SlowingoMálfræði
C1 2 / 20

Inversion á ensku: Only then, Not until, So… that, Here comes – umsnúin orðaröð II

Inversion II: Only Then, Not Until, So…That, Here Comes

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund notarðu umsnúna orðaröð á eftir only + tíma-, háttar- eða skilyrðislið, á eftir not until, á eftir so… that og such… that fremst í setningu og á eftir stað- og stefnuliðum fremst (Here comes the bus. On the hill stood a castle.) – og veist hvenær fornafn sem frumlag skiptir ekki um stað.

Aðalatriðið

Í C1-01 færðirðu neitandi orð fremst í setninguna. Þessi kennslustund bætir við tveimur nýjum fjölskyldum – og nýrri gerð umsnúinnar orðaraðar.

Hugsaðu þér rauða dregilinn á frumsýningu. Fyrst undirbýr kynnirinn komuna – og nú, loksins… – og svo kemur stjarnan. Með only og not until undirbýr upphaf setningarinnar skilyrðið – only then, not until midnight – og aðalatburðurinn kemur á eftir með orðaröð spurningar: Only then did I understand.

Með stað og stefnu er staðurinn fyrst kynntur: On the hill… – og svo kemur frumlagið, á eftir sögninni: …stood a castle. Hér færist aðalsögnin sjálf, án do. Here comes the bus virkar eins.

Ein regla heldur þessu eðlilegu: stutt fornafn er engin stjarna, svo það fær enga glæsilega innkomu. Here it comes, ekki Here comes it.

Íslenska og enska

Í seinni gerðinni er íslenskan með þér í liði. Á íslensku kemur sögnin á undan frumlaginu á eftir staðarlið: „Á hæðinni stóð gamall kastali“, „Þarna kemur strætó!“ – nákvæmlega eins og On the hill stood a castle, Here comes the bus. Á eftir so og such hjálpar íslenska orðaröðin líka þegar sögnin er be: „Slíkur var hávaðinn að…“ – Such was the noise that… Og eins og á ensku kemur umsnúna orðaröðin í aðalsetningunni á eftir heilli aukasetningu: „Ekki fyrr en hún var farin tók ég eftir…“ – Not until she left did I notice…

Munurinn er tvenns konar. Í fyrsta lagi færir íslenskan aðalsögnina fram fyrir frumlagið líka á eftir „fyrst þá“, „ekki fyrr en“ og „svo hratt“: „Ekki fyrr en þá skildi ég…“, „Svo hratt breiddist eldurinn út…“. Á ensku færist þar aðeins hjálparsögn, og ef hana vantar bætirðu við do / does / did: Only then did I understand. Í öðru lagi snýr íslenskan líka orðaröðinni við þegar frumlagið er fornafn: „Þarna er hún!“, „Þarna kemur hann!“. Á ensku stendur fornafnið á undan sögninni: There she is!, Here it comes.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Fyrst þá áttaði ég mig á hversu alvarlegt vandamálið var.Only then did I realise how serious the problem was.íslenska færir aðalsögnina, enska did + grunnmynd
Ekki fyrr en niðurstöðurnar komu skildum við hvað hafði farið úrskeiðis.Only when the results came in did we understand what had gone wrong.umsnúin orðaröð í aðalsetningunni – hér er þetta eins
Svo vinsæl var sýningin að hún var framlengd um mánuð.So popular was the exhibition that it was extended for another month.be á undan frumlaginu – hér er þetta eins
Svo hratt breiddist eldurinn út að…So quickly did the fire spread that…aðalsögn á íslensku, did + grunnmynd á ensku
Á hæðinni stóð kastalarúst.On the hill stood a ruined castle.aðalsögnin á undan frumlaginu, ekkert do – hér er þetta eins
Þarna kemur strætó.Here comes the bus.hér er þetta eins
Þarna er hún!There she is!fornafn: á ensku á undan sögninni

Í stuttu máli: á eftir staðarlið hjálpar íslenska orðaröðin (On the hill stood…), en á eftir „fyrst þá / ekki fyrr en“ færist aðeins hjálparsögnin – Only then did I… – og fornafn snýst aldrei við: Here it comes.

