Кайталоо B1-01–B1-09 кыргызча: perfect чактар, Future Continuous жана шарттуу сүйлөмдөр
Review: Perfect Tenses, Futures and Conditionals
Бул бетте
Бул кайталоого кирген сабактар
Максат
Бул сабактан кийин сиз perfect чактардын, аңгеме чактарынын жана Future Continuous чагынын ортосунан, ошондой эле first, second жана third conditional, wish жана should / could / would have ортосунан тандай аласыз – жана аларды бир текстте чогуу колдоно аласыз.
Эмнени үйрөндүк
| Сабак | Негизги ой | Негизги мисал |
|---|---|---|
| B1-01 | have / has been + -ing: азырга чейин уланып жаткан же жаңы эле токтоп, изи көрүнүп турган иш («…дан бери күтүп жатам») | I've been waiting here for forty minutes. |
| B1-02 | for / since / How long + Present Perfect; натыйжа, сан жана абал этиштери үчүн simple, иштин өзү жана узактыгы үчүн continuous | I've read four books this month. / I've been reading this book for weeks. |
| B1-03 | had + үчүнчү форма: өткөндөгү эки иштин мурункусу («кетип калган экен»); ирети түшүнүктүү болсо, Past Simple жетиштүү | When I got to the station, the train had left. |
| B1-04 | Аңгемелер: Past Simple = негизги окуялар, Past Continuous = фон, Past Perfect = артка кайтуу; then, suddenly, meanwhile, eventually | It was raining. Suddenly, a woman ran up to me. I'd dropped my wallet. |
| B1-05 | will be + -ing: келечектеги бир учурда уланып жаткан иш, окуялардын кадимки жүрүшү, пландар жөнүндө сылык суроо («-ып жаткан болом») | This time tomorrow I'll be flying to Lisbon. |
| B1-06 | if + Past Simple, would / could / might + негизги форма: элестетилген азыр же болушу күмөн келечек («-са … -мак элем»); If I were you, I'd… | If I had a garden, I'd grow my own vegetables. |
| B1-07 | if + had + үчүнчү форма, would / could / might have + үчүнчү форма: элестетилген өткөн («-ган болсо … -мак элем») | If I had known about the traffic, I would have taken the train. |
| B1-08 | азыркы учур үчүн wish / if only + өткөн чактын формасы («-са экен»); чыныгы мүмкүнчүлүк үчүн hope | I wish I could play an instrument. / I hope you feel better soon. |
| B1-09 | should / could / might / would + have + үчүнчү форма: өткөндүн башка вариантына кайрылып кароо («керек эле», «-са болмок») | I should have charged my phone last night. |
Негизги салыштыруулар
I've done жана I've been doing – Simple натыйжаны, санды же абалды көрсөтөт; continuous иштин өзүн жана анын узактыгын көрсөтөт. Кыргызча экөө тең көп учурда «-дым» же «-ып жатам» болуп калат, ошондуктан тандоону англисче суроо чечет. B1-01 B1-02
- Текшерүү: Натыйжабы, санбы же абал этишиби? → simple. Иштин өзү жана канча убакыттан бери уланып жатканыбы? → continuous. (live, work, study, teach менен көбүнчө экөө тең туура.)
Past Simple жана Past Perfect – Past Perfect өткөндөгү бир учурдан дагы артка кайтат. Кыргызча «-ган экен», «-ып коюшкан эле» – так ушул маани, бирок «-ган» формасы Present Perfect-ке барабар эмес. B1-03 B1-04
- Текшерүү: Мен өткөндөгү бир учурдамынбы жана андан да артка кайтышым керекпи? → had + үчүнчү форма. Ирети мурунтан эле түшүнүктүүбү? → Past Simple.
Фон жана окуя – Кыргызча да айырма этиштен көрүнөт: «ыйлап жаткан» жана «ыйлап жиберди». B1-04
- Текшерүү: Ал окуянын айланасында мурунтан эле болуп жаткан беле (фон)? → Past Continuous. Ал болуп, аңгемени алга жылдырдыбы (окуя)? → Past Simple.
will жана will be + -ing – Кыргызча экөө тең «келесиңби?», «учам» болушу мүмкүн; англисчеде маани форманы тандайт. B1-05
- Текшерүү: Бирөөдөн бир нерсе кылууну суранып жатамбы же азыр чечип жатамбы? → will. Келечектеги учурда уланып жатабы же пландын бир бөлүгү катары баары бир болобу? → will be + -ing.
