azərbaycancada burada «-malıdır» və ya «-məməlidir» gəlir, amma bu, qanun deyil, fikirdir: ingiliscədə should / shouldn't.

Children should have cooking lessons at school.
Məktəbdə uşaqlara yemək bişirmək dərsi keçilməlidir.
fikir → should
People shouldn't use their phones while they're driving.
İnsanlar maşın sürəndə telefondan istifadə etməməlidir.
«-məməlidir» burada fikirdir → shouldn't
The city should build more cycle lanes.
Şəhər rəhbərliyi daha çox velosiped yolu salmalıdır.
the city = şəhər rəhbərliyi
Public transport should be free for students.
İctimai nəqliyyat tələbələr üçün pulsuz olmalıdır.
«olmalıdır» → should be

3Ought to

Ought to mənaca should ilə eynidir. Bir az daha ciddi səslənir və Britaniya ingiliscəsində daha çox işlənir. Onu əsasən təsdiq cümlələrində işlədin.

You ought to tell her the truth.
Ona həqiqəti deməlisən.
should kimi məsləhət; her → qadın
We ought to leave now, or we'll miss the bus.
İndi çıxmalıyıq, yoxsa avtobusa çatmayacağıq.
«çatmayacağıq» → we'll miss
I really ought to visit my parents more often.
Doğrudan da, valideynlərimə daha tez-tez baş çəkməliyəm.
insanın özünə verdiyi məsləhət

4Məsləhət soruşmaq

Kiminsə fikrini soruşmaq üçün Should I / we…? və What / Where / Which… should I…? işlədin. Do you think I should…? sualı da çox işlənir. Azərbaycanca məsləhəti çox vaxt -ım / -im? formasında soruşuruq: «Hədiyyə aparım?», «Nə geyinim?». İngiliscədə burada should lazımdır və o, mübtədadan əvvəl gəlir.

Should I bring a present?
Hədiyyə aparım?
«aparım?» → Should I…?
What should I wear to the interview?
Müsahibəyə nə geyinim?
«nə geyinim?» → What should I…?
Which laptop should I buy?
Hansı noutbuku alım?
Which + isim + should + I
"Should we book a table?" "Yes, you should. It's always busy."
«Masa sifariş edək?» «Hə, edin. Orada həmişə adam çox olur.»
qısa cavabda should təkrarlanır: Yes, you should.
Do you think I should call her?
Səncə, ona zəng edim?
məsləhət soruşmaq → should; her → qadın

5I think you should / I don't think you should

Məsləhəti yumşaltmaq üçün I think ilə başlayın. Mənfi məsləhətdə ingilis dili adətən think sözünü inkar edir: I don't think you should… I think you shouldn't… da düzgündür, amma az işlənir və daha birbaşa səslənir.

I think you should take a break.
Məncə, bir az fasilə versən yaxşıdır.
I don't think you should eat that. It smells strange.
Məncə, onu yeməsən yaxşıdır. Qəribə iyi var.
azərbaycancada inkar məsləhətin özündədir; ingiliscədə not think sözünə gedir: I don't think you should
I don't think we should tell him yet.
Məncə, hələlik ona deməməliyik.
yet = hələlik; him → kişi

6Why don't you…? və If I were you, I'd…

Why don't you…? əsl sual deyil, dostyana təklifdir: azərbaycancadakı «soruşsana» və ya «Niyə soruşmursan?» kimi. If I were you, I'd… güclü, şəxsi məsləhət üçün sabit ifadədir, azərbaycancadakı «Sənin yerində olsaydım…» kimi: onu bütöv bir blok kimi əzbərləyin. Onun qrammatikası B1-06 dərsindədir. (Qeyri-rəsmi danışıqda If I was you da çox deyilir; were təhlükəsiz seçimdir.)

Why don't you ask your brother for help?
Niyə qardaşından kömək istəmirsən?
sual deyil, təklifdir; «Qardaşından kömək istəsənə» da demək olar
Why don't you try the new Thai restaurant?
Yeni Tailand restoranına bir baş çəksənə.
təklif
If I were you, I'd buy a return ticket. It's cheaper.
Sizin yerinizdə olsaydım, gediş-dönüş bileti alardım. Daha ucuzdur.
«alardım» → I'd, I'll yox; sabit ifadə: B1-06 dərsinə baxın
If I were you, I wouldn't lend him any more money.
Sənin yerində olsaydım, ona daha borc pul verməzdim.
«verməzdim» → I wouldn't; sabit ifadə: B1-06 dərsinə baxın

