Should და Ought To: როგორ მივცეთ რჩევა ინგლისურად
Should and Ought To: Giving Advice
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ რჩევის მიცემას, თქვენი აზრის გამოთქმას იმაზე, რა არის სწორი და რა – არასწორი, და სხვებისთვის რჩევის თხოვნას. ამისთვის დაგჭირდებათ should, shouldn't, ought to და რამდენიმე სასარგებლო ფრაზა.
მთავარი იდეა
Should კარგი იდეების ზმნაა. ის არ ამბობს „ეს წესია“ – ამისთვის გვაქვს must და have to A2-20. ის ამბობს: „ჩემი აზრით, ეს არის სწორი“ ან „ეს არის საუკეთესო გეგმა“. მსმენელს შეუძლია უარი თქვას.
წარმოიდგინეთ მეგობარი, რომელიც გზაჯვარედინზე დგას. ერთ-ერთ გზაზე ძალით ვერ უბიძგებთ, მაგრამ შეგიძლიათ ხელით მიუთითოთ და უთხრათ: You should go this way. ეს მიმთითებელი თითი არის should: მსუბუქი ბიძგი და არა ბრძანება.
რადგან should აზრს გამოხატავს, ის ზოგად შეხედულებებსაც გამოხატავს იმაზე, რა არის სწორი და რა – არა: People should be kind to animals. და რადგან თავაზიანი და ღიაა, რჩევის თხოვნის ბუნებრივი გზაცაა: What should I do?
Ought to თითქმის იგივეს ნიშნავს, რასაც should. ის უფრო იშვიათია, განსაკუთრებით კითხვებსა და უარყოფით წინადადებებში.
ქართული და ინგლისური
ქართულად რჩევას ყველაზე ხშირად სიტყვით უნდა ვაძლევთ: „ექიმთან უნდა წახვიდე“, „მეტი უნდა დაისვენო“. მაგრამ „უნდა“ ერთდროულად სამ ინგლისურ სიტყვას ფარავს: should (რჩევა), must და have to (აუცილებლობა, წესი, კანონი). „მოტოციკლზე ჩაფხუტი უნდა გეხუროს“ კანონია, „ადრე უნდა დაიძინო“ – რჩევა; ქართულად სიტყვა ერთია, ინგლისურში კი უნდა აირჩიოთ. ასევეა უარყოფაში: „არ უნდა“ ნიშნავს shouldn't-საც (რჩევა) და mustn't-საც (აკრძალვა). Don't have to („საჭირო არ არის“, „არ გჭირდება“) ქართულადაც სხვაგვარად ითქმის. რბილი რჩევისთვის ქართულში გვაქვს „აჯობებს“ და „კარგი იქნება“ – ესენიც should-ით ითარგმნება.
კარგი ამბავი: „უნდა“ არასოდეს იცვლება – „უნდა წავიდე“, „უნდა წავიდეს“, „უნდა წავიდნენ“. Should-იც ასეა: ყველა პირთან ერთი ფორმაა, -s-ის გარეშე. ოღონდ ქართულად პირი შემდეგ ზმნაზე ჩანს („წახვიდე“, „წავიდეს“), ინგლისურში კი should-ის შემდეგ ყოველთვის ზმნის საწყისი ფორმა (base form) დგას: you should go, he should go. რჩევის თხოვნისას ქართულად ხშირად „უნდა“-ს საერთოდ არ ვამბობთ: „რა ჩავიცვა?“, „საჩუქარი წავიღო?“. ინგლისურში აქ აუცილებელია Should I…? / What should I…? – და should ქვემდებარის წინ დგას. „რატომ არ…?“ და „შენს ადგილას რომ ვიყო…“ ინგლისურშიც ზუსტად ასე მუშაობს: Why don't you…? და If I were you, I'd…
| ქართული | მნიშვნელობა | ინგლისური |
|---|---|---|
| დღეს ადრე უნდა დაიძინო. | რჩევა | You should go to bed early tonight. |
| აჯობებს, უფროსს დაელაპარაკოს. | რბილი რჩევა | He should talk to his manager. |
| ველოსიპედი გარეთ არ უნდა დატოვო. | უარყოფითი რჩევა | You shouldn't leave your bike outside. |
| მოტოციკლზე ჩაფხუტი უნდა გეხუროს. | ვალდებულება (კანონი) | You have to wear a helmet on a motorbike. |
| საჩუქარი წავიღო? | რჩევის თხოვნა | Should I bring a present? |
| რა ჩავიცვა გასაუბრებაზე? | რჩევის თხოვნა | What should I wear to the interview? |
| მგონი, ეს არ უნდა ჭამო. | უარყოფითი რჩევა | I don't think you should eat that. |
| რატომ არ ჰკითხავ მასწავლებელს? | შეთავაზება | Why don't you ask your teacher? |
| შენს ადგილას რომ ვიყო, ამ სამსახურზე დავთანხმდებოდი. | პირადი რჩევა | If I were you, I'd take the job. |
| ძალიან კარგი რჩევები მომცა. | სიტყვა „რჩევა“ | He gave me some really good advice. |
ყურადღება მიაქციეთ მეშვიდე სტრიქონს: ქართულად უარყოფა „უნდა“-სთან დგას, ინგლისურში ჩვეულებრივ – think-თან: I don't think you should… მერვე სტრიქონი ქართულის მსგავსად მუშაობს: „რატომ არ…?“ = Why don't you…? – შეთავაზება და არა ნამდვილი კითხვა; მხოლოდ სიტყვათა რიგს მიაქციეთ ყურადღება: don't you. ბოლო სტრიქონი: „რჩევა“ ქართულად ითვლება (ორი რჩევა, რჩევები), ინგლისური advice კი უთვლადი არსებითი სახელია.
