SlowingoГрамматика
A1 26 / 32

Countable және uncountable қазақша: саналатын, саналмайтын зат есімдер, some және any

Countable, Uncountable, Some and Any

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз саналатын зат есімдерді (an egg, two eggs) саналмайтын зат есімдерден (water, money, advice) ажырата аласыз, some және any сөздерін қолданасыз, How much…? және How many…? деп сұрайсыз, саналмайтын нәрселерді a glass of, a piece of сияқты тіркестермен санайсыз.

Негізгі идея

Екі сөмкені елестетіңіз. Бірінші сөмкеде апельсиндер бар: оларды бір-бірлеп санауға болады: one orange, two oranges, three oranges. Мұндай зат есімдер саналатын (countable). Екінші сөмкеде ұн бар: ешкім «бір ұн, екі ұн» демейді. Мұндай зат есімдер саналмайтын (uncountable): ағылшын тілі оларды нақты бөлек бірліктері жоқ зат немесе тұтас нәрсе ретінде көреді: water, rice, money, information. "One water" немесе "two rices" деп айтылмайды.

Сөмке грамматиканы шешеді. Саналатын зат есімдер a/an және көпше түр ала алады. Саналмайтын зат есімдер a/an алмайды, көпше түрі жоқ және жекеше етістікпен келеді: The information is useful.

Саналмайтын нәрсені санағыңыз келе ме? Ыдысты немесе бөлікті білдіретін сөзді қолданыңыз: a glass of water, a piece of advice, a kilo of flour. Енді стақандарды, бөліктерді немесе килограмдарды санайсыз: two glasses of water.

Some және any «біраз мөлшер, бірақ қанша екенін дәл айтпаймыз» дегенді білдіреді.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде зат есімді санауға бола ма, болмай ма, грамматиканы өзгертпейді: кез келген зат есімге -лар / -лер жалғауға болады: «ақпараттар», «кеңестер», «жиһаздар», «үй тапсырмалары». Ағылшыншада information, advice, furniture, homework саналмайды, оларға ешқашан -s жалғанбайды. Сондай-ақ қазақшада ыдыс пен зат тікелей қатар тұрады («екі стақан су», «бір кесе шай»), ал ағылшыншада олардың арасында of тұрады, ал -s ыдысқа жалғанады. Тағы бір айырмашылық: «бір нан» қазақшада қалыпты, ал ағылшыншада bread саналмайды. Ақырында, бір «қанша» сөзінің орнында ағылшыншада екі сөз бар: how many және how much.

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
бір алма, екі алмаan apple, two applesсаналатын: a/an және көпше -s; қазақшада саннан кейін көптік жалғау жоқ
ақпараттар, кеңестер, жиһаздарinformation, advice, furnitureқазақшада -тар/-тер бар; ағылшыншада -s ешқашан жоқ
бір нанa loaf of bread / some breadbread саналмайды: a bread емес
екі стақан суtwo glasses of waterқазақшада ыдыс + зат; ағылшыншада ыдыс-es + of + зат
қанша жұмыртқа? / қанша ұн?How many eggs? / How much flour?бір «қанша» → екі сөз
біраз сүт барThere's some milkхабарлы сөйлем → some
сүт жоқ / сүт бар ма?There isn't any milk / Is there any milk?болымсыз сөйлем, сұрақ → any
жаңалықтар басталадыthe news is onқазақшада көпше; ағылшыншада news жекеше етістікпен

Құрылым

Саналатын және саналмайтын

СаналатынСаналмайтын
a / anan apple, a chaira/an жоқ
көпше түрapples, chairsкөпше түрі жоқ
етістікis (біреу) / are (екі немесе одан көп)is
some / anysome apples, any chairssome water, any furniture
сұрақHow many apples?How much water?

Жиі кездесетін саналмайтын зат есімдер

ТопЗат есімдер
Тамақ пен сусынwater, milk, coffee, tea, bread, rice, cheese, meat, sugar, pasta
Материалдарpaper, glass, wood, plastic
Ойлар мен іс-әрекеттерinformation, advice, news, help, music, work, homework, fun
«Топ» сөздеріmoney, furniture, luggage, traffic

Бұл зат есімдердің кейбірі саналатын заттардың тобы сияқты көрінеді (money = тиындар мен қағаз ақша; furniture = орындықтар, үстелдер, төсектер), бірақ зат есімнің өзі саналмайды.