Form

Gerð 1: hjálparsögn + frumlag (eins og í C1-01)

Liðurinn fremstHvar orðaröðin snýst viðDæmi
Only + tími / háttur / staður (only then, only later, only by…)strax á eftir liðnumOnly then did I understand.
Only when / only after / only if / not until + aukasetningí aðalsetningunni, á eftir fyrri setningunniOnly when I got home did I notice.
So + lýsingarorð / atviksorð… thatá eftir so + lýsingarorði / atviksorðiSo strong was the wind that trees fell.
Such + be + nafnliður… thatsuch + be + frumlagSuch was the demand that tickets sold out.

Gerð 2: aðalsögn + frumlag (staður og stefna)

Liðurinn fremstSögnFrumlagAthugasemd
Here / Therecomes / goes / isthe bustalmál, mjög algengt
On the hill / In the cornerstood / sat / lay / wasan old castlelýsingar í ritmáli
Down / Up / Out / In / Offcame / went / ranthe rainlífleg frásögn

Fornafn sem frumlag skiptir ekki um stað í gerð 2

Nafnorð sem frumlagFornafn sem frumlag
Here comes the bus.Here it comes.
There goes Anna.There she goes.
Off went the children.Off they went.

Notkun

1Only + tími, háttur eða staður

Only + atviksliður er takmarkandi: „einmitt á þeirri stundu og ekki fyrr“, „einmitt svona og ekki öðruvísi“ – á íslensku „fyrst þá“, „ekki fyrr en“ eða „aðeins“. Settu hjálparsögnina og frumlagið strax á eftir liðnum. Dæmigerðir liðir: only then, only later, only recently, only by + -ing, only with + nafnorð, only in + staður.

Only then did I realise how serious the problem was.
Fyrst þá áttaði ég mig á hversu alvarlegt vandamálið var.
„fyrst þá áttaði ég mig“ → did I realise
Only later did we find out the truth.
Ekki fyrr en síðar komumst við að sannleikanum.
did + grunnmynd
Only recently have scientists begun to understand sleep.
Það er ekki fyrr en nýlega sem vísindamenn eru farnir að skilja svefninn.
have færist fram
Only by working together can we solve this.
Aðeins með því að vinna saman getum við leyst þetta.
only by + -ing; háttarsögnin færist eins og á íslensku
Only in summer is the road open to traffic.
Aðeins á sumrin er vegurinn opinn fyrir umferð.
be færist fram

2Only when / only after / only if / not until + aukasetning

Þegar liðurinn fremst hefur sína eigin aukasetningu heldur sú aukasetning venjulegri orðaröð. Orðaröðin snýst við í aðalsetningunni á eftir henni – eins og á íslensku. Only after og not until geta líka staðið með nafnlið einum. Á íslensku: „ekki fyrr en…“, „aðeins eftir…“, „aðeins ef…“.

Only when the results came in did we understand what had gone wrong.
Ekki fyrr en niðurstöðurnar komu skildum við hvað hafði farið úrskeiðis.
fyrri setningin: venjuleg orðaröð
Only after three interviews was I offered the job.
Ekki fyrr en eftir þrjú viðtöl var mér boðið starfið.
only after + nafnliður; þolmynd
Only if everyone agrees will the plan go ahead.
Aðeins ef allir eru sammála verður áætlunin að veruleika.
umsnúin orðaröð í aðalsetningunni
Not until the 1990s did most homes have internet access.
Ekki fyrr en á tíunda áratugnum var komin nettenging á flest heimili.
„ekki fyrr en“ → not until
Not until she left did I notice her phone on the table.
Ekki fyrr en hún var farin tók ég eftir símanum hennar á borðinu.
íslenska „tók ég eftir“ → did I notice

3So… that og such… that

Ef þú vilt leggja áherslu á stig og afleiðingu þess seturðu so + lýsingarorð / atviksorð fremst, síðan hjálparsögn eða be og síðan frumlagið. Such + be + nafnliður fremst merkir „það var svo mikið / í slíkum mæli“. Venjulegt so / such… that er í B1-25. Þessar myndir fremst eru formlegar og bókmenntalegar.

