For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living?
For, Since, How Long — Simple or Continuous?
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз for, since жана How long…? менен бир абал канча убакыттан бери уланып жатканын айта аласыз, ошондой эле Present Perfect Simple (I've read) менен Present Perfect Continuous (I've been reading) ортосунан тандай аласыз.
Негизги ой
Өткөндө башталып, азыр да чындык болгон абал үчүн perfect чак керек экенин билесиз: for (узактык) же since (башталыш чекити) менен A2-18: I've lived here for five years, I live here for five years эмес. Эми экинчи тандоо бар: simple же continuous?
Сырдоочунун эки сүрөтүн элестетиңиз. Биринчисинде дубал даяр, жаркырап турат: I've painted the wall. Бул – simple: ал натыйжаны, бүткөн нерсени же санай турган жыйынтыкты көрсөтөт. Экинчисинде сырдоочу нымдуу щетканы кармап турат, кийими боёк: I've been painting the wall. Бул – continuous: ал уланып жаткан иш-аракетти жана анын канча убакыт уланганын көрсөтөт. Балким бүттү, балким бүтө элек – маселе анда эмес.
Кээ бир этиштер (know, ээлик маанисиндеги have, be, like, believe) иш-аракетти эмес, абалды билдирет. Аларда «нымдуу щетка» сүрөтү жок, ошондуктан алар simple бойдон калат.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча «-дан бери» узактыкты да («беш жылдан бери»), башталыш чекитин да («2015-жылдан бери») билдирет, анын үстүнө көбүнчө учур чак менен келет: «Аны мектептен бери билем». Англисчеде эки тандоо бар: узактык → for, чекит → since, ал эми чак – Present Perfect. Simple менен continuous тандоосуна кыргызча көмөкчү этиштер жардам берет: -ып бүттүм / -ып чыктым натыйжаны билдирет (I've read), -ып жатам иш-аракетти (I've been reading). Ошондой эле «мурун» сөзүнө этият болуңуз: «алты ай мурун» → six months ago, before six months эмес.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Биз бири-бирибизди көптөн бери билебиз. | We've known each other for ages. | кыргызча учур чак; англисче Present Perfect; know – абал этиши → simple |
| Бул телефон эки жылдан бери менде бар. | I've had this phone for two years. | «бар» → ээлик маанисиндеги have: simple |
| Ал саат тогуздан бери жыйналышта. | He's been in a meeting since nine o'clock. | «-дан бери» + убакыт чекити → since |
| Бул айда төрт китеп окуп чыктым. | I've read four books this month. | Бул жерде да ушундай: «-ып чыктым» = натыйжа → simple |
| Бул китепти бир нече жумадан бери окуп жатам. | I've been reading this book for weeks. | Бул жерде да ушундай: «-ып жатам» = иш-аракет → continuous |
| Бул жумушту алты ай мурун баштадым. | I started this job six months ago. | «мурун» → ago + Past Simple, before эмес |
| Акыркы жолу спортзалга барганыма эки ай болду. | It's two months since I last went to the gym. | «-ганыма … болду» → It's (been) … since + Past Simple |
| Паолону эки жылдан бери көрбөй жүрөм. | I haven't seen Paolo for two years. | кыргызча тануу; англисче haven't seen … for |
Кыскасы: «-дан бери» + кыргызча учур чак → англисче Present Perfect + for (узактык) же since (чекит). Натыйжа, сан же абал этиши → simple; иш-аракет жана анын узактыгы → continuous. «… мурун» → ago.
Түзүлүшү
For жана since (A2-18 кайталоо)
| Андан кийин эмне келет | Мисалдар | |
|---|---|---|
| for | убакыт мезгили (узактык) | for two hours, for a week, for ages, for a long time |
| since | убакыт чекити (башталыш) | since nine o'clock, since Monday, since 2015, since last summer |
| since | багыныңкы сүйлөм, адатта Past Simple | since I was a child, since we moved here |
How long…?
| Чак | Суроо |
|---|---|
| Present Perfect Simple | How long have you known Ana? |
| Present Perfect Continuous | How long have you been waiting? |
| be менен | How long has she been a teacher? |
Simple же continuous?
| Present Perfect Simple (have + үчүнчү форма) | Present Perfect Continuous (have been + -ing) |
|---|---|
| натыйжа: I've painted the room. (бүттү) | иш-аракет: I've been painting the room. (балким бүтө элек) |
| канча / канчасы: She's written three chapters. | канча убакыт: She's been writing all morning. |
| абал: I've known him for years. | – (абал этиштери менен колдонулбайт) |
| туруктуу угулат: He's lived here all his life. | убактылуу угулат: He's been living with his parents for a few months. |
It's (been) … since …
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| It's been + мезгил + since + Past Simple | It's been three years since I last saw her. |
| It's + мезгил + since + Past Simple | It's three years since I last saw her. |
Кыскараак үлгү It's three years since… айрыкча британ англисчесинде көп колдонулат.
