Should Have, Could Have, Might Have кыргызча: «керек эле», «-са болмок»
Should Have, Could Have, Might Have
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз өткөндөгү өкүнүчтөр жана каталар (I should have left earlier), колдон чыккан мүмкүнчүлүктөр (We could have won) жөнүндө айта аласыз, адамдарды сындай аласыз (You could have told me!) жана эмне кылууга даяр болгонуңузду айта аласыз (I would have helped, but…).
Негизги ой
Футбол беттешинен кийин оюнчулар оюндун жазмасын көрүшөт. Видеону токтотуп: «Бул жерде мен топту беришим керек эле» (should have passed), «Бул жерде гол киргизсек болмок» (could have scored) дешет. Беттеш бүттү. Эч нерсе өзгөрбөйт. Бирок алар болгон нерсени туура болмок нерсе же мүмкүн болгон нерсе менен салыштырышат.
Модалдык этиш + have + үчүнчү форма мына ушуну жасайт. Ал өткөнгө кайрылып карап, аны башка вариант менен салыштырат – адатта болбогон вариант менен:
- You should have called. → Чалуу туура болмок. Сиз чалган жоксуз.
- You could have called. → Чалуу мүмкүн болчу. Сиз чалган жоксуз.
- I would have called, but… → Мен даяр болчумун. Бир нерсе тоскоол болду.
Түзүлүшү дайыма бирдей. Модалдык этиш кандай баа берип жатканыңызды айтат: туура нерсе, мүмкүн болгон нерсе же сиз кылууга даяр болгон нерсе. I менен бул сүйлөмдөр көбүнчө өкүнүчтү билдирет. You менен көбүнчө сын болот.
Кыргыз тили жана англис тили
Жакшы жаңылык: кыргызча да айырма бар – керек (азыр же келечек) жана керек эле (өткөн, кеч болуп калды): «Ага чалышың керек» – You should call her, «Ага чалышың керек эле» – You should have called her. Бул жерде да ушундай. Кыйынчылык – «керек эле» дегенди англисчеге которуу. Окуучулар «керек» сөзүн must же have to менен байланыштырышат, ал эми «эле» өткөн чакты эске салат. Ошондуктан I had to… айтылып калат, бирок ал «милдеттүү болчу жана кылдым» дегенди билдирет. Колдон чыккан мүмкүнчүлүктү жана нааразычылыкты кыргызча -са болмок менен айтабыз («Мага чалсаң болмок да!»), даяр болгонубузду -мак элем, бирок менен айтабыз («Келмекмин, бирок…»). Англисчеде үчөөндө тең have + үчүнчү форма керек.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Ага чалышың керек. | You should call her. | Бул жерде да ушундай: «керек» – кеңеш, азыр |
| Ага чалышың керек эле. | You should have called her. | «керек эле» – кеч болуп калды → should have + үчүнчү форма (had to эмес) |
| Мынча кеч жатпашыбыз керек эле. | We shouldn't have stayed up so late. | тануу «-ба-» → shouldn't have |
| Чоң жол менен барсак болмок. | We could have taken the motorway. | «-са болмок» – мүмкүн болчу → could have |
| Мага чалсаң болмок да! | You could have called me! | нааразычылык → could have (could call эмес) |
| Кечеңе келмекмин, бирок жумуштан чыга албай калдым. | I would have come to your party, but I was stuck at work. | «-мак элем, бирок» → would have + үчүнчү форма |
| Ага чындыкты айтышым керек беле? | Should I have told her the truth? | «керек беле?» → Should I have…? |
Кыскасы: «керек эле» → should have, «-баш керек эле» → shouldn't have, «-са болмок» → could have (сын болсо, британча might have да), «-мак элем, бирок» → would have. Бардыгынан кийин – have + үчүнчү форма.
