SlowingoMálfræði
A2 23 / 38

Should og ought to: hvernig á að gefa ráð á ensku

Should and Ought To: Giving Advice

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu gefið ráð, sagt hvað þér finnst rétt eða rangt og beðið aðra um ráð. Til þess þarftu orðin should, shouldn't, ought to og nokkur gagnleg orðasambönd.

Aðalatriðið

Should er sögn góðra hugmynda. Hún segir ekki „þetta er regla“ – til þess eru must og have to A2-20. Hún segir „mér finnst þetta rétt“ eða „þetta er besta planið“. Sá sem hlustar má vel segja nei.

Hugsaðu þér vin á vegamótum. Þú getur ekki ýtt honum inn á aðra leiðina, en þú getur bent og sagt: You should go this way. Fingurinn sem bendir er should: vinaleg ábending, ekki skipun.

Af því að should lýsir skoðun hentar það líka almennum skoðunum um hvað er rétt og hvað rangt: People should be kind to animals. Og af því að það er kurteist og opið er eðlilegt að biðja um ráð með því: What should I do?

Ought to þýðir næstum það sama og should. Það er notað sjaldnar, sérstaklega í spurningum og neitunum.

Íslenska og enska

Á íslensku gefum við ráð oft með „ættir að“: „Þú ættir að fara til læknis.“ „Ættir“ er viðtengingarháttur þátíðar af sögninni „eiga“, og „ætti að“ samsvarar should (og ought to). Munurinn er í forminu. „Ætti, ættir, ættum, ættuð, ættu“ breytist eftir persónu, en should er alltaf eins. Og á eftir „ætti“ kemur „að“ + nafnháttur („ættir að fara“). Þaðan kemur villan should to go: á eftir should kemur grunnmynd sagnarinnar, án to og án -s. Í ought to er það hins vegar öfugt: þar á to alltaf að vera, eins og „að“ í „ættir að“.

Neikvætt ráð gefum við með „ættir ekki að“: „Þú ættir ekki að drekka svona mikið kaffi“ – það er shouldn't. Reglu og skyldu tjáum við með „verður að“ eða „þarft að“ – það er must og have to. Góðu fréttirnar: í neitun gerir íslenskan sama greinarmun og enskan. „Þú þarft ekki að koma“ er you don't have to come, „Þú mátt ekki koma“ er you mustn't come.

Um ráð spyrjum við með því að setja sögnina fremst: „Ætti ég að taka með mér gjöf?“, „Hvað ætti ég að gera?“. Hér er þetta eins: á ensku fer should líka á undan frumlaginu (Should I…?, What should I…?). Í tillögunni „Af hverju spyrðu ekki…?“ kemur sögnin á undan frumlaginu og „ekki“ á eftir því; á ensku kemur don't á undan frumlaginu: Why don't you ask…? „Ef ég væri þú myndi ég…“ eða „Í þínum sporum myndi ég…“ er á ensku fasta orðasambandið If I were you, I'd…. Hér hjálpar íslenskan: „væri“ samsvarar were, og „myndi“ kemur aðeins í seinni hlutanum, eins og would. Loks tvennt sem er ólíkt. „Ráð“ er teljanlegt á íslensku („eitt ráð“, „góð ráð“), en enska advice er óteljanlegt. Og í „Ég held að þú ættir ekki að…“ neitum við seinni hlutanum, en enskan setur neitunina oftast við think.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Þú ættir að fara snemma að sofa í kvöld.You should go to bed early tonight.ráð; á eftir should kemur ekkert to
Þú ættir ekki að skilja hjólið eftir úti.You shouldn't leave your bike outside.„ættir ekki að“ → shouldn't
Þú verður að vera með hjálm á mótorhjóli.You have to wear a helmet on a motorbike.skylda (lög) → have to / must
Þú þarft ekki að koma. / Þú mátt ekki koma.You don't have to come. / You mustn't come.sami greinarmunur og á ensku; sjá A2-20
Ætti ég að taka með mér gjöf?Should I bring a present?sögnin á undan frumlaginu – hér er þetta eins
Ég held að þú ættir ekki að borða þetta.I don't think you should eat that.íslenskan neitar seinni hlutanum, enskan oftast think
Af hverju spyrðu ekki kennarann?Why don't you ask your teacher?tillaga; á ensku kemur don't á undan frumlaginu
Ef ég væri þú myndi ég taka starfinu.If I were you, I'd take the job.fast orðasamband; „væri“ = were – hér er þetta eins
Hún gaf mér góð ráð.She gave me some good advice.„ráð“ er teljanlegt, advice ekki