So popular was the exhibition that it was extended for another month.
Svo vinsæl var sýningin að hún var framlengd um mánuð.
so + lýsingarorð + was + frumlag
So quickly did the fire spread that the building was empty within minutes.
Svo hratt breiddist eldurinn út að byggingin var orðin mannlaus á örfáum mínútum.
so + atviksorð: bættu við did; íslenska færir aðalsögnina
Such was the noise that we couldn't hear each other.
Slíkur var hávaðinn að við heyrðum ekki hvert í öðru.
such + was + frumlag
Such is the power of social media that one post can end a career.
Slíkur er máttur samfélagsmiðla að ein færsla getur bundið enda á heilan feril.
such + is + frumlag

4Staður og stefna: Here comes…, On the hill stood…

Á eftir staðar- eða stefnulið fremst getur aðalsögnin komið á undan frumlagi sem er nafnorð. Do er ekki bætt við. Þetta virkar með sögnum um stöðu og hreyfingu (be, stand, sit, lie, hang, come, go, walk, run, fly). Here comes… og There goes… eru venjulegt talmál; hin mynstrin eru dæmigerð í lýsingum og sögum. Íslenska orðaröðin er hér sú sama.

Here comes the bus.
Þarna kemur strætó.
sögnin á undan frumlaginu – hér er þetta eins
There goes my chance of a promotion.
Þar fór tækifærið mitt á stöðuhækkun.
= ég missti tækifærið
On the hill stood a ruined castle.
Á hæðinni stóð kastalarúst.
aðalsögnin, ekkert did
Down came the rain.
Og svo helltist rigningin yfir.
lífleg frásögn
Into the room walked a tall woman in a red coat.
Inn í herbergið gekk hávaxin kona í rauðri kápu.
hér er þetta eins
At the end of the garden is a small pond.
Við enda garðsins er lítil tjörn.
be: algengt í lýsingum

5Fornafn sem frumlag stendur á undan sögninni

Þegar frumlagið er persónufornafn (I, you, he, she, it, we, they) er umsnúin orðaröð af gerð 2 ekki notuð. Staðarorðið helst fremst, en fornafnið kemur á undan sögninni. (Gerð 1 – Only then did I… – snýr fornafninu við eins og venjulega.) Á íslensku snúum við líka fornafninu við („Þarna er hún!“) – á ensku ekki.

Here it comes.
Þarna kemur hann.
íslenska: sögn á undan fornafni; enska: it á undan sögninni
There she is!
Þarna er hún!
fornafnið she á undan sögninni
Off they went, without a word.
Og af stað fóru þau, án þess að segja orð.
fornafnið they á undan sögninni
Here you are.
Gjörðu svo vel.
fast orðasamband þegar þú réttir einhverjum eitthvað

Algengar villur

❌Only when did I get home I noticed.
✅Only when I got home did I notice.
Snúðu orðaröðinni við í aðalsetningunni, ekki í when-setningunni.
❌Only then I understood.
✅Only then did I understand.
Only + tími krefst hjálparsagnar + frumlags.
❌Not until she left I noticed her phone.
✅Not until she left did I notice her phone.
Á eftir not until + setningu snýst orðaröðin við í aðalsetningunni.
❌So tired I was that I fell asleep at my desk.
✅So tired was I that I fell asleep at my desk.
So + lýsingarorð fremst krefst umsnúinnar orðaraðar.
❌Such the noise was that we left.
✅Such was the noise that we left.
Mynstrið er such + be + frumlag.
❌Here comes it.
✅Here it comes.
Fornafn sem frumlag skiptir ekki um stað.
❌On the hill did stand a castle.
✅On the hill stood a castle.
Á eftir staðarlið færist aðalsögnin; ekkert do.
❌Here the bus comes.
✅Here comes the bus.
Á eftir here / there kemur nafnorð sem frumlag á eftir sögninni.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Ekki fyrr en … hringdi hún“ → aðalsögnin á undan frumlaginu. Á íslensku kemur aðalsögnin strax á eftir liðnum fremst: „Aðeins á laugardögum opnar bakaríið…“, „Ekki fyrr en vélin þagnaði heyrðum við…“. Á ensku færist á eftir only og not until aðeins hjálparsögnin; í Present Simple og Past Simple bætirðu við do / does / did, og aðalsögnin stendur í grunnmynd á eftir frumlaginu. Aðalsögnin getur aðeins staðið á undan frumlaginu á eftir stað- og stefnuliðum.

