Inversion á ensku: Only then, Not until, So… that, Here comes – umsnúin orðaröð II
Inversion II: Only Then, Not Until, So…That, Here Comes
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund notarðu umsnúna orðaröð á eftir only + tíma-, háttar- eða skilyrðislið, á eftir not until, á eftir so… that og such… that fremst í setningu og á eftir stað- og stefnuliðum fremst (Here comes the bus. On the hill stood a castle.) – og veist hvenær fornafn sem frumlag skiptir ekki um stað.
Aðalatriðið
Í C1-01 færðirðu neitandi orð fremst í setninguna. Þessi kennslustund bætir við tveimur nýjum fjölskyldum – og nýrri gerð umsnúinnar orðaraðar.
Hugsaðu þér rauða dregilinn á frumsýningu. Fyrst undirbýr kynnirinn komuna – og nú, loksins… – og svo kemur stjarnan. Með only og not until undirbýr upphaf setningarinnar skilyrðið – only then, not until midnight – og aðalatburðurinn kemur á eftir með orðaröð spurningar: Only then did I understand.
Með stað og stefnu er staðurinn fyrst kynntur: On the hill… – og svo kemur frumlagið, á eftir sögninni: …stood a castle. Hér færist aðalsögnin sjálf, án do. Here comes the bus virkar eins.
Ein regla heldur þessu eðlilegu: stutt fornafn er engin stjarna, svo það fær enga glæsilega innkomu. Here it comes, ekki Here comes it.
Íslenska og enska
Í seinni gerðinni er íslenskan með þér í liði. Á íslensku kemur sögnin á undan frumlaginu á eftir staðarlið: „Á hæðinni stóð gamall kastali“, „Þarna kemur strætó!“ – nákvæmlega eins og On the hill stood a castle, Here comes the bus. Á eftir so og such hjálpar íslenska orðaröðin líka þegar sögnin er be: „Slíkur var hávaðinn að…“ – Such was the noise that… Og eins og á ensku kemur umsnúna orðaröðin í aðalsetningunni á eftir heilli aukasetningu: „Ekki fyrr en hún var farin tók ég eftir…“ – Not until she left did I notice…
Munurinn er tvenns konar. Í fyrsta lagi færir íslenskan aðalsögnina fram fyrir frumlagið líka á eftir „fyrst þá“, „ekki fyrr en“ og „svo hratt“: „Ekki fyrr en þá skildi ég…“, „Svo hratt breiddist eldurinn út…“. Á ensku færist þar aðeins hjálparsögn, og ef hana vantar bætirðu við do / does / did: Only then did I understand. Í öðru lagi snýr íslenskan líka orðaröðinni við þegar frumlagið er fornafn: „Þarna er hún!“, „Þarna kemur hann!“. Á ensku stendur fornafnið á undan sögninni: There she is!, Here it comes.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Fyrst þá áttaði ég mig á hversu alvarlegt vandamálið var. | Only then did I realise how serious the problem was. | íslenska færir aðalsögnina, enska did + grunnmynd |
| Ekki fyrr en niðurstöðurnar komu skildum við hvað hafði farið úrskeiðis. | Only when the results came in did we understand what had gone wrong. | umsnúin orðaröð í aðalsetningunni – hér er þetta eins |
| Svo vinsæl var sýningin að hún var framlengd um mánuð. | So popular was the exhibition that it was extended for another month. | be á undan frumlaginu – hér er þetta eins |
| Svo hratt breiddist eldurinn út að… | So quickly did the fire spread that… | aðalsögn á íslensku, did + grunnmynd á ensku |
| Á hæðinni stóð kastalarúst. | On the hill stood a ruined castle. | aðalsögnin á undan frumlaginu, ekkert do – hér er þetta eins |
| Þarna kemur strætó. | Here comes the bus. | hér er þetta eins |
| Þarna er hún! | There she is! | fornafn: á ensku á undan sögninni |
Í stuttu máli: á eftir staðarlið hjálpar íslenska orðaröðin (On the hill stood…), en á eftir „fyrst þá / ekki fyrr en“ færist aðeins hjálparsögnin – Only then did I… – og fornafn snýst aldrei við: Here it comes.
