Formlegar skilyrðissetningar á ensku: Should you need, Were I to, Had I known, But for
Formal Conditionals: Should You Need, Were I To, Had I Known, But For
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu gert skilyrði ólíklegra, ímyndaðra eða formlegra með if… should og if… were to, skipt út if fyrir umsnúna orðaröð (Should you…, Were I to…, Had I known…) og sýnt hversu miklu einn hlutur skiptir með if it weren't for, if it hadn't been for og but for.
Aðalatriðið
Skilyrðissetning hefur tvo hluta: skilyrði og afleiðingu. Venjulega opnar orðið if dyrnar að skilyrðinu.
Í formlegri ensku er til önnur lyklakippa að sömu dyrum – og á henni eru aðeins þrír lyklar. Taktu if burt og settu should, were eða had á undan frumlaginu: Should you need help… Were I in charge… Had I known… Nú segir orðaröðin sjálf: „Þetta er skilyrði.“
Hver lykill gengur að einum lás. Should opnar raunverulega en óvænta möguleika. Were opnar óraunverulegar eða ímyndaðar aðstæður. Had opnar óraunverulega fortíð.
Merkingin er sú sama og í if… should, if… were (to) eða if… had; aðeins stíllinn breytist. Þessar myndir hljóma vandaðar og fágaðar, og þess vegna rekstu á þær í viðskiptatölvupóstum, samningum, leiðbeiningum, skýrslum og ræðum.
Íslenska og enska
Hér hefurðu mikið forskot: á íslensku byrjum við skilyrðissetningar oft á sögninni án „ef“: „Hefði ég vitað það…“, „Væri ég í þínum sporum…“, „Skyldir þú hafa spurningar…“. Þetta er nákvæmlega sama hugsun og Had I known…, Were I in your position…, Should you have any questions… – og jafnvel orðin passa: „hefði“ = had, „væri“ = were, „skyldi“ = should. Og neitunin kemur á eftir frumlaginu á báðum málum: „Hefði ég ekki týnt símanum…“ – Had I not lost my phone…
Munurinn er í afleiðingarhlutanum og málsniðinu. Í fyrsta lagi segjum við „hefði“ í báðum hlutum: „Hefði ég vitað það, hefði ég komið.“ Á ensku er afleiðingin would have (eða could / might have) – ekki had. Í öðru lagi heyrist „ef … myndi“ í íslensku talmáli („ef fyrirtækið myndi loka“), en í enskri skilyrðissetningu af þessu tagi kemur would ekki í if-hlutann; þar er were to eða should. Í þriðja lagi er íslenska skilyrðið án „ef“ algengt í daglegu tali, en á ensku eru Should you… og Were I… formleg (aðeins Had I known… er algengt í tali). Loks þarf enska orðasambandið „ef ekki væri fyrir…“ bæði it og for: If it weren't for…
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Skyldir þú hafa einhverjar spurningar, hafðu endilega samband. | Should you have any questions, please do not hesitate to contact us. | sögnin fremst, ekkert „ef“ – hér er þetta eins |
| Ef ríkisstjórnin myndi hækka skatta, myndi neysla minnka. | Were the government to raise taxes, consumer spending would fall. | ímynduð framtíð: were + to, ekki would |
| Væri ég við stjórnvölinn, myndi ég breyta öllu kerfinu. | Were I in charge, I would change the whole system. | „væri ég“ → Were I – hér er þetta eins |
| Hefði ég vitað af umferðinni, hefði ég tekið lestina. | Had I known about the traffic, I would have taken the train. | „hefði“ í báðum hlutum → Had I…, I would have… |
| Ef ekki væri fyrir símann minn, myndi ég aldrei rata um þessa borg. | If it weren't for my phone, I'd never find my way around this city. | á ensku it og for |
| Ef ekki hefði verið fyrir markvörðinn, hefðum við tapað leiknum. | If it hadn't been for the goalkeeper, we'd have lost the match. | þátíð: if it hadn't been for |
| Ef ekki hefðu verið nokkrar smávillur, hefði skýrslan verið fullkomin. | But for a few minor errors, the report would have been perfect. | formlegt: but for + nafnorð |
Í stuttu máli: „Skyldir þú…“ er Should you…, „Væri ég…“ er Were I…, „Hefði ég…“ er Had I… – en afleiðingin er would (have), ekki had, og would kemur ekki í skilyrðishlutann.
Form
Með if og með umsnúinni orðaröð
| Merking | Með if | Án if (umsnúin orðaröð) |
|---|---|---|
| mögulegt en óvænt | If you should need help, call me. | Should you need help, call me. |
| ímynduð framtíð | If the company were to close, … | Were the company to close, … |
| óraunveruleg nútíð | If I were in your position, … | Were I in your position, … |
| óraunveruleg fortíð (tegund 3 / blönduð) | If we had left earlier, … | Had we left earlier, … |
Afleiðingarhlutinn er sá sami og í venjulegum skilyrðissetningum: boðháttur, will, would, would have + lýsingarháttur þátíðar. Blandaðar skilyrðissetningar: sjá B2-02.
