SlowingoГрамматика
B2 24 / 30

Subject-verb agreement қазақша: news is ма, news are ма? Қиын зат есімдер

Subject-Verb Agreement: Tricky Nouns

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз қиын бастауыштардан кейін етістіктің жекеше не көпше түрін дұрыс таңдай аласыз: news және advice сияқты саналмайтын зат есімдер, police және clothes сияқты көпше зат есімдер, team сияқты жинақтау зат есімдер, everyone және each сияқты сөздер, neither… nor, one of the… және ten dollars сияқты мөлшерлер.

Негізгі идея

Негізгі ереже оңай: бастауыш жекеше болса, етістік те жекеше (The car is), бастауыш көпше болса, етістік те көпше (The cars are). Қиындық мынада: зат есімнің сыртқы түріне әрдайым сенуге болмайды.

News сөзі -s әрпімен аяқталады, бірақ ол жекеше. Police сөзінде -s жоқ, бірақ ол көпше. Ten kilometres көпше сияқты көрінеді, бірақ біз оны бір қашықтық ретінде қабылдаймыз.

Етістік бастауыштағы адамдарды не заттарды санап тұр деп елестетіңіз. Ол сөздің жазылуына қарамайды. Ол бір ғана сұрақ қояды: ағылшын тілі мұны бір нәрсе деп көре ме, әлде көп нәрсе деп көре ме? Осы сабақтағы топтарды үйренсеңіз, жауапты білесіз. Қолданыс екіге бөлінетін жерлерде, мысалы, британ және американ ағылшынындағы жинақтау зат есімдерде, екі нұсқаны да үйренесіз.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде 3-жақтағы етістік жекеше мен көпшені ажыратпайды: «Ол келді», «Олар келді», «Жаңалық жақсы», «Жаңалықтар жақсы». Сондықтан бізде етістік бастауышты «санамайды», ал ағылшыншада әр сөйлемде is / are, has / have, lives / live арасынан таңдау керек. Оның үстіне екі тілдің санау тәсілі әртүрлі. Біз «жаңалықтар», «кеңестер», «ақпараттар», «жиһаздар» деп -тар / -тер жалғай береміз, ал ағылшыншада news, advice, information, furniture саналмайды. Керісінше, «полиция», «киім», «шалбар», «көзілдірік» қазақшада жекеше, ал ағылшыншада police, clothes, trousers, glasses көпше. Ал мөлшерде екі тіл ұқсас: «Он доллар жетеді» деп бір жиынтық ретінде айтамыз, ағылшыншада да Ten dollars is enough.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Жаңалықтар сағат алтыда басталады.саналмайды → жекешеThe news is on at six.
Ақпарат ескірген. / Ақпараттар ескірген.саналмайды → жекешеThe information is out of date.
Полиция екі адамды іздеп жүр.әрдайым көпшеThe police are looking for two men.
Киімім әлі дымқыл.әрдайым көпшеMy clothes are still wet.
Әркім қатыса алады.жекеше етістікEveryone is welcome to join.
Достарымның бірі Римде тұрады.one of + көпше зат есім + жекеше етістікOne of my friends lives in Rome.
Он доллар жетеді.бір жиынтық → жекешеTen dollars is enough.

Құрылым

Бастауыштың түріЕтістікМысалдар
саналмайтын зат есімдер (-s болса да, саналатын сияқты көрінсе де)жекешеnews, information, advice, furniture, luggage, equipment, research, homework, progress
әрдайым көпше зат есімдеркөпшеpolice, cattle, clothes, goods, belongings, trousers, scissors, glasses (= көзілдірік), surroundings
жинақтау зат есімдер (бір топ)жекеше (UK және US) немесе көпше (негізінен UK)family, team, government, staff, company, audience, committee, class
everyone, everybody, someone, nobody, each, every + зат есімжекешеEveryone is… Each student has…
neither… nor / either… orжақынырақ тұрған бастауышқа қиысадыNeither the manager nor the workers are…
one of the + көпше зат есімжекеше (one сөзіне қиысады)One of my friends lives in Rome.
бір жиынтық ретіндегі ақша, уақыт, қашықтық не салмақ мөлшеріжекешеTen dollars is enough. Two hours is a long time.