Колдонулушу
1For, since жана How long: кыскача кайталоо
For узактыкты берет; since башталыш чекитин берет (күн, дата, саат же окуя). Узактыкты How long + Present Perfect менен сураңыз. Кыргызча экөө тең «-дан бери», англисчеде тандаңыз.
2Натыйжа жана жыйынтык үчүн simple
Иш-аракет бүткөндө же бир нерсени санаганда (канча, канчасы, канча жолу) simple колдонуңуз. Кыргызча бул жерде көбүнчө «-ып чыктым», «-ып бүттүм» же жөн эле -ды турат.
3Абал этиштери менен simple
Абалды билдирген этиштер – know, have (ээлик), be, like, love, believe, understand, own – канча убакыт экенин айтсаңыз да, адатта simple бойдон калат.
4Иш-аракет жана анын узактыгы үчүн continuous
Көңүл иш-аракетке, анын канча убакыттан бери уланып жатканына же калтырган изине бурулса, continuous колдонуңуз. Иш-аракет бүтүшү да, бүтпөшү да мүмкүн.
5Live, work, study, teach: экөө тең болот
Узак абалды билдирген этиштер менен for жана since колдонулганда эки форма тең туура, көбүнчө дээрлик айырмасы жок. Continuous абалды убактылуураак кылып көрсөтүшү мүмкүн.
6It's (been) + убакыт + since…
Бул үлгүнү өткөндөгү бир окуядан бери канча убакыт өткөнүн айтуу үчүн колдонуңуз. since бөлүгү адатта Past Simple-да турат. Ал абал да азырга чейин уланып жатса, since бөлүгүндө Present Perfect болушу мүмкүн; It's been… since үлгүсүндө Past Simple – ишенимдүү тандоо. Кыргызча «-ганыма … болду» дейбиз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Мектептен бери билем» → I know her since. Кыргызча азырга чейин уланган абал «-дан бери» жана учур чак менен айтылат: «Айжанды биринчи курстан бери билем», «Бул үй бизде он жылдан бери бар». Ошондуктан англисчеде да Present Simple коюп, since кошуп коюу оңой. Азырга чейинки абал үчүн Present Perfect керек, ал эми know, have сыяктуу абал этиштери менен – simple.
2. «Алты ай мурун» → before six months. Кыргызча «мурун» ago дегенди да, before дегенди да билдирет: «алты ай мурун», «сабактан мурун». Ошондуктан «алты ай мурун» дегенди before six months деп которуп коюу абдан оңой. Учурдан артка эсептегенде мезгил + ago колдонуңуз, Past Simple менен.
3. «Кырк жыл бою» → during forty years. «Бою» сөздүктө көп учурда during деп берилет, ошондуктан «кырк жыл бою жайлоого чыгат» дегенди during forty years деп айтып коюу оңой. «Канча убакыт?» деген суроого жооп берсе, for колдонуңуз; during «качан?» деген суроого жооп берет (during the summer).
4. «Келбегенине үч жыл болду» → since he didn't come. Кыргызча «Агам үйгө келбегенине үч жыл болду», «Эс алууга чыкпаганыбызга көп болду» деп, -ба- тануусу менен айтабыз. Ошондуктан англисчеде да since бөлүгүнө тануу коюп коюу оңой. Бирок since окуянын акыркы жолу болгон учурун көрсөтөт: «акыркы жолу келгенинен бери». Тануу формасы керек эмес: since he last came… же he hasn't come … for three years.
Чаташтырбаңыз
for, since жана ago – for = узактык; since = башталыш чекити; ago = бүткөн өткөн окуя канчалык мурун болгону, Past Simple менен A2-19. Кыргызча биринчи экөө «-дан бери», үчүнчүсү «мурун».
How long have you…? жана How long did you…? – Present Perfect азыр да чындык болгон нерсе жөнүндө сурайт; Past Simple бүткөн мезгил жөнүндө сурайт.
