SlowingoГрамматика
B1 9 / 39

Should Have, Could Have, Might Have кыргызча: «керек эле», «-са болмок»

Should Have, Could Have, Might Have

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз өткөндөгү өкүнүчтөр жана каталар (I should have left earlier), колдон чыккан мүмкүнчүлүктөр (We could have won) жөнүндө айта аласыз, адамдарды сындай аласыз (You could have told me!) жана эмне кылууга даяр болгонуңузду айта аласыз (I would have helped, but…).

Негизги ой

Футбол беттешинен кийин оюнчулар оюндун жазмасын көрүшөт. Видеону токтотуп: «Бул жерде мен топту беришим керек эле» (should have passed), «Бул жерде гол киргизсек болмок» (could have scored) дешет. Беттеш бүттү. Эч нерсе өзгөрбөйт. Бирок алар болгон нерсени туура болмок нерсе же мүмкүн болгон нерсе менен салыштырышат.

Модалдык этиш + have + үчүнчү форма мына ушуну жасайт. Ал өткөнгө кайрылып карап, аны башка вариант менен салыштырат – адатта болбогон вариант менен:

  • You should have called. → Чалуу туура болмок. Сиз чалган жоксуз.
  • You could have called. → Чалуу мүмкүн болчу. Сиз чалган жоксуз.
  • I would have called, but… → Мен даяр болчумун. Бир нерсе тоскоол болду.

Түзүлүшү дайыма бирдей. Модалдык этиш кандай баа берип жатканыңызды айтат: туура нерсе, мүмкүн болгон нерсе же сиз кылууга даяр болгон нерсе. I менен бул сүйлөмдөр көбүнчө өкүнүчтү билдирет. You менен көбүнчө сын болот.

Кыргыз тили жана англис тили

Жакшы жаңылык: кыргызча да айырма бар – керек (азыр же келечек) жана керек эле (өткөн, кеч болуп калды): «Ага чалышың керек» – You should call her, «Ага чалышың керек эле» – You should have called her. Бул жерде да ушундай. Кыйынчылык – «керек эле» дегенди англисчеге которуу. Окуучулар «керек» сөзүн must же have to менен байланыштырышат, ал эми «эле» өткөн чакты эске салат. Ошондуктан I had to… айтылып калат, бирок ал «милдеттүү болчу жана кылдым» дегенди билдирет. Колдон чыккан мүмкүнчүлүктү жана нааразычылыкты кыргызча -са болмок менен айтабыз («Мага чалсаң болмок да!»), даяр болгонубузду -мак элем, бирок менен айтабыз («Келмекмин, бирок…»). Англисчеде үчөөндө тең have + үчүнчү форма керек.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Ага чалышың керек.You should call her.Бул жерде да ушундай: «керек» – кеңеш, азыр
Ага чалышың керек эле.You should have called her.«керек эле» – кеч болуп калды → should have + үчүнчү форма (had to эмес)
Мынча кеч жатпашыбыз керек эле.We shouldn't have stayed up so late.тануу «-ба-» → shouldn't have
Чоң жол менен барсак болмок.We could have taken the motorway.«-са болмок» – мүмкүн болчу → could have
Мага чалсаң болмок да!You could have called me!нааразычылык → could have (could call эмес)
Кечеңе келмекмин, бирок жумуштан чыга албай калдым.I would have come to your party, but I was stuck at work.«-мак элем, бирок» → would have + үчүнчү форма
Ага чындыкты айтышым керек беле?Should I have told her the truth?«керек беле?» → Should I have…?

Кыскасы: «керек эле» → should have, «-баш керек эле» → shouldn't have, «-са болмок» → could have (сын болсо, британча might have да), «-мак элем, бирок» → would have. Бардыгынан кийин – have + үчүнчү форма.

Түзүлүшү

модалдык этиш + have + үчүнчү форма

ФормасыМаанисиЧынында эмне болдуМисал
should have / ought to haveтуура болмок («керек эле»)адатта: болгон жокYou should have warned me.
shouldn't have / ought not to haveтуура эмес болду («-баш керек эле»)болдуI shouldn't have eaten so much.
could haveмүмкүн болчу («-са болмок»)адатта: болгон жокWe could have won.
might have (сын)сылык / жакшы болмокболгон жокYou might have said thank you!
would haveмен даяр болчумун («-мак элем, бирок»)болгон жокI would have helped, but I was away.

