Present Simple ме, Present Continuous па? I work және I'm working айырмашылығы
Present Simple or Present Continuous?
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз Present Simple (I work) мен Present Continuous (I'm working) арасынан дұрысын таңдай аласыз, әрқайсысымен келетін уақыт сөздерін танисыз және know, like, want сияқты күй етістіктерін, соның ішінде think пен have етістіктерінің екі мағынасын дұрыс қолданасыз.
Негізгі идея
Ағылшын тілінде осы шақтың екі түрі бар, өйткені «қазір» екі түрлі нәрсені білдіре алады.
Қатар тұрған екі экранды елестетіңіз. Бірінші экранда A1-12 сабағындағы профиль парағыңыз тұр: өміріңіз жалпы қандай: әдеттер, күнделікті тәртіп, деректер, тұрақты жағдайлар. Бұл Present Simple (осы шақтың жай түрі): I work in a bank. She drinks coffee every morning. Екінші экранда A1-22 сабағынан білетін тікелей эфирдегі видео тұр: дәл қазір немесе қазіргі уақыттың айналасындағы шектеулі кезеңде жүріп жатқан нәрсе. Бұл Present Continuous (осы шақтың созылыңқы түрі): Today I'm working from home.
Бір адам екі экранда да бола алады: I usually drive to work (профиль парағы), but this week I'm taking the train (тікелей эфир).
Кейбір етістіктер мүлде қимыл емес, олар күй: не білетініңіз, не ұнататыныңыз, не қалайтыныңыз, неге сенетініңіз. Ештеңе қозғалмайды, сондықтан тікелей эфирде көрсететін ештеңе жоқ. Мұндай күй етістіктері әдетте жай түрде қалады: I know, I'm knowing емес. Work, eat, run сияқты етістіктер қимыл етістіктері. (Кейбір кітаптар оларды "stative" және "dynamic" verbs деп атайды.)
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде де осы екі түр бар: әдет пен дерек үшін -а / -е / -й түрі («жұмыс істеймін»), ал жүріп жатқан қимыл үшін -ып жатыр / отыр / тұр / жүр («жұмыс істеп отырмын»). Сондықтан бұл сабақтың негізгі идеясы сізге таныс. Бірақ екі тұзақ бар. Біріншісі: қазақшада күйді де «-ып тұр / жүр» арқылы айта береміз («түсініп тұрмын», «білмей тұрмын», «ұнап жүр»), ал ағылшыншада күй етістіктері әдетте -ing алмайды. Екіншісі: қазақшада «-ып жүр» тұрақты жұмыс пен ұзақ әдетке де айтылады («Әкем банкте жұмыс істеп жүр»), ал ағылшыншада тұрақты жағдай үшін Present Simple керек. Тағы бір айырмашылық: «-а / -е» түрі болашақты да білдіреді («Қазір шығамын»), бірақ ағылшыншада дәл қазір жүріп жатқан қимылға Present Simple жарамайды.
| Қазақша | Ағылшынша | Айырмашылығы |
|---|---|---|
| банкте жұмыс істеймін | I work in a bank | -а / -е әдет, тұрақты → Present Simple |
| бүгін үйден жұмыс істеп отырмын | today I'm working from home | -ып отыр → Present Continuous |
| су 100 градуста қайнайды | water boils at 100 °C | дерек → Present Simple |
| жауабын білемін / түсініп тұрмын | I know / I understand | қазақшада күйге де «тұр» болады; ағылшыншада күй етістігі → тек simple |
| маған кофе керек | I need a coffee | қазақшада етістік жоқ; ағылшыншада need, simple |
| меніңше, жақсы идея / ойланып отырмын | I think / I'm thinking about… | пікір → simple; ой процесі → continuous |
| көлігім бар / түскі ас ішіп отырмын | I have a car / I'm having lunch | иелік → simple; тамақ ішу → continuous |
Құрылым
Қатар салыстыру
| Present Simple | Present Continuous | |
|---|---|---|
| Хабарлы | I work. / She works. | I'm working. / She's working. |
| Болымсыз | I don't work. / She doesn't work. | I'm not working. / She isn't working. |
| Сұрақ | Do you work? / Does she work? | Are you working? / Is she working? |
| Қысқа жауап | Yes, I do. / No, she doesn't. | Yes, I am. / No, she isn't. |
Әр шақты көрсететін уақыт сөздері
| Present Simple (әдеттер, жалпы шындық) | Present Continuous (қазір, осы кезеңде) |
|---|---|
| always, usually, often, sometimes, never | now, right now, at the moment |
| every day / week, on Mondays | today, this week, this month |
| once a week, twice a year | these days, at present |
| in the morning(s), at the weekend | Look! Listen! |
Бұл сөздер күшті белгі, бірақ мағына шешеді: I'm always tired these days дұрыс, өйткені these days оны уақытша етеді.