❌Only on Saturday mornings opens the little bakery in Stykkisholmur before eight, so get there early if you want the cinnamon buns.
✅Only on Saturday mornings does the little bakery in Stykkisholmur open before eight, so get there early if you want the cinnamon buns.
„aðeins á laugardögum opnar“ → does … open
❌Not until the guide switched off the engine of our boat in the middle of Breidafjordur heard we the eagles calling from the little islands.
✅Not until the guide switched off the engine of our boat in the middle of Breidafjordur did we hear the eagles calling from the little islands.
„ekki fyrr en … heyrðum við“ → did we hear

2. „Svo hratt hækkaði vatnið…“ → So fast rose the water. Á íslensku stendur aðalsögnin á eftir „svo“ + atviksorði: „Svo hratt hækkaði vatnsborðið að…“. Á ensku virkar þetta aðeins með be (So popular was…). Með öðrum sögnum þarf did / does + grunnmynd.

❌So fast rose the river in Skaftafell after the heavy rain that the rangers closed the footbridge before lunch.
✅So fast did the river in Skaftafell rise after the heavy rain that the rangers closed the footbridge before lunch.
„svo hratt hækkaði“ → so fast did … rise

3. „Þarna var hann!“ → there was it. Á íslensku snýst orðaröðin líka við þegar frumlagið er fornafn: „Þarna var hann!“, „Allt í einu komu þeir upp úr vatninu.“ Á ensku stendur fornafnið á undan sögninni á eftir here, there og stefnuorðum: there it was, up they came.

❌I had searched the whole terminal for my phone before the flight to Akureyri, and there was it, under the seat of the airport bus!
✅I had searched the whole terminal for my phone before the flight to Akureyri, and there it was, under the seat of the airport bus!
fornafn: there it was
❌We had almost given up hope of seeing seals on the boat trip at Jokulsarlon when suddenly up came they, right next to the ice.
✅We had almost given up hope of seeing seals on the boat trip at Jokulsarlon when suddenly up they came, right next to the ice.
fornafn: up they came

Ekki rugla saman

Only + atviksliður og only + frumlag – Only + tími, háttur eða skilyrði krefst umsnúinnar orðaraðar. Only + frumlag ekki, því ekkert hefur færst.

Only my sister knew the truth.
Aðeins systir mín vissi sannleikann.
only + frumlag: venjuleg orðaröð
Only on Sundays does my sister cook.
Systir mín eldar bara á sunnudögum.
only + tími: umsnúin orðaröð

Not until… (umsnúin orðaröð) og It wasn't until… that (klofin setning) – Bæði leggja áherslu á augnablikið. Klofna setningin (sjá C1-05) heldur venjulegri orðaröð á eftir that og er algengari í tali.

Not until midnight did she call.
Hún hringdi ekki fyrr en á miðnætti.
formleg umsnúin orðaröð
It wasn't until midnight that she called.
Það var ekki fyrr en á miðnætti sem hún hringdi.
klofin setning: venjuleg orðaröð

So fremst og venjulegt so… that – Merkingin er sú sama; þegar so er fært fremst bætist við dramatík og formlegri blær.

The storm was so strong that the flights were cancelled.
Óveðrið var svo mikið að fluginu var aflýst.
venjuleg orðaröð
So strong was the storm that the flights were cancelled.
Svo mikið var óveðrið að fluginu var aflýst.
fremst: umsnúin orðaröð

Tvær gerðir umsnúinnar orðaraðar – Á eftir neitandi og takmarkandi liðum (never, only then) færist hjálparsögnin og do bætist við ef þarf: Only then did she leave. Á eftir stað og stefnu færist aðalsögnin og ekkert do: Out came the sun.