Form
Gerð 1: hjálparsögn + frumlag (eins og í C1-01)
| Liðurinn fremst | Hvar orðaröðin snýst við | Dæmi |
|---|---|---|
| Only + tími / háttur / staður (only then, only later, only by…) | strax á eftir liðnum | Only then did I understand. |
| Only when / only after / only if / not until + aukasetning | í aðalsetningunni, á eftir fyrri setningunni | Only when I got home did I notice. |
| So + lýsingarorð / atviksorð… that | á eftir so + lýsingarorði / atviksorði | So strong was the wind that trees fell. |
| Such + be + nafnliður… that | such + be + frumlag | Such was the demand that tickets sold out. |
Gerð 2: aðalsögn + frumlag (staður og stefna)
| Liðurinn fremst | Sögn | Frumlag | Athugasemd |
|---|---|---|---|
| Here / There | comes / goes / is | the bus | talmál, mjög algengt |
| On the hill / In the corner | stood / sat / lay / was | an old castle | lýsingar í ritmáli |
| Down / Up / Out / In / Off | came / went / ran | the rain | lífleg frásögn |
Fornafn sem frumlag skiptir ekki um stað í gerð 2
| Nafnorð sem frumlag | Fornafn sem frumlag |
|---|---|
| Here comes the bus. | Here it comes. |
| There goes Anna. | There she goes. |
| Off went the children. | Off they went. |
Notkun
1Only + tími, háttur eða staður
Only + atviksliður er takmarkandi: „einmitt á þeirri stundu og ekki fyrr“, „einmitt svona og ekki öðruvísi“ – á íslensku „fyrst þá“, „ekki fyrr en“ eða „aðeins“. Settu hjálparsögnina og frumlagið strax á eftir liðnum. Dæmigerðir liðir: only then, only later, only recently, only by + -ing, only with + nafnorð, only in + staður.
2Only when / only after / only if / not until + aukasetning
Þegar liðurinn fremst hefur sína eigin aukasetningu heldur sú aukasetning venjulegri orðaröð. Orðaröðin snýst við í aðalsetningunni á eftir henni – eins og á íslensku. Only after og not until geta líka staðið með nafnlið einum. Á íslensku: „ekki fyrr en…“, „aðeins eftir…“, „aðeins ef…“.
3So… that og such… that
Ef þú vilt leggja áherslu á stig og afleiðingu þess seturðu so + lýsingarorð / atviksorð fremst, síðan hjálparsögn eða be og síðan frumlagið. Such + be + nafnliður fremst merkir „það var svo mikið / í slíkum mæli“. Venjulegt so / such… that er í B1-25. Þessar myndir fremst eru formlegar og bókmenntalegar.
4Staður og stefna: Here comes…, On the hill stood…
Á eftir staðar- eða stefnulið fremst getur aðalsögnin komið á undan frumlagi sem er nafnorð. Do er ekki bætt við. Þetta virkar með sögnum um stöðu og hreyfingu (be, stand, sit, lie, hang, come, go, walk, run, fly). Here comes… og There goes… eru venjulegt talmál; hin mynstrin eru dæmigerð í lýsingum og sögum. Íslenska orðaröðin er hér sú sama.
5Fornafn sem frumlag stendur á undan sögninni
Þegar frumlagið er persónufornafn (I, you, he, she, it, we, they) er umsnúin orðaröð af gerð 2 ekki notuð. Staðarorðið helst fremst, en fornafnið kemur á undan sögninni. (Gerð 1 – Only then did I… – snýr fornafninu við eins og venjulega.) Á íslensku snúum við líka fornafninu við („Þarna er hún!“) – á ensku ekki.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Ekki fyrr en … hringdi hún“ → aðalsögnin á undan frumlaginu. Á íslensku kemur aðalsögnin strax á eftir liðnum fremst: „Aðeins á laugardögum opnar bakaríið…“, „Ekki fyrr en vélin þagnaði heyrðum við…“. Á ensku færist á eftir only og not until aðeins hjálparsögnin; í Present Simple og Past Simple bætirðu við do / does / did, og aðalsögnin stendur í grunnmynd á eftir frumlaginu. Aðalsögnin getur aðeins staðið á undan frumlaginu á eftir stað- og stefnuliðum.
2. „Svo hratt hækkaði vatnið…“ → So fast rose the water. Á íslensku stendur aðalsögnin á eftir „svo“ + atviksorði: „Svo hratt hækkaði vatnsborðið að…“. Á ensku virkar þetta aðeins með be (So popular was…). Með öðrum sögnum þarf did / does + grunnmynd.
