Cách dùng should và ought to: đưa ra lời khuyên trong tiếng Anh
Should and Ought To: Giving Advice
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể đưa ra lời khuyên, nói điều bạn cho là đúng hay sai, và xin lời khuyên của người khác bằng should, shouldn't, ought to và một vài mẫu câu khuyên hữu ích.
Ý chính
Should là động từ của những ý hay. Nó không nói "đây là quy định" — việc đó là của must hoặc have to A2-20. Nó nói "theo tôi, đây là điều đúng" hoặc "đây là cách tốt nhất". Người nghe có quyền nói không.
Hãy hình dung một người bạn đang đứng ở ngã tư. Bạn không thể đẩy bạn ấy đi theo một con đường, nhưng bạn có thể chỉ tay và nói: You should go this way ("Bạn nên đi đường này"). Ngón tay chỉ đường ấy chính là should: một cái đẩy nhẹ, không phải mệnh lệnh.
Vì nó thể hiện ý kiến, should cũng dùng cho những nhận định chung về đúng và sai: People should be kind to animals. Và vì nó lịch sự và cởi mở, đây cũng là cách tự nhiên để xin lời khuyên: What should I do?
Ought to có nghĩa gần giống should. Nó ít phổ biến hơn, nhất là trong câu hỏi và câu phủ định.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Trong hầu hết các trường hợp, should = nên, và have to / must = phải. Nhưng người Việt cũng hay dùng "phải" để khuyên bạn bè một cách thân mật (Bạn phải đi khám đi!). Nếu dịch "phải" thành must hay have to, lời khuyên của bạn sẽ nghe như một nghĩa vụ hoặc mệnh lệnh. Lưu ý thêm: chữ "nên" trong vì … nên nghĩa là so, không phải should.
| Tiếng Việt | Ý nghĩa | Tiếng Anh |
|---|---|---|
| Bạn nên đi khám bác sĩ. | lời khuyên | You should see a doctor. |
| Bạn phải nghỉ ngơi đi! (nói với bạn bè) | lời khuyên thân mật, mạnh | You really should rest. |
| Đi xe máy phải đội mũ bảo hiểm. | bắt buộc (luật) | You have to wear a helmet on a motorbike. |
| Mình nên mặc gì? | xin lời khuyên | What should I wear? |
| Mình có nên mang quà không? | hỏi có hay không | Should I bring a present? |
| Mình nghĩ bạn không nên đi. | lời khuyên phủ định | I don't think you should go. |
| Sao bạn không hỏi thầy cô đi? | gợi ý | Why don't you ask your teacher? |
| Nếu mình là bạn, mình sẽ nhận công việc đó. | lời khuyên cá nhân | If I were you, I'd take the job. |
Hãy chú ý ba điểm. Thứ nhất, câu hỏi tiếng Việt giữ nguyên trật tự từ (Mình nên làm gì?), còn tiếng Anh đưa should lên trước chủ ngữ (What should I do?); "có nên … không?" cũng thành Should I…?, không có do. Thứ hai, tiếng Việt phủ định ở "nên" (không nên), còn tiếng Anh thường phủ định ở think: I don't think you should… Thứ ba, nếu mình là bạn, mình sẽ… là cụm cố định If I were you, I'd…, không phải If I am you, I will…
Cấu trúc
Should — động từ khuyết thiếu (modal verb): giống nhau với mọi chủ ngữ, theo sau là động từ nguyên mẫu không "to" (base form: không có to, không thêm -s).
| Dạng | Ví dụ |
|---|---|
| Khẳng định | You should see a doctor. |
| Phủ định | She shouldn't (should not) drink so much coffee. |
| Câu hỏi có/không | Should I call him? |
| Câu hỏi với what, where, which… | What should we do? |
| Câu trả lời ngắn | Yes, you should. / No, you shouldn't. |
Ought to — nghĩa giống should; to là một phần của cấu trúc.
| Dạng | Ví dụ |
|---|---|
| Khẳng định | You ought to apologise. |
| Phủ định (ít dùng hơn) | You ought not to worry so much. — thường gặp hơn: You shouldn't worry so much. |
| Câu hỏi | Hiếm — dùng should: Should I…? |
Những cách khác để khuyên
| Mẫu câu | Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|---|
| I think you should… | I think + you should + base form | I think you should rest. |
| I don't think you should… | I don't think + you should + base form | I don't think you should go. |
| Why don't you…? | Why don't you + base form? | Why don't you ask your teacher? |
| If I were you, I'd… | cụm cố định + base form | If I were you, I'd take the job. |
Cách dùng
1Đưa ra lời khuyên
Dùng should / shouldn't để nói điều bạn cho là nên làm hoặc không nên làm.
