SlowingoGrammatika
A1 5 / 32

Ingliz tilida koʻplik: otlarning koʻplik shakli (-s, -es, children, people) oʻzbekcha

One and Many: Plural Nouns

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz oddiy va notoʻgʻri (irregular) otlarning koʻplik shaklini yasay olasiz, uni toʻgʻri yoza olasiz, faqat koʻplikda ishlatiladigan otlarni qoʻllay olasiz va koʻplik qoʻshimchasini uch xil talaffuz qila olasiz.

Asosiy gʻoya

Ingliz tili bitta va bittadan koʻp farqiga juda katta eʼtibor beradi. Sanaladigan otni har safar ishlatganingizda tanlaysiz: birlikmi yoki koʻplik.

Yaxshi xabar: koʻpincha koʻplik shunchaki ot + -s. One car, two cars. -s ni soʻz oxiridagi kichkina bayroqcha deb tasavvur qiling. Bayroqcha «bittadan koʻp» deydi. Bu oʻzbekchadagi -lar ga oʻxshaydi: kitob → kitoblar, book → books.

Lekin farq ham bor. Oʻzbekchada sondan keyin -lar qoʻshilmaydi: «ikkita kitob». Ingliz tilida esa son boʻlsa ham, bayroqcha kerak: two books. Ingliz tilida bayroqcha bittadan koʻp narsa boʻlgan har bir holatda turadi.

Baʼzan bayroqchani ulash uchun imloga yordam kerak. s, sh, ch kabi vishillovchi tovushlardan keyin qoʻshimcha unli qoʻshamiz: box → boxes. Bir guruh juda qadimiy va juda koʻp ishlatiladigan soʻzlar esa bayroqcha olmaydi. Ular ichidan oʻzgaradi: man → men, foot → feet, child → children. Ular kam, lekin har kuni eshitasiz.

Va nihoyat, ikki teng qismdan iborat baʼzi narsalar (jeans, scissors, glasses) bitta narsa haqida gapirganda ham har doim koʻplikda boʻladi. Oʻzbekchada esa «shim», «qaychi», «koʻzoynak» birlikda.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida koʻplikni -lar bildiradi, lekin son yoki «koʻp» soʻzidan keyin u ishlatilmaydi. Ingliz tilida -s ancha qatʼiy: bittadan koʻp boʻlsa, deyarli doim kerak. Bundan tashqari, baʼzi otlarda ikki til teskari ishlaydi: oʻzbekchada koʻplikda boʻladigan otlar inglizchada sanalmaydi, oʻzbekchada birlikdagi otlar esa inglizchada faqat koʻplikda.

OʻzbekchaInglizchaFarqi
kitoblarbooks-lar taxminan -s ga teng
ikkita kitobtwo booksoʻzbekchada sondan keyin birlik; inglizchada -s baribir kerak
doʻstim koʻpmany friends«koʻp» dan keyin ham oʻzbekchada birlik; inglizchada koʻplik
bolalar, odamlarchildren, peopleoʻzbekchada oddiy -lar; inglizchada notoʻgʻri koʻplik, -s qoʻshilmaydi
maʼlumotlar, maslahatlarinformation, adviceoʻzbekchada -lar oladi; inglizchada sanalmaydigan ot, -s olmaydi (A1-24)
shim, qaychi, koʻzoynaktrousers, scissors, glassesoʻzbekchada birlik; inglizchada har doim koʻplik
Shimim kalta.My trousers are short.koʻplikdagi ot → feʼl ham koʻplikda (are)

Tuzilish

Oddiy koʻplik: imlo

Birlikning oxiriQoidaMisollar
koʻp otlar+ sbook → books, car → cars, key → keys
-s, -ss, -sh, -ch, -x, -z+ esbus → buses, glass → glasses, dish → dishes, watch → watches, box → boxes, quiz → quizzes
undosh + yy → iescity → cities, baby → babies, party → parties
unli + y+ sday → days, boy → boys, key → keys
-f / -fe (koʻp ishlatiladigan soʻzlar)→ vesleaf → leaves, shelf → shelves, knife → knives, wife → wives, life → lives
-o (baʼzi soʻzlar)+ espotato → potatoes, tomato → tomatoes, hero → heroes
-o (boshqa koʻp soʻzlar)+ sphoto → photos, piano → pianos, video → videos, radio → radios, zoo → zoos

Istisnolar: roof → roofs, chef → chefs, belief → beliefs. -ch «k» deb oʻqilsa, faqat -s qoʻshing: stomach → stomachs.

