Blandaðar skilyrðissetningar (mixed conditionals) útskýrðar á íslensku
Mixed Conditionals
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu tengt ímyndaða fortíð við nútíðina (If I had taken that job, I would be rich now) og ímyndaða nútíð við fortíðina (If I weren't so shy, I would have spoken to her). Þú getur valið mynd hvors hluta skilyrðissetningarinnar með því að spyrja: Hvenær er skilyrðið og hvenær er niðurstaðan?
Aðalatriðið
Raunveruleikinn geymir ekki fortíð og nútíð í aðskildum kössum. Ákvörðun sem þú tókst fyrir tíu árum hefur áhrif á hvar þú býrð í dag. Hluti af persónuleika þínum, sem er alltaf sannur, skýrir hvað þú gerðir í gær.
Blandaðar skilyrðissetningar leyfa hvorum hluta setningarinnar að halda sínum eigin tíma. Hugsaðu þér setninguna sem tvær klukkur: aðra yfir skilyrðinu, hina yfir niðurstöðunni. Þú stillir hvora klukku fyrir sig.
- Skilyrði í fortíð, niðurstaða núna: If I had studied medicine (fortíð), I would be a doctor (núna).
- Skilyrði sem er alltaf eða núna satt, niðurstaða í fortíð: If I weren't so shy (alltaf), I would have spoken to her (í partíinu í gærkvöldi).
Í þessari kennslustund eru engar nýjar myndir. Hlutana úr skilyrðissetningum af tegund 2 þekkirðu úr B1-06 og af tegund 3 úr B1-07. Þú tekur bara annan hlutann úr annarri og hinn úr hinni – alltaf þegar klukkurnar tvær sýna ólíkan tíma.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan stillir klukkurnar tvær alveg eins. „Ef ég hefði lært læknisfræði (fortíð), væri ég læknir núna (nútíð).“ „Ef ég væri ekki svona feiminn (alltaf), hefði ég talað við hana (fortíð).“ Viðtengingarháttur þátíðar sér um verkið: „hefði lært“ samsvarar had studied og „væri“ samsvarar were í if-hlutanum – hér er þetta eins.
Munurinn er í niðurstöðunni. Á íslensku stendur viðtengingarhátturinn einn: „væri ég læknir“, „hefði ég talað við hana“. Á ensku þarf niðurstaðan would (eða could / might): I would be a doctor, I would have spoken to her. Ef „hefði“ er þýtt sem had og „væri“ sem was í niðurstöðunni vantar would. Og öfugt: „hefði“ í if-hlutanum er stundum þýtt sem would have, en þar á would ekki heima. Sama gildir um talmálið „ef hann myndi…“: í if-hlutanum segir enskan ekki would.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ef ég hefði lært læknisfræði, … | If I had studied medicine, … | skilyrði í fortíð: „hefði lært“ → had + lýsingarháttur þátíðar – hér er þetta eins |
| … væri ég læknir núna. | … I would be a doctor now. | niðurstaða núna: „væri“ → would be, ekki was |
| Ef ég væri ekki svona feiminn, … | If I weren't so shy, … | varanlegt skilyrði: „væri ekki“ → weren't – hér er þetta eins |
| … hefði ég talað við hana í partíinu. | … I would have spoken to her at the party. | niðurstaða í fortíð: „hefði talað“ → would have, ekki had spoken |
| Ef hún kynni að keyra, … | If she could drive, … | geta í if-hlutanum → could |
| … hefði hún sótt okkur á stöðina. | … she would have picked us up from the station. | niðurstaða í fortíð |
| Ef við hefðum bókað fyrr, værum við á ströndinni núna. | If we had booked earlier, we would be on a beach right now. | á ensku would aðeins í niðurstöðunni, en þar alltaf |
Í stuttu máli: klukkurnar virka eins á íslensku og ensku, en enska niðurstaðan þarf would (eða could / might): niðurstaða núna → would do, niðurstaða í fortíð → would have done. Í if-hlutanum er ekki would: fortíð → had done, núna eða alltaf → did / were.
Form
Gerð A: skilyrði í fortíð → niðurstaða núna
| If-hluti (ímynduð fortíð) | Aðalsetning (ímynduð nútíð) |
|---|---|
| if + Past Perfect | would / could / might + grunnmynd |
| If I had taken that job, | I would be living in Tokyo now. |
| If she hadn't missed the flight, | she would be here. |
Gerð B: skilyrði núna eða alltaf → niðurstaða í fortíð
| If-hluti (ímynduð nútíð / alltaf satt) | Aðalsetning (ímynduð fortíð) |
|---|---|
| if + Past Simple (were) | would / could / might + have + lýsingarháttur þátíðar |
| If I weren't so shy, | I would have spoken to her. |
| If he could read a map, | he could have found the hotel. |
If-hlutinn getur líka staðið aftar, og þá er engin komma: I would be a doctor now if I had studied medicine.
