Câu điều kiện trang trọng và đảo ngữ câu điều kiện: Should you, Were I to, Had I known, But for (Formal Conditionals)
Formal Conditionals: Should You Need, Were I To, Had I Known, But For
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể làm cho một điều kiện nghe ít khả năng hơn, giả định hơn hoặc trang trọng hơn với if… should và if… were to, thay if bằng đảo ngữ (Should you…, Were I to…, Had I known…), và cho thấy một điều quan trọng đến mức nào với if it weren't for, if it hadn't been for và but for.
Ý chính
Câu điều kiện (conditional) có hai phần: điều kiện và kết quả. Thông thường, chữ if mở cánh cửa dẫn vào điều kiện.
Tiếng Anh trang trọng có một bộ chìa khóa thứ hai cho cùng những cánh cửa đó — và chỉ có ba chiếc. Bỏ if đi và đặt should, were hoặc had trước chủ ngữ: Should you need help… Were I in charge… Had I known… Lúc này, chính trật tự từ nói rằng "đây là một điều kiện".
Mỗi chiếc chìa khóa mở một cánh cửa. Should mở ra những khả năng có thật nhưng không được trông đợi. Were mở ra những tình huống không có thật hoặc giả định. Had mở ra quá khứ không có thật.
Nghĩa vẫn giống như với if… should, if… were (to) hay if… had; chỉ văn phong thay đổi. Những dạng này nghe cẩn trọng và trau chuốt, nên bạn sẽ gặp chúng trong email công việc, hợp đồng, hướng dẫn sử dụng, báo cáo và bài phát biểu.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt có nhiều cách mở đầu điều kiện: nếu, lỡ / nhỡ (khả năng không mong đợi — gần với should), giả sử (giả định — gần với were to), trong trường hợp (trang trọng). Nhưng tiếng Việt thể hiện sự trang trọng bằng từ ngữ (quý khách, xin vui lòng), không bằng trật tự từ, và không đổi động từ để phân biệt điều có thật với điều không có thật: Nếu biết trước thì tôi đã đi tàu rồi. Tiếng Anh phải chọn đúng hình thức: Had I known…, I would have taken… Và chỉ ba từ should, were, had mới đảo được.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trong trường hợp quý khách có câu hỏi, xin đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi. | Should you have any questions, please do not hesitate to contact us. | trang trọng: đảo should |
| Lỡ có ai gọi lúc mình đi vắng thì bạn ghi lại lời nhắn giúp mình nhé? | Should anyone call while I'm out, could you take a message? | khả năng không mong đợi |
| Giả sử công ty đóng cửa, hàng trăm người sẽ mất việc. | If the company were to close, hundreds of people would lose their jobs. | giả định → were to … would |
| Nếu biết trước chuyện tắc đường thì tôi đã đi tàu rồi. | Had I known about the traffic, I would have taken the train. | "đã… rồi" → would have + quá khứ phân từ |
| Nếu không có anh thủ môn thì chúng tôi đã thua rồi. | If it hadn't been for the goalkeeper, we'd have lost the match. | bỏ một yếu tố → kết quả đổi |
| Nếu không vì mấy lỗi nhỏ, bản báo cáo đã hoàn hảo. | But for a few minor errors, the report would have been perfect. | but for + danh từ |
Cấu trúc
Từ if sang đảo ngữ
| Ý nghĩa | Với if | Không có if (đảo ngữ) |
|---|---|---|
| có thể xảy ra nhưng không được trông đợi | If you should need help, call me. | Should you need help, call me. |
| tương lai giả định | If the company were to close, … | Were the company to close, … |
| hiện tại không có thật | If I were in your position, … | Were I in your position, … |
| quá khứ không có thật (loại 3 / hỗn hợp) | If we had left earlier, … | Had we left earlier, … |
Mệnh đề kết quả giống như trong câu điều kiện bình thường: câu mệnh lệnh, will, would, would have + quá khứ phân từ. Câu điều kiện hỗn hợp: xem B2-02.