First жана second conditional – Кыргызча «-са» бөлүгү экөөндө тең бирдей; айырма натыйжада («көчөм» – «көчмөкмүн»). Англисчеде эки бөлүк тең өзгөрөт. B1-06
- Текшерүү: Муну чыныгы мүмкүнчүлүк деп эсептейминби? → if + учур чак, will. Жөн гана элестетип жатамбы, болушу күмөнбү же азыр чындык эмеспи? → if + Past Simple, would.
Second жана third conditional – Кыргызча экөөнүн натыйжасы тең «-мак элем» болушу мүмкүн; англисчеде өткөн натыйжа үчүн have + үчүнчү форма керек. B1-06 B1-07
- Текшерүү: Элестетилген азырбы же келечекпи? → if + Past Simple, would + негизги форма. Элестетилген өткөнбү? → if + had + үчүнчү форма, would have + үчүнчү форма.
wish жана hope – Кыргызча экөө тең «-са экен» болушу мүмкүн; англисчеде «бул мүмкүнбү?» деген суроо чечет. B1-08
- Текшерүү: Азыр чындык эмес жана мен аны өзгөртө албаймынбы? → wish + өткөн чактын формасы. Али мүмкүнбү, натыйжасы белгисизби? → hope + учур чак же will.
should have, could have жана would have – «керек эле», «-са болмок», «-мак элем, бирок». B1-09
- Текшерүү: Туура иш беле? → should have. Мүмкүн болгон иш беле? → could have. Мен кылууга даяр болгон иш беле? → would have.
'd = had же would B1-03 B1-06 B1-07
- Текшерүү: 'd + үчүнчү форма → had. 'd + негизги форма же 'd have → would.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
Кайталоодо каталар көбүнчө бир сүйлөмдө эки форма чогуу келгенде чыгат. Төмөндөгү тузактарда кыргыз тилинин бир адаты бир эле учурда эки жерде тоскоол болот.
1. «-са» жана «-мак элем» өткөн жөнүндө. Кыргызча «Ата-энем эски Ладасын күзүндө сатса, баалар көтөрүлгөнчө Хонда алмак» деп өткөн жөнүндө да жөнөкөй «-са» жана «-мак элем» менен айта беребиз. Англисчеде бул second conditional сыяктуу угулат, ал эми last autumn аны өткөнгө байлайт. Элестетилген өткөн үчүн эки бөлүк тең өзгөрөт: if + had + үчүнчү форма, would have + үчүнчү форма. B1-06 B1-07
2. «-са экен» жана «-ып жатам» келечек жөнүндө. Кыргызча «Эртең күн ачык болсо экен, анткени түштө Барскоондогу шаркыратмага чыгып бара жатабыз» дейбиз. Бул сүйлөмдө эки тузак бар: «-са экен» мүмкүн болгон нерсе жөнүндө (hope, wish эмес), жана «бара жатабыз» келечектеги белгилүү бир учурда уланып жаткан иш жөнүндө (will be + -ing). B1-05 B1-08
3. «Керек эле» жана «-мак элем, бирок». Кыргызча «Бөлөм документтерди жума күнгө чейин Тэгудагы университетке жөнөтүшү керек эле. Бейшембиде почтадан жибермек, бирок Нарындагы почта жабык болчу» дейбиз. «Керек эле» had to деп, «жибермек» would post деп которулуп калат. Өкүнүч үчүн should have, даяр болгон, бирок ишке ашпаган нерсе үчүн would have + үчүнчү форма керек. B1-09
4. «-ган», «-ып жатат» өткөн аңгемеде. Кыргызча «Арсланбаптагы мейманканага жеткенибизде, ээси палоо бышырып койгон экен, уулдары бизди түштөн бери күтүп жатышыптыр» дейбиз. «-ган» формасы Present Perfect-ке, «күтүп жатышыптыр» болсо Present Perfect Continuous-ка окшош көрүнөт. Бирок аңгеме өткөндө, ошондуктан андан мурунку окуялар үчүн had + үчүнчү форма жана had been + -ing керек. B1-01 B1-03 B1-04
Алтын эрежелер
- B1-01 have / has + been + -ing = өткөндө башталып, азыр да уланып жаткан же жаңы эле токтоп, изин калтырган иш. Аны натыйжадан көрө иштин өзү жана узактыгы маанилүүрөөк болгондо колдонуңуз.