Í stuttu máli: „ættir að“ sem ráð er should, „Ætti ég…?“ er Should I…?, „verður að“ sem regla er must / have to; og á eftir should kemur aldrei to.

Form

Should er háttarsögn (modal verb): hún er eins með öllum frumlögum og á eftir henni kemur grunnmynd sagnar (base form) – án to og án -s.

MyndDæmi
Játandi setningYou should see a doctor.
Neitandi setningShe shouldn't (should not) drink so much coffee.
Já/nei-spurningShould I call him?
Spurning með spurnarorðiWhat should we do?
Stutt svörYes, you should. / No, you shouldn't.

Ought to þýðir það sama og should; to er hluti af forminu.

MyndDæmi
Játandi setningYou ought to apologise.
Neitandi setning (sjaldgæfari)You ought not to worry so much. – algengara: You shouldn't worry so much.
Spurningsjaldgæf – notaðu should: Should I…?

Aðrar leiðir til að gefa ráð

OrðasambandMynsturDæmi
I think you should…I think + you should + grunnmyndI think you should rest.
I don't think you should…I don't think + you should + grunnmyndI don't think you should go.
Why don't you…?Why don't you + grunnmynd?Why don't you ask your teacher?
If I were you, I'd…fast orðasamband + grunnmyndIf I were you, I'd take the job.

Notkun

1Að gefa ráð

Með should / shouldn't segirðu hvað þér finnst góð eða slæm hugmynd fyrir einhvern. Á íslensku segjum við „ættir að“ eða „ættir ekki að“.

You look tired. You should go to bed early tonight.
Þú virðist þreyttur. Þú ættir að fara snemma að sofa í kvöld.
„ættir að“ sem ráð → should
You should drink more water when you exercise.
Þú ættir að drekka meira vatn þegar þú hreyfir þig.
ráð, ekki regla
You shouldn't leave your bike outside. It isn't safe.
Þú ættir ekki að skilja hjólið eftir úti. Það er ekki öruggt.
„ættir ekki að“ → shouldn't
He should talk to his manager about the problem.
Hann ætti að ræða vandamálið við yfirmann sinn.
„ætti að ræða“, en á eftir should kemur ekkert to

2Skoðun á því hvað er rétt

Með should segirðu skoðun þína á því hvernig hlutirnir ættu að vera – í samfélaginu, í vinnunni, í lífinu. Á íslensku segjum við líka „ætti“ eða „ættu“, en þetta er skoðun, ekki regla.

Children should have cooking lessons at school.
Börn ættu að læra matreiðslu í skólanum.
skoðun, ekki regla
People shouldn't use their phones while they're driving.
Fólk ætti ekki að nota símann undir stýri.
The city should build more cycle lanes.
Borgin ætti að leggja fleiri hjólastíga.
ætti, ættu, ættum → alltaf should
Public transport should be free for students.
Almenningssamgöngur ættu að vera ókeypis fyrir námsmenn.
skoðun, ekki lög

3Ought to

Ought to þýðir það sama og should. Það hljómar örlítið alvarlegra og er algengara í breskri ensku. Notaðu það aðallega í játandi setningum. Á íslensku er það líka „ætti að“.

You ought to tell her the truth.
Þú ættir að segja henni sannleikann.
eins og should: ráð
We ought to leave now, or we'll miss the bus.
Við ættum að fara núna, annars missum við af strætó.
ráð til sjálfs sín, ekki regla
I really ought to visit my parents more often.
Ég ætti nú eiginlega að heimsækja foreldra mína oftar.
ought to: to er hluti af forminu, eins og „að“ í „ætti að“

4Að biðja um ráð

Þegar þú spyrð um skoðun annarra notarðu Should I / we…? og What / Where / Which… should I…? Mjög algengt er líka Do you think I should…? Íslenska „Ætti ég að…?“ og „Hvað ætti ég að…?“ eru byggðar eins: sögnin kemur á undan frumlaginu.