Some және any

Сөйлем түріӘдеттеМысал
ХабарлыsomeThere's some milk in the fridge.
БолымсызanyWe don't have any eggs.
СұрақanyAre there any tickets?
ҰсынысsomeDo you want some tea?
ӨтінішsomeCan I have some water, please?

Ыдыстар мен бөліктер

ТіркесМысалдар
a cup of / a glass of / a bottle ofa cup of tea, a glass of water, a bottle of oil
a can of / a packet of / a carton ofa can of cola, a packet of rice, a carton of milk
a piece ofa piece of cake, a piece of advice, a piece of furniture
a slice ofa slice of bread, a slice of pizza
a loaf of / a bar of / a kilo ofa loaf of bread, a bar of chocolate, a kilo of rice

Қолданылуы

1Саналатын және саналмайтын зат есімдер

Саналатын зат есімдер a/an және көпше түр алады. Саналмайтын зат есімдер a/an алмайды, көптік -s алмайды және жекеше етістікпен келеді.

I need an apple and two bananas.
Маған бір алма мен екі банан керек.
қазақшада саннан кейін жекеше; ағылшыншада bananas
Money isn't everything.
Бәрі ақшада емес.
money + isn't
This information is really useful.
Бұл ақпарат өте пайдалы.
information + is
We need new furniture for the living room.
Қонақ бөлмеге жаңа жиһаз керек.
furniture: -s жоқ
The news is on at nine.
Жаңалықтар сағат тоғызда басталады.
қазақшада «жаңалықтар», ағылшыншада news + is

2Хабарлы сөйлемде, ұсыныс пен өтініште some

Хабарлы сөйлемде көпше саналатын зат есімдермен және саналмайтын зат есімдермен some қолданыңыз. «Иә» деген жауап күткенде ұсыныс пен өтініште де қолданыңыз.

There are some letters for you on the table.
Үстелде саған бірнеше хат жатыр.
some + көпше
I need some advice about my new job.
Жаңа жұмысыма қатысты кеңес керек.
some + саналмайтын
Do you want some cake?
Торт жейсің бе?
ұсыныс
Can I have some more coffee, please?
Маған тағы кофе құйып бере аласыз ба?
өтініш
Would you like some tea?
Шай ішесіз бе?
ұсыныс; тұрақты тіркес: A1-25 қараңыз

3Болымсыз сөйлемде және сұрақта any

Болымсыз сөйлемдер мен сұрақтардың көбінде, нәрсенің бар-жоғын білмегенде немесе жауап «нөл» болғанда any қолданыңыз.

I don't have any money with me.
Қазір қасымда ақша жоқ.
«жоқ» → don't have any
There aren't any buses after midnight.
Түн ортасынан кейін бірде-бір автобус жоқ.
Do you have any questions?
Сұрақтарыңыз бар ма?
сұрақ → any
Is there any sugar in this tea?
Бұл шайда қант бар ма?

4How much…? және How many…?

How many + көпше саналатын зат есім. How much + саналмайтын зат есім. How much…? бағаны да сұрайды: A1-04 қараңыз.

How many people do you know here?
Мұнда қанша адамды танисың?
people саналады → how many
How much time do we have?
Қанша уақытымыз бар?
time саналмайды → how much
How many bags do you have?
Неше сөмкеңіз бар?
bags → how many
How much luggage can I take on the plane?
Ұшаққа қанша жүк алуыма болады?
luggage саналмайды → how much

5Ыдыстар мен бөліктер

Саналмайтын зат есімді санау үшін оның алдына ыдысты немесе бөлікті білдіретін сөз қойыңыз. Көпше түрге ыдыс өзгереді; саналмайтын зат есім өзгермейді.