Að taka einn þátt burt
| Tími | Hlutlaust | Formlegt |
|---|---|---|
| nútíð | If it weren't for + nafnorð, … would… | Were it not for + nafnorð, … |
| þátíð | If it hadn't been for + nafnorð, … would have… | Had it not been for + nafnorð, … |
| hvaða tími sem er | — | But for + nafnorð, … would / would have… |
Neitun: not á eftir frumlaginu – enginn styttur ritháttur
| ✅ | ❌ |
|---|---|
| Should you not receive the parcel, … | Shouldn't you receive… |
| Were he not so stubborn, … | Weren't he so stubborn… |
| Had they not warned us, … | Hadn't they warned us… |
Notkun
1If… should / Should + frumlag: mögulegt en óvænt
Should á eftir if, eða fremst í stað if, setur raunverulegan möguleika fram sem ólíklegri – eða hljómar einfaldlega kurteislegra. Afleiðingin er oft boðháttur, will, can eða kurteisleg beiðni. Þetta er mjög algengt í leiðbeiningum og þjónustu við viðskiptavini. Íslenska „ef þú skyldir…“ og „skyldir þú…“ samsvara þessu nákvæmlega.
2If… were to / Were + frumlag (+ to): ímyndaðar aðstæður
If + were to + grunnmynd setur framtíðaratburð fram sem hreina ímyndun; þetta er líka nærgætin leið til að stinga upp á einhverju. Were + frumlag + to er formlega myndin með umsnúinni orðaröð. Án to kemur Were + frumlag í stað if… were um óraunverulega nútíð. Notaðu were með öllum frumlögum. Were to er yfirleitt ekki notað með ástandssögnum eins og know eða like. Á íslensku heyrist „ef … myndi“ í talmáli; á ensku er would aðeins í afleiðingarhlutanum.
3Had + frumlag + lýsingarháttur þátíðar: óraunveruleg fortíð
Had fremst kemur í stað if… had. Afleiðingin getur verið í fortíð (would have done) eða, í blandaðri skilyrðissetningu, í nútíð (would be / would do). Had I known… er eina myndin með umsnúinni orðaröð sem er nokkuð algeng líka í tali. Íslenska „Hefði ég vitað…“ er á ensku Had I known… – en í afleiðingunni kemur would have, ekki had.
4If it weren't for, if it hadn't been for, but for
Notaðu þessi orðasambönd þegar þú vilt segja að ein manneskja eða einn hlutur breyti – eða hafi breytt – öllu: taktu hann burt og niðurstaðan verður önnur. If it weren't for er um nútíð, if it hadn't been for um fortíð. Were it not for og Had it not been for eru formlegu myndirnar með umsnúinni orðaröð. But for + nafnorð er formlegt og passar um hvaða tíma sem er. Í óformlegu tali er if it wasn't for líka algengt. Á íslensku segjum við „ef ekki væri fyrir…“ eða „ef … hefði ekki verið“; enska fasta orðasambandið þarf bæði it og for.
5Málsnið: tölvupóstar, samningar og formlegt ritmál
Skilyrðissetningar með umsnúinni orðaröð eru formlegar. Þær eru dæmigerðar í lagatextum, notendaskilmálum, formlegum bréfum, skýrslum og vönduðum viðskiptatölvupóstum. Í daglegu samtali er if miklu eðlilegra.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hefði ég vitað…, hefði ég…“ → had í báðum hlutum. Á íslensku stendur „hefði“ bæði í skilyrðinu og afleiðingunni: „Hefði ég lesið smáa letrið, hefði ég aldrei skrifað undir.“ Fremst í ensku setningunni er Had I… rétt, en í afleiðingunni þarf would have + lýsingarhátt þátíðar – aldrei had eitt og sér.
2. „Ef fyrirtækið myndi…“ → would í skilyrðishlutanum. Í íslensku talmáli heyrist oft „ef … myndi“: „Ef bankinn myndi hækka vextina aftur…“. Á ensku kemur would ekki í if-hlutann þegar þú setur fram ímyndaðar aðstæður (kurteislegt if you would… í beiðnum er annað mál). Fyrir ímyndaða framtíð notarðu were to (eða should), annars Past Simple.
3. Formlegt skilyrði í daglegu spjalli. Á íslensku er skilyrði án „ef“ ekki endilega hátíðlegt – „Hefði ég vitað það…“ og „Væri ég þú…“ heyrast vel í venjulegu tali. Á ensku hljóma Should you… og Were I… formleg, eins og úr samningi eða viðskiptabréfi. Í spjalli við vini er if eðlilegt; aðeins Had I known… er algengt í tali líka.