Stafsetning og framburður

  • Liðurinn fremst er áherslumikill og á eftir honum kemur oft stutt hlé: ONly THEN | did I understand. (Hástafirnir sýna hér aðeins áherslu.)
  • Í Here comes the bus er áherslan á bus; í Here it comes færist áherslan á comes: fornafnið er veikt.
  • Á eftir langri only when / not until-setningu má setja kommu til að hjálpa lesandanum, en henni er oft sleppt: Only when I got home (,) did I notice. Á eftir stuttum lið er engin komma: Only then did I…
  • such /sʌtʃ/ rímar við much. /ʌ/ er stutt og opið, varirnar ókringdar – hvorki u né ö. /tʃ/ í lokin er ekki íslenskt hljóð: byrjaðu á t og renndu yfir í sh-hljóð.
  • here /hɪə/ (UK), /hɪr/ (US): enska h er eins og íslenskt h – slepptu því ekki, annars hljómar here eins og ear.

Gullna reglan

Á eftir only + tíma, hætti eða skilyrði, á eftir not until og á eftir so / such fremst notarðu hjálparsögn + frumlag í aðalsetningunni. Á eftir stað eða stefnu fremst getur frumlag sem er nafnorð staðið á eftir aðalsögninni (Here comes the bus), en frumlag sem er fornafn stendur á undan henni (Here it comes). Og mundu: „fyrst þá skildi ég“ er Only then did I understand, ekki Only then understood I, og „þarna er hún“ er There she is.

Æfingar

A. Form

Umorðaðu hverja setningu. Byrjaðu á orðunum sem gefin eru og haltu merkingunni.

  1. Byrjaðu á "Only when": We understood the scale of the problem only when the auditors arrived.
  2. Byrjaðu á "Not until": The council didn't admit its mistake until the newspapers published the story.
  3. Byrjaðu á "Only by": We will cut emissions only if we change the way we travel.
  4. Byrjaðu á "Only recently": Scientists have begun to understand how whales communicate, but only in the last few years.
  5. Byrjaðu á "So": The fans' response was so enthusiastic that the band added three more dates.
  6. Byrjaðu á "Such": The storm caused so much damage that the island was closed to tourists for a month.
  7. Byrjaðu á "At the top of the hill": An old windmill stood at the top of the hill.
  8. Byrjaðu á "Out": The sun came out from behind the clouds.

B. Merking

Lestu aðstæðurnar og veldu betri setninguna.

  1. Þú ert að spjalla við vin um kvikmynd. Hvor setningin hljómar eðlilega?
  2. Sögukennslubók vill leggja áherslu á hversu seint breytingin kom. Hvor setningin passar betur?
  3. Hvor setningin segir að ein manneskja hafi vitað lykilnúmerið og enginn annar?
  4. Ferðabæklingur lýsir hóteli. Hvor setningin er rétt?
  5. Barn sér lúðrasveitina birtast í byrjun skrúðgöngu. Hvor setningin er rétt?

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. Only when had the last guest left, we started to clear up the mess in the garden.
  2. Not until the inspectors arrived the managers admitted that the safety checks had never been carried out.
  3. So convincing the actor's performance was that several people in the audience started to cry.
  4. Look, here comes she now: I told you she would be on time for once!
  5. In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.

D. Í samhengi

Lestu ferðagreinina. Umorðaðu númeruðu setningarnar með umsnúinni orðaröð og byrjaðu á orðunum sem eru gefin.

A weekend on Skerra Island
The ferry docks at a tiny harbour. (19) A white lighthouse stands on a rocky hill above it. Few visitors stay overnight, and that is a pity: (20) you only understand the magic of the place after the day-trippers have gone. (21) The silence in the evening is so deep that you can hear the seals breathing on the rocks. We had planned to stay just one night, but in the end we stayed three. On our last morning, (22) we didn't realise how much we loved the island until we saw the ferry on the horizon. (23) The ferry came round the headland, horn blowing, and our weekend was over.
  1. Umorðaðu setningu (19) og byrjaðu á "On a rocky hill".
  2. Umorðaðu setningu (20) og byrjaðu á "only after".
  3. Umorðaðu setningu (21) og byrjaðu á "So deep".
  4. Umorðaðu setningu (22) og byrjaðu á "not until".
  5. Umorðaðu setningu (23) og byrjaðu á "Round the headland".