Can I have a glass of water, please?
Маған бір стақан су бере аласыз ба?
«бір стақан су» → a glass of water
I eat two slices of toast every morning.
Күнде таңертең екі тілім тост жеймін.
slices көпше, toast өзгермейді
My grandad always has a piece of advice for me.
Атамның маған айтар бір кеңесі әрқашан бар.
a piece of advice = бір кеңес
We need a bottle of olive oil and three packets of pasta.
Бізге бір бөтелке зәйтүн майы мен үш қорап макарон керек.
Let's buy a loaf of bread on the way home.
Үйге қайтып бара жатып бір бөлке нан алайық.
«бір нан» → a loaf of bread

Жиі кездесетін қателер

❌Can you give me an information?
✅Can you give me some information?
Information саналмайды: a/an жоқ.
❌I need some advices.
✅I need some advice.
Саналмайтын зат есімдердің көпше түрі жоқ.
❌How many money do you need?
✅How much money do you need?
Money саналмайды → how much.
❌The furnitures are new.
✅The furniture is new.
-s жоқ, етістік жекеше.
❌There are some bread on the table.
✅There is some bread on the table.
Саналмайтын → there is.
❌I have two waters of glass.
✅I have two glasses of water.
Көпше түрге ыдыс өзгереді; зат есім сол күйі қалады.
❌I have homeworks tonight.
✅I have homework tonight.
Homework саналмайды.
⚠️We don't have some milk.
✅We don't have any milk.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ «мүлде сүт жоқ» деген мағынада any қолданылады. (Not some … тек ерекше мағынада мүмкін, мысалы, «бәрі емес, біразы».)

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Кеңестер», «жиһаздар» → advices, furnitures. Қазақшада кез келген зат есімге -лар / -лер жалғай аламыз: «жақсы кеңестер», «жаңа жиһаздар», «көп үй тапсырмалары». Ағылшыншада advice, furniture, homework, information, luggage ешқашан -s алмайды.

❌Erlan always gives me good advices.
✅Erlan always gives me good advice.
❌My parents are buying furnitures for the new house.
✅My parents are buying furniture for the new house.

2. «Бір нан», «екі нан» → a bread, two breads. Қазақшада нанды бөлкесімен санаймыз. Ағылшыншада bread саналмайды, сондықтан a loaf of bread немесе some bread айтылады.

❌Dad, please buy two breads at the bakery.
✅Dad, please buy two loaves of bread at the bakery.

3. «Бір кесе шай» → a cup tea. Қазақшада ыдыс пен зат тікелей қатар тұрады, арасында ештеңе жоқ, ал саннан кейін ыдыс жекеше қалады. Ағылшыншада of міндетті, ал бірден көп болса, -s ыдысқа жалғанады.

❌Can I have a cup tea with milk, please?
✅Can I have a cup of tea with milk, please?
❌I drink two glass water before breakfast.
✅I drink two glasses of water before breakfast.

4. «Қанша» → тек how many немесе тек how much. Қазақшада «қанша қант?» та, «қанша қасық?» та бір сөзбен айтылады. Ағылшыншада зат есімге қараңыз: санауға болмайды → how much, көпше саналатын → how many.

❌How many sugar do you put in your tea?
✅How much sugar do you put in your tea?

Шатастырмаңыз

How much және How many — Бір-бірлеп санауға бола ма? → how many. Санауға болмайтын нәрсе ме? → how much.

How many eggs do we need?
Бізге қанша жұмыртқа керек?
саналатын
How much flour do we need?
Бізге қанша ұн керек?
саналмайтын

Ұсыныстағы some және шын сұрақтағы any — Бір нәрсені ұсынғанда немесе сұрағанда және «иә» деген жауап күткенде some қолданыңыз. Жауапты білмейтін шын сұрақта any қолданыңыз.

Do you want some biscuits?
Печенье жейсің бе?
ұсыныс
Do we have any biscuits?
Үйде печенье бар ма?
шын сұрақ

Екі сөмкеде де болатын зат есімдер — Кейбір зат есімдер зат ретінде саналмайды, бірақ бір дана немесе бір порция ретінде саналады. Мөлшерді білдіретін басқа сөздер (much, a few, a little) A2-10 сабағында; қиын зат есімдер B2-22 сабағында.