Bỏ đi một yếu tố
| Thời gian | Trung tính | Trang trọng |
|---|---|---|
| hiện tại | If it weren't for + danh từ, … would… | Were it not for + danh từ, … |
| quá khứ | If it hadn't been for + danh từ, … would have… | Had it not been for + danh từ, … |
| mọi thời điểm | — | But for + danh từ, … would / would have… |
Phủ định: not đứng sau chủ ngữ — không rút gọn
| ✅ | ❌ |
|---|---|
| Should you not receive the parcel, … | Shouldn't you receive… |
| Were he not so stubborn, … | Weren't he so stubborn… |
| Had they not warned us, … | Hadn't they warned us… |
Cách dùng
1If… should / Should + chủ ngữ: có thể xảy ra nhưng không được trông đợi
Should sau if, hoặc ở đầu câu thay cho if, trình bày một khả năng có thật như là ít có khả năng hơn — hoặc đơn giản là nghe lịch sự hơn. Kết quả thường là câu mệnh lệnh, will, can hoặc một lời đề nghị lịch sự. Cách này rất hay gặp trong hướng dẫn và chăm sóc khách hàng.
2If… were to / Were + chủ ngữ (+ to): tình huống giả định
If + were to + động từ nguyên mẫu trình bày một sự việc tương lai như một giả định thuần túy; đây cũng là cách khéo léo để gợi ý. Were + chủ ngữ + to là dạng đảo ngữ trang trọng. Không có to, Were + chủ ngữ thay cho if… were với tình huống không có thật ở hiện tại. Dùng were với mọi chủ ngữ. Were to thường không đi với động từ chỉ trạng thái như know hay like.
3Had + chủ ngữ + quá khứ phân từ: quá khứ không có thật
Had ở đầu câu thay cho if… had. Kết quả có thể ở quá khứ (would have done) hoặc, trong câu điều kiện hỗn hợp, ở hiện tại (would be / would do). Had I known… là dạng đảo ngữ duy nhất cũng khá phổ biến trong văn nói.
4If it weren't for, if it hadn't been for, but for
Dùng những cụm này để nói rằng một người hoặc một vật tạo nên — hoặc đã tạo nên — tất cả sự khác biệt: bỏ nó đi, kết quả sẽ thay đổi. If it weren't for nói về hiện tại; if it hadn't been for nói về quá khứ. Were it not for và Had it not been for là các dạng đảo ngữ trang trọng. But for + danh từ trang trọng và dùng cho mọi thời điểm. Trong văn nói thân mật, if it wasn't for cũng rất phổ biến.
5Văn phong: email, hợp đồng và văn viết trang trọng
Câu điều kiện đảo ngữ mang tính trang trọng. Chúng thường gặp trong văn bản pháp lý, điều khoản sử dụng, thư từ chính thức, báo cáo và email công việc cẩn trọng. Trong hội thoại hằng ngày, if tự nhiên hơn nhiều.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Nếu không có… thì…" dịch từng chữ. Tiếng Việt nói Nếu không có cái laptop thì…: không cần chủ ngữ, động từ cũng không đổi. Nhiều bạn dịch thẳng thành If not have…. Tiếng Anh cần một cụm cố định: if it weren't for (hiện tại), if it hadn't been for (quá khứ), hoặc trang trọng hơn but for + danh từ.
2. Động từ sau had không đổi dạng. Động từ tiếng Việt không bao giờ đổi, nên nhiều bạn để nguyên dạng hoặc dùng dạng quá khứ đơn sau had. Phải là quá khứ phân từ.
3. "Thì đã…" thành would + động từ nguyên mẫu. Tiếng Việt chỉ thêm "đã" để nói về quá khứ không có thật. Trong tiếng Anh, kết quả ở quá khứ cần would have + quá khứ phân từ.
Đừng nhầm lẫn
Câu điều kiện đảo ngữ và câu hỏi — Trật tự từ giống câu hỏi, nhưng câu điều kiện đảo ngữ có mệnh đề kết quả và không có dấu chấm hỏi.
But for và except for — But for = "nếu không có / nếu không vì" (một điều kiện, đi với would). Except for = "ngoại trừ" (một sự thật, không có would).
Should (điều kiện) và should (lời khuyên) — Ở đầu một mệnh đề có kết quả theo sau, should nghĩa là "nếu, lỡ". Đứng sau chủ ngữ, nó thường là lời khuyên — "nên" (xem A2-21).
Had I known… và If only I had known… — Had I known cần có mệnh đề kết quả. If only I had known! ("Giá mà tôi biết!") tự nó là một câu tiếc nuối hoàn chỉnh (xem B2-04).
Chính tả và phát âm
- Không bao giờ rút gọn trợ động từ trong điều kiện đảo ngữ: Had I not…, Were it not…. Rút gọn ở mệnh đề kết quả thì được trong văn bản ít trang trọng hơn: Had I known, I'd have come.