Тануу сүйлөм жана суроо

Мисал
Тануу сүйлөмYou shouldn't have said that. / We couldn't have done more.
СурооShould I have told her? / What could we have done?
Кыска жоопторShould I have called? — Yes, you should (have). / No, you shouldn't (have).

Кыскартылган жана алсыз формалар (оозеки кепте)

ЖазылышыКөбүнчө кандай угулат
should have / should've/ˈʃʊdəv/
could have / could've/ˈkʊdəv/
would have / would've/ˈwʊdəv/
shouldn't have/ˈʃʊdntəv/

Колдонулушу

1Should have: өкүнүч жана сын

Болбогон туура нерсе үчүн should have, болуп кеткен туура эмес нерсе үчүн shouldn't have колдонуңуз. I же we менен ал өкүнүчтү, you же башкалар менен сынды билдирет. Ought to have мааниси ошол эле, бирок сейрек жана расмийирээк. Кыргызча бул «керек эле», «-баш керек эле».

I should have charged my phone last night.
Кечээ кечинде телефонумду кубаттап коюшум керек эле.
«керек эле» → should have; кубаттаган жокмун
You should have asked me before you took my car.
Машинамды алаарыңдан мурун менден сурашың керек эле.
сын
We shouldn't have stayed up so late before the exam.
Сынактын алдында мынча кеч жатпашыбыз керек эле.
кеч жаттык: ката болду
He shouldn't have shouted at the waiter.
Ал официантка кыйкырбашы керек эле.
The council ought to have repaired the road years ago.
Шаардык кеңеш бул жолду эчак эле оңдошу керек эле.
ought to have = should have, расмийирээк

2Could have: колдонулбай калган мүмкүнчүлүк

Мүмкүн болгон, бирок болбой калган нерсе үчүн could have колдонуңуз: колдон чыккан мүмкүнчүлүк же ишке ашпай калган коркунуч. Кыргызча бул «-са болмок», «-а алмак», «-ышы мүмкүн эле».

We could have taken the motorway, but we chose the coast road.
Чоң жол менен барсак болмок, бирок деңиз жээгиндеги жолду тандадык.
motorway (UK) = highway (US)
She could have been a professional tennis player.
Ал кесипкөй теннисчи боло алмак.
шыгы бар болчу, бирок ал жолго түшкөн жок
It could have been much worse — at least nobody was hurt.
Мындан да жаман болушу мүмкүн эле. Жок дегенде эч ким жаракат алган жок.
коркунуч ишке ашкан жок
I couldn't have done it without your help.
Сенин жардамың болбосо, муну жасай албайт элем.
сен жардам бердиң; жардамсыз мүмкүн эмес болмок

3Could have жана might have: нааразычылык менен сын

You менен could have көбүнчө «мүмкүнчүлүгүң бар эле, бирок колдонгон жоксуң» дегенди билдирет. Might have да ушундай колдонулат, айрыкча британ англисчесинде, кимдир бирөө сылык же жакшы бир нерсени кылбай койгондо. Модалдык этишке басым коюңуз. Кыргызча бул «-са болмок да!».

You could have called me!
Мага чалсаң болмок да!
нааразычылык: could have
They could have cleaned the kitchen before they left.
Кетерден мурун ашкананы тазалап кетишсе болмок.
You might have warned me about the dog!
Ит жөнүндө эскертип койсоң болмок!
негизинен британ англисчеси
He might have said thank you, at least.
Жок дегенде рахмат айтса болмок.

4Would have: даяр болчу, бирок бир нерсе тоскоол болду

Бир нерсени кылууга даяр болгонуңузду же пландаганыңызды, бирок бир нерсе тоскоол болгонун айтуу үчүн would have колдонуңуз. Ал көбүнчө but же if менен келет B1-07. Кыргызча бул «-мак элем, бирок…».