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Lýstu stað sem þú þekkir vel fyrir ferðavef (2–3 setningar). Notaðu að minnsta kosti tvö dæmi um umsnúna orðaröð á eftir staðarlið með nafnorði sem frumlagi (In the square stands…, Beyond the bridge lies…).
  2. Skrifaðu 2–3 setningar um lexíu sem þú lærðir af biturri reynslu. Notaðu Only when / Only after… eða Not until… og eitt So… that eða Such… that fremst í setningu.
  3. Skrifaðu stutta beina lýsingu á keppni (2–3 setningar). Notaðu Here comes… eða There goes… með nafnorði sem frumlagi og að minnsta kosti einu sinni fornafn sem frumlag (Here she comes).

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. C1-01 Inversion á ensku: Never have I…, No sooner had I… – umsnúin orðaröð eftir neitun
    Byrjaðu á "Hardly": The concert had only just begun when the power failed.
  2. C1-01 Inversion á ensku: Never have I…, No sooner had I… – umsnúin orðaröð eftir neitun
    Byrjaðu á "On no account": You must not tell the press about this under any circumstances.
  3. B2-23 Whereas, nevertheless, much as: andstæður og tilslökun á ensku
    Formleg skýrsla um afkomu fyrirtækis. Hvor setningin passar betur?
Svör

A. Form

  1. Only when the auditors arrived did we understand the scale of the problem.
  2. Not until the newspapers published the story did the council admit its mistake. / Not until the newspapers had published the story did the council admit its mistake.
  3. Only by changing the way we travel will we cut emissions. / Only by changing the way we travel can we cut emissions.
  4. Only recently have scientists begun to understand how whales communicate.
  5. So enthusiastic was the fans' response that the band added three more dates.
  6. Such was the damage caused by the storm that the island was closed to tourists for a month. / Such was the damage from the storm that the island was closed to tourists for a month.
  7. At the top of the hill stood an old windmill.
  8. Out came the sun from behind the clouds.

B. Merking

  1. I didn't get the ending until I read a review online.
  2. Not until 1971 were women in the region allowed to vote.
  3. Only my brother knew the code to the safe.
  4. At the end of the garden lies a private beach.
  5. Look, here they come, right on time!

C. Finndu villuna

  1. Only when the last guest had left did we start to clear up the mess in the garden.
  2. Not until the inspectors arrived did the managers admit that the safety checks had never been carried out.
  3. So convincing was the actor's performance that several people in the audience started to cry.
  4. Look, here she comes now: I told you she would be on time for once!
  5. ✓ In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.

D. Í samhengi

  1. On a rocky hill above it stands a white lighthouse.
  2. only after the day-trippers have gone do you understand the magic of the place. / only after the day-trippers have gone can you understand the magic of the place.
  3. So deep is the silence in the evening that you can hear the seals breathing on the rocks.
  4. not until we saw the ferry on the horizon did we realise how much we loved the island.
  5. Round the headland came the ferry, horn blowing, and our weekend was over.

E. Spreyttu þig

  1. In the middle of the old town stands a tiny church. Behind it lies a maze of narrow streets, and at the end of each one is a café with tables in the sun.
  2. Not until I missed my flight did I realise how important it is to check the departure time. Such was my panic that I left my passport at the check-in desk.
  3. Here comes the leader into the final bend! There she goes, and nobody can catch her now. And here they come, the rest of the runners, far behind.

F. Blönduð upprifjun

  1. Hardly had the concert begun when the power failed.
  2. On no account must you tell the press about this. / On no account should you tell the press about this.
  3. Costs rose sharply, whereas profits remained stable.
Android appLærðu á ferðinni Google Play