Ingliz tilida koʻplik: otlarning koʻplik shakli (-s, -es, children, people) oʻzbekcha
One and Many: Plural Nouns
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz oddiy va notoʻgʻri (irregular) otlarning koʻplik shaklini yasay olasiz, uni toʻgʻri yoza olasiz, faqat koʻplikda ishlatiladigan otlarni qoʻllay olasiz va koʻplik qoʻshimchasini uch xil talaffuz qila olasiz.
Asosiy gʻoya
Ingliz tili bitta va bittadan koʻp farqiga juda katta eʼtibor beradi. Sanaladigan otni har safar ishlatganingizda tanlaysiz: birlikmi yoki koʻplik.
Yaxshi xabar: koʻpincha koʻplik shunchaki ot + -s. One car, two cars. -s ni soʻz oxiridagi kichkina bayroqcha deb tasavvur qiling. Bayroqcha «bittadan koʻp» deydi. Bu oʻzbekchadagi -lar ga oʻxshaydi: kitob → kitoblar, book → books.
Lekin farq ham bor. Oʻzbekchada sondan keyin -lar qoʻshilmaydi: «ikkita kitob». Ingliz tilida esa son boʻlsa ham, bayroqcha kerak: two books. Ingliz tilida bayroqcha bittadan koʻp narsa boʻlgan har bir holatda turadi.
Baʼzan bayroqchani ulash uchun imloga yordam kerak. s, sh, ch kabi vishillovchi tovushlardan keyin qoʻshimcha unli qoʻshamiz: box → boxes. Bir guruh juda qadimiy va juda koʻp ishlatiladigan soʻzlar esa bayroqcha olmaydi. Ular ichidan oʻzgaradi: man → men, foot → feet, child → children. Ular kam, lekin har kuni eshitasiz.
Va nihoyat, ikki teng qismdan iborat baʼzi narsalar (jeans, scissors, glasses) bitta narsa haqida gapirganda ham har doim koʻplikda boʻladi. Oʻzbekchada esa «shim», «qaychi», «koʻzoynak» birlikda.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida koʻplikni -lar bildiradi, lekin son yoki «koʻp» soʻzidan keyin u ishlatilmaydi. Ingliz tilida -s ancha qatʼiy: bittadan koʻp boʻlsa, deyarli doim kerak. Bundan tashqari, baʼzi otlarda ikki til teskari ishlaydi: oʻzbekchada koʻplikda boʻladigan otlar inglizchada sanalmaydi, oʻzbekchada birlikdagi otlar esa inglizchada faqat koʻplikda.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| kitoblar | books | -lar taxminan -s ga teng |
| ikkita kitob | two books | oʻzbekchada sondan keyin birlik; inglizchada -s baribir kerak |
| doʻstim koʻp | many friends | «koʻp» dan keyin ham oʻzbekchada birlik; inglizchada koʻplik |
| bolalar, odamlar | children, people | oʻzbekchada oddiy -lar; inglizchada notoʻgʻri koʻplik, -s qoʻshilmaydi |
| maʼlumotlar, maslahatlar | information, advice | oʻzbekchada -lar oladi; inglizchada sanalmaydigan ot, -s olmaydi (A1-24) |
| shim, qaychi, koʻzoynak | trousers, scissors, glasses | oʻzbekchada birlik; inglizchada har doim koʻplik |
| Shimim kalta. | My trousers are short. | koʻplikdagi ot → feʼl ham koʻplikda (are) |
Tuzilish
Oddiy koʻplik: imlo
| Birlikning oxiri | Qoida | Misollar |
|---|---|---|
| koʻp otlar | + s | book → books, car → cars, key → keys |
| -s, -ss, -sh, -ch, -x, -z | + es | bus → buses, glass → glasses, dish → dishes, watch → watches, box → boxes, quiz → quizzes |
| undosh + y | y → ies | city → cities, baby → babies, party → parties |
| unli + y | + s | day → days, boy → boys, key → keys |
| -f / -fe (koʻp ishlatiladigan soʻzlar) | → ves | leaf → leaves, shelf → shelves, knife → knives, wife → wives, life → lives |
| -o (baʼzi soʻzlar) | + es | potato → potatoes, tomato → tomatoes, hero → heroes |
| -o (boshqa koʻp soʻzlar) | + s | photo → photos, piano → pianos, video → videos, radio → radios, zoo → zoos |
Istisnolar: roof → roofs, chef → chefs, belief → beliefs. -ch «k» deb oʻqilsa, faqat -s qoʻshing: stomach → stomachs.