I would have come to your party, but I was stuck at work.
Кечеңе келмекмин, бирок жумуштан чыга албай калдым.
«-мак элем, бирок» → would have
She would have lent you the money — why didn't you ask her?
Ал сага акчаны карызга бермек. Эмне үчүн андан сураган жоксуң?
We would have stayed longer, but the hotel was full.
Көбүрөөк калмакпыз, бирок мейманканада бош орун жок болчу.
I'd have called you if I'd had your number.
Номериң болгондо, сага чалмакмын.
I'd have = I would have; if I'd had = if I had had

5Өткөндөгү тандоолор жөнүндө суроо

Туура тандоо же башка мүмкүнчүлүктөр жөнүндө сурош үчүн should I have…? жана what could I have…? колдонуңуз. Кыргызча «керек беле?», «эмне кылсак болмок?».

Should I have told her the truth?
Ага чындыкты айтышым керек беле?
«керек беле?» → Should I have…?
What else could we have done?
Дагы эмне кылсак болмок?
Do you think I should have accepted the offer?
Сенин оюңча, ал сунушка макул болушум керек беле?

Көп кездешкен каталар

❌You should called me.
✅You should have called me.
Өткөн: should + have + үчүнчү форма.
❌I should have went to bed earlier.
✅I should have gone to bed earlier.
Үчүнчү форма (gone), Past Simple (went) эмес.
❌I should of known.
✅I should have known.
should've «should of» сыяктуу угулат, бирок сөз – have.
❌You shouldn't have tell him.
✅You shouldn't have told him.
have + үчүнчү форма.
❌We could to have won.
✅We could have won.
could + have + үчүнчү форма, to жок.
⚠️You could tell me! (about a past situation)
✅You could have told me!
Грамматикалык жактан туура, бирок «You could tell me» «азыр айта аласың» дегенди билдирет. Өткөндөгү колдон чыккан мүмкүнчүлүк үчүн could have колдонуңуз.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Керек эле» → had to / needed to. «Керек» деген сөздү көп окуучулар must, have to же need деп жаттап алышат, ал эми «эле» өткөн чакты эске салат. Ошондуктан «Билетти алдын ала алышыбыз керек эле» дегенди We had to buy… деп которуп коюу оңой. Бирок had to «милдеттүү болчу» дегенди билдирет жана адатта ал иш болгонун көрсөтөт. Өкүнүч же сын үчүн should have + үчүнчү форма колдонуңуз.

⚠️(Нооруз майрамына Ошко барчу поездге билет калган жок, сиз өкүнүп жатасыз.) We had to buy the train tickets to Osh two weeks before Nooruz, but we waited and now everything is sold out.
✅We should have bought the train tickets to Osh two weeks before Nooruz, but we waited and now everything is sold out.
Грамматикалык жактан туура, бирок had to «милдеттүү болчу» дегенди билдирет; бул жерде өкүнүч → should have.
⚠️(Сырттан келген досуңуз ашказаны ооруп жатат, сиз аны сындап жатасыз.) You needed to wash the apricots from the market before you ate them, because they were covered in dust.
✅You should have washed the apricots from the market before you ate them, because they were covered in dust.
Грамматикалык жактан туура, бирок needed to «зарыл болчу» деген фактыны айтат; сын жана өкүнүч үчүн should have.

2. «-са болмок» → could + негизги форма. Кыргызча нааразычылыкты «Ош базарында жүргөндө апама да курут алып келсең болмок!» деп айтабыз. «Болмок» формасы англисчедеги could менен байланышат, ошондуктан have түшүп калат. Бирок you could buy «сатып ала алчусуң» (өткөндөгү жөндөм) же «азыр сатып ала аласың» дегенди билдирет. Өткөндө колдонулбай калган мүмкүнчүлүк үчүн could have + үчүнчү форма керек.

