Should og ought to: hvernig á að gefa ráð á ensku
Should and Ought To: Giving Advice
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu gefið ráð, sagt hvað þér finnst rétt eða rangt og beðið aðra um ráð. Til þess þarftu orðin should, shouldn't, ought to og nokkur gagnleg orðasambönd.
Aðalatriðið
Should er sögn góðra hugmynda. Hún segir ekki „þetta er regla“ – til þess eru must og have to A2-20. Hún segir „mér finnst þetta rétt“ eða „þetta er besta planið“. Sá sem hlustar má vel segja nei.
Hugsaðu þér vin á vegamótum. Þú getur ekki ýtt honum inn á aðra leiðina, en þú getur bent og sagt: You should go this way. Fingurinn sem bendir er should: vinaleg ábending, ekki skipun.
Af því að should lýsir skoðun hentar það líka almennum skoðunum um hvað er rétt og hvað rangt: People should be kind to animals. Og af því að það er kurteist og opið er eðlilegt að biðja um ráð með því: What should I do?
Ought to þýðir næstum það sama og should. Það er notað sjaldnar, sérstaklega í spurningum og neitunum.
Íslenska og enska
Á íslensku gefum við ráð oft með „ættir að“: „Þú ættir að fara til læknis.“ „Ættir“ er viðtengingarháttur þátíðar af sögninni „eiga“, og „ætti að“ samsvarar should (og ought to). Munurinn er í forminu. „Ætti, ættir, ættum, ættuð, ættu“ breytist eftir persónu, en should er alltaf eins. Og á eftir „ætti“ kemur „að“ + nafnháttur („ættir að fara“). Þaðan kemur villan should to go: á eftir should kemur grunnmynd sagnarinnar, án to og án -s. Í ought to er það hins vegar öfugt: þar á to alltaf að vera, eins og „að“ í „ættir að“.
Neikvætt ráð gefum við með „ættir ekki að“: „Þú ættir ekki að drekka svona mikið kaffi“ – það er shouldn't. Reglu og skyldu tjáum við með „verður að“ eða „þarft að“ – það er must og have to. Góðu fréttirnar: í neitun gerir íslenskan sama greinarmun og enskan. „Þú þarft ekki að koma“ er you don't have to come, „Þú mátt ekki koma“ er you mustn't come.
Um ráð spyrjum við með því að setja sögnina fremst: „Ætti ég að taka með mér gjöf?“, „Hvað ætti ég að gera?“. Hér er þetta eins: á ensku fer should líka á undan frumlaginu (Should I…?, What should I…?). Í tillögunni „Af hverju spyrðu ekki…?“ kemur sögnin á undan frumlaginu og „ekki“ á eftir því; á ensku kemur don't á undan frumlaginu: Why don't you ask…? „Ef ég væri þú myndi ég…“ eða „Í þínum sporum myndi ég…“ er á ensku fasta orðasambandið If I were you, I'd…. Hér hjálpar íslenskan: „væri“ samsvarar were, og „myndi“ kemur aðeins í seinni hlutanum, eins og would. Loks tvennt sem er ólíkt. „Ráð“ er teljanlegt á íslensku („eitt ráð“, „góð ráð“), en enska advice er óteljanlegt. Og í „Ég held að þú ættir ekki að…“ neitum við seinni hlutanum, en enskan setur neitunina oftast við think.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Þú ættir að fara snemma að sofa í kvöld. | You should go to bed early tonight. | ráð; á eftir should kemur ekkert to |
| Þú ættir ekki að skilja hjólið eftir úti. | You shouldn't leave your bike outside. | „ættir ekki að“ → shouldn't |
| Þú verður að vera með hjálm á mótorhjóli. | You have to wear a helmet on a motorbike. | skylda (lög) → have to / must |
| Þú þarft ekki að koma. / Þú mátt ekki koma. | You don't have to come. / You mustn't come. | sami greinarmunur og á ensku; sjá A2-20 |
| Ætti ég að taka með mér gjöf? | Should I bring a present? | sögnin á undan frumlaginu – hér er þetta eins |
| Ég held að þú ættir ekki að borða þetta. | I don't think you should eat that. | íslenskan neitar seinni hlutanum, enskan oftast think |
| Af hverju spyrðu ekki kennarann? | Why don't you ask your teacher? | tillaga; á ensku kemur don't á undan frumlaginu |
| Ef ég væri þú myndi ég taka starfinu. | If I were you, I'd take the job. | fast orðasamband; „væri“ = were – hér er þetta eins |
| Hún gaf mér góð ráð. | She gave me some good advice. | „ráð“ er teljanlegt, advice ekki |
Í stuttu máli: „ættir að“ sem ráð er should, „Ætti ég…?“ er Should I…?, „verður að“ sem regla er must / have to; og á eftir should kemur aldrei to.