3. „Þarna var hann!“ → there was it. Á íslensku snýst orðaröðin líka við þegar frumlagið er fornafn: „Þarna var hann!“, „Allt í einu komu þeir upp úr vatninu.“ Á ensku stendur fornafnið á undan sögninni á eftir here, there og stefnuorðum: there it was, up they came.
Ekki rugla saman
Only + atviksliður og only + frumlag – Only + tími, háttur eða skilyrði krefst umsnúinnar orðaraðar. Only + frumlag ekki, því ekkert hefur færst.
Not until… (umsnúin orðaröð) og It wasn't until… that (klofin setning) – Bæði leggja áherslu á augnablikið. Klofna setningin (sjá C1-05) heldur venjulegri orðaröð á eftir that og er algengari í tali.
So fremst og venjulegt so… that – Merkingin er sú sama; þegar so er fært fremst bætist við dramatík og formlegri blær.
Tvær gerðir umsnúinnar orðaraðar – Á eftir neitandi og takmarkandi liðum (never, only then) færist hjálparsögnin og do bætist við ef þarf: Only then did she leave. Á eftir stað og stefnu færist aðalsögnin og ekkert do: Out came the sun.
Stafsetning og framburður
- Liðurinn fremst er áherslumikill og á eftir honum kemur oft stutt hlé: ONly THEN | did I understand. (Hástafirnir sýna hér aðeins áherslu.)
- Í Here comes the bus er áherslan á bus; í Here it comes færist áherslan á comes: fornafnið er veikt.
- Á eftir langri only when / not until-setningu má setja kommu til að hjálpa lesandanum, en henni er oft sleppt: Only when I got home (,) did I notice. Á eftir stuttum lið er engin komma: Only then did I…
- such /sʌtʃ/ rímar við much. /ʌ/ er stutt og opið, varirnar ókringdar – hvorki u né ö. /tʃ/ í lokin er ekki íslenskt hljóð: byrjaðu á t og renndu yfir í sh-hljóð.
- here /hɪə/ (UK), /hɪr/ (US): enska h er eins og íslenskt h – slepptu því ekki, annars hljómar here eins og ear.
Gullna reglan
Á eftir only + tíma, hætti eða skilyrði, á eftir not until og á eftir so / such fremst notarðu hjálparsögn + frumlag í aðalsetningunni. Á eftir stað eða stefnu fremst getur frumlag sem er nafnorð staðið á eftir aðalsögninni (Here comes the bus), en frumlag sem er fornafn stendur á undan henni (Here it comes). Og mundu: „fyrst þá skildi ég“ er Only then did I understand, ekki Only then understood I, og „þarna er hún“ er There she is.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu. Byrjaðu á orðunum sem gefin eru og haltu merkingunni.
-
Byrjaðu á "Only when": We understood the scale of the problem only when the auditors arrived.
-
Byrjaðu á "Not until": The council didn't admit its mistake until the newspapers published the story.
-
Byrjaðu á "Only by": We will cut emissions only if we change the way we travel.
-
Byrjaðu á "Only recently": Scientists have begun to understand how whales communicate, but only in the last few years.
-
Byrjaðu á "So": The fans' response was so enthusiastic that the band added three more dates.
-
Byrjaðu á "Such": The storm caused so much damage that the island was closed to tourists for a month.
-
Byrjaðu á "At the top of the hill": An old windmill stood at the top of the hill.
-
Byrjaðu á "Out": The sun came out from behind the clouds.
B. Merking
Lestu aðstæðurnar og veldu betri setninguna.
-
Þú ert að spjalla við vin um kvikmynd. Hvor setningin hljómar eðlilega?inversion is formal and dramatic; plain order suits a casual chat
-
Sögukennslubók vill leggja áherslu á hversu seint breytingin kom. Hvor setningin passar betur?not until + inversion puts the late moment in focus
-
Hvor setningin segir að ein manneskja hafi vitað lykilnúmerið og enginn annar?only + subject: normal order; only then = at that moment and not before
-
Ferðabæklingur lýsir hóteli. Hvor setningin er rétt?place inversion moves the main verb; no do
-
Barn sér lúðrasveitina birtast í byrjun skrúðgöngu. Hvor setningin er rétt?a pronoun subject does not invert after here / there
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Only when had the last guest left, we started to clear up the mess in the garden.
-
Not until the inspectors arrived the managers admitted that the safety checks had never been carried out.
-
So convincing the actor's performance was that several people in the audience started to cry.
-
Look, here comes she now: I told you she would be on time for once!
-
In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.