Ekki rugla saman
Skilyrði með umsnúinni orðaröð og spurning – Orðaröðin er sú sama og í spurningu, en skilyrðið hefur afleiðingarhluta og ekkert spurningarmerki.
But for og except for – But for = „ef ekki væri / hefði verið fyrir“ (skilyrði, með would). Except for = „fyrir utan“ (staðreynd, án would).
Should (skilyrði) og should (ráð) – Fremst í setningu, þegar afleiðing fylgir, merkir should „ef“. Á eftir frumlagi gefur það yfirleitt ráð (sjá A2-21).
Had I known… og If only I had known… – Had I known þarf afleiðingarhluta. If only I had known! er sjálfstæð eftirsjá (sjá B2-04).
Stafsetning og framburður
- Notaðu aldrei styttan rithátt í skilyrði með umsnúinni orðaröð: Had I not…, Were it not…. Í afleiðingarhlutanum er styttur ritháttur leyfður í minna formlegum texta: Had I known, I'd have come.
- Þegar skilyrðið kemur fyrst seturðu kommu á eftir því: Should you need help, call us. Þegar afleiðingin kemur fyrst þarf enga kommu: Call us should you need help.
- Í tali er hjálparsögnin fremst örlítið áherslumikil. Við kommuna sýnir smá hækkun eða fallandi-rísandi tónn að meira komi (afleiðingin); setningin endar á lækkun, ekki á rísandi spurnartón.
- But for er sagt sem ein heild, með áherslu á nafnorðinu: but for your HELP. (Hástafirnir sýna hér aðeins áherslu.)
- Had /hæd/: /æ/ er ekki íslenska æ (sem er [ai]); opnaðu munninn vel með tunguna fram, og /d/ í lokin er raddað. Were /wɜː/ (UK), /wɝː/ (US): byrjaðu á w með stút á vörunum, ekki á íslensku v, og /ɜː/ er ekki ö – varirnar eru ókringdar.
Gullna reglan
Til að gera skilyrði formlegt sleppirðu if og setur Should, Were eða Had á undan frumlaginu – aðeins þessir þrír geta það – og not kemur á eftir frumlaginu (Had I not…). Þegar þú vilt sýna hversu miklu einn hlutur skiptir tekurðu hann burt: if it weren't for / if it hadn't been for / but for + nafnorð. Og mundu: „Hefði ég vitað…“ er Had I known…, en „…hefði ég komið“ er …I would have come, og „ef … myndi“ er ekki if … would.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu án if. Byrjaðu á orðunum sem gefin eru og haltu merkingunni.
-
Byrjaðu á "Should": If you have any further questions about your booking, please contact our customer service team.
-
Byrjaðu á "Should": If the parcel does not arrive within five working days, please let us know.
-
Byrjaðu á "Were": If the government were to raise fuel taxes again, transport companies would pass the cost on to consumers.
-
Byrjaðu á "Had": We didn't know about the roadworks, so we didn't leave earlier.
-
Byrjaðu á "Had": She missed the penalty, so her team didn't win the cup.
-
Byrjaðu á "Had": I didn't accept the job in Zurich, so I'm not living in Switzerland now.
-
Byrjaðu á "Were it not for": The tourists are the only reason this village is not almost empty.
-
Byrjaðu á "But for": The goalkeeper made three brilliant saves; that is the only reason we didn't lose.
B. Merking
Lestu aðstæðurnar og veldu betri setninguna.
-
Ákvæði í leigusamningi. Hvor setningin passar betur?register: contracts use inverted conditions and formal vocabulary
-
Leiðbeiningar fyrir starfsfólk á skrifstofu. Hvor setningin setur vandamálið fram sem mögulegt en óvænt?should: a real but unexpected possibility
-
Á fundi viltu stinga nærgætnislega upp á breytingu sem hreinni hugmynd. Hvor setningin passar betur?were to: hypothetical, tactful suggestion
-
Ræða sem þakkar styrktaraðila sem bjargaði hátíðinni í fyrra. Hvort er venjulega valið?a past situation: had it not been for
-
Hvor setningin segir að rigningin hafi breytt niðurstöðunni?but for = a condition (with would); except for = apart from (a fact)
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Hadn't the receptionist noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night.
-
Was the company more open about its finances, investors would trust it a great deal more.
-
Should you will require any assistance during your stay, please do not hesitate to call reception.
-
But for the volunteers worked through the night, the festival could never have opened on time.
-
Were the board to approve the merger, around two hundred jobs would be lost over the next year.
D. Í samhengi
Lestu tölvupóstinn. Umorðaðu númeruðu setningarnar í formlegri stíl og byrjaðu á orðunum sem eru gefin. Notaðu ekki if.