Should I bring a present?
Ætti ég að taka með mér gjöf?
„Ætti ég…?“ → Should I…?
What should I wear to the interview?
Í hverju ætti ég að vera í atvinnuviðtalinu?
should á undan I, eins og „ætti“ á undan „ég“
Which laptop should I buy?
Hvaða fartölvu ætti ég að kaupa?
"Should we book a table?" "Yes, you should. It's always busy."
„Ættum við að panta borð?“ „Já, það ættuð þið að gera. Það er alltaf fullt þar.“
stutt svar: Yes, you should.
Do you think I should call her?
Heldurðu að ég ætti að hringja í hana?
„Heldurðu að…?“ → Do you think I should…?

5I think you should / I don't think you should

Ef þú vilt milda ráðið byrjarðu á I think. Í neikvæðu ráði setur enskan neitunina oftast við think: I don't think you should… I think you shouldn't… er líka rétt, en sjaldgæfara og hljómar beinskeyttara. Á íslensku neitum við yfirleitt seinni hlutanum: „Ég held að þú ættir ekki að…“.

I think you should take a break.
Ég held að þú ættir að taka þér hlé.
I don't think you should eat that. It smells strange.
Ég held að þú ættir ekki að borða þetta. Það er skrýtin lykt af því.
á íslensku neitar seinni hlutinn; á ensku don't think
I don't think we should tell him yet.
Ég held að við ættum ekki að segja honum það strax.
á ensku er neitunin við think

6Why don't you…? og If I were you, I'd…

Why don't you…? er vinsamleg tillaga, ekki raunveruleg spurning – eins og íslenska „Af hverju prófarðu ekki…?“. If I were you, I'd… er fast orðasamband fyrir sterkt, persónulegt ráð, eins og „Ef ég væri þú…“ eða „Í þínum sporum…“. Lærðu það sem eina heild; málfræðin á bak við það er í B1-06. (If I was you er algengt í óformlegu tali, were er öruggara valið.)

Why don't you ask your brother for help?
Af hverju biðurðu ekki bróður þinn um hjálp?
tillaga: Why don't you + grunnmynd
Why don't you try the new Thai restaurant?
Af hverju prófarðu ekki nýja taílenska veitingastaðinn?
tillaga, ekki spurning
If I were you, I'd buy a return ticket. It's cheaper.
Ef ég væri þú myndi ég kaupa miða fram og til baka. Það er ódýrara.
fast orðasamband: sjá B1-06
If I were you, I wouldn't lend him any more money.
Í þínum sporum myndi ég ekki lána honum meiri peninga.
„væri“ = were í if-hlutanum; would aðeins í seinni hlutanum

Algengar villur

❌You should to see a dentist.
✅You should see a dentist.
Á eftir should kemur ekkert to.
❌She shoulds study more.
✅She should study more.
Should fær aldrei endinguna -s.
❌You ought see a doctor.
✅You ought to see a doctor.
Á eftir ought kemur alltaf to.
❌Do I should call her?
✅Should I call her?
Should myndar spurninguna sjálft: ekkert do.
❌He should works less.
✅He should work less.
Á eftir should kemur alltaf grunnmynd.
❌Why you don't ask Tom?
✅Why don't you ask Tom?
Haltu orðaröð spurningarinnar: Why don't you…?
❌If I were you, I'll wait.
✅If I were you, I'd wait.
Fasta orðasambandið er If I were you, I'd (= I would).
⚠️I think you shouldn't buy it.
✅I don't think you should buy it.
Málfræðilega rétt, en enskan setur not oftast við think. Fyrri setningin hljómar beinskeyttari.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „ættum að bíða“ → should to wait. Á eftir „ætti“ kemur alltaf „að“ + nafnháttur („ættir að fara“, „ættum að bíða“), og þetta „að“ fylgir auðveldlega með yfir á ensku sem to. Á eftir should kemur aðeins grunnmynd sagnarinnar. Með ought er það hins vegar öfugt: þar er to skylda, og þar hjálpar íslenska „að“ þér.

