Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма)
Past Perfect: I Had Already Left
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз had + үчүнчү форма аркылуу өткөндөгү бир иш-аракет башка бир өткөн иш-аракеттен мурун болгонун көрсөтө аласыз, ошондой эле Past Perfect (өткөн чактын аткарылган түрү) качан зарыл экенин жана качан Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) жетиштүү экенин билесиз.
Негизги ой
Present Perfect (учур чактын аткарылган түрү) азыркы учурдан артка карайт. Past Perfect да ошондой эле кылат, бирок өткөндөгү бир учурдан артка карайт. Бул – «өткөндүн өткөнү».
Окуяңыздын бир чекитинде турасыз деп элестетиңиз – мисалы, кинотеатрга жеткен учурда. Ошол жерден ийниңиздин үстүнөн артка карайсыз: the film had already started. Эки өткөн учур бар, ал эми Past Perfect алардын мурункусун белгилейт.
Салыштырыңыз: When I arrived, the film started (мен келдим, андан кийин кино башталды) жана When I arrived, the film had started (кино мурун башталды; мен башын көрбөй калдым). Had деген бир кичинекей сөз окуялардын тартибин өзгөртөт.
Тартип мурунтан эле түшүнүктүү болсо – окуяларды ырааты менен айтып жатсаңыз же before, after сыяктуу сөздөр тартипти көрсөтсө – Past Simple жетиштүү. Past Perfect – ар бир мурунку иш-аракет үчүн эреже эмес, түшүнүктүүлүк үчүн курал.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча «өткөндүн өткөнүн» көбүнчө -ган эле же -ган экен менен айтабыз: «Вокзалга жеткенимде, поезд кетип калган экен», «Мен келгенде, тамакты берип коюшкан эле». Бул жерде англисче had + үчүнчү форма абдан жакын. Бирок эки айырма бар. Биринчиден, оозеки кепте кыргызча көп учурда жөн эле -ды айтылат («Келсем, поезд кетип калды»), ал эми англисчеде the train left окуялардын тартибин тескери кылып коёт. Экинчиден, кыргызча -ган алыскы өткөн окуя үчүн да колдонулат («Ата-энем 1995-жылы таанышкан»), анткен менен андан кийинки өткөн учур жок болсо, англисче жөн гана Past Simple. Англисче чакты кыргызча форма эмес, окуялардын тартиби чечет.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Вокзалга жеткенимде, поезд кетип калган экен. | When I got to the station, the train had left. | Бул жерде да ушундай: «-ган экен» ≈ had + үчүнчү форма |
| Мен келгенде, кечки тамакты беришти. | When I arrived, they served dinner. | -ды → Past Simple: адегенде мен келдим |
| Мен келгенде, кечки тамакты берип коюшкан эле. | When I arrived, they had already served dinner. | «-ган эле» → тамак мурун берилген: had served |
| Жаңы эле отурганымда, телефон шыңгырады. | I'd just sat down when the phone rang. | just had менен үчүнчү форманын ортосунда |
| Канадага барганга чейин эч качан учакта учкан эмес элем. | I had never flown before I went to Canada. | «-ган эмес элем» → had never + үчүнчү форма |
| Сушини биринчи жолу жешим эле. | It was the first time I'd eaten sushi. | өткөн окуядагы the first time → had + үчүнчү форма |
| Ойгонуп, душка түшүп, үйдөн чыктым. | I woke up, had a shower and left the house. | тартиби менен айтылса → Past Simple гана |
| Кырк мүнөт күтүп жаткан элем, акыры автобус келди. | I'd been waiting for forty minutes when the bus finally came. | «-ып жаткан элем» → had been + -ing |
Кыскасы: кыргызча «-ган эле / -ган экен» көбүнчө had + үчүнчү форма болот, эгер андан кийинки өткөн учур бар болсо. Окуялар ырааты менен айтылса же кийинки учур жок болсо, -ган болсо да, Past Simple жетиштүү.