I don't drink coffee.
Мен кофе ішпеймін.
жалпы сусын
Two coffees, please.
Екі кофе беріңізші.
екі кесе кофе
There's chicken in this soup.
Бұл сорпада тауық еті бар.
ет
They have three chickens in the garden.
Олардың аулада үш тауығы бар.
жануар

Жазылуы мен айтылуы

  • Зат есімнің алдындағы some әдетте әлсіз айтылады: /səm/, some water. Ондағы /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына ұқсас. Екпін түскенде немесе жалғыз тұрғанда күшті /sʌm/ болады: Some people like it, and some don't.
  • of әлсіз /əv/ айтылады, жылдам сөйлеуде тек /ə/: a cup of tea «a cuppa tea» сияқты естіледі. Бірақ жазғанда of міндетті.
  • Ыдыстардың көпше түрі әдеттегі ережемен жазылады: glass → glasses, slice → slices, loaf → loaves, packet → packets (A1-05 қараңыз). glasses, slices соңындағы -es бөлек буын болып айтылады: /ɪz/.
  • water /ˈwɔːtə/ (UK) сөзінің басындағы /w/ қазақтың «уа» дыбыс тіркесіндегі у сияқты, ерінді дөңгелетіп айтылады; оны в дыбысымен ауыстырмаңыз.
  • information /ˌɪnfəˈmeɪʃn/: екпін үшінші буында (ma), соңғы буынға емес.
  • luggage UK мен US ағылшынында жиі қолданылады; baggage US ағылшынында жиірек. Екеуі де саналмайды: How much luggage…? How much baggage…?

Алтын ереже

Саналатын зат есімдер: a/an және көпше түр. Саналмайтын зат есімдер: a/an жоқ, көпше түр жоқ, жекеше етістік, тіпті қазақшада «-лар» жалғанса да. Some негізінен хабарлы сөйлемде, ұсыныс пен өтініште, any негізінен болымсыз сөйлем мен сұрақта. How many + саналатын; how much + саналмайтын.

Жаттығулар

A. Құрылым

Тапсырмаға қарай жауап беріңіз.

  1. Countable әлде uncountable? furniture
  2. Countable әлде uncountable? chair
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: a bar of …
  4. Толықтырыңыз: two of water (glass)
  5. Толықтырыңыз: three of bread (slice)
  6. How chairs are there?
  7. How rice do you want?

B. Мағына

Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: We need … eggs for the cake.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: There isn't … milk left.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: "Do you want … cake?" "Yes, please!"
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The news … good today.
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: a … of pizza

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. The informations are on the website.
  2. How many money do you have?
  3. I have two luggages.
  4. Can I have a glass of water, please?

D. Мәтін ішінде

Сөздер тізімі: any, cartons, loaf, many, some

Shopping list
Max: Is there 17 milk in the fridge?
Lea: No, there isn't 18 milk. We need two 19 of milk.
Max: OK. And how 20 eggs do we need?
Lea: Six. And can you buy 21 bread? A 22 of white bread, please.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Бүгінгі ас үйіңіз туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі some сөзімен, біреуі any сөзімен.
  2. Кафеде айтатын қысқа өтініш жазыңыз. Ыдысты немесе бөлікті білдіретін сөз қолданыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады?
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: There … some cheese on the table.
  2. A1-06 Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды?
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: I want … orange and some water.
  3. A1-13 Present Simple болымсыз және сұраулы түрі қазақша: don't, doesn't, do, does
    Қатені түзетіңіз: How much money you have?
Жауаптар

A. Құрылым

  1. uncountable
  2. countable
  3. chocolate
  4. glasses
  5. slices
  6. many
  7. much

B. Мағына

  1. some
  2. any
  3. some
  4. is
  5. slice

C. Қатені табыңыз

  1. The information is on the website.
  2. How much money do you have?
  3. I have two pieces of luggage. / I have two bags. / I have two suitcases.
  4. ✓ Can I have a glass of water, please?

D. Мәтін ішінде

  1. any / some
  2. any
  3. cartons
  4. many
  5. some
  6. loaf

E. Сіздің кезегіңіз

  1. There's some rice in the cupboard. There isn't any coffee.
  2. Can I have a cup of tea and a piece of cake, please?

F. Аралас қайталау

  1. is
  2. an
  3. How much money do you have?
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play