Жиі кездесетін күй етістіктері (әдетте созылыңқы түрде қолданылмайды)
| Топ | Етістіктер |
|---|---|
| Ұнату және ұнатпау | like, love, hate |
| Қалау және қажеттілік | want, need |
| Ой және білім | know, believe, understand, mean |
| Басқалары | belong, seem |
Қолданылуы
1Әдет немесе тұрақты жағдай және қазір немесе уақытша
Күнделікті тәртіп пен тұрақты жағдайлар үшін жай түрін қолданыңыз. Қазір болып жатқан нәрсе немесе уақытша жағдай үшін созылыңқы түрін қолданыңыз.
2Уақыт сөздері белгі ретінде
Жиілік сөздері мен every… жай түрін көрсетеді; now, this week, these days созылыңқы түрін көрсетеді.
3Күй етістіктері жай түрде
Күй етістіктері қимылды емес, сезімді, қалауды, білімді және иелікті сипаттайды. «Дәл қазір» деген мағынада да оларды жай түрде қолданыңыз.
4Think және have: екі мағына
Think = пікірі болу → күй (simple). Think = ойлану, ой елегінен өткізу → қимыл (созылыңқы түрі мүмкін). Have = иелену, біреуі болу → күй (simple). Have = тамақ ішу, сусын ішу, алу, бастан кешу → қимыл (созылыңқы түрі мүмкін). A1-14 сабағын да қараңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Білмей тұрмын», «білдіріп тұр» → күй етістігі + -ing. Қазақшада күйді де «тұр», «жүр» арқылы еркін айтамыз: «Оның нөмірін білмей тұрмын», «Мына белгі нені білдіріп тұр?». Ағылшыншада know, mean, understand, like сияқты күй етістіктері қазір туралы айтсақ та жай түрде қалады.
2. «Әкем банкте жұмыс істеп жүр» → тұрақты жұмыс үшін continuous. Қазақшада «-ып жүр» түрі тұрақты жұмысқа да, ұзақ әдетке де жиі қолданылады. Ағылшыншада Present Continuous уақытша нәрсені көрсетеді, сондықтан тұрақты жұмыс, тұрақты мекенжай немесе әдет үшін Present Simple керек.
3. «Іздеймін» → дәл қазір үшін Present Simple. Ауызекі қазақшада енді басталған іс туралы да «-а / -е» түрі жиі айтылады: «Тұра тұр, көзілдірігімді іздеймін». Ағылшыншада дәл қазір жүріп жатқан қимыл үшін am / is / are + -ing керек.
Шатастырмаңыз
What do you do? және What are you doing? — Біріншісі жұмысыңызды сұрайды; екіншісі осы сәтті сұрайды.
I live және I'm living — I live = тұрақты үйім; I'm living = уақытша жағдай.
Кейінірек созылыңқы түрдегі күй етістіктері — Кейбір күй етістіктерінің екінші, қимыл мағынасы бар: The chef is tasting the soup. You're being silly. Олар B1-34 сабағында оқытылады. Бейресми сөйлеу мен жарнамада дәл қазіргі күшті сезім үшін I'm loving it! дегенді де естуіңіз мүмкін; бұл нәзік мағына C2-01 сабағында. Әзірге жай түрін қолданыңыз: I love this weather.