❌Siggi, the forecast for Hellisheidi is terrible, so maybe we should to wait in Hveragerdi until tomorrow morning.
✅Siggi, the forecast for Hellisheidi is terrible, so maybe we should wait in Hveragerdi until tomorrow morning.
Á eftir should kemur ekkert to.
❌My brother Arnar thinks all new students should to get a free bus card for their first month at the university.
✅My brother Arnar thinks all new students should get a free bus card for their first month at the university.
should + grunnmynd

2. „góð ráð“ → advices. Á íslensku er „ráð“ teljanlegt: „eitt ráð“, „góð ráð“, „mörg ráð“. Enska advice er óteljanlegt nafnorð: það hefur enga fleirtölu og fær ekki a / an. Eitt ráð er some advice eða a piece of advice.

❌When I started my summer job at the hotel in Vik, the manager gave me many good advices about difficult guests.
✅When I started my summer job at the hotel in Vik, the manager gave me a lot of good advice about difficult guests. eða When I started my summer job at the hotel in Vik, the manager gave me lots of good advice about difficult guests.
advice er óteljanlegt: engin fleirtala
❌Can I give you an advice? Take the early bus to the Blue Lagoon, before all the tour groups arrive.
✅Can I give you some advice? Take the early bus to the Blue Lagoon, before all the tour groups arrive. eða Can I give you a piece of advice? Take the early bus to the Blue Lagoon, before all the tour groups arrive.
Á undan advice kemur ekki a / an.

3. „Ég held að þú ættir ekki að…“ → I think you shouldn't. Á íslensku neitum við seinni hlutanum: „Ég held að við ættum ekki að keyra norður í kvöld.“ Enskan setur neitunina oftast við think: I don't think you / we should… Hin röðin er ekki röng, en hljómar beinskeyttari og er sjaldgæfari.

⚠️Gunnar, I think we shouldn't drive north to Akureyri tonight; the forecast says there will be heavy snow on Oxnadalsheidi.
✅Gunnar, I don't think we should drive north to Akureyri tonight; the forecast says there will be heavy snow on Oxnadalsheidi.
Málfræðilega rétt, en á ensku er neitunin oftast við think; fyrri setningin hljómar beinskeyttari.

Ekki rugla saman

should og must / have to – should er ráð: þú mátt hafna því. Must / have to er skylda: henni geturðu ekki hafnað. Sjá A2-20. Íslenskan gerir svipaðan greinarmun: „ættir að“ er ráð, „verður að“ er regla. Þegar við mælum ákaft með einhverju („Þú verður að sjá þessa mynd!“) er have to þó eðlilegt líka á ensku: You have to see this film!

You should wear a jacket. It's cold.
Þú ættir að fara í jakka. Það er kalt.
ráð: góð hugmynd
You have to wear a helmet on a motorbike.
Þú verður að vera með hjálm á mótorhjóli.
skylda (lög)

Why don't you…? (tillaga) og Why didn't you…? (raunveruleg spurning eða ásökun) – Ráðið er aðeins í nútíð. Á íslensku heyrist munurinn líka á sögninni: „hringirðu“ eða „hringdirðu“.

Why don't you call her?
Af hverju hringirðu ekki í hana?
ráð: hringdu í hana
Why didn't you call her?
Af hverju hringdirðu ekki í hana?
spurning um fortíðina: þú hringdir ekki

should, had better og should have – had better er sterkara og varar við slæmum afleiðingum: sjá B2-05. Ráð og eftirsjá um fortíðina (You should have told me – „Þú hefðir átt að segja mér það“) eru í B1-09.