მოკლედ: „უნდა“ რჩევის მნიშვნელობით = should, „უნდა“ წესის ან კანონის მნიშვნელობით = must / have to; should-ის შემდეგ – ზმნის საწყისი ფორმა, to-ს გარეშე.
ფორმა
Should მოდალური ზმნაა (modal verb): ყველა ქვემდებარესთან ერთი ფორმა აქვს და მას ზმნის საწყისი ფორმა (base form) მოსდევს – to-ს და -s-ის გარეშე.
| ფორმა | მაგალითი |
|---|---|
| დადებითი | You should see a doctor. |
| უარყოფითი | She shouldn't (should not) drink so much coffee. |
| კითხვა (კი / არა) | Should I call him? |
| კითხვა კითხვითი სიტყვით | What should we do? |
| მოკლე პასუხები | Yes, you should. / No, you shouldn't. |
Ought to იგივეს ნიშნავს, რასაც should; to ფორმის ნაწილია.
| ფორმა | მაგალითი |
|---|---|
| დადებითი | You ought to apologise. |
| უარყოფითი (უფრო იშვიათი) | You ought not to worry so much. – უფრო ხშირად: You shouldn't worry so much. |
| კითხვა | იშვიათია – გამოიყენეთ should: Should I…? |
რჩევის მიცემის სხვა გზები
| ფრაზა | სქემა | მაგალითი |
|---|---|---|
| I think you should… | I think + you should + საწყისი ფორმა | I think you should rest. |
| I don't think you should… | I don't think + you should + საწყისი ფორმა | I don't think you should go. |
| Why don't you…? | Why don't you + საწყისი ფორმა? | Why don't you ask your teacher? |
| If I were you, I'd… | მყარი ფრაზა + საწყისი ფორმა | If I were you, I'd take the job. |
გამოყენება
1რჩევის მიცემა
should / shouldn't-ით ამბობთ, რას თვლით ვინმესთვის კარგ ან ცუდ იდეად. ქართულად აქ ჩვეულებრივ „უნდა“ ან „არ უნდა“ ითქმის.
2აზრი იმაზე, რა არის სწორი
should-ით გამოთქვამთ აზრს იმაზე, როგორი უნდა იყოს ცხოვრება – საზოგადოებაში, სამსახურში, ყოველდღიურობაში. ქართულადაც „უნდა“ ითქმის, მაგრამ ეს აზრია და არა წესი.
3Ought to
Ought to იგივეს ნიშნავს, რასაც should. ცოტა უფრო სერიოზულად ჟღერს და ბრიტანულ ინგლისურში უფრო ხშირია. ძირითადად დადებით წინადადებებში გამოიყენეთ. ქართულად ესეც „უნდა“-თი ითარგმნება.
4რჩევის თხოვნა
როცა ვინმეს აზრს კითხულობთ, გამოიყენეთ Should I / we…? და What / Where / Which… should I…? ძალიან ხშირია Do you think I should…?-იც. ქართულად ასეთ კითხვებში „უნდა“ ხშირად არც ითქმის („რა ჩავიცვა?“, „რომელი ვიყიდო?“), ინგლისურში კი should აუცილებელია და ქვემდებარის წინ დგას.