2Ý kiến về điều đúng
Dùng should để nói ý kiến của bạn về việc mọi thứ nên như thế nào — trong xã hội, ở nơi làm việc, trong cuộc sống.
3Ought to
Ought to có nghĩa giống should. Nó nghe nghiêm túc hơn một chút và phổ biến hơn trong tiếng Anh Anh. Chủ yếu dùng trong câu khẳng định.
4Xin lời khuyên
Dùng Should I / we…? và What / Where / Which… should I…? để hỏi ý kiến người khác. Do you think I should…? cũng rất phổ biến. Tiếng Việt hỏi "có nên … không?" hoặc "nên … gì?" mà không đổi trật tự từ; tiếng Anh đưa should lên trước chủ ngữ.
5I think you should / I don't think you should
Để lời khuyên nhẹ nhàng hơn, hãy bắt đầu bằng I think. Với lời khuyên phủ định, tiếng Anh thường phủ định think: I don't think you should… I think you shouldn't… cũng đúng, nhưng ít gặp hơn và nghe thẳng hơn.
6Why don't you…? và If I were you, I'd…
Why don't you…? là một lời gợi ý thân thiện, không phải câu hỏi thật — giống Sao bạn không … đi? hay Hay bạn … xem? If I were you, I'd… là cụm cố định cho lời khuyên mạnh, mang tính cá nhân: hãy học nó như một khối. Ngữ pháp phía sau được giải thích ở B1-06. (If I was you cũng hay gặp trong văn nói thân mật; were là lựa chọn an toàn.)
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Dịch "phải" thành must / have to khi đang khuyên. Người Việt hay nói Bạn phải uống thuốc đi! với bạn bè. Nếu nói You have to… hay You must…, câu nghe như một nghĩa vụ, không giống lời khuyên. Ngược lại, với luật lệ và quy định, should lại quá nhẹ: hãy dùng have to hoặc must A2-20. (Lời giới thiệu nhiệt tình như You must try this cake! thì vẫn tự nhiên.)
2. Câu hỏi giữ trật tự tiếng Việt. Tiếng Việt nói Bọn mình nên đi đâu?, Mình nên gọi cho cô ấy à? mà không đổi trật tự từ. Trong tiếng Anh, should đứng trước chủ ngữ.
3. "Sao bạn không…?" dịch từng chữ. Câu gợi ý Sao bạn không đi taxi? nếu dịch theo trật tự tiếng Việt sẽ sai. Trong tiếng Anh, don't đứng trước you.
4. "Nếu mình là bạn, mình sẽ…" Dịch từng chữ sẽ thành If I am you, I will… Tiếng Anh dùng cụm cố định If I were you, I'd… Hãy học nó như một khối; ngữ pháp ở B1-06.
5. "Mình nghĩ bạn không nên…" dịch từng chữ. Tiếng Việt phủ định ở "nên". Tiếng Anh cũng có thể nói như vậy, nhưng tự nhiên hơn là phủ định think.
Đừng nhầm lẫn
should và must / have to — Should là lời khuyên: bạn có thể từ chối. Must / have to là nghĩa vụ: bạn không thể từ chối. Tiếng Việt hay dùng "phải" cho cả hai. Xem A2-20.
Why don't you…? (gợi ý) và Why didn't you…? (câu hỏi thật hoặc lời trách) — Chỉ dạng hiện tại mới là lời khuyên. Trong tiếng Việt, Sao bạn không gọi cho cô ấy? có thể mang cả hai nghĩa; chữ "đi" ở cuối (gợi ý) hoặc "hôm qua", "lúc đó" (quá khứ) cho biết bạn muốn nói gì.
should, had better và should have — Had better mạnh hơn và cảnh báo một kết quả xấu: xem B2-05. Lời khuyên và sự tiếc nuối về quá khứ (You should have told me, "Lẽ ra bạn nên nói với mình") ở bài B1-09.