Жазылуы мен айтылуы
- Сөйлеуде созылыңқы түрде қысқарған түрлер дерлік әрқашан қолданылады: I'm working, she's working, they're working. Етістіктің алдындағы кішкентай 'm / 's / 're сөйлемнің созылыңқы түрде екенін көрсететін негізгі белгі, оны тыңдаңыз.
- Present Simple түрінде be жоқ: I work /aɪ ˈwɜːk/ және I'm working /aɪm ˈwɜːkɪŋ/ (UK). Қосымша -ing буынын тыңдаңыз. Ондағы /ŋ/ дәл қазақтың ң дыбысы, одан кейін г айтылмайды.
- What do you do? жылдам, бейресми сөйлеуде көбінесе «whaddaya do?», ал What are you doing? «whatcha doing?» сияқты естіледі. Екпін соңғы сөзге түседі: do / doing.
- Жай түрдегі үшінші жақтың -s жалғауы: works /s/, plays /z/, watches /ɪz/: A1-12 қараңыз.
Алтын ереже
Профиль парағы ма, әлде тікелей эфир ме? Әдеттер, күнделікті тәртіп, деректер және тұрақты жағдайлар → Present Simple. Қазір, осы кезеңде жүріп жатқан немесе уақытша нәрсе → Present Continuous. Күй етістіктері (know, like, want, need, believe, understand…) қазақшада «тұр», «жүр» арқылы айтылса да, әдетте жай түрде қалады.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті дұрыс түрде қойыңыз.
-
I usually (walk) to work.
-
Look! The bus (come).
-
She (not / like) cold weather.
-
"What you (do)?" "I'm a teacher."
-
"What you (do)?" "I'm cooking dinner."
-
My brother (live) in Paris, but this month he (stay) with us.
B. Мағына
Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … the answer.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: We … dinner now. Call me later.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … it's a great film.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Water … at 0 °C.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: … to me? I'm talking to you!
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
He is needing help.
-
I'm wanting a new bike.
-
Listen! Somebody knocks at the door.
-
I'm thinking about my exam.
D. Мәтін ішінде
Хабарламаны толықтырыңыз. Жақшадағы етістіктерді қолданыңыз.
Hi Sam! I 16 (write) this from a café in Tokyo. I 17 (stay) here for two weeks for work. Normally I 18 (work) in an office in Leeds, but this month I 19 (visit) our team here. I 20 (love) the food! I 21 (not / understand) much Japanese, but people are very kind. Right now it 22 (rain), so I 23 (have) a long coffee!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Әдеттегі күн тәртібіңіз туралы бір сөйлем және осы аптада басқаша болып жатқан бір нәрсе туралы бір сөйлем жазыңыз.
-
think етістігімен екі сөйлем жазыңыз: біреуі пікір, біреуі ой процесі.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-15 Always, usually, never қазақша: жиілік үстеулері және олардың орны Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: late / is / never / she
-
A1-14 Have және Have Got қазақша: «бар» ағылшынша қалай айтылады? "Have you got a car?" "No, I ."
-
A1-20 At, On, In қазақша: уақытқа қатысты предлогтар I'm busy the moment.
Жауаптар
A. Құрылым
- walk
- is coming / 's coming
- doesn't like / does not like
- do … do
- are … doing
- lives … is staying / lives … 's staying
B. Мағына
- know
- are having
- think
- freezes
- Are you listening
C. Қатені табыңыз
- He needs help.
- I want a new bike.
- Listen! Somebody is knocking at the door. / Listen! Somebody's knocking at the door.
- ✓ I'm thinking about my exam.
D. Мәтін ішінде
- am writing / 'm writing
- am staying / 'm staying
- work
- am visiting / 'm visiting
- love
- don't understand / do not understand
- is raining / 's raining
- am having / 'm having
E. Сіздің кезегіңіз
- I usually cook dinner at home. This week I'm eating at my parents' house.
- I think English is fun. I'm thinking about a new job.
F. Аралас қайталау
- She is never late.
- haven't / have not
- at