D. Í samhengi
Lestu ferðagreinina. Umorðaðu númeruðu setningarnar með umsnúinni orðaröð og byrjaðu á orðunum sem eru gefin.
The ferry docks at a tiny harbour. (19) A white lighthouse stands on a rocky hill above it. Few visitors stay overnight, and that is a pity: (20) you only understand the magic of the place after the day-trippers have gone. (21) The silence in the evening is so deep that you can hear the seals breathing on the rocks. We had planned to stay just one night, but in the end we stayed three. On our last morning, (22) we didn't realise how much we loved the island until we saw the ferry on the horizon. (23) The ferry came round the headland, horn blowing, and our weekend was over.
-
Umorðaðu setningu (19) og byrjaðu á "On a rocky hill".
-
Umorðaðu setningu (20) og byrjaðu á "only after".
-
Umorðaðu setningu (21) og byrjaðu á "So deep".
-
Umorðaðu setningu (22) og byrjaðu á "not until".
-
Umorðaðu setningu (23) og byrjaðu á "Round the headland".
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Lýstu stað sem þú þekkir vel fyrir ferðavef (2–3 setningar). Notaðu að minnsta kosti tvö dæmi um umsnúna orðaröð á eftir staðarlið með nafnorði sem frumlagi (In the square stands…, Beyond the bridge lies…).
-
Skrifaðu 2–3 setningar um lexíu sem þú lærðir af biturri reynslu. Notaðu Only when / Only after… eða Not until… og eitt So… that eða Such… that fremst í setningu.
-
Skrifaðu stutta beina lýsingu á keppni (2–3 setningar). Notaðu Here comes… eða There goes… með nafnorði sem frumlagi og að minnsta kosti einu sinni fornafn sem frumlag (Here she comes).
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
C1-01 Inversion á ensku: Never have I…, No sooner had I… – umsnúin orðaröð eftir neitun Byrjaðu á "Hardly": The concert had only just begun when the power failed.
-
C1-01 Inversion á ensku: Never have I…, No sooner had I… – umsnúin orðaröð eftir neitun Byrjaðu á "On no account": You must not tell the press about this under any circumstances.
-
B2-23 Whereas, nevertheless, much as: andstæður og tilslökun á ensku Formleg skýrsla um afkomu fyrirtækis. Hvor setningin passar betur?whereas and neutral verbs suit a formal contrast
Svör
A. Form
- Only when the auditors arrived did we understand the scale of the problem.
- Not until the newspapers published the story did the council admit its mistake. / Not until the newspapers had published the story did the council admit its mistake.
- Only by changing the way we travel will we cut emissions. / Only by changing the way we travel can we cut emissions.
- Only recently have scientists begun to understand how whales communicate.
- So enthusiastic was the fans' response that the band added three more dates.
- Such was the damage caused by the storm that the island was closed to tourists for a month. / Such was the damage from the storm that the island was closed to tourists for a month.
- At the top of the hill stood an old windmill.
- Out came the sun from behind the clouds.
B. Merking
- I didn't get the ending until I read a review online.
- Not until 1971 were women in the region allowed to vote.
- Only my brother knew the code to the safe.
- At the end of the garden lies a private beach.
- Look, here they come, right on time!
C. Finndu villuna
- Only when the last guest had left did we start to clear up the mess in the garden.
- Not until the inspectors arrived did the managers admit that the safety checks had never been carried out.
- So convincing was the actor's performance that several people in the audience started to cry.
- Look, here she comes now: I told you she would be on time for once!
- ✓ In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.
D. Í samhengi
- On a rocky hill above it stands a white lighthouse.
- only after the day-trippers have gone do you understand the magic of the place. / only after the day-trippers have gone can you understand the magic of the place.
- So deep is the silence in the evening that you can hear the seals breathing on the rocks.
- not until we saw the ferry on the horizon did we realise how much we loved the island.
- Round the headland came the ferry, horn blowing, and our weekend was over.
E. Spreyttu þig
- In the middle of the old town stands a tiny church. Behind it lies a maze of narrow streets, and at the end of each one is a café with tables in the sun.
- Not until I missed my flight did I realise how important it is to check the departure time. Such was my panic that I left my passport at the check-in desk.
- Here comes the leader into the final bend! There she goes, and nobody can catch her now. And here they come, the rest of the runners, far behind.
F. Blönduð upprifjun
- Hardly had the concert begun when the power failed.
- On no account must you tell the press about this. / On no account should you tell the press about this.
- Costs rose sharply, whereas profits remained stable.