Notoʻgʻri koʻplik (irregular plurals)

BirlikKoʻplik
manmen
womanwomen
childchildren
personpeople
footfeet
toothteeth
mousemice

Birlik va koʻplikda bir xil

BittaIkki va undan koʻp
a sheeptwo sheep
a fishthree fish
a deerfive deer

Faqat koʻplikda ishlatiladigan otlar (feʼl har doim koʻplikda; sanash uchun a pair of)

OtMisol
jeansMy jeans are too long.
trousers (UK) / pants (US)My trousers are new.
scissorsThe scissors are in the drawer.
glassesMy glasses are on the table.

Qoʻllanish

1-s va -es bilan oddiy koʻplik

Koʻp otlarga -s qoʻshiladi. s, ss, sh, ch, x va z dan keyin -es qoʻshiladi. Bu bitta qoʻshimcha boʻgʻin beradi.

I have two brothers.
Mening ikkita akam bor.
oʻzbekchada sondan keyin birlik (akam); inglizchada brothers
The shops are closed today.
Bugun doʻkonlar yopiq.
The buses are late again.
Avtobuslar yana kechikyapti.
bus → buses
The dishes are in the sink.
Idishlar yuvish joyida.
dish → dishes
The boxes are in the car.
Qutilar mashinada.
box → boxes

2Imlo oʻzgarishlari: -y, -f/-fe va -o

Undosh + y → -ies; unli + y → faqat -s. Koʻp -f/-fe soʻzlar → -ves. Baʼzi -o soʻzlar -es oladi.

Big cities are expensive.
Katta shaharlar qimmat.
city → cities
The babies are asleep.
Chaqaloqlar uxlayapti.
baby → babies
We work five days a week.
Biz haftasiga besh kun ishlaymiz.
unli + y: days; oʻzbekchada «besh kun» birlikda
Careful — the knives are very sharp.
Ehtiyot boʻling, pichoqlar juda oʻtkir.
knife → knives
The tomatoes are from our garden.
Pomidorlar oʻz bogʻimizdan.
tomato → tomatoes
The photos are on my phone.
Suratlar telefonimda.
photo → photos

3Notoʻgʻri koʻplik

Bu juda koʻp ishlatiladigan otlar unlisini yoki oxirini oʻzgartiradi. Ular bilan feʼl koʻplikda keladi.

The women in my class are very friendly.
Guruhimizdagi ayollar juda samimiy.
woman → women
The children are in the garden.
Bolalar bogʻda.
child → children
Ten people are on the bus.
Avtobusda oʻn kishi bor.
person → people; oʻzbekchada «oʻn kishi» birlikda
My feet are cold.
Oyoqlarim muzlayapti.
foot → feet; oʻzbekchada feʼl, inglizchada are + cold
My teeth are white.
Tishlarim oq.
tooth → teeth
Two mice are in the kitchen!
Oshxonada ikkita sichqon bor!
mouse → mice

4Birlik va koʻplikda bir xil shakl

Sheep, fish va deer oʻzgarmaydi. Bitta yoki koʻpligini son yoki is / are koʻrsatadi.

The sheep are on the hill.
Qoʻylar tepalikda.
sheep oʻzgarmaydi; koʻplikni are koʻrsatadi
We see deer in the park every morning.
Har kuni ertalab bogʻda kiyiklarni koʻramiz.
We have three fish.
Bizda uchta baliq bor.
fishes emas
The fish in this lake are very big.
Bu koʻldagi baliqlar juda katta.

5Faqat koʻplikda ishlatiladigan otlar

Ikki teng qismdan iborat kiyim va asboblar har doim koʻplikda boʻladi. Ularni sanash uchun a pair of ishlating.

My jeans are dirty.
Jinsi shimim kir.
oʻzbekchada birlik; inglizchada jeans + are
I need a new pair of glasses.
Menga yangi koʻzoynak kerak.
a pair of = bitta narsa
Where are the scissors?
Qaychi qayerda?
oʻzbekchada birlik; inglizchada scissors + are
My trousers are very short.
Shimim juda kalta.
trousers (UK), pants (US)
I have three pairs of black jeans.
Menda uchta qora jinsi shim bor.