Allar skilyrðissetningar: yfirlit
| Tegund | Skilyrði | Niðurstaða | Dæmi |
|---|---|---|---|
| tegund 0 | Present Simple | Present Simple | If you heat ice, it melts. |
| tegund 1 | Present Simple | will + grunnmynd | If it rains, we'll stay in. |
| tegund 2 | Past Simple | would + grunnmynd | If I had time, I'd learn to sail. |
| tegund 3 | Past Perfect | would have + lýsingarháttur þátíðar | If I'd known, I'd have helped. |
| blönduð A | Past Perfect | would + grunnmynd | If I'd saved, I'd be rich now. |
| blönduð B | Past Simple | would have + lýsingarháttur þátíðar | If I were rich, I'd have bought it. |
Tegund 0 og 1 eru raunveruleg skilyrði (A2-27); hinar eru óraunveruleg skilyrði (ímynduð, andstæð raunveruleikanum).
Notkun
1Skilyrði í fortíð → niðurstaða núna
Önnur fortíð myndi þýða annað núna. Í niðurstöðunni er oft now, today, still eða ástand nútíðarinnar.
2Skilyrði núna eða alltaf → niðurstaða í fortíð
Ástand sem er almennt satt – persónuleiki, geta, varanleg staðreynd – skýrir niðurstöðu í fortíðinni. If-hlutinn fjallar um það sem er alltaf eða núna, ekki um eitt augnablik í fortíðinni.
3Rétti hlutinn valinn – spurðu „hvenær?“
Spurðu um hvorn hluta: Hvenær er skilyrðið? Hvenær er niðurstaðan? Veldu svo myndina sem passar. Niðurstaða skilyrðis í fortíð getur jafnvel verið í framtíðinni.
4Háttarsagnir og framvinduhorf
Could og might gera niðurstöðuna mögulega, ekki örugga. Framvinduhorf passar í báða hluta: would be + -ing um athöfn núna, had been + -ing um athöfn í fortíð og were + -ing um ákveðið plan núna eða í framtíð.
5Eftirsjá, ásökun og skýring
Blandaðar skilyrðissetningar eru mjög algengar þegar við sjáum eftir ákvörðun í fortíðinni sem hefur enn áhrif, eða þegar við skýrum eða gagnrýnum niðurstöðu í fortíð út frá persónuleika einhvers.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „…hefði ég farið“, „…væri ég heima“ → I had gone, I was at home í niðurstöðunni. Á íslensku stendur viðtengingarhátturinn einn í niðurstöðunni: „hefði ég farið“, „væri ég heima“. Ef „hefði“ er þýtt sem had og „væri“ sem was vantar would, og setningin segir eitthvað allt annað. Ensk niðurstaða þarf would be (núna) eða would have done (fortíð).
2. „ef ég hefði“ → if I would have. „Hefði“ í niðurstöðu er á ensku would have, og því er freistandi að þýða það eins í if-hlutanum. En þar er „hefði“ einfaldlega Past Perfect: had + lýsingarháttur þátíðar.
3. „ef hann myndi…“ → if he would. Í íslensku talmáli heyrist „ef hann myndi vera…“ í stað „ef hann væri…“. Á ensku er would ekki notað fyrir skilyrðið í if-hlutanum: núna eða alltaf → Past Simple (were, didn't).
Ekki rugla saman
Tegund 3 og blönduð (fortíð → núna) – Skilyrðið er það sama; aðeins tími niðurstöðunnar breytist.
Tegund 2 og blönduð (núna → fortíð) – Skilyrðið er það sama; niðurstaðan færist í fortíðina.
Blönduð skilyrðissetning og wish – Bæði tjá eftirsjá, en með wish er enginn niðurstöðuhluti. Sjá B2-04.
Um formleg mynstur eins og Had I known… og If it weren't for…, sjá C1-03; um skilyrði án if (Without your help…), sjá C1-04.
Stafsetning og framburður
- 'd hefur tvær merkingar: í if-hlutanum If I'd = If I had (lýsingarháttur þátíðar á eftir); í niðurstöðunni I'd be = I would be (grunnmynd á eftir). Berðu fram raddað /d/ í lokin – íslenskt d er óraddað, og í hröðu tali hverfur 'd annars alveg.