- B1-02 Азыр да чындыкпы? Present Perfect-ти for (узактык) же since (башталган учур) менен колдонуңуз. Натыйжа, сан же абал этиши → simple. Иштин өзү жана канча убакыттан бери → continuous (live, work, study менен көбүнчө экөө тең туура).
- B1-03 Мурунтан эле өткөндөсүзбү жана андан да артка кайтышыңыз керекпи? had + үчүнчү форма колдонуңуз. Ирети мурунтан түшүнүктүү болсо, Past Simple жетиштүү.
- B1-04 Эмне болгонун Past Simple, эмне болуп жатканын Past Continuous, мурун эмне болуп калганын Past Perfect менен айтыңыз. Угуучуну байламта сөздөр менен алып жүрүңүз.
- B1-05 Келечектеги бир учурда уланып жаткан иш же пландын бир бөлүгү катары баары бир боло турган нерсе үчүн will be + -ing колдонуңуз. Will you be + -ing? пландар жөнүндө сылык сурайт.
- B1-06 Элестетилген же болушу күмөн: if + Past Simple, would / could / might + негизги форма. Өткөн чактын формасы өткөн убакытты эмес, чындыктан алыстыкты көрсөтөт; would адатта натыйжада турат.
- B1-07 Элестетилген өткөн: if + had + үчүнчү форма, андан кийин would / could / might + have + үчүнчү форма. Would have сөзүн if бөлүгүнө киргизбеңиз.
- B1-08 Азыр чындык эмес, бирок ошондой болушун каалайсызбы? wish / if only + өткөн чактын формасы (had, could, were). Али мүмкүнбү? hope + учур чак же will.
- B1-09 should / could / might / would + have + үчүнчү форма чыныгы өткөндү башка вариант менен салыштырат: туура иш, мүмкүн болгон иш, сылык иш же сиз кылууга даяр болгон иш.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
B1-01 Present Perfect Continuous кыргызча: «…дан бери күтүп жатам» англисче кантип айтылат? I'm exhausted. I (clean) the house all morning.
-
B1-02 For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living? She (know) her best friend since primary school.
-
B1-03 Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма) When we got to the station, the last train (leave).
-
B1-05 Future Continuous кыргызча: «Эртең ушул убакта … жаткан болом» Don't call me at nine — I (drive) home.
-
B1-06 Second Conditional кыргызча: «-са … -мак элем» англисче кантип айтылат? If I (have) a car, I would drive to work.
-
B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче If we (leave) earlier, we wouldn't have missed the start.
-
B1-08 I Wish жана If Only кыргызча: «-са экен» англисче кантип айтылат? I can't swim. I wish I swim.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have кыргызча: «керек эле», «-са болмок» You (should / tell) me about the meeting — I didn't know!
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз же жооп бериңиз.
-
B1-02 For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living? Туура жоопту тандаңыз: I … three emails this morning.
-
B1-02 For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living? Туура жоопту тандаңыз: Sorry about my hands — I … the bike.
-
B1-04 Narrative Tenses кыргызча: англисче окуяны кантип айтып беребиз? Туура жоопту тандаңыз: When I left the house, it …, so I took an umbrella.
-
B1-03 Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма) «When I arrived, they had served dinner.» Туура жоопту тандаңыз: They served dinner … I arrived.
-
B1-06 Second Conditional кыргызча: «-са … -мак элем» англисче кантип айтылат? Жумушка алынарыңызга дээрлик ишенесиз. Туура жоопту тандаңыз: If I the job, I move to Leeds.
-
B1-05 Future Continuous кыргызча: «Эртең ушул убакта … жаткан болом» Кесиптешиңиздин ноутбугун сурагыңыз келет, бирок ага басым жасагыңыз келбейт. Туура жоопту тандаңыз: your laptop this afternoon?
-
B1-08 I Wish жана If Only кыргызча: «-са экен» англисче кантип айтылат? Туура жоопту тандаңыз: The exam is next week. I … I pass.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have кыргызча: «керек эле», «-са болмок» «I would have come, but I was ill.» Сүйлөп жаткан адам келдиби? Келүүгө даяр беле?
-
B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче Ар бир 'd эмнени билдирет, had же would? «If I'd known, I'd have helped.»
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
B1-02 For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living? I live in this flat since 2021.flat (UK) = apartment (US)
-
B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче If I would have known, I would have come.