⚠️(Досуңуз Ош базарынан келди, бирок апаңызга курут алган жок.) When you were already at Osh Bazaar, you could buy some kurut for my mother too!
✅When you were already at Osh Bazaar, you could have bought some kurut for my mother too!
Грамматикалык жактан туура, бирок could buy бул жерде «сатып ала алчусуң» деген жөндөм гана; нааразычылык үчүн could have bought.
⚠️(Иниңиз Балыкчыдан келе жатып, маршрутка түн жарымында жетерин эч кимге айткан жок.) You could warn the whole family that the marshrutka from Balykchy would arrive after midnight!
✅You could have warned the whole family that the marshrutka from Balykchy would arrive after midnight!
Грамматикалык жактан туура, бирок could warn «эскерте аласың» деген жөндөм сыяктуу угулат; өткөн үчүн could have warned.

3. «-мак элем, бирок» → would + негизги форма. Кыргызча «Бөлөмдүн тоюна келмекмин, бирок ошол жумада Москвада иштеп жүргөм» дегенде «келмекмин» азыркы да, өткөн да болушу мүмкүн. Ошондуктан англисчеде would + негизги форма калып калат. Өткөндө даяр болгон, бирок ишке ашпаган нерсе үчүн would have + үчүнчү форма колдонуңуз.

⚠️I would come to my cousin's toi in Naryn last month, but I was working in Moscow and couldn't get any days off.
✅I would have come to my cousin's toi in Naryn last month, but I was working in Moscow and couldn't get any days off.
Грамматикалык жактан туура, бирок would come азыркы же келечектеги элестетүүнү билдирет; өткөн айдагы той үчүн would have come.
⚠️Asel would help us with the new apartment in Jal last weekend, but her little son was ill with a high temperature.
✅Asel would have helped us with the new apartment in Jal last weekend, but her little son was ill with a high temperature.
Грамматикалык жактан туура, бирок would help бул жерде «жардам берчү» же «жардам бермек» (азыр) сыяктуу угулат; өткөн дем алыш үчүн would have helped.

Чаташтырбаңыз

should have жана should – should + негизги форма азыр же келечек жөнүндө кеңеш берет A2-21; should have + үчүнчү форма артка карайт. Кыргызча «керек» жана «керек эле».

You should call her.
Ага чалышың керек.
азыркы кеңеш
You should have called her.
Ага чалышың керек эле.
кеч болуп калды: чалган жоксуң

сын үчүн should have жана күтүү үчүн should have – Should have «бул күтүлгөн, жана балким болуп калды (же болбой калганына таң калып жатам)» дегенди да билдириши мүмкүн. Контекст чечет.

You should have checked the dates.
Даталарды текшеришиң керек эле.
сын: текшерген жоксуң
The parcel should have arrived by now.
Посылка азыр жетип калышы керек эле.
күтүү: жетти деп ойлойм же жетпегенине таң калам

could have (колдон чыккан мүмкүнчүлүк) жана could have (өткөн жөнүндө божомол) – could have жана might have эмне болгонун болжолдой да алат. Бул колдонулушу B2-06 сабагында.

You could have died!
Өлүп калышың мүмкүн эле!
мүмкүн болчу, бирок болгон жок
He could have taken the bus — I don't know how he got here.
Ал автобус менен келген болушу мүмкүн. Бул жакка кантип келгенин билбейм.
божомол: B2-06 караңыз

I should have… жана I wish I had… – Экөө тең өкүнүчтү билдирет. I wish I had… B2-04 сабагында.

I should have saved more money.
Көбүрөөк акча чогултушум керек эле.
туура иш болмок
I wish I had saved more money.
Көбүрөөк акча чогултканымда жакшы болмок.
чогултпаганыма өкүнөм: B2-04 караңыз

Жазылышы жана айтылышы

  • Бул формалардын баарында have адатта алсыз айтылат: should have /ˈʃʊdəv/, could have /ˈkʊdəv/, would have /ˈwʊdəv/, might have /ˈmaɪtəv/. /ə/ – кыска, бош үндүү; кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз форманы угуп таануу үчүн машыгуу керек.
  • should, could, would сөздөрүндө l окулбайт. Жазылышы боюнча «шулд», «кулд» деп окубаңыз.
  • shouldn't have /ˈʃʊdntəv/: тез сүйлөгөндө t көбүнчө толук айтылбайт.
  • should of, could of, would of, might of деп эч качан жазбаңыз. should have же should've деп жазыңыз.
  • Сын айтканда модалдык этишке басым коюңуз: You COULD have told me! You SHOULD have asked.