- Khi điều kiện đứng trước, đặt dấu phẩy sau nó: Should you need help, call us. Khi kết quả đứng trước, không cần dấu phẩy: Call us should you need help.
- Khi nói, trợ động từ mở đầu được nhấn nhẹ. Ở chỗ dấu phẩy, giọng hơi lên hoặc xuống-lên để báo rằng còn tiếp (phần kết quả); câu kết thúc bằng giọng xuống, không lên giọng như câu hỏi.
- Had I known /hæd aɪ nəʊn/: âm /d/ của had nối sang I; known kết thúc bằng /n/ — đừng thêm âm /d/ hay /t/ như thể knowed.
- But for đọc thành một khối, trọng âm ở danh từ: but for your HELP. (Chữ in hoa ở đây chỉ để đánh dấu trọng âm.)
Quy tắc vàng
Để làm một điều kiện trở nên trang trọng, hãy bỏ if và đặt Should, Were hoặc Had trước chủ ngữ — chỉ ba từ này làm được — và đặt not sau chủ ngữ (Had I not…). Để cho thấy một điều quan trọng đến mức nào, hãy bỏ nó đi: if it weren't for / if it hadn't been for / but for + danh từ.
Luyện tập
A. Hình thức
Viết lại mỗi câu mà không dùng if. Bắt đầu bằng từ cho sẵn và giữ nguyên nghĩa.
-
Viết lại, bắt đầu bằng "Should": If you have any further questions about your booking, please contact our customer service team.
-
Viết lại, bắt đầu bằng "Should": If the parcel does not arrive within five working days, please let us know.
-
Viết lại, bắt đầu bằng "Were": If the government were to raise fuel taxes again, transport companies would pass the cost on to consumers.
-
Viết lại, bắt đầu bằng "Had": We didn't know about the roadworks, so we didn't leave earlier.
-
Viết lại, bắt đầu bằng "Had": She missed the penalty, so her team didn't win the cup.
-
Viết lại, bắt đầu bằng "Had": I didn't accept the job in Zurich, so I'm not living in Switzerland now.
-
Viết lại, bắt đầu bằng "Were it not for": The tourists are the only reason this village is not almost empty.
-
Viết lại, bắt đầu bằng "But for": The goalkeeper made three brilliant saves; that is the only reason we didn't lose.
B. Ý nghĩa
Đọc tình huống và chọn câu phù hợp hơn.
-
Một điều khoản trong hợp đồng thuê nhà. Câu nào phù hợp hơn?văn phong: hợp đồng dùng điều kiện đảo ngữ và từ vựng trang trọng
-
Một tờ hướng dẫn cho nhân viên văn phòng. Câu nào trình bày sự cố như một việc có thể xảy ra nhưng không được trông đợi?should: khả năng có thật nhưng không được trông đợi
-
Trong một cuộc họp, bạn muốn gợi ý một thay đổi một cách khéo léo, như một ý tưởng hoàn toàn giả định. Câu nào phù hợp hơn?were to: giả định, gợi ý khéo léo
-
Một bài phát biểu cảm ơn nhà tài trợ đã cứu lễ hội năm ngoái. Câu nào là lựa chọn thông thường?tình huống quá khứ: had it not been for
-
Câu nào nói rằng cơn mưa đã làm thay đổi kết quả?but for = một điều kiện (với would); except for = ngoại trừ (một sự thật)
C. Tìm lỗi sai
Mỗi câu có một lỗi ngữ pháp hoặc đã đúng. Viết lại câu đúng, hoặc viết correct.
-
Hadn't the receptionist noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night.
-
Was the company more open about its finances, investors would trust it a great deal more.
-
Should you will require any assistance during your stay, please do not hesitate to call reception.
-
But for the volunteers worked through the night, the festival could never have opened on time.
-
Were the board to approve the merger, around two hundred jobs would be lost over the next year.
D. Trong ngữ cảnh
Đọc email. Viết lại các câu được đánh số theo văn phong trang trọng hơn, bắt đầu bằng từ cho sẵn. Không dùng if.
Dear Ms Rossi,
Thank you for your booking for 12–15 May. (19) If you need anything during your stay, please contact reception at any time. (20) If you want to cancel, you must do so at least 48 hours before arrival.