I've been here for a week жана I'm here for a week – Биринчиси азырга чейинки убакытты өлчөйт; экинчиси азыркы же келечектеги болуунун толук узактыгын айтат.
I've read your book жана I've been reading your book – Simple: окуп бүттүм. Continuous: ортосундамын же ага убакыт короттум.
Жазылышы жана айтылышы
- Сүйлөгөндө for адатта алсыз айтылат: /fə/ (UK), /fɚ/ (US). for two years дегенде басым two жана years сөздөрүнө түшөт. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул бүдөмүк /ə/ тыбышына өзүнчө көнүү керек.
- since өз үндүүсүн толук сактайт: /sɪns/. /ɪ/ – кыска үндүү: аны созуп «сиинс» деп айтпаңыз.
- How long have you…? бириктирилип айтылат: /haʊ ˈlɒŋ əv jə/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv jə/ (US). long аягындагы /ŋ/ – кыргыздын ң тыбышы: аягына г кошпоңуз.
- It's been көбүнчө бир бирдик болуп айтылат: /ɪts bɪn/ – It's been ages!
- she's known = she has known; she's been she has been болушу мүмкүн (эч качан she is been эмес).
Алтын эреже
Азыр да чындыкпы? Present Perfect колдонуңуз, for (узактык) же since (башталыш) менен. Натыйжа, сан же абал этиши → simple. Иш-аракет жана анын канча убакыттан бери уланып жатканы → continuous (live, work, study менен көбүнчө экөө тең туура). Эсиңизде болсун: «… мурун» → ago; «-дан бери» → for же since.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
1–3-тапшырмаларда for же since жазыңыз.
-
I've had this bike 2021.
-
She's been sleeping ten hours.
-
We've been friends we were five.
-
Past Simple формасы менен толуктаңыз: It's been two years since I (see) my cousins.
-
Continuous формасы жана for менен кайра жазыңыз: I started learning the piano three years ago.
-
«For five years.» деген жоопко суроо жазыңыз. (you, have, your car)
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I … Tom for years.
-
Туура жоопту тандаңыз: I … four cups of coffee today.
-
Туура жоопту тандаңыз: Sorry about my hands. I … the car.
-
Кайсы сүйлөм китеп окулуп бүткөнүн билдирет?
-
Кайсы сүйлөм убактылуураак угулат?
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I live in this town since 2019.
-
How long are you waiting?
-
He's worked here since six months.
-
We've been travelling for three weeks, and we've visited five countries.
D. Текстте
Катты толуктаңыз. Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз же for / since колдонуңуз.
Hi Sam! I 16 (live) in Lisbon 17 March, and I love it. I 18 (learn) Portuguese for three months, but it's hard! So far I 19 (make) a few friends at my language school. It 20 (be) ages since we last spoke — how are you?
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Бир досуңузду канчадан бери билериңиз жана өзүңүздүн бир буюмуңуз канчадан бери бар экени жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз.
-
Акыркы убакта кылып жүргөн бир иш-аракетиңиз жана бир натыйжа жөнүндө бирден сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-01 Present Perfect Continuous кыргызча: «…дан бери күтүп жатам» англисче кантип айтылат? Your eyes are red. you (cry)?
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт I (move) to London two years ago.
-
A2-17 Present Perfect кыргызча: just, already жана yet – «жаңы эле», «эбак», «али» Have you finished your homework ?already = surprise
Жооптор
A. Түзүлүшү
- since
- for
- since
- saw / last saw
- I have been learning the piano for three years. / I've been learning the piano for three years.
- How long have you had your car?
B. Мааниси
- have known
- have drunk
- have been repairing
- I've read your book.
- He's been living with friends since the fire.
C. Катаны табыңыз
- I have lived in this town since 2019. / I've lived in this town since 2019. / I have been living in this town since 2019. / I've been living in this town since 2019.
- How long have you been waiting?
- He's worked here for six months. / He's been working here for six months.
- ✓ We've been travelling for three weeks, and we've visited five countries.
D. Текстте
- have lived / have been living
- since
- have been learning
- have made
- has been / is
E. Сиздин кезегиңиз
- I've known my best friend since primary school. I've had this watch for ten years.
- I've been running every morning this month. I've lost three kilos.
F. Аралаш кайталоо
- Have … been crying
- moved
- yet / already