Keng tarqalgan xatolar

❌two citys
✅two cities
Undosh + y → -ies.
❌three boxs
✅three boxes
x, s, sh, ch dan keyin -es qoʻshiladi.
❌two childs
✅two children
Notoʻgʻri koʻplik.
❌Many peoples are here.
✅Many people are here.
People oʻzi koʻplik (one person, two people). (Peoples «xalqlar» degani: kam uchraydigan, maxsus maʼno.)
❌My jean is blue.
✅My jeans are blue.
Faqat koʻplikdagi ot + koʻplikdagi feʼl.
❌two knifes
✅two knives
knife → knives.
❌I have two foots.
✅I have two feet.
Notoʻgʻri koʻplik.
❌a scissors
✅a pair of scissors
Faqat koʻplikdagi otlar bilan a ishlatilmaydi.
❌five sheeps
✅five sheep
Sheep oʻzgarmaydi.
❌The apple's are fresh.
✅The apples are fresh.
Koʻplikda apostrof boʻlmaydi.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. Son va «koʻp» dan keyin birlik. Oʻzbekchada «toʻrtta xona», «doʻstlarim koʻp», «koʻp doʻst» deymiz: sondan yoki «koʻp» dan keyin -lar qoʻshilmaydi. Ingliz tilida esa bittadan koʻp narsa boʻlsa, sanaladigan ot doim koʻplikda keladi, son yoki many boʻlsa ham.

❌We have four room in our flat.
✅We have four rooms in our flat.
❌I have many friend in Samarkand.
✅I have many friends in Samarkand.

2. «Odamlar» → peoples. Oʻzbekchada «odam» ga oddiy -lar qoʻshamiz. Inglizchada person ning koʻpligi people, va unga yana -s qoʻshilmaydi. Peoples faqat «xalqlar» maʼnosida, juda kam ishlatiladi.

❌The peoples in our street are friendly.
✅The people in our street are friendly.

3. «Maʼlumotlar», «uy vazifalari» → informations, homeworks. Oʻzbekchada bu otlar bemalol -lar oladi. Ingliz tilida information, homework, advice, furniture sanalmaydigan otlar: ularga -s qoʻshilmaydi. Batafsil: A1-24 ga qarang.

❌I need some informations about the course.
✅I need some information about the course.
❌Our teacher gives us a lot of homeworks.
✅Our teacher gives us a lot of homework.
❌We have new furnitures in the living room.
✅We have new furniture in the living room.

4. «Shim», «koʻzoynak» birlikda. Oʻzbekchada «shim», «qaychi», «koʻzoynak» bitta narsa, shuning uchun birlikda. Inglizchada trousers, scissors, sunglasses har doim koʻplikda, feʼl ham are boʻladi. Bitta narsani sanash kerak boʻlsa, a pair of deng.

❌Where is my sunglasses?
✅Where are my sunglasses?
❌This trousers is too long for me.
✅These trousers are too long for me.
this ham these ga aylanadi: A1-07 ga qarang.

Adashtirmang

people va persons — Kundalik ingliz tilida person ning koʻpligi people. Persons asosan juda rasmiy yoki huquqiy eʼlonlarda uchraydi.

Six people are in the car.
Mashinada olti kishi bor.
He is a very kind person.
U juda mehribon inson.
«u» erkak → he

fish va fishes — Odatiy koʻplik fish. Fishes kam uchraydi; baʼzan har xil turdagi baliqlar haqida ishlatiladi.

The fish are hungry.
Baliqlar och.

Koʻplikdagi -s va egalikdagi 's — Koʻplikda apostrof boʻlmaydi. Apostrof nimadir kimgadir tegishli ekanini koʻrsatadi: A1-08 ga qarang.

My sisters are teachers.
Opalarim oʻqituvchi.
koʻplik: bir nechta opa
My sister's car is red.
Opamning mashinasi qizil.
egalik: opamning mashinasi

Sanaladigan va sanalmaydigan otlar — Baʼzi otlarning umuman koʻpligi yoʻq (water, money, information, advice): A1-24 ga qarang.

Two coffees, please.
Ikkita kofe, iltimos.
ikki chashka kofe
Your advice is very useful.
Maslahatingiz juda foydali.
advices emas

Imlo va talaffuz

Koʻplikdagi -s / -es uch xil talaffuz qilinadi. Bu birlikdagi soʻzning oxirgi harfiga emas, oxirgi tovushiga bogʻliq.