Dear Ms Rossi,
Thank you for your booking for 12–15 May. (19) If you need anything during your stay, please contact reception at any time. (20) If you want to cancel, you must do so at least 48 hours before arrival.
We were very sorry to read about the problem with your room last month. (21) We didn't know the heating was broken, so we didn't move you to another room. (22) Your patience was the only thing that stopped the situation from becoming much worse. (23) If you came back next year, we would be delighted to offer you a 20% discount.
Kind regards,
Daniel Ferrer, Guest Relations
-
Umorðaðu setningu (19) og byrjaðu á "Should".
-
Umorðaðu setningu (20) og byrjaðu á "Should you wish".
-
Skrifaðu setningu (21) sem eina setningu og byrjaðu á "Had".
-
Umorðaðu setningu (22) og byrjaðu á "Had it not been for".
-
Umorðaðu setningu (23) og byrjaðu á "Were".
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu leiðbeiningar (2–3 setningar) í notendahandbók, til dæmis fyrir kaffivél. Notaðu að minnsta kosti tvö skilyrði með umsnúinni orðaröð og Should, annað þeirra neitandi (Should… not…).
-
Skrifaðu 2–3 setningar um vendipunkt í lífi þínu. Notaðu Had I (not)… og annaðhvort Had it not been for… eða But for….
-
Skrifaðu 2–3 setningar í formlega tillögu til yfirmanns þíns. Stingdu nærgætnislega upp á breytingu með Were we to… og nefndu eina áhættu með Should….
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B2-02 Blandaðar skilyrðissetningar (mixed conditionals) útskýrðar á íslensku Skrifaðu sem blandaða skilyrðissetningu sem byrjar á "If": I didn't study medicine, so I'm not a doctor now.
-
C1-01 Inversion á ensku: Never have I…, No sooner had I… – umsnúin orðaröð eftir neitun Byrjaðu á "Not only": He arrived late, and he also forgot the contract.
-
C1-02 Inversion á ensku: Only then, Not until, So… that, Here comes – umsnúin orðaröð II Byrjaðu á "Only if": The plan will go ahead only if every department agrees.
Svör
A. Form
- Should you have any further questions about your booking, please contact our customer service team.
- Should the parcel not arrive within five working days, please let us know.
- Were the government to raise fuel taxes again, transport companies would pass the cost on to consumers.
- Had we known about the roadworks, we would have left earlier.
- Had she not missed the penalty, her team would have won the cup.
- Had I accepted the job in Zurich, I would be living in Switzerland now.
- Were it not for the tourists, this village would be almost empty.
- But for the goalkeeper's three brilliant saves, we would have lost. / But for the goalkeeper, we would have lost.
B. Merking
- Should the tenant fail to pay the rent, the landlord may terminate this agreement.
- Should the server crash, call the IT helpdesk immediately.
- If we were to move the launch to May, we would have more time.
- Had it not been for your generosity, last year's festival would have been cancelled.
- But for the rain, it would have been a perfect day.
C. Finndu villuna
- Had the receptionist not noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night. / If the receptionist hadn't noticed the smoke, the whole hotel could have burned down during the night.
- Were the company more open about its finances, investors would trust it a great deal more. / If the company were more open about its finances, investors would trust it a great deal more. / If the company was more open about its finances, investors would trust it a great deal more.
- Should you require any assistance during your stay, please do not hesitate to call reception.
- Had the volunteers not worked through the night, the festival could never have opened on time. / But for the volunteers, who worked through the night, the festival could never have opened on time.
- ✓ Were the board to approve the merger, around two hundred jobs would be lost over the next year.
D. Í samhengi
- Should you need anything during your stay, please contact reception at any time.
- Should you wish to cancel, you must do so at least 48 hours before arrival.
- Had we known the heating was broken, we would have moved you to another room. / Had we known that the heating was broken, we would have moved you to another room.
- Had it not been for your patience, the situation would have become much worse. / Had it not been for your patience, the situation would have been much worse.
- Were you to come back next year, we would be delighted to offer you a 20% discount. / Were you to return next year, we would be delighted to offer you a 20% discount.
E. Spreyttu þig
- Should the red light start flashing, switch the machine off and wait ten minutes. Should the machine not heat up after this, please contact our service centre.
- Had I not missed the bus that morning, I would never have met my business partner. Had it not been for her advice, I would still be working in a job I hated.
- Were we to move the launch to May, we would have time to test the app properly. Should serious problems appear after launch, our reputation could suffer.
F. Blönduð upprifjun
- If I had studied medicine, I would be a doctor now.
- Not only did he arrive late, but he also forgot the contract. / Not only did he arrive late, he also forgot the contract.
- Only if every department agrees will the plan go ahead.