Жекеше мағынадағы they (singular they)

БастауышЕсімдікЕтістік
everyone, someone, nobody; жынысы белгісіз не маңызды емес адамthey / their / themthey сөзімен етістік көпше түрде: Someone left their umbrella. Tell them they're welcome.

Қолданылуы

1Саналмайтын зат есімдер: жекеше етістік

Кейбір зат есімдер -s әрпімен аяқталады немесе санауға болатын заттар сияқты көрінеді, бірақ ағылшын тілінде олар саналмайды A1-24. Олардан кейін етістік жекеше келеді, алдында a / an тұрмайды, көпше түрі жоқ. Санау үшін a piece of / an item of қолданыңыз. -ics жұрнағымен аяқталатын ғылым салалары да жекеше: Physics was my favourite subject. Maths (UK) / math (US) да жекеше.

The news is on at six.
Жаңалықтар сағат алтыда басталады.
қазақшада «жаңалықтар», ағылшыншада news is
Your advice was really helpful.
Сіздің кеңестеріңіз өте пайдалы болды.
«кеңестер» болса да, advice was
All the furniture in this room is second-hand.
Бұл бөлмедегі жиһаздың бәрі бұрын қолданылған.
furniture саналмайды → is
The information on the website is out of date.
Сайттағы ақпарат ескірген.
Economics is difficult, but I enjoy it.
Экономика қиын, бірақ маған ұнайды.
-ics пән атауы → жекеше
Our luggage hasn't arrived yet.
Жүгіміз әлі келген жоқ.
luggage → hasn't
Recent research shows that sleep affects memory.
Соңғы зерттеулер ұйқының есте сақтауға әсер ететінін көрсетеді.
«зерттеулер» болса да, research shows

2Әрдайым көпше зат есімдер

Кейбір зат есімдер әрдайым көпше. Police және cattle сөздерінде -s жоқ, бірақ олардан кейін етістік көпше келеді. Clothes, goods, belongings және екі бөліктен тұратын trousers, scissors, glasses (= көзілдірік) сияқты заттар да көпше (бірақ a pair of glasses is). People — person сөзінің бұрыс көпше түрі, сондықтан одан кейін де етістік көпше.

The police are looking for two men.
Полиция екі ер адамды іздеп жүр.
қазақшада жекеше, ағылшыншада police are
My clothes are still wet.
Киімім әлі дымқыл.
«киім» жекеше, clothes көпше
The goods were damaged during delivery.
Тауар жеткізу кезінде бүлінген.
goods → were
Your glasses are on the kitchen table.
Көзілдірігіңіз асүйдегі үстелдің үстінде.
бірақ: a pair of glasses is
The cattle are kept in the field during the summer.
Жазда мал жайылымда ұсталады.
cattle → are
People are getting more interested in electric cars.
Адамдар электромобильдерге көбірек қызығып жүр.
people = person сөзінің көпше түрі

3Жинақтау зат есімдер: жекеше не көпше

Жинақтау зат есім бір топты атайды. Американ ағылшынында одан кейін етістік әдетте жекеше келеді. Британ ағылшынында етістік жекеше (топ бір бүтін ретінде) немесе көпше (топ мүшелері жеке-жеке) бола алады. Бір сөйлемнің ішінде бір таңдауды сақтаңыз (The team is proud of its… / The team are proud of their…).