5I think you should / I don't think you should
რჩევა რომ უფრო რბილად ჟღერდეს, დაიწყეთ I think-ით. უარყოფით რჩევაში ინგლისური უარყოფას ჩვეულებრივ think-ს უერთებს: I don't think you should… I think you shouldn't…-იც სწორია, მაგრამ უფრო იშვიათია და უფრო პირდაპირ ჟღერს. ქართულად პირიქითაა: ვამბობთ „მგონი, არ უნდა…“.
6Why don't you…? და If I were you, I'd…
Why don't you…? მეგობრული შეთავაზებაა და არა ნამდვილი კითხვა – ზუსტად ისე, როგორც ქართული „რატომ არ…?“. If I were you, I'd… მყარი ფრაზაა ძლიერი, პირადი რჩევისთვის, როგორც ქართული „შენს ადგილას რომ ვიყო…“. ისწავლეთ ერთ მთლიან ბლოკად; მის უკან მდგომი გრამატიკა B1-06-შია. (If I was you-ც ხშირია არაფორმალურ მეტყველებაში, მაგრამ were უსაფრთხო არჩევანია.)
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „უნდა“ → must, „არ უნდა“ → mustn't. „უნდა“ ქართულად რჩევაცაა და აუცილებლობაც, ამიტომ მეგობრულ რჩევაში ხშირად must გვისხლტება. Must ინგლისურში ბრძანებას ან მკაცრ წესს ჰგავს, mustn't კი – აკრძალვას. ჩვეულებრივი რჩევისთვის გამოიყენეთ should / shouldn't. (აღფრთოვანებული რეკომენდაცია – You must try this cake! – ბუნებრივი ინგლისურია, მაგრამ ეს ცალკე შემთხვევაა.)
2. „რჩევები“ → advices. ქართულად რჩევას ვითვლით: „ერთი რჩევა“, „ორი რჩევა“, „რჩევები“. ინგლისური advice უთვლადი არსებითი სახელია: a / an-ის და -s-ის გარეშე, ზმნა კი მხოლობითშია (advice is). ერთი რჩევა არის some advice ან a piece of advice.
3. „მგონი, არ უნდა…“ → I think you shouldn't. ქართულად უარყოფა „უნდა“-სთან დგას: „დედაჩემს ჰგონია, რომ ინტერნეტში ამდენი დრო არ უნდა გავატარო“. ინგლისურში უარყოფა ჩვეულებრივ think-ს უერთდება.
4. „რატომ არ…?“ → Why you don't…? ქართულ კითხვაში დამხმარე ზმნა არ გვაქვს: „რატომ არ ისწავლი მანქანის ტარებას?“ – კითხვითი სიტყვა, მერე უარყოფა და ზმნა. ინგლისურში Why don't you…? მყარი რიგია: ჯერ don't, მერე you.
არ აგერიოთ
should თუ must / have to – should რჩევაა: შეგიძლიათ უარი თქვათ. Must / have to ვალდებულებაა: უარს ვერ იტყვით. იხ. A2-20. ქართულად ორივეს „უნდა“-თი ვამბობთ, ამიტომ აზრზე იფიქრეთ: რჩევაა თუ წესი?
Why don't you…? (შეთავაზება) თუ Why didn't you…? (ნამდვილი კითხვა ან საყვედური) – რჩევაა მხოლოდ აწმყოს ფორმა. ქართულადაც განსხვავება ზმნაზე ისმის: „რატომ არ დაურეკავ?“ თუ „რატომ არ დაურეკე?“.
should, had better და should have – had better უფრო ძლიერია და ცუდ შედეგზე გვაფრთხილებს: იხ. B2-05. რჩევა და სინანული წარსულზე (You should have told me – „უნდა გეთქვა“) B1-09-შია.
მართლწერა და გამოთქმა
- should /ʃʊd/: l არ წარმოითქმის. ერითმება good-სა და could-ს. ქართულად ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება, მაგრამ აქ ეს ჩვევა გვატყუებს: l მუნჯია.
- თავკიდური /ʃ/ ქართული შ-ს ტოლია – აქ უპირატესობა გაქვთ. /ʊ/ მოკლე და მოდუნებულია, ტუჩები ოდნავ მრგვალდება. ნუ აურევთ გრძელ /uː/-ში (food): ინგლისურში ეს ორი ბგერა მხოლოდ სიგრძით კი არა, ხარისხითაც განსხვავდება (full – fool). ქართულს მხოლოდ ერთი უ აქვს, ამიტომ ეს ვარჯიშს მოითხოვს.
- სწრაფ მეტყველებაში should ხშირად სუსტდება: /ʃəd/ – You should go. ნეიტრალური /ə/ ქართულში არ არის: მოკლე და მოდუნებულია, პირი ოდნავ ღიაა, ენა მშვიდად დევს. ნუ იტყვით სრულ უ-ს.