Түзүлүшү
had + үчүнчү форма – had бардык ээлер үчүн бирдей.
| Мисал | |
|---|---|
| Ырастоо сүйлөм | She had left. / She'd left. |
| Тануу сүйлөм | We hadn't eaten. / We had not eaten. |
| Ооба / жок суроосу | Had you met him before? |
| Суроо сөз менен | Where had they gone? |
| Кыска жооптор | Yes, I had. / No, I hadn't. |
'd кыскартылган формасы – 'd had дегенди да, would дегенди да билдириши мүмкүн. Кийинки сөзгө караңыз:
| 'd + | мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| үчүнчү форма | had | I'd finished. |
| этиштин негизги формасы | would | I'd finish. (B1-06 караңыз) |
| better | had | You'd better go. (B2-05 караңыз) |
Past Perfect Continuous (кыскача) – had been + -ing формасы
| Мисал | |
|---|---|
| Ырастоо сүйлөм | I'd been waiting for an hour. |
| Тануу сүйлөм | She hadn't been sleeping well. |
| Суроо | How long had you been working there? |
Колдонулушу
1Эки өткөн иш-аракеттин мурункусу
Кийинки өткөн учур жөнүндө айтып жатканда, биринчи болгон иш-аракет үчүн Past Perfect колдонуңуз. Кыргызча бул жерде көбүнчө «-ган эле», «-ган экен» же «-гандыктан» турат.
2Past Simple ырааты жана Past Perfect
When + Past Simple, Past Simple адатта «бири, андан кийин экинчиси» дегенди билдирет. Past Perfect тартипти өзгөртөт.
3By the time, already, just
By the time + Past Simple = «ошол учурда же андан мурун». Already жана just сөздөрү had менен үчүнчү форманын ортосуна коюлат.
4Before, after жана never… before
Before жана after менен Past Perfect көп учурда милдеттүү эмес, анткени тартипти ошол сөздөр көрсөтөт. Never… before жана the first time өткөндөгү бир учурга чейинки тажрыйба жөнүндө айтат.
5Past Perfect керек болбогон учур
Окуяларды болгон тартиби менен айтсаңыз, Past Simple колдонуңуз. Had өтө көп болсо, окуя оор угулат.
6Past Perfect Continuous: өткөн учурга чейинки узактык
Had been + -ing өткөндөгү бир учурга чейин уланган же ошол учурда жаңы эле токтоп, изи көрүнүп турган иш-аракетти көрсөтөт. Бул – B1-01 сабагындагы чактын өткөн чактагы варианты.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Келсек, автобус кетип калды» → the bus left. Оозеки кепте кыргызча көп учурда «-ып калды» деп -ды формасын колдонобуз: «Аялдамага келсек, автобус кетип калды». Кыргызча тартип түшүнүктүү, бирок англисчеде When we arrived, the bus left «биз келдик, андан кийин автобус жөнөдү» деп угулат. Иш-аракет мурун болсо, had + үчүнчү форма колдонуңуз.
2. «Ата-энем 1995-жылы таанышкан» → had met. Кыргызча -ган формасы алыскы өткөн окуя жөнүндө аңгемелегенде абдан көп колдонулат. Ал Past Perfect-ке окшош көрүнгөндүктөн, жөнөкөй өткөн окуяларга да had коюп коюу оңой. Андан кийинки өткөн учур жок болсо жана окуялар ырааты менен айтылса, Past Simple жетиштүү.
3. «Ат минген эмесмин» → I have never ridden. Кыргызча «Ага чейин эч качан ат минген эмесмин» деген сүйлөмдө жак мүчөсү учур чактагыдай угулат, ошондуктан аны англисчеде Present Perfect менен которуп коюу оңой. Бирок көз караш өткөндөгү бир учурда («ошол жайга чейин»), демек had + үчүнчү форма керек.
4. «Биринчи жолу учушу эле» → the first time she flew. Кыргызча «Ал биринчи жолу учакка түшүшү эле» дегенде этиштин формасы чакты так көрсөтпөйт, ошондуктан англисчеде the first time сөзүнөн кийин Past Simple коюп коюу оңой. Өткөн окуядагы It was the first time… үлгүсүнөн кийин had + үчүнчү форма – эң так тандоо.