The team is playing well this season.
Команда биылғы маусымда жақсы ойнап жүр.
(UK және US) бір бүтін
The team are celebrating in the changing room.
Ойыншылар киім ауыстыратын бөлмеде жеңісті тойлап жатыр.
(UK) ойыншылар жеке-жеке
My family lives in a small town.
Отбасым шағын қалада тұрады.
бір бүтін
My family are all very tall.
Отбасымның бәрі өте ұзын бойлы.
(UK) әр мүшесі
The government has announced new tax rules.
Үкімет салықтың жаңа ережелерін жариялады.
The staff are unhappy about the new schedule.
Қызметкерлер жаңа кестеге наразы.
(UK, сондай-ақ US-та да жиі); US-та: The staff is

4Everyone, each, every: жекеше етістік; singular they

Everyone, everybody, someone, nobody, each және every + зат есім көп адамды меңзесе де, олардан кейін етістік жекеше келеді. Оларға қайта сілтейтін есімдік әдетте they / their / them болады («singular they»). They сөзімен етістік әрдайым көпше түрде келеді (they are), тіпті бір адамды білдірсе де. Each көпше бастауыштан кейін тұрса, етістік көпше: They each have a key.

Everyone is welcome to join.
Кез келген адам қосыла алады.
everyone → is
Each room has its own bathroom.
Әр бөлменің өз жуынатын бөлмесі бар.
each → has
Every student needs to bring their ID.
Әр студент жеке куәлігін ала келуі керек.
every → needs; their = оның (жынысы маңызды емес)
Somebody has left their phone on the bus.
Біреу телефонын автобуста қалдырып кетіпті.
«телефонын»: иесінің ер не әйел екені белгісіз → their
The children each have their own bedroom.
Балалардың әрқайсысының өз жатын бөлмесі бар.
each көпше бастауыштан кейін → have
A new colleague starts on Monday. I wonder what they're like.
Дүйсенбіде жаңа әріптес жұмысқа шығады. Ол қандай адам екен?
бір адам, бірақ they + are

5Neither… nor / either… or; one of the…

Neither… nor және either… or тіркестерінде етістік өзіне жақынырақ тұрған бастауышқа қиысады. (Бейресми сөйлеуде екі бастауыш та жекеше болғанда көпше етістік те жиі айтылады: Neither Anna nor Leo are coming.) One of the + көпше зат есім тіркесінде етістік one сөзіне қиысады, сондықтан жекеше болады.

Neither my brother nor my sisters live nearby.
Ағам да, әпкелерім де жақын жерде тұрмайды.
жақынырағы: sisters → көпше
Either the twins or their mother is picking us up.
Бізді не егіздер, не олардың анасы келіп алады.
жақынырағы: mother → жекеше
Neither the hotel nor the restaurants were open.
Қонақүй де, мейрамханалар да ашық емес еді.
One of my colleagues speaks five languages.
Әріптестерімнің бірі бес тілде сөйлейді.
«бірі» → speaks
One of the reasons I moved here was the weather.
Мұнда көшіп келуімнің бір себебі ауа райы болды.
one → was

6Бір жиынтық ретіндегі мөлшерлер

Ақша, уақыт, қашықтық не салмақ мөлшері бір жиынтық ретінде қабылданса, етістік жекеше келеді. Бұл жерде қазақша да осылай ойлаймыз.

Ten dollars is a lot for a sandwich.
Бір сэндвич үшін он доллар көп.
Three weeks isn't long enough for a trip to Australia.
Австралияға саяхат үшін үш апта аздық етеді.
Five kilometres is a good distance for a beginner.
Жаңадан бастаған адам үшін бес шақырым жақсы қашықтық.
Twenty kilos is the maximum for checked luggage.
Тіркелетін жүк үшін ең көбі жиырма келі.

Жиі кездесетін қателер

❌The news are good.
✅The news is good.
news саналмайды → жекеше.
❌She gave me some good advices.
✅She gave me some good advice. немесе She gave me a few good pieces of advice.
advice сөзінің көпше түрі жоқ.
❌The police is coming.
✅The police are coming.
police сөзінен кейін етістік әрдайым көпше.
❌Everyone have a ticket.
✅Everyone has a ticket.
everyone → жекеше етістік.
❌One of my friend live in Berlin.
✅One of my friends lives in Berlin.
one of + көпше зат есім + жекеше етістік.
❌My clothes is in the washing machine.
✅My clothes are in the washing machine.
clothes → көпше.
❌We need new furnitures.
✅We need new furniture.
furniture саналмайды.
⚠️Fifty euros are too much for a T-shirt.
✅Fifty euros is too much for a T-shirt.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ бір жиынтық мөлшер үшін жекеше етістік қалыпты түрі; көпше етістік кейде ғана естіледі.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-тар / -тер» → informations, researches. Қазақшада «ақпараттар», «зерттеулер», «жабдықтар», «үй тапсырмалары» деп еркін айтамыз. Ағылшын тілінде information, research, equipment, homework саналмайды: оларға -s жалғанбайды, етістік жекеше келеді.