Tez-tez edilən səhvlər

❌You should to see a dentist.
✅You should see a dentist.
should sözündən sonra to gəlmir.
❌She shoulds study more.
✅She should study more.
should heç vaxt -s qəbul etmir.
❌You ought see a doctor.
✅You ought to see a doctor.
ought sözündən sonra həmişə to lazımdır.
❌Do I should call her?
✅Should I call her?
should sualı özü düzəldir: do lazım deyil.
❌He should works less.
✅He should work less.
should sözündən sonra həmişə base form gəlir.
❌Why you don't ask Tom?
✅Why don't you ask Tom?
Sualın söz sırasını saxlayın: Why don't you…?
❌If I were you, I'll wait.
✅If I were you, I'd wait.
Sabit ifadə: If I were you, I'd (= I would).
⚠️I think you shouldn't buy it.
✅I don't think you should buy it.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma ingilis dili adətən not sözünü think sözünə qoyur. Birinci cümlə daha birbaşa səslənir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «-malısan» → must. Məktəbdə çox vaxt «-malı = must» kimi öyrənirik. Nəticədə dosta verilən sadə məsləhət də must ilə deyilir və əmr kimi səslənir. Adi məsləhət üçün should işlədin. (Amma nəyisə həvəslə tövsiyə edəndə, məsələn You must see this film!, must ingiliscədə də təbiidir.)

⚠️(Bacınız hər gecə saat ikidə yatır.) You must sleep more.
✅You should sleep more.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma bacıya verilən məsləhətdə must əmr kimi səslənir.
⚠️(İş yoldaşınız ekrana baxanda gözləri yorulur.) You must go to an eye doctor.
✅You should go to an eye doctor.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma must sərt tələb kimi səslənir; siz sadəcə yaxşı məsləhət verirsiniz.

2. «-malı deyil» → shouldn't, yoxsa don't have to? «Bilet almalı deyilsən» adətən «bilet almağa ehtiyac yoxdur» deməkdir. «-malı» sözünü should kimi əzbərləyən öyrənən isə bunu shouldn't ilə tərcümə edir. İngilis dilində bunlar tamam fərqlidir: shouldn't = bu, yaxşı fikir deyil; don't have to = ehtiyac yoxdur, istəsəniz edə bilərsiniz. «Ehtiyac yoxdur» demək istəyib shouldn't desəniz, məna dəyişir. A2-20 dərsinə baxın.

⚠️(Konsert pulsuzdur.) You shouldn't buy a ticket for the concert.
✅You don't have to buy a ticket for the concert.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma shouldn't «bilet almaq pis fikirdir» deməkdir; siz «ehtiyac yoxdur» demək istəyirsiniz.
⚠️(Kitabxanaçı deyir ki, kitabı sabah qaytarmaq vacib deyil.) You shouldn't return the book tomorrow.
✅You don't have to return the book tomorrow.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma shouldn't «qaytarmayın» məsləhətidir; don't have to seçimi sizə buraxır.

3. «Məsləhətlər» → advices. Azərbaycan dilində «məsləhət» sayılır: «bir məsləhət», «iki məsləhət», «məsləhətlər». İngilis dilində advice sayılmayan isimdir: ona -s artırılmır və ondan əvvəl an gəlmir. Bir məsləhətdən danışanda a piece of advice deyin.

❌Thank you for your advices.
✅Thank you for your advice.
❌My grandmother always gives me good advices.
✅My grandmother always gives me good advice.

4. Sualda söz sırası dəyişmir. Azərbaycan dilində sual sual sözü ilə və ya intonasiya ilə düzəlir, söz sırası isə eyni qalır: «Sabah harada görüşək?», «Özümlə nə qədər pul götürüm?». Buna görə ingiliscədə də we should, I should sırasını saxlamaq asandır. İngilis dilində sual sözündən sonra əvvəl should, sonra mübtəda gəlir.

❌Where we should meet tomorrow?
✅Where should we meet tomorrow?
❌How much money I should take with me?
✅How much money should I take with me?

Qarışdırmayın

should və must / have to — should məsləhətdir: «yox» deyə bilərsiniz. must / have to öhdəlikdir: «yox» deyə bilməzsiniz. Azərbaycancada ikisi üçün də «-malı» deyə bilərik; ingiliscədə seçmək lazımdır. A2-20 dərsinə baxın.

You should wear a jacket. It's cold.
Gödəkcə geysən yaxşıdır. Hava soyuqdur.
yaxşı məsləhət
You have to wear a helmet on a motorbike.
Motosikletdə dəbilqə taxmalısan.
qanun: burada «-malı» = have to

Why don't you…? (təklif) və Why didn't you…? (əsl sual və ya irad) — Yalnız indiki zaman forması məsləhətdir. Azərbaycancada da fərqi zaman göstərir: «Niyə zəng etmirsən?» təklif ola bilər, «Niyə zəng etmədin?» isə keçmiş haqqında sualdır.