-
B1-06 Second Conditional кыргызча: «-са … -мак элем» англисче кантип айтылат? If I won the lottery, I will buy a house by the sea. (Бул өтө күмөн.)
-
B1-04 Narrative Tenses кыргызча: англисче окуяны кантип айтып беребиз? When I got home, I saw that someone has broken the window.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have кыргызча: «керек эле», «-са болмок» I should of called her.
-
B1-05 Future Continuous кыргызча: «Эртең ушул убакта … жаткан болом» When you will arrive, I'll be waiting at the gate.
-
B1-08 I Wish жана If Only кыргызча: «-са экен» англисче кантип айтылат? I wish I can stay longer.
-
B1-01 Present Perfect Continuous кыргызча: «…дан бери күтүп жатам» англисче кантип айтылат? I've been knowing Tom for years.
-
B1-03 Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма) It was the first time I had seen the sea.
D. Текстте
Кашаадагы этиштердин туура формасын жазыңыз же туура сөздү тандаңыз.
Hi Jess,
Sorry I haven't written. I 27 (work) on a huge project for three weeks, and so far I 28 (write) only two of the five chapters! Last Friday was crazy. I 29 (walk) to the station when my boss called. When I got there, my train 30 (already / leave). If I 31 (not / answer) the phone, I would have caught it. I know, I know — I 32 (should / switch) it off!
Anyway, I wish I 33 (have) more free time at the moment. If I 34 (be) free this weekend, I'd come and see you. But next month will be better: this time next month I 35 (lie) on a beach in Crete! I really 36 (hope / wish) you can come too.
Love, Nina
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
B1-01 Present Perfect Continuous кыргызча: «…дан бери күтүп жатам» англисче кантип айтылат? Акыркы убакта кылып жүргөн бир ишиңиз жөнүндө бир сүйлөм жана бир натыйжа жөнүндө бир сүйлөм жазыңыз.
-
B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче Былтыр кетирген бир кичинекей катаңызды эстеңиз. Бир third conditional сүйлөмүн жана should have менен бир сүйлөм жазыңыз.
-
B1-06 Second Conditional кыргызча: «-са … -мак элем» англисче кантип айтылат? Азыркы жашооңуз жөнүндө эки элестетилген сүйлөм жазыңыз (If I…, I'd…).
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт I (see) Tom yesterday, but he didn't see me.
-
A2-27 Zero жана First Conditional кыргызча: «-са» англисче, if, unless жана when If it (rain) tomorrow, we'll stay at home.
-
A2-05 Англисче келер чак: will, going to, Present Continuous же Present Simple? "The phone's ringing." "OK, I (answer) it."
-
A2-21 Should жана Ought To кыргызча: англисче кантип кеңеш беребиз? You look tired. You ___ go to bed early tonight. …
-
A2-02 Past Simple же Past Continuous? When, while, during жана for кыргызча I (cook) dinner when the lights went out.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- have been cleaning / 've been cleaning
- has known / 's known
- had left / 'd left
- will be driving / am driving
- had
- had left / 'd left
- could
- should have told / should've told
B. Мааниси
- have written
- have been repairing
- was raining
- before
- get … will
- Will you be using
- hope
- no … yes
- had … would
C. Катаны табыңыз
- I have lived in this flat since 2021. / I've lived in this flat since 2021. / I have been living in this flat since 2021. / I've been living in this flat since 2021.
- If I had known, I would have come. / If I'd known, I'd have come. / If I'd known, I would have come. / If I had known, I'd have come.
- If I won the lottery, I would buy a house by the sea. / If I won the lottery, I'd buy a house by the sea.
- When I got home, I saw that someone had broken the window.
- I should have called her. / I should've called her.
- When you arrive, I'll be waiting at the gate.
- I wish I could stay longer.
- I've known Tom for years. / I have known Tom for years.
- ✓ It was the first time I had seen the sea.
D. Текстте
- have been working / 've been working / have worked / 've worked
- have written / 've written
- was walking
- had already left / 'd already left
- hadn't answered / had not answered
- should have switched / should've switched
- had
- were / was
- will be lying / 'll be lying
- hope
E. Сиздин кезегиңиз
- I've been running every morning this month. I've lost two kilos.
- If I had booked my flight earlier, I would have paid much less. I should have checked the prices in January.
- If I lived by the sea, I'd swim every day. If I had more free time, I'd learn Italian.
F. Аралаш кайталоо
- saw
- rains
- 'll answer / will answer
- should
- was cooking