Chính tả và phát âm
- should /ʃʊd/: chữ l câm (không đọc). Từ này vần với good và could.
- Âm đầu /ʃ/: tròn môi, đẩy môi ra phía trước, lưỡi lùi về sau một chút. Đừng đọc như âm "x" của tiếng Việt: âm /ʃ/ nghe dày và trầm hơn âm /s/.
- Nguyên âm /ʊ/ ngắn và thả lỏng. Đừng kéo dài như trong shoe /ʃuː/.
- Âm cuối /d/: tiếng Việt không có âm "d" ở cuối từ, nên người Việt hay bỏ hẳn âm này. Hãy chạm đầu lưỡi vào lợi phía sau răng trên và cho một âm /d/ nhẹ có rung.
- Khi nói nhanh, should thường đọc yếu: /ʃəd/ — You should go nghe như "you shuhd go".
- shouldn't /ˈʃʊdnt/ có hai âm tiết. Âm d và n nối sát nhau: lưỡi giữ nguyên ở sau răng trên, hơi thoát ra qua mũi. Đừng chen thêm nguyên âm vào giữa, và đừng bỏ âm /t/ ở cuối.
- ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ hoặc /ˈɑːdə/ (US) — gh câm; trọng âm ở âm tiết đầu: "OR-tuh".
- Trong If I were you, I'd…, I'd /aɪd/ = I would. Âm /d/ cuối ngắn nhưng đừng bỏ: thiếu nó, I'd buy nghe thành I buy.
Quy tắc vàng
Khuyên bằng should + động từ nguyên mẫu (không có to). Ought to có nghĩa giống vậy. Với lời khuyên phủ định, I don't think you should… là cách tự nhiên nhất. Và đừng dịch "phải" một cách máy móc: lời khuyên → should; nghĩa vụ hoặc quy định → must / have to.
Luyện tập
A. Hình thức
Hoàn thành câu. Ở câu 1–2, dùng should, shouldn't hoặc ought to.
-
You have a bad cough. You see a doctor.
-
You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
-
Hoàn thành câu: We ought leave soon.
-
Đặt câu hỏi: I / what / should / cook / tonight?
-
Câu trả lời ngắn: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
-
Hoàn thành lời gợi ý: Why you ask your neighbour?
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với ý nghĩa.
-
Chọn đáp án đúng: You … try yoga. It really helps with stress.
-
Chọn đáp án đúng: In the UK you … drive on the left. It's the law.
-
Chọn câu tự nhiên hơn:
-
Bạn của bạn đang có chuyện với chị gái. Câu nào là lời khuyên?
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
He should to call his mother.
-
Do I should take an umbrella?
-
What I should say to her?
-
If I were you, I'd talk to her.
D. Trong ngữ cảnh
Dùng should, ought to, don't hoặc were. Một từ có thể dùng nhiều lần.
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.
E. Đến lượt bạn
Viết lời khuyên và ý kiến của bạn bằng tiếng Anh.
-
Một người bạn nói: "I want to learn English faster." Hãy cho hai lời khuyên, một câu với should và một câu với Why don't you…?
-
Viết một ý kiến về thành phố của bạn với should hoặc shouldn't.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-20 Phân biệt must, have to, mustn't và don't have to (phải, không được, không cần) You wear a seat belt. It's the law.
-
A2-20 Phân biệt must, have to, mustn't và don't have to (phải, không được, không cần) Tomorrow is a holiday, so we go to work.
-
A1-25 Cách dùng like, want và would like trong tiếng Anh (Like + V-ing, Want to, Would like) Would you like (come) with us?
Đáp án
A. Hình thức
- should / ought to
- shouldn't / should not / ought not to
- to
- What should I cook tonight?
- should
- don't
B. Ý nghĩa
- should
- have to
- I don't think you should buy it.
- Why don't you call her?
C. Tìm lỗi sai
- He should call his mother.
- Should I take an umbrella?
- What should I say to her?
- ✓ If I were you, I'd talk to her.
D. Trong ngữ cảnh
- should
- should / ought to
- Should
- should
- don't
- were / was
E. Đến lượt bạn
- You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
- The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.
F. Ôn tập tổng hợp
- must / have to
- don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
- to come