Why don't you call her?
Ona zəng etsənə.
məsləhət: zəng et
Why didn't you call her?
Niyə ona zəng etmədin?
keçmiş haqqında sual: zəng etmədin

should, had better və should have — had better daha güclüdür və pis nəticə barədə xəbərdarlıq edir: B2-05 dərsinə baxın. Keçmişə aid məsləhət və peşmançılıq (You should have told me, «Mənə deməli idin») B1-09 dərsindədir.

Yazılış və tələffüz

  • should /ʃʊd/: l hərfi oxunmur. Sözü yazıldığı kimi «şuld» oxumayın. should sözü good və could sözləri ilə qafiyələnir.
  • İlk səs /ʃ/ azərbaycan dilindəki ş səsinə çox yaxındır, bu, sizin üçün asandır.
  • Ortadakı /ʊ/ qısa və boş saitdir (book sözündəki kimi). Onu uzadıb food sözündəki /uː/ səsinə çevirməyin.
  • Sondakı /d/ cingiltilidir. Azərbaycan dilində söz sonunda cingiltili samit tez-tez karlaşır (yazıda «kitab», deyəndə «kitap» kimi), ona görə /ʃʊt/ deməmək üçün səsi sona qədər saxlayın.
  • Tez danışanda should çox vaxt zəif deyilir: /ʃəd/. You should go cümləsində vurğu should sözünə yox, go sözünə düşür.
  • shouldn't /ˈʃʊdnt/ iki hecadır. /d/ ilə /n/ arasında sait yoxdur: dil yerində qalır, hava burundan çıxır. Sonuna sait artırmayın.
  • ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ və ya /ˈɑːdə/ (US): gh oxunmur. Vurğu birinci hecaya düşür; azərbaycan dilindəki kimi son hecanı vurğulamayın. Britaniya tələffüzündə sait uzundur və dodaqlar dairəvi olur.
  • If I were you, I'd… ifadəsində I'd /aɪd/ = I would. /d/ səsini aydın deyin: yoxsa I'd buy eynilə I buy kimi eşidilir.

Qızıl qayda

Məsləhəti should + base form ilə verin (to olmadan). Ought to da eyni mənadadır. Mənfi məsləhət üçün ən təbii seçim I don't think you should… ifadəsidir. Yadda saxlayın: məsləhət mənasında «-malı» = should; qayda və ya qanun mənasında «-malı / məcburidir» = have to / must; «ehtiyac yoxdur» mənasında «-malı deyil» = don't have to.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

1–2-ci tapşırıqlarda should, shouldn't və ya ought to işlədin.

  1. You have a bad cough. You see a doctor.
  2. You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
  3. Tamamlayın: We ought leave soon.
  4. Sual qurun: I / what / should / cook / tonight?
  5. Qısa cavab: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
  6. Təklifi tamamlayın: Why you ask your neighbour?

B. Məna

Vəziyyətə uyğun cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: You … try yoga. It really helps with stress.
  2. Düzgün cavabı seçin: In the UK you … drive on the left. It's the law.
  3. Daha təbii cümləni seçin:
  4. Rəfiqənizin bacısı ilə problemi var. Hansı məsləhətdir?

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. He should to call his mother.
  2. Do I should take an umbrella?
  3. She shoulds rest more.
  4. If I were you, I'd talk to her.

D. Mətndə

should, ought to, don't və ya were işlədin. Bir sözü bir neçə dəfə işlədə bilərsiniz.

A problem at work
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.

E. Sizin növbəniz

Məsləhətinizi və fikrinizi ingiliscə yazın.

  1. Dostunuz deyir: "I want to learn English faster." Ona iki məsləhət verin: biri should ilə, o biri Why don't you…? ilə.
  2. Şəhəriniz haqqında should və ya shouldn't ilə bir fikir yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-20 Must və Have To azərbaycanca: mustn't, yoxsa don't have to? Fərqi sadə dillə
    You wear a seat belt. It's the law.
  2. A2-20 Must və Have To azərbaycanca: mustn't, yoxsa don't have to? Fərqi sadə dillə
    Tomorrow is a holiday, so we go to work.
  3. A1-25 Like, want və would like azərbaycanca: I like, yoxsa I'd like? Nəzakətli xahiş
    Would you like (come) with us?
Cavablar

A. Quruluş

  1. should / ought to
  2. shouldn't / should not / ought not to
  3. to
  4. What should I cook tonight?
  5. should
  6. don't

B. Məna

  1. should
  2. have to
  3. I don't think you should buy it.
  4. Why don't you call her?

C. Səhvi tapın

  1. He should call his mother.
  2. Should I take an umbrella?
  3. She should rest more.
  4. ✓ If I were you, I'd talk to her.

D. Mətndə

  1. should
  2. should / ought to
  3. Should
  4. should
  5. don't
  6. were / was

E. Sizin növbəniz

  1. You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
  2. The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.

F. Qarışıq təkrar

  1. must / have to
  2. don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
  3. to come
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play