Oxirgi tovushKoʻplik tovushiMisollar
jarangsiz /p/ /t/ /k/ /f/ /θ//s/cups, cats, books, chefs, months
jarangli undoshlar va barcha unlilar/z/dogs, cars, phones, days, trees
/s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ/ (vishillovchi tovushlar)/ɪz/: qoʻshimcha boʻgʻinbuses, roses, dishes, watches, pages
  • Oʻzbek tilida soʻz oxiridagi jarangli undosh koʻpincha jarangsizlashadi («kitob» [kitop] kabi). Shuning uchun dogs «doks», days «deys» boʻlib qolishi mumkin. /z/ ni jarangli ayting: tomogʻingizga barmogʻingizni qoʻyib, titrashni his qiling.
  • desks, months kabi soʻzlarda oxirida bir nechta undosh ketma-ket keladi. Ularning orasiga unli qoʻshmang: desks bitta boʻgʻin.
  • house /haʊs/ → houses /ˈhaʊzɪz/: oʻrtadagi s «z» tovushiga oʻzgaradi.
  • women /ˈwɪmɪn/: birinchi unli sit dagi i kabi. woman /ˈwʊmən/ va women ning farqi birinchi boʻgʻinda eshitiladi. /w/ ni aytishda lablarni yumaloqlab oldinga choʻzing.
  • -ves koʻpliklari /vz/ bilan tugaydi: knives /naɪvz/, leaves /liːvz/.
  • Vishillovchi tovushdan keyin -e bilan tugaydigan soʻzlarga yozuvda faqat -s qoʻshiladi, lekin baribir qoʻshimcha boʻgʻin paydo boʻladi: page → pages, nose → noses.

Oltin qoida

Bittadan koʻp boʻlsa, -s qoʻshing (s, sh, ch, x, z dan keyin -es), son yoki many boʻlsa ham: two books, many friends. Notoʻgʻri koʻpliklarni yod oling: men, women, children, people, feet, teeth, mice. jeans, trousers, scissors va glasses har doim koʻplikda.

Mashqlar

A. Tuzilish

Koʻplik shaklini yozing.

  1. one bus → two
  2. one baby → two
  3. one boy → two
  4. one wife → two
  5. one tooth → two
  6. one photo → two
  7. one box → two
  8. one child → two

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang yoki yozing.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: … is at the door.
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: My jeans … new.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: I need .
  4. "watches" soʻzining oxirida qoʻshimcha boʻgʻin bormi? …
  5. Three (fish) are in the tank.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. The womans are here.
  2. My glasses is on the table.
  3. I see five deers.
  4. The babys are asleep.
  5. The children are in the garden.

D. Kontekstda

Matnni oʻqing va qavs ichidagi soʻzning toʻgʻri shaklini yozing.

Our new home
Our new house is great! We are a big family: two adults, three 19 (child) and a dog. The 20 (bedroom) are small, but the kitchen is big. The 21 (shelf) in the kitchen are full of 22 (box). The 23 (person) next door are very friendly. They are two 24 (woman) from Italy.

E. Sizning navbatingiz

Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.

  1. Oilangizdagi odamlar haqida ikkita gap yozing. Koʻplik shakllarini ishlating.
  2. Sumkangiz yoki xonangizdagi uchta narsa haqida yozing. Koʻplik shakllarini ishlating.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A1-02 To Be (am, is, are) oʻzbekcha: qachon va qanday ishlatiladi — misollar va mashqlar
    My parents teachers.
  2. A1-04 Ingliz tilida sonlar: yosh, narx va telefon raqamini aytish (How old? How much?) oʻzbekcha
    Toʻgʻri javobni tanlang: … people
Javoblar

A. Tuzilish

  1. buses
  2. babies
  3. boys
  4. wives
  5. teeth
  6. photos
  7. boxes
  8. children

B. Maʼno

  1. A person
  2. are
  3. a pair of scissors
  4. yes
  5. fish

C. Xatoni toping

  1. The women are here. / The woman is here.
  2. My glasses are on the table.
  3. I see five deer.
  4. The babies are asleep.
  5. ✓ The children are in the garden.

D. Kontekstda

  1. children
  2. bedrooms
  3. shelves
  4. boxes
  5. people
  6. women

E. Sizning navbatingiz

  1. I have two sisters and three cousins. My grandparents are in Lima.
  2. My keys are in my bag. My glasses are on the desk. My books are on the shelves.

F. Aralash takrorlash

  1. are
  2. two hundred
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play