- would have er veikt í tali: /ˈwʊdəv/; wouldn't have → /ˈwʊdntəv/. have verður hér stutt /əv/. Skrifaðu would have, aldrei would of. would byrjar á /w/ með kringdum vörum, ekki íslensku v; l heyrist ekki.
- Leggðu áherslu á tímaorðin til að gera merkinguna skýra: If I'd taken the job, I'd be in Tokyo now.
- Ef if-hlutinn kemur fyrst seturðu kommu; ef niðurstaðan kemur fyrst er engin komma.
Gullna reglan
Stilltu klukkurnar tvær hvora fyrir sig: skilyrði í fortíð → had done; skilyrði núna eða alltaf → did / were; niðurstaða núna → would do; niðurstaða í fortíð → would have done. „Hefði“ og „væri“ í niðurstöðunni þurfa á ensku would; í if-hlutanum er ekki would.
Æfingar
A. Form
Skrifaðu sögnina í svigunum í réttri mynd eða tengdu setningarnar.
-
If I (not spend) all my money last weekend, I could come out with you tonight.
-
If he were more careful, he (not break) the vase yesterday.
-
If we had left earlier, we (be) there by now.
-
If I (be) better at maths, I would have studied engineering.
-
If she (not move) to Berlin, she wouldn't speak German so well.
-
If they (not be) so rich, they wouldn't have bought a yacht.
-
Tengdu setningarnar með blandaðri skilyrðissetningu: I didn't buy the tickets. I'm not at the concert now.
B. Merking
Veldu rétta svarið eða svaraðu spurningunni.
-
Veldu rétta svarið: If she had taken the medicine, she … better now.
-
Veldu rétta svarið: If I knew more about history, I … the museum tour last week.
-
Veldu óvissari niðurstöðuna: If I'd trained harder, I … be in the team now.
-
Er skilyrðið í fortíð eða varanlegt (past or permanent)? "If he weren't so impatient, he would have waited."
-
Er þetta tegund 2, tegund 3 eða blönduð (second, third or mixed)? "If I'd caught the flight, I would be in Rome now."
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
If I had married him, I would have been unhappy now.
-
If he weren't so impatient, he would wait for us yesterday.
-
If I would have known, I would be there now.
-
If I hadn't lost my keys, I wouldn't be waiting outside now.
D. Í samhengi
Fylltu í samtalið með réttum myndum sagnanna í svigunum.
Jo: You look tired.
Kim: I am. If I 17 (not / stay) up so late, I 18 (not / feel) like this now.
Jo: Why did you stay up?
Kim: My brother called. If he 19 (not / be) so talkative, I 20 (go) to bed at ten!
Jo: And if you 21 (be) a morning person, you 22 (enjoy) this early class.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Hugsaðu um ákvörðun í fortíðinni sem breytti lífi þínu. Skrifaðu blandaða skilyrðissetningu um hvernig líf þitt væri öðruvísi núna.
-
Skrifaðu um eiginleika í fari þínu sem skýrir eitthvað sem þú gerðir (eða gerðir ekki) í síðustu viku.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-07 Third conditional: If I had known… útskýrt á íslensku If you (tell) me, I would have helped you.
-
B1-06 Second conditional: If I had…, I would… útskýrt á íslensku If I (be) you, I'd take the job.
-
B1-09 Should have, could have, might have: eftirsjá og ásökun á ensku You (should tell) me about the problem earlier.
Svör
A. Form
- hadn't spent
- wouldn't have broken
- would be / could be / might be
- were / was
- hadn't moved
- weren't / wasn't
- If I had bought the tickets, I would be at the concert now. / If I'd bought the tickets, I'd be at the concert now. / I would be at the concert now if I had bought the tickets.
B. Merking
- would feel
- would have enjoyed
- might
- permanent
- mixed
C. Finndu villuna
- If I had married him, I would be unhappy now.
- If he weren't so impatient, he would have waited for us yesterday. / If he wasn't so impatient, he would have waited for us yesterday.
- If I had known, I would be there now. / If I'd known, I'd be there now.
- ✓ If I hadn't lost my keys, I wouldn't be waiting outside now.
D. Í samhengi
- hadn't stayed
- wouldn't feel
- weren't / wasn't / hadn't been
- would have gone / could have gone / might have gone
- were / was
- would enjoy / might enjoy / could enjoy
E. Spreyttu þig
- If I hadn't moved to Dublin, I wouldn't speak English this well.
- If I weren't so lazy, I would have gone to the gym on Saturday.
F. Blönduð upprifjun
- had told
- were / was
- should have told