Түзүлүшү
модалдык этиш + have + үчүнчү форма
| Формасы | Мааниси | Чынында эмне болду | Мисал |
|---|---|---|---|
| should have / ought to have | туура болмок («керек эле») | адатта: болгон жок | You should have warned me. |
| shouldn't have / ought not to have | туура эмес болду («-баш керек эле») | болду | I shouldn't have eaten so much. |
| could have | мүмкүн болчу («-са болмок») | адатта: болгон жок | We could have won. |
| might have (сын) | сылык / жакшы болмок | болгон жок | You might have said thank you! |
| would have | мен даяр болчумун («-мак элем, бирок») | болгон жок | I would have helped, but I was away. |
Тануу сүйлөм жана суроо
| Мисал | |
|---|---|
| Тануу сүйлөм | You shouldn't have said that. / We couldn't have done more. |
| Суроо | Should I have told her? / What could we have done? |
| Кыска жооптор | Should I have called? — Yes, you should (have). / No, you shouldn't (have). |
Кыскартылган жана алсыз формалар (оозеки кепте)
| Жазылышы | Көбүнчө кандай угулат |
|---|---|
| should have / should've | /ˈʃʊdəv/ |
| could have / could've | /ˈkʊdəv/ |
| would have / would've | /ˈwʊdəv/ |
| shouldn't have | /ˈʃʊdntəv/ |
Колдонулушу
1Should have: өкүнүч жана сын
Болбогон туура нерсе үчүн should have, болуп кеткен туура эмес нерсе үчүн shouldn't have колдонуңуз. I же we менен ал өкүнүчтү, you же башкалар менен сынды билдирет. Ought to have мааниси ошол эле, бирок сейрек жана расмийирээк. Кыргызча бул «керек эле», «-баш керек эле».
2Could have: колдонулбай калган мүмкүнчүлүк
Мүмкүн болгон, бирок болбой калган нерсе үчүн could have колдонуңуз: колдон чыккан мүмкүнчүлүк же ишке ашпай калган коркунуч. Кыргызча бул «-са болмок», «-а алмак», «-ышы мүмкүн эле».
3Could have жана might have: нааразычылык менен сын
You менен could have көбүнчө «мүмкүнчүлүгүң бар эле, бирок колдонгон жоксуң» дегенди билдирет. Might have да ушундай колдонулат, айрыкча британ англисчесинде, кимдир бирөө сылык же жакшы бир нерсени кылбай койгондо. Модалдык этишке басым коюңуз. Кыргызча бул «-са болмок да!».
4Would have: даяр болчу, бирок бир нерсе тоскоол болду
Бир нерсени кылууга даяр болгонуңузду же пландаганыңызды, бирок бир нерсе тоскоол болгонун айтуу үчүн would have колдонуңуз. Ал көбүнчө but же if менен келет B1-07. Кыргызча бул «-мак элем, бирок…».
5Өткөндөгү тандоолор жөнүндө суроо
Туура тандоо же башка мүмкүнчүлүктөр жөнүндө сурош үчүн should I have…? жана what could I have…? колдонуңуз. Кыргызча «керек беле?», «эмне кылсак болмок?».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Керек эле» → had to / needed to. «Керек» деген сөздү көп окуучулар must, have to же need деп жаттап алышат, ал эми «эле» өткөн чакты эске салат. Ошондуктан «Билетти алдын ала алышыбыз керек эле» дегенди We had to buy… деп которуп коюу оңой. Бирок had to «милдеттүү болчу» дегенди билдирет жана адатта ал иш болгонун көрсөтөт. Өкүнүч же сын үчүн should have + үчүнчү форма колдонуңуз.
2. «-са болмок» → could + негизги форма. Кыргызча нааразычылыкты «Ош базарында жүргөндө апама да курут алып келсең болмок!» деп айтабыз. «Болмок» формасы англисчедеги could менен байланышат, ошондуктан have түшүп калат. Бирок you could buy «сатып ала алчусуң» (өткөндөгү жөндөм) же «азыр сатып ала аласың» дегенди билдирет. Өткөндө колдонулбай калган мүмкүнчүлүк үчүн could have + үчүнчү форма керек.
3. «-мак элем, бирок» → would + негизги форма. Кыргызча «Бөлөмдүн тоюна келмекмин, бирок ошол жумада Москвада иштеп жүргөм» дегенде «келмекмин» азыркы да, өткөн да болушу мүмкүн. Ошондуктан англисчеде would + негизги форма калып калат. Өткөндө даяр болгон, бирок ишке ашпаган нерсе үчүн would have + үчүнчү форма колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
should have жана should – should + негизги форма азыр же келечек жөнүндө кеңеш берет A2-21; should have + үчүнчү форма артка карайт. Кыргызча «керек» жана «керек эле».
сын үчүн should have жана күтүү үчүн should have – Should have «бул күтүлгөн, жана балким болуп калды (же болбой калганына таң калып жатам)» дегенди да билдириши мүмкүн. Контекст чечет.
could have (колдон чыккан мүмкүнчүлүк) жана could have (өткөн жөнүндө божомол) – could have жана might have эмне болгонун болжолдой да алат. Бул колдонулушу B2-06 сабагында.