Алтын эреже

should / could / might / would + have + үчүнчү форма артка карап, чыныгы өткөндү башка вариант менен салыштырат: туура нерсе (should), мүмкүн болгон нерсе (could), сылык нерсе (might) же сиз кылууга даяр болгон нерсе (would). Адатта ошол башка вариант болгон эмес; shouldn't have менен туура эмес нерсе болуп кеткен. Эсиңизде болсун: «керек эле» = should have, had to эмес.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы сөздөрдү колдонуп, туура форманы жазыңыз.

  1. I failed the test. I (should / study) more.
  2. You (could / tell) me the meeting was cancelled!
  3. I (would / help) you, but I was abroad.
  4. My head hurts. I (shouldn't / drink) so much coffee.
  5. shouldn't have менен кайра жазыңыз: It was a mistake to eat that third piece of cake.
  6. should have менен кайра жазыңыз: It was a mistake not to bring a coat.

B. Мааниси

Кырдаалга ылайык жооп бериңиз же туура жоопту тандаңыз.

  1. «We could have won.» Алар уттубу?
  2. «I shouldn't have said that.» Сүйлөп жаткан адам аны айттыбы?
  3. Ал жерде болгуңуз абдан келген. Туура жоопту тандаңыз: I … come to your wedding, but I was in hospital.
  4. Туура жоопту тандаңыз: You … see a doctor about that cough — go today.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. You should have went to the meeting.
  2. She should of asked for directions.
  3. It could have been much worse.
  4. I would have call you, but my phone was dead.

D. Текстте

Кашаадагы сөздөрдү колдонуп, туура форманы жазыңыз.

After the party
Jo: The party was a disaster. I 15 (shouldn't / invite) so many people. The flat was too small.
Max: Yes, and you 16 (should / buy) more food. It finished in an hour!
Jo: I know. And Tim was so rude. He 17 (might / say) thank you, at least.
Max: True. And you 18 (could / ask) me for help! I 19 (would / come) early.

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Өткөн жумада өкүнгөн бир нерсеңиз жөнүндө should have же shouldn't have менен жазыңыз.
  2. Досуңуз сизге бир сонун концерт жөнүндө айткан жок. Could have менен сын жазыңыз.
  3. Кылууга даяр болгон, бирок кыла албай калган бир нерсеңиз жөнүндө сүйлөм жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче
    If I (know) about the traffic, I would have taken the train.
  2. A2-21 Should жана Ought To кыргызча: англисче кантип кеңеш беребиз?
    I think you ___ talk to your boss about it. …
  3. A2-16 Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө
    Have you ever (break) a bone?
  4. B1-08 I Wish жана If Only кыргызча: «-са экен» англисче кантип айтылат?
    I wish I (can) speak Japanese.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. should have studied / should've studied
  2. could have told / could've told
  3. would have helped / 'd have helped / would've helped
  4. shouldn't have drunk / should not have drunk
  5. I shouldn't have eaten that third piece of cake.
  6. I should have brought a coat. / We should have brought a coat.

B. Мааниси

  1. No
  2. Yes
  3. would have
  4. should

C. Катаны табыңыз

  1. You should have gone to the meeting.
  2. She should have asked for directions. / She should've asked for directions.
  3. ✓ It could have been much worse.
  4. I would have called you, but my phone was dead. / I'd have called you, but my phone was dead.

D. Текстте

  1. shouldn't have invited
  2. should have bought / should've bought
  3. might have said / might've said
  4. could have asked / could've asked
  5. would have come / 'd have come / would've come

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I shouldn't have stayed up so late on Sunday. I should have gone to bed at ten.
  2. You could have told me about the concert! I would have loved to go.
  3. I would have helped you move, but I was working all weekend.

F. Аралаш кайталоо

  1. had known / 'd known
  2. should
  3. broken
  4. could
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play