❌All the informations about the visa are on the embassy website.
✅All the information about the visa is on the embassy website.
❌Our school bought new equipments for the chemistry lab.
✅Our school bought new equipment for the chemistry lab.
❌The homeworks for this week are very long.
✅The homework for this week is very long.

2. «Қайшы», «көзілдірік», «полиция» → is. Бұл сөздер қазақшада жекеше, сондықтан ағылшыншада да is қою оңай. Ағылшыншада police, trousers, jeans, glasses, scissors көпше.

❌Where is my scissors? I can't find it.
✅Where are my scissors? I can't find them.
❌Grandma's glasses was on the sofa all the time.
✅Grandma's glasses were on the sofa all the time.

3. Етістік бастауышты «санамайды». Қазақшада «Ол тұрады» да, «Олар тұрады» да бірдей. Сондықтан бастауыш пен етістіктің арасы алыстаса, ағылшын етістігінің жекеше-көпшесі ұмытылып кетеді. Етістік one, each сияқты басты сөзге қиысады, оған ең жақын тұрған зат есімге емес.

❌One of the students in my group want to study in Korea.
✅One of the students in my group wants to study in Korea.
❌Each of the songs on this album have a story behind it.
✅Each of the songs on this album has a story behind it.

4. «Ол» → he / his. Қазақтың «ол» есімдігі мен «-ы / -і» тәуелдік жалғауы ер мен әйелді ажыратпайды: «Студент кешіксе, ол сыртта күтеді». Кейбіреулер ағылшыншада автоматты түрде he / his қояды. Грамматикалық тұрғыдан бұл қате емес, бірақ кез келген адам туралы айтқанда қазіргі ағылшын тілінде табиғи таңдау — they / their.

⚠️If a student is late, he must wait outside.
✅If a student is late, they must wait outside.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ he тек ер адамды меңзегендей естіледі; кез келген студент туралы айтқанда they табиғирақ.

Шатастырмаңыз

a number of және the number of — көпше етістік пен жекеше етістік. B2-19 қараңыз.

A number of guests are waiting.
Бірнеше қонақ күтіп отыр.
a number of = бірнеше → are
The number of guests is growing.
Қонақтардың саны көбейіп келеді.
the number = сан → is

people, persons және peoples — People — person сөзінің қалыпты көпше түрі. Persons — өте ресми не заңдық сөз. A people / peoples — халық не этникалық топ.

Three people are waiting outside.
Сыртта үш адам күтіп тұр.
The museum tells the story of the peoples of the Pacific.
Мұражай Тынық мұхит халықтарының тарихы туралы баяндайды.
peoples = халықтар

both… and және neither… nor — Both… and тіркесінен кейін етістік әрдайым көпше; neither… nor жақынырақ бастауышқа қиысады. B1-30 қараңыз.

Both Anna and Leo are coming.
Анна да, Лео да келеді.
both → are
Neither Anna nor Leo is coming.
Анна да, Лео да келмейді.
жақынырағы: Leo → жекеше

none of + көпше зат есім — етістік жекеше де, көпше де бола алады; B1-30 қараңыз. the majority, one in five және a total of тіркестерімен қиысу үшін C2-07 қараңыз.