We were very sorry to read about the problem with your room last month. (21) We didn't know the heating was broken, so we didn't move you to another room. (22) Your patience was the only thing that stopped the situation from becoming much worse. (23) If you came back next year, we would be delighted to offer you a 20% discount.
Kind regards,
Daniel Ferrer, Guest Relations
-
Viết lại câu (19), bắt đầu bằng "Should".
-
Viết lại câu (20), bắt đầu bằng "Should you wish".
-
Viết lại câu (21) thành một câu, bắt đầu bằng "Had".
-
Viết lại câu (22), bắt đầu bằng "Had it not been for".
-
Viết lại câu (23), bắt đầu bằng "Were".
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết hướng dẫn cho sách hướng dẫn sử dụng một sản phẩm (2–3 câu), ví dụ máy pha cà phê. Dùng ít nhất hai điều kiện đảo ngữ với Should, một câu ở dạng phủ định (Should… not…).
-
Viết 2–3 câu về một bước ngoặt trong cuộc đời bạn. Dùng Had I (not)… và Had it not been for… hoặc But for….
-
Viết 2–3 câu cho một bản đề xuất trang trọng gửi quản lý. Gợi ý một thay đổi một cách khéo léo với Were we to… và nêu một rủi ro với Should….
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B2-02 Câu điều kiện hỗn hợp (Mixed Conditionals): If I had…, I would be… Viết lại thành câu điều kiện hỗn hợp, bắt đầu bằng "If": I didn't study medicine, so I'm not a doctor now.
-
C1-01 Đảo ngữ với từ phủ định: Never have I…, No sooner had I… (Inversion) Viết lại, bắt đầu bằng "Not only": He arrived late, and he also forgot the contract.
-
C1-02 Đảo ngữ với only, not until, so… that và trạng ngữ nơi chốn: Here comes… (Inversion II) Viết lại, bắt đầu bằng "Only if": The plan will go ahead only if every department agrees.
Đáp án
A. Hình thức
- Should you have any further questions about your booking, please contact our customer service team.
- Should the parcel not arrive within five working days, please let us know.
- Were the government to raise fuel taxes again, transport companies would pass the cost on to consumers.
- Had we known about the roadworks, we would have left earlier.
- Had she not missed the penalty, her team would have won the cup.
- Had I accepted the job in Zurich, I would be living in Switzerland now.
- Were it not for the tourists, this village would be almost empty.
- But for the goalkeeper's three brilliant saves, we would have lost. / But for the goalkeeper, we would have lost.
B. Ý nghĩa
- Should the tenant fail to pay the rent, the landlord may terminate this agreement.
- Should the server crash, call the IT helpdesk immediately.
- If we were to move the launch to May, we would have more time.
- Had it not been for your generosity, last year's festival would have been cancelled.
- But for the rain, it would have been a perfect day.
C. Tìm lỗi sai
- Had the receptionist not noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night. / If the receptionist hadn't noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night.
- Were the company more open about its finances, investors would trust it a great deal more. / If the company were more open about its finances, investors would trust it a great deal more. / If the company was more open about its finances, investors would trust it a great deal more.
- Should you require any assistance during your stay, please do not hesitate to call reception.
- Had the volunteers not worked through the night, the festival could never have opened on time. / But for the volunteers, who worked through the night, the festival could never have opened on time.
- ✓ Were the board to approve the merger, around two hundred jobs would be lost over the next year.
D. Trong ngữ cảnh
- Should you need anything during your stay, please contact reception at any time.
- Should you wish to cancel, you must do so at least 48 hours before arrival.
- Had we known the heating was broken, we would have moved you to another room. / Had we known that the heating was broken, we would have moved you to another room.
- Had it not been for your patience, the situation would have become much worse. / Had it not been for your patience, the situation would have been much worse.
- Were you to come back next year, we would be delighted to offer you a 20% discount. / Were you to return next year, we would be delighted to offer you a 20% discount.
E. Đến lượt bạn
- Should the red light start flashing, switch the machine off and wait ten minutes. Should the machine not heat up after this, please contact our service centre.
- Had I not missed the bus that morning, I would never have met my business partner. Had it not been for her advice, I would still be working in a job I hated.
- Were we to move the launch to May, we would have time to test the app properly. Should serious problems appear after launch, our reputation could suffer.
F. Ôn tập tổng hợp
- If I had studied medicine, I would be a doctor now.
- Not only did he arrive late, but he also forgot the contract. / Not only did he arrive late, he also forgot the contract.
- Only if every department agrees will the plan go ahead.