Чаташтырбаңыз
Present Perfect жана Past Perfect – Экөө тең артка карайт. Present Perfect азыркы учурдан артка карайт A2-17; Past Perfect өткөндөгү бир учурдан артка карайт.
when кийин Past Simple жана Past Perfect – Негизги сүйлөмдөгү чак окуялардын тартибин өзгөртөт. Аңгемедеги колдонулушу B1-04 сабагында.
had (Past Perfect) жана had (have этишинин Past Simple формасы) – Бир эле сөз көмөкчү этиш да, негизги этиш да боло алат, кээде экөө тең катар келет.
Жазылышы жана айтылышы
- Кадимки кепте had алсыз айтылат: /həd/ же /əd/, ат атоочтон кийин көбүнчө /d/ гана: I'd, you'd, she'd, we'd, they'd. /h/ – жөн гана дем, кыргыздын катуу х тыбышы эмес.
- Зат атоочтон кийин had сүйлөгөндө көп учурда кыскарат, бирок жазууда толук форманы колдонуңуз: The bus had left.
- hadn't кыскарбайт жана адатта басым менен айтылат: /ˈhædnt/. /æ/ – кыргызча жок тыбыш: ооз кеңири ачылат. /d/ менен /n/ ортосуна үндүү кошпоңуз.
- I'd үндүүнүн алдында жумшак бириктирилет: I'd already → /aɪdɔːlˈredi/. /d/ тыбышын жутпаңыз: антпесе I'd already eaten дал I already eaten сыяктуу угулат.
- Туура эмес этиштердин үчүнчү формалары: A2-16 сабагындагы үч формалуу тизмелерди кайталаңыз – go / went / gone, see / saw / seen, take / took / taken, write / wrote / written.
Алтын эреже
Өткөн чакта турасызбы жана андан да артка баруу керекпи? had + үчүнчү форма колдонуңуз. Тартип мурунтан эле түшүнүктүү болсо, Past Simple жетиштүү. Эсиңизде болсун: «кетип калган экен», «-ган эле» → had left; бирок андан кийинки өткөн учур жок болсо, кыргызча -ган → Past Simple.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
When we got to the party, everyone (go) home.
-
I (not see) the film before, so I really enjoyed it.
-
By the time the police arrived, the thieves (escape).
-
It was the first time she (drive) on the left.
-
I was tired because I (work) all day. (continuous формасын колдонуңуз)
-
Суроо түзүңүз: you / meet / him / before? (Past Perfect)
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
«When I arrived, she had cooked dinner.» Бул эмнени билдирет?
-
«We'd met before.» сүйлөмүндө 'd эмнени билдирет? …
-
«I'd love a coffee.» сүйлөмүндө 'd эмнени билдирет? …
-
Past Perfect керекпи? «I got up, … and went out.»
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
They had took the wrong bus.
-
Did you had eaten before the show?
-
I've already left when you called.
-
After I had finished my homework, I watched TV.
D. Текстте
Текстти толуктаңыз. Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
Last Monday was a disaster. When I woke up, I saw that my alarm 15 (not ring). I ran to the station, but the train 16 (already / leave). By the time I got to the office, the meeting 17 (start). My boss looked at me. I 18 (never / be) late before, so she just smiled. I 19 (sit) down and opened my laptop.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Өзүңүз жөнүндө сүйлөмдү улантыңыз: When I got home yesterday, … (Past Perfect колдонуңуз).
-
Жашооңуздагы бир «биринчи жолу» жөнүндө жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-01 Present Perfect Continuous кыргызча: «…дан бери күтүп жатам» англисче кантип айтылат? I (study) all morning, so I need a break now.
-
A2-02 Past Simple же Past Continuous? When, while, during жана for кыргызча I (cook) dinner when the phone rang.
-
A2-28 Used To кыргызча: «-чу» англисче – өткөндөгү адаттар used to колдонуңуз: We (live) in a small flat when I was a child.flat (UK); apartment (US)
Жооптор
A. Түзүлүшү
- had gone
- hadn't seen / had not seen
- had escaped
- had driven / 'd driven
- had been working / 'd been working
- Had you met him before?
B. Мааниси
- She cooked before I arrived.
- had
- would
- got dressed
C. Катаны табыңыз
- They had taken the wrong bus.
- Had you eaten before the show?