Stafsetning og framburður

  • should /ʃʊd/: l er ekki borið fram. Orðið rímar við good og could. Á íslensku lesum við flesta stafi eins og þeir eru skrifaðir, en hér heyrist l ekki.
  • Upphafshljóðið /ʃ/ er ekki s: settu stút á varirnar og hafðu tunguna aðeins aftar en í s. Sérhljóðið /ʊ/ er stutt og slakt, varirnar aðeins lítillega kringdar. Gerðu greinarmun á því og löngu /uː/ í food.
  • Í lok should, could og I'd er /d/. Íslenskt d er óraddað, svo endirinn getur hljómað eins og [t]; láttu raddböndin titra aðeins í lokin.
  • Í hröðu tali er should oft veikt: /ʃəd/ – You should go. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt u.
  • shouldn't /ˈʃʊdnt/ er tvö atkvæði. d og n renna saman: tungubroddurinn er kyrr fyrir aftan efri tennurnar og loftið fer út um nefið. Ekkert sérhljóð er á milli.
  • ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ eða /ˈɑːdə/ (US): gh heyrist ekki, svo lestu orðið ekki staf fyrir staf. Áherslan er á fyrsta atkvæðinu, eins og við erum vön á íslensku.
  • advice /ədˈvaɪs/ (nafnorð, með s) og advise /ədˈvaɪz/ (sögn, með rödduðu z). Í báðum er áherslan á seinna atkvæðinu: ad-VICE. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara þangað.
  • Í If I were you, I'd… er I'd /aɪd/ = I would. Berðu /d/ skýrt fram: án þess hljómar I'd buy eins og I buy.

Gullna reglan

Gefðu ráð með should + grunnmynd (án to). Ought to þýðir það sama. Í neikvæðu ráði er I don't think you should… eðlilegast. Og mundu: „ættir að“ sem ráð er should, „Ætti ég…?“ og „Hvað ætti ég…?“ eru Should I…? / What should I…?, en „verður að“ sem regla er must / have to.

Æfingar

A. Form

Í dæmum 1–2 notarðu should, shouldn't eða ought to.

  1. You have a bad cough. You see a doctor.
  2. You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
  3. Fylltu í eyðuna: We ought leave soon.
  4. Búðu til spurningu: I / what / should / cook / tonight?
  5. Stutt svar: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
  6. Ljúktu við tillöguna: Why you ask your neighbour?

B. Merking

Veldu svarið sem passar við aðstæðurnar.

  1. Veldu rétta svarið: You … try yoga. It really helps with stress.
  2. Veldu rétta svarið: In the UK you … drive on the left. It's the law.
  3. Veldu eðlilegri setninguna:
  4. Vinkona þín á í vandræðum með systur sína. Hvor setningin er ráð?

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. He should to call his mother.
  2. Do I should take an umbrella?
  3. She shoulds rest more.
  4. If I were you, I'd talk to her.

D. Í samhengi

Notaðu should, ought to, don't eða were. Sama orðið má nota oftar en einu sinni.

A problem at work
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku ráð og skoðanir.

  1. Vinur þinn segir: "I want to learn English faster." Gefðu honum tvö ráð: annað með should og hitt með Why don't you…?
  2. Skrifaðu eina skoðun um bæinn þinn eða hverfið þitt með should eða shouldn't.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A2-20 Must, have to, mustn't og don't have to: skylda og bann á ensku
    You wear a seat belt. It's the law.
  2. A2-20 Must, have to, mustn't og don't have to: skylda og bann á ensku
    Tomorrow is a holiday, so we go to work.
  3. A1-25 Like, want og would like á ensku: að segja hvað þér líkar og biðja kurteislega
    Would you like (come) with us?
Svör

A. Form

  1. should / ought to
  2. shouldn't / should not / ought not to
  3. to
  4. What should I cook tonight?
  5. should
  6. don't

B. Merking

  1. should
  2. have to
  3. I don't think you should buy it.
  4. Why don't you call her?

C. Finndu villuna

  1. He should call his mother.
  2. Should I take an umbrella?
  3. She should rest more.
  4. ✓ If I were you, I'd talk to her.

D. Í samhengi

  1. should
  2. should / ought to
  3. Should
  4. should
  5. don't
  6. were / was

E. Spreyttu þig

  1. You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
  2. The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.

F. Blönduð upprifjun

  1. must / have to
  2. don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
  3. to come
Android appLærðu á ferðinni Google Play