Жазылуы мен айтылуы

  • news /njuːz/ (UK), /nuːz/ (US): соңғы дыбыс — ұяң /z/, бірақ бұл көпше жалғау емес. Оны қатаң /s/ етіп айтпаңыз.
  • clothes /kləʊðz/ (UK), /kloʊðz/ (US) жылдам сөйлеуде көбіне close /kləʊz/ сияқты естіледі. Бұл қалыпты.
  • /ð/ дыбысы үшін тілдің ұшын тістердің арасына сәл шығарып, дауыспен үрлеңіз. Қазақтың з немесе д дыбысымен алмастырмаңыз.
  • police /pəˈliːs/: екпін екінші буынға түседі, бірінші буындағы дауысты әлсіз /ə/. Соңындағы /iː/ созылыңқы, соңғы дыбыс — қатаң /s/.
  • furniture /ˈfɜːnɪtʃə/: екпін бірінші буынға түседі. /ɜː/ дыбысы үшін ерінді домалақтамай, тілді ортада ұстаңыз.

Алтын ереже

Етістік жазылуға емес, мағынаға қарайды: бір нәрсе → жекеше, көп нәрсе → көпше. Қиын топтарды жаттаңыз: news / advice (жекеше), police / clothes (көпше), team / family (жекеше, британ ағылшынында көпше де), everyone / each (жекеше), бір жиынтық мөлшер (жекеше). Қазақшадағы «-тар / -тер» мен ағылшынның -s жалғауы әрдайым сәйкес келмейді.

Жаттығулар

A. Құрылым

Дұрыс жауапты таңдаңыз немесе жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

  1. The information you sent ___ … very useful.
  2. The police ___ … closed the road.
  3. Everybody (know) the answer.
  4. One of the windows (be) broken.
  5. Two hours (be) too long to wait.
  6. Someone has left coat in the hall. (кім екенін білмейміз)

B. Мағына

Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Neither the teacher nor the students … ready.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Either my parents or my aunt … coming to the concert.
  3. Қай сөйлем командаға жеке-жеке ойыншылар ретінде қарайды (британ ағылшыны)?
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Economics … my favourite subject.
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Each of the rooms … a balcony.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. We bought some new furnitures for the flat.
  2. My trousers is too short.
  3. The news were shocking.
  4. My family lives in a small town.

D. Мәтін ішінде

Хатты оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

Moving day
Hi Sam, moving day was chaos! All our furniture 16 (be) still in boxes, and our luggage 17 (not / arrive) yet. The neighbours 18 (be) friendly, though — everyone 19 (have) offered to help. One of them 20 (work) as a builder! The bad news 21 (be) that the internet doesn't work. Neither the router nor the cables 22 (seem) to be the problem.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Отбасыңыз не өзіңіз білетін бір команда туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуінде етістік жекеше, екіншісінде көпше болсын.
  2. Ақша не уақыт мөлшері туралы жекеше етістікпен бір сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B2-19 Few пе, a few ма? Little мен a little қазақша: «аз» және «біраз» айырмашылығы
    A number of students ___ … complained.
  2. B1-30 Both, Either, Neither, All, None, Each, Every қазақша: «екеуі де», «ешқайсысы», «әр»
    Both Anna and Leo ___ … coming.
  3. A1-24 Countable және uncountable қазақша: саналатын, саналмайтын зат есімдер, some және any
    Can you give me some ___ … about the course?
Жауаптар

A. Құрылым

  1. was
  2. have
  3. knows
  4. is / was
  5. is
  6. their / his or her

B. Мағына

  1. were
  2. is
  3. The team are arguing about who should be captain.
  4. is
  5. has

C. Қатені табыңыз

  1. We bought some new furniture for the flat. / We bought some new pieces of furniture for the flat.
  2. My trousers are too short.
  3. The news was shocking.
  4. ✓ My family lives in a small town.

D. Мәтін ішінде

  1. is / was
  2. hasn't arrived / has not arrived / hadn't arrived / had not arrived
  3. are / were
  4. has / had
  5. works / worked
  6. is / was
  7. seem / seemed

E. Сіздің кезегіңіз

  1. My family lives in the north. My family are all very tall.
  2. Twenty minutes is enough for a quick lunch.

F. Аралас қайталау

  1. have
  2. are
  3. information
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play