I should have… жана I wish I had… – Экөө тең өкүнүчтү билдирет. I wish I had… B2-04 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- Бул формалардын баарында have адатта алсыз айтылат: should have /ˈʃʊdəv/, could have /ˈkʊdəv/, would have /ˈwʊdəv/, might have /ˈmaɪtəv/. /ə/ – кыска, бош үндүү; кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз форманы угуп таануу үчүн машыгуу керек.
- should, could, would сөздөрүндө l окулбайт. Жазылышы боюнча «шулд», «кулд» деп окубаңыз.
- shouldn't have /ˈʃʊdntəv/: тез сүйлөгөндө t көбүнчө толук айтылбайт.
- should of, could of, would of, might of деп эч качан жазбаңыз. should have же should've деп жазыңыз.
- Сын айтканда модалдык этишке басым коюңуз: You COULD have told me! You SHOULD have asked.
Алтын эреже
should / could / might / would + have + үчүнчү форма артка карап, чыныгы өткөндү башка вариант менен салыштырат: туура нерсе (should), мүмкүн болгон нерсе (could), сылык нерсе (might) же сиз кылууга даяр болгон нерсе (would). Адатта ошол башка вариант болгон эмес; shouldn't have менен туура эмес нерсе болуп кеткен. Эсиңизде болсун: «керек эле» = should have, had to эмес.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы сөздөрдү колдонуп, туура форманы жазыңыз.
-
I failed the test. I (should / study) more.
-
You (could / tell) me the meeting was cancelled!
-
I (would / help) you, but I was abroad.
-
My head hurts. I (shouldn't / drink) so much coffee.
-
shouldn't have менен кайра жазыңыз: It was a mistake to eat that third piece of cake.
-
should have менен кайра жазыңыз: It was a mistake not to bring a coat.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жооп бериңиз же туура жоопту тандаңыз.
-
«We could have won.» Алар уттубу?
-
«I shouldn't have said that.» Сүйлөп жаткан адам аны айттыбы?
-
Ал жерде болгуңуз абдан келген. Туура жоопту тандаңыз: I … come to your wedding, but I was in hospital.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
Туура жоопту тандаңыз: You … see a doctor about that cough — go today.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
You should have went to the meeting.
-
She should of asked for directions.
-
It could have been much worse.
-
I would have call you, but my phone was dead.
D. Текстте
Кашаадагы сөздөрдү колдонуп, туура форманы жазыңыз.
Jo: The party was a disaster. I 15 (shouldn't / invite) so many people. The flat was too small.
Max: Yes, and you 16 (should / buy) more food. It finished in an hour!
Jo: I know. And Tim was so rude. He 17 (might / say) thank you, at least.
Max: True. And you 18 (could / ask) me for help! I 19 (would / come) early.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Өткөн жумада өкүнгөн бир нерсеңиз жөнүндө should have же shouldn't have менен жазыңыз.
-
Досуңуз сизге бир сонун концерт жөнүндө айткан жок. Could have менен сын жазыңыз.
-
Кылууга даяр болгон, бирок кыла албай калган бир нерсеңиз жөнүндө сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче If I (know) about the traffic, I would have taken the train.
-
A2-21 Should жана Ought To кыргызча: англисче кантип кеңеш беребиз? I think you ___ talk to your boss about it. …
-
A2-16 Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө Have you ever (break) a bone?
-
B1-08 I Wish жана If Only кыргызча: «-са экен» англисче кантип айтылат? I wish I (can) speak Japanese.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- should have studied / should've studied
- could have told / could've told
- would have helped / 'd have helped / would've helped
- shouldn't have drunk / should not have drunk
- I shouldn't have eaten that third piece of cake.
- I should have brought a coat. / We should have brought a coat.
B. Мааниси
- No
- Yes
- would have
- should
C. Катаны табыңыз
- You should have gone to the meeting.
- She should have asked for directions. / She should've asked for directions.
- ✓ It could have been much worse.
- I would have called you, but my phone was dead. / I'd have called you, but my phone was dead.
D. Текстте
- shouldn't have invited
- should have bought / should've bought
- might have said / might've said
- could have asked / could've asked
- would have come / 'd have come / would've come
E. Сиздин кезегиңиз
- I shouldn't have stayed up so late on Sunday. I should have gone to bed at ten.
- You could have told me about the concert! I would have loved to go.
- I would have helped you move, but I was working all weekend.
F. Аралаш кайталоо
- had known / 'd known
- should
- broken
- could