Form
Should er háttarsögn (modal verb): hún er eins með öllum frumlögum og á eftir henni kemur grunnmynd sagnar (base form) – án to og án -s.
| Mynd | Dæmi |
|---|---|
| Játandi setning | You should see a doctor. |
| Neitandi setning | She shouldn't (should not) drink so much coffee. |
| Já/nei-spurning | Should I call him? |
| Spurning með spurnarorði | What should we do? |
| Stutt svör | Yes, you should. / No, you shouldn't. |
Ought to þýðir það sama og should; to er hluti af forminu.
| Mynd | Dæmi |
|---|---|
| Játandi setning | You ought to apologise. |
| Neitandi setning (sjaldgæfari) | You ought not to worry so much. – algengara: You shouldn't worry so much. |
| Spurning | sjaldgæf – notaðu should: Should I…? |
Aðrar leiðir til að gefa ráð
| Orðasamband | Mynstur | Dæmi |
|---|---|---|
| I think you should… | I think + you should + grunnmynd | I think you should rest. |
| I don't think you should… | I don't think + you should + grunnmynd | I don't think you should go. |
| Why don't you…? | Why don't you + grunnmynd? | Why don't you ask your teacher? |
| If I were you, I'd… | fast orðasamband + grunnmynd | If I were you, I'd take the job. |
Notkun
1Að gefa ráð
Með should / shouldn't segirðu hvað þér finnst góð eða slæm hugmynd fyrir einhvern. Á íslensku segjum við „ættir að“ eða „ættir ekki að“.
2Skoðun á því hvað er rétt
Með should segirðu skoðun þína á því hvernig hlutirnir ættu að vera – í samfélaginu, í vinnunni, í lífinu. Á íslensku segjum við líka „ætti“ eða „ættu“, en þetta er skoðun, ekki regla.
3Ought to
Ought to þýðir það sama og should. Það hljómar örlítið alvarlegra og er algengara í breskri ensku. Notaðu það aðallega í játandi setningum. Á íslensku er það líka „ætti að“.
4Að biðja um ráð
Þegar þú spyrð um skoðun annarra notarðu Should I / we…? og What / Where / Which… should I…? Mjög algengt er líka Do you think I should…? Íslenska „Ætti ég að…?“ og „Hvað ætti ég að…?“ eru byggðar eins: sögnin kemur á undan frumlaginu.
5I think you should / I don't think you should
Ef þú vilt milda ráðið byrjarðu á I think. Í neikvæðu ráði setur enskan neitunina oftast við think: I don't think you should… I think you shouldn't… er líka rétt, en sjaldgæfara og hljómar beinskeyttara. Á íslensku neitum við yfirleitt seinni hlutanum: „Ég held að þú ættir ekki að…“.
6Why don't you…? og If I were you, I'd…
Why don't you…? er vinsamleg tillaga, ekki raunveruleg spurning – eins og íslenska „Af hverju prófarðu ekki…?“. If I were you, I'd… er fast orðasamband fyrir sterkt, persónulegt ráð, eins og „Ef ég væri þú…“ eða „Í þínum sporum…“. Lærðu það sem eina heild; málfræðin á bak við það er í B1-06. (If I was you er algengt í óformlegu tali, were er öruggara valið.)
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „ættum að bíða“ → should to wait. Á eftir „ætti“ kemur alltaf „að“ + nafnháttur („ættir að fara“, „ættum að bíða“), og þetta „að“ fylgir auðveldlega með yfir á ensku sem to. Á eftir should kemur aðeins grunnmynd sagnarinnar. Með ought er það hins vegar öfugt: þar er to skylda, og þar hjálpar íslenska „að“ þér.
2. „góð ráð“ → advices. Á íslensku er „ráð“ teljanlegt: „eitt ráð“, „góð ráð“, „mörg ráð“. Enska advice er óteljanlegt nafnorð: það hefur enga fleirtölu og fær ekki a / an. Eitt ráð er some advice eða a piece of advice.
3. „Ég held að þú ættir ekki að…“ → I think you shouldn't. Á íslensku neitum við seinni hlutanum: „Ég held að við ættum ekki að keyra norður í kvöld.“ Enskan setur neitunina oftast við think: I don't think you / we should… Hin röðin er ekki röng, en hljómar beinskeyttari og er sjaldgæfari.
Ekki rugla saman
should og must / have to – should er ráð: þú mátt hafna því. Must / have to er skylda: henni geturðu ekki hafnað. Sjá A2-20. Íslenskan gerir svipaðan greinarmun: „ættir að“ er ráð, „verður að“ er regla. Þegar við mælum ákaft með einhverju („Þú verður að sjá þessa mynd!“) er have to þó eðlilegt líka á ensku: You have to see this film!