Notoʻgʻri koʻplik (irregular plurals)
| Birlik | Koʻplik |
|---|---|
| man | men |
| woman | women |
| child | children |
| person | people |
| foot | feet |
| tooth | teeth |
| mouse | mice |
Birlik va koʻplikda bir xil
| Bitta | Ikki va undan koʻp |
|---|---|
| a sheep | two sheep |
| a fish | three fish |
| a deer | five deer |
Faqat koʻplikda ishlatiladigan otlar (feʼl har doim koʻplikda; sanash uchun a pair of)
| Ot | Misol |
|---|---|
| jeans | My jeans are too long. |
| trousers (UK) / pants (US) | My trousers are new. |
| scissors | The scissors are in the drawer. |
| glasses | My glasses are on the table. |
Qoʻllanish
1-s va -es bilan oddiy koʻplik
Koʻp otlarga -s qoʻshiladi. s, ss, sh, ch, x va z dan keyin -es qoʻshiladi. Bu bitta qoʻshimcha boʻgʻin beradi.
2Imlo oʻzgarishlari: -y, -f/-fe va -o
Undosh + y → -ies; unli + y → faqat -s. Koʻp -f/-fe soʻzlar → -ves. Baʼzi -o soʻzlar -es oladi.
3Notoʻgʻri koʻplik
Bu juda koʻp ishlatiladigan otlar unlisini yoki oxirini oʻzgartiradi. Ular bilan feʼl koʻplikda keladi.
4Birlik va koʻplikda bir xil shakl
Sheep, fish va deer oʻzgarmaydi. Bitta yoki koʻpligini son yoki is / are koʻrsatadi.
5Faqat koʻplikda ishlatiladigan otlar
Ikki teng qismdan iborat kiyim va asboblar har doim koʻplikda boʻladi. Ularni sanash uchun a pair of ishlating.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. Son va «koʻp» dan keyin birlik. Oʻzbekchada «toʻrtta xona», «doʻstlarim koʻp», «koʻp doʻst» deymiz: sondan yoki «koʻp» dan keyin -lar qoʻshilmaydi. Ingliz tilida esa bittadan koʻp narsa boʻlsa, sanaladigan ot doim koʻplikda keladi, son yoki many boʻlsa ham.
2. «Odamlar» → peoples. Oʻzbekchada «odam» ga oddiy -lar qoʻshamiz. Inglizchada person ning koʻpligi people, va unga yana -s qoʻshilmaydi. Peoples faqat «xalqlar» maʼnosida, juda kam ishlatiladi.
3. «Maʼlumotlar», «uy vazifalari» → informations, homeworks. Oʻzbekchada bu otlar bemalol -lar oladi. Ingliz tilida information, homework, advice, furniture sanalmaydigan otlar: ularga -s qoʻshilmaydi. Batafsil: A1-24 ga qarang.
4. «Shim», «koʻzoynak» birlikda. Oʻzbekchada «shim», «qaychi», «koʻzoynak» bitta narsa, shuning uchun birlikda. Inglizchada trousers, scissors, sunglasses har doim koʻplikda, feʼl ham are boʻladi. Bitta narsani sanash kerak boʻlsa, a pair of deng.
Adashtirmang
people va persons — Kundalik ingliz tilida person ning koʻpligi people. Persons asosan juda rasmiy yoki huquqiy eʼlonlarda uchraydi.
fish va fishes — Odatiy koʻplik fish. Fishes kam uchraydi; baʼzan har xil turdagi baliqlar haqida ishlatiladi.
Koʻplikdagi -s va egalikdagi 's — Koʻplikda apostrof boʻlmaydi. Apostrof nimadir kimgadir tegishli ekanini koʻrsatadi: A1-08 ga qarang.
Sanaladigan va sanalmaydigan otlar — Baʼzi otlarning umuman koʻpligi yoʻq (water, money, information, advice): A1-24 ga qarang.