- shouldn't /ˈʃʊdnt/ ორმარცვლიანია. d და n ერთმანეთს ერწყმის: ენის წვერი ზედა კბილების უკან რჩება და ჰაერი ცხვირით გადის. მათ შორის ხმოვანი არ არის. ქართულად მოლაპარაკეებისთვის თანხმოვნების ასეთი ჯგუფი ადვილია – უბრალოდ ხმოვანს ნუ ჩაუმატებთ.
- ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ ან /ˈɑːdə/ (US): gh არ წარმოითქმის, ამიტომ სიტყვა ისე ნუ წაიკითხავთ, როგორც იწერება. ბრიტანულ გამოთქმაში ხმოვანი გრძელია და ტუჩები მრგვალდება. მახვილი პირველ მარცვალზეა.
- ინგლისური t და k მახვილიანი მარცვლის დასაწყისში (take, tell, call) ქართულ თ-სა და ქ-ს ჰგავს – ჰაერის ნაკადით. ნუ იტყვით ტ-სა და კ-ს.
- advice /ədˈvaɪs/ არსებითი სახელია და ბოლოს /s/ ისმის; ზმნა advise /ədˈvaɪz/ (რჩევის მიცემა) /z/-ით მთავრდება. სხვაობა მართლწერაშიც ჩანს: c – s.
- If I were you, I'd…-ში I'd /aɪd/ = I would. /d/ მკაფიოდ წარმოთქვით: მის გარეშე I'd buy ჟღერს როგორც I buy. were-ში r ქართული რ-ივით არ ცახცახებს; ბრიტანულ გამოთქმაში სიტყვის ბოლოს საერთოდ არ ისმის.
ოქროს წესი
რჩევა მიეცით should + საწყისი ფორმით (to-ს გარეშე). Ought to იგივეს ნიშნავს. უარყოფით რჩევაში ყველაზე ბუნებრივი არჩევანია I don't think you should… და დაიმახსოვრეთ: „უნდა“ რჩევის მნიშვნელობით არის should, „რა ვქნა?“ – What should I do?, ხოლო „უნდა“ წესის ან კანონის მნიშვნელობით – must / have to.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
1–2 დავალებებში გამოიყენეთ should, shouldn't ან ought to.
-
You have a bad cough. You see a doctor.
-
You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
-
შეავსეთ: We ought leave soon.
-
შეადგინეთ კითხვა: I / what / should / cook / tonight?
-
მოკლე პასუხი: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
-
დაასრულეთ შეთავაზება: Why you ask your neighbour?
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ ვარიანტი, რომელიც სიტუაციას შეესაბამება.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: You … try yoga. It really helps with stress.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: In the UK you … drive on the left. It's the law.
-
აირჩიეთ უფრო ბუნებრივი წინადადება:
-
თქვენს მეგობარს დასთან აქვს პრობლემა. რომელია რჩევა?
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
He should to call his mother.
-
Do I should take an umbrella?
-
She shoulds rest more.
-
If I were you, I'd talk to her.
D. კონტექსტში
გამოიყენეთ should, ought to, don't ან were. ერთი და იგივე სიტყვა შეგიძლიათ რამდენჯერმე გამოიყენოთ.
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად თქვენი რჩევები და აზრი.
-
მეგობარი გეუბნებათ: "I want to learn English faster." მიეცით ორი რჩევა: ერთი should-ით, მეორე Why don't you…?-ით.
-
დაწერეთ ერთი აზრი თქვენს ქალაქზე should-ით ან shouldn't-ით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't თუ Don't Have To? ვალდებულება და აკრძალვა ინგლისურად You wear a seat belt. It's the law.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't თუ Don't Have To? ვალდებულება და აკრძალვა ინგლისურად Tomorrow is a holiday, so we go to work.
-
A1-25 Like, want, would like ქართულად: I like თუ I'd like? Would you like (come) with us?
პასუხები
A. ფორმა
- should / ought to
- shouldn't / should not / ought not to
- to
- What should I cook tonight?
- should
- don't
B. მნიშვნელობა
- should
- have to
- I don't think you should buy it.
- Why don't you call her?
C. იპოვეთ შეცდომა
- He should call his mother.
- Should I take an umbrella?
- She should rest more.
- ✓ If I were you, I'd talk to her.
D. კონტექსტში
- should
- should / ought to
- Should
- should
- don't
- were / was
E. თქვენი ჯერი
- You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
- The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.
F. შერეული გამეორება
- must / have to
- don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
- to come