Why don't you…? (tillaga) og Why didn't you…? (raunveruleg spurning eða ásökun) – Ráðið er aðeins í nútíð. Á íslensku heyrist munurinn líka á sögninni: „hringirðu“ eða „hringdirðu“.
should, had better og should have – had better er sterkara og varar við slæmum afleiðingum: sjá B2-05. Ráð og eftirsjá um fortíðina (You should have told me – „Þú hefðir átt að segja mér það“) eru í B1-09.
Stafsetning og framburður
- should /ʃʊd/: l er ekki borið fram. Orðið rímar við good og could. Á íslensku lesum við flesta stafi eins og þeir eru skrifaðir, en hér heyrist l ekki.
- Upphafshljóðið /ʃ/ er ekki s: settu stút á varirnar og hafðu tunguna aðeins aftar en í s. Sérhljóðið /ʊ/ er stutt og slakt, varirnar aðeins lítillega kringdar. Gerðu greinarmun á því og löngu /uː/ í food.
- Í lok should, could og I'd er /d/. Íslenskt d er óraddað, svo endirinn getur hljómað eins og [t]; láttu raddböndin titra aðeins í lokin.
- Í hröðu tali er should oft veikt: /ʃəd/ – You should go. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt u.
- shouldn't /ˈʃʊdnt/ er tvö atkvæði. d og n renna saman: tungubroddurinn er kyrr fyrir aftan efri tennurnar og loftið fer út um nefið. Ekkert sérhljóð er á milli.
- ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ eða /ˈɑːdə/ (US): gh heyrist ekki, svo lestu orðið ekki staf fyrir staf. Áherslan er á fyrsta atkvæðinu, eins og við erum vön á íslensku.
- advice /ədˈvaɪs/ (nafnorð, með s) og advise /ədˈvaɪz/ (sögn, með rödduðu z). Í báðum er áherslan á seinna atkvæðinu: ad-VICE. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara þangað.
- Í If I were you, I'd… er I'd /aɪd/ = I would. Berðu /d/ skýrt fram: án þess hljómar I'd buy eins og I buy.
Gullna reglan
Gefðu ráð með should + grunnmynd (án to). Ought to þýðir það sama. Í neikvæðu ráði er I don't think you should… eðlilegast. Og mundu: „ættir að“ sem ráð er should, „Ætti ég…?“ og „Hvað ætti ég…?“ eru Should I…? / What should I…?, en „verður að“ sem regla er must / have to.
Æfingar
A. Form
Í dæmum 1–2 notarðu should, shouldn't eða ought to.
-
You have a bad cough. You see a doctor.
-
You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
-
Fylltu í eyðuna: We ought leave soon.
-
Búðu til spurningu: I / what / should / cook / tonight?
-
Stutt svar: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
-
Ljúktu við tillöguna: Why you ask your neighbour?
B. Merking
Veldu svarið sem passar við aðstæðurnar.
-
Veldu rétta svarið: You … try yoga. It really helps with stress.
-
Veldu rétta svarið: In the UK you … drive on the left. It's the law.
-
Veldu eðlilegri setninguna:
-
Vinkona þín á í vandræðum með systur sína. Hvor setningin er ráð?
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
He should to call his mother.
-
Do I should take an umbrella?
-
She shoulds rest more.
-
If I were you, I'd talk to her.
D. Í samhengi
Notaðu should, ought to, don't eða were. Sama orðið má nota oftar en einu sinni.
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku ráð og skoðanir.
-
Vinur þinn segir: "I want to learn English faster." Gefðu honum tvö ráð: annað með should og hitt með Why don't you…?
-
Skrifaðu eina skoðun um bæinn þinn eða hverfið þitt með should eða shouldn't.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-20 Must, have to, mustn't og don't have to: skylda og bann á ensku You wear a seat belt. It's the law.
-
A2-20 Must, have to, mustn't og don't have to: skylda og bann á ensku Tomorrow is a holiday, so we go to work.
-
A1-25 Like, want og would like á ensku: að segja hvað þér líkar og biðja kurteislega Would you like (come) with us?
Svör
A. Form
- should / ought to
- shouldn't / should not / ought not to
- to
- What should I cook tonight?
- should
- don't
B. Merking
- should
- have to
- I don't think you should buy it.
- Why don't you call her?
C. Finndu villuna
- He should call his mother.
- Should I take an umbrella?
- She should rest more.
- ✓ If I were you, I'd talk to her.
D. Í samhengi
- should
- should / ought to
- Should
- should
- don't
- were / was
E. Spreyttu þig
- You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
- The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.
F. Blönduð upprifjun
- must / have to
- don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
- to come