Imlo va talaffuz
Koʻplikdagi -s / -es uch xil talaffuz qilinadi. Bu birlikdagi soʻzning oxirgi harfiga emas, oxirgi tovushiga bogʻliq.
| Oxirgi tovush | Koʻplik tovushi | Misollar |
|---|---|---|
| jarangsiz /p/ /t/ /k/ /f/ /θ/ | /s/ | cups, cats, books, chefs, months |
| jarangli undoshlar va barcha unlilar | /z/ | dogs, cars, phones, days, trees |
| /s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ/ (vishillovchi tovushlar) | /ɪz/: qoʻshimcha boʻgʻin | buses, roses, dishes, watches, pages |
- Oʻzbek tilida soʻz oxiridagi jarangli undosh koʻpincha jarangsizlashadi («kitob» [kitop] kabi). Shuning uchun dogs «doks», days «deys» boʻlib qolishi mumkin. /z/ ni jarangli ayting: tomogʻingizga barmogʻingizni qoʻyib, titrashni his qiling.
- desks, months kabi soʻzlarda oxirida bir nechta undosh ketma-ket keladi. Ularning orasiga unli qoʻshmang: desks bitta boʻgʻin.
- house /haʊs/ → houses /ˈhaʊzɪz/: oʻrtadagi s «z» tovushiga oʻzgaradi.
- women /ˈwɪmɪn/: birinchi unli sit dagi i kabi. woman /ˈwʊmən/ va women ning farqi birinchi boʻgʻinda eshitiladi. /w/ ni aytishda lablarni yumaloqlab oldinga choʻzing.
- -ves koʻpliklari /vz/ bilan tugaydi: knives /naɪvz/, leaves /liːvz/.
- Vishillovchi tovushdan keyin -e bilan tugaydigan soʻzlarga yozuvda faqat -s qoʻshiladi, lekin baribir qoʻshimcha boʻgʻin paydo boʻladi: page → pages, nose → noses.
Oltin qoida
Bittadan koʻp boʻlsa, -s qoʻshing (s, sh, ch, x, z dan keyin -es), son yoki many boʻlsa ham: two books, many friends. Notoʻgʻri koʻpliklarni yod oling: men, women, children, people, feet, teeth, mice. jeans, trousers, scissors va glasses har doim koʻplikda.
Mashqlar
A. Tuzilish
Koʻplik shaklini yozing.
-
one bus → two
-
one baby → two
-
one boy → two
-
one wife → two
-
one tooth → two
-
one photo → two
-
one box → two
-
one child → two
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang yoki yozing.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … is at the door.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: My jeans … new.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I need .
-
"watches" soʻzining oxirida qoʻshimcha boʻgʻin bormi? …
-
Three (fish) are in the tank.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
The womans are here.
-
My glasses is on the table.
-
I see five deers.
-
The babys are asleep.
-
The children are in the garden.
D. Kontekstda
Matnni oʻqing va qavs ichidagi soʻzning toʻgʻri shaklini yozing.
Our new house is great! We are a big family: two adults, three 19 (child) and a dog. The 20 (bedroom) are small, but the kitchen is big. The 21 (shelf) in the kitchen are full of 22 (box). The 23 (person) next door are very friendly. They are two 24 (woman) from Italy.
E. Sizning navbatingiz
Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.
-
Oilangizdagi odamlar haqida ikkita gap yozing. Koʻplik shakllarini ishlating.
-
Sumkangiz yoki xonangizdagi uchta narsa haqida yozing. Koʻplik shakllarini ishlating.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-02 To Be (am, is, are) oʻzbekcha: qachon va qanday ishlatiladi — misollar va mashqlar My parents teachers.
-
A1-04 Ingliz tilida sonlar: yosh, narx va telefon raqamini aytish (How old? How much?) oʻzbekcha Toʻgʻri javobni tanlang: … people
Javoblar
A. Tuzilish
- buses
- babies
- boys
- wives
- teeth
- photos
- boxes
- children
B. Maʼno
- A person
- are
- a pair of scissors
- yes
- fish
C. Xatoni toping
- The women are here. / The woman is here.
- My glasses are on the table.
- I see five deer.
- The babies are asleep.
- ✓ The children are in the garden.
D. Kontekstda
- children
- bedrooms
- shelves
- boxes
- people
- women
E. Sizning navbatingiz
- I have two sisters and three cousins. My grandparents are in Lima.
- My keys are in my bag. My glasses are on the desk. My books are on the shelves.
F. Aralash takrorlash
- are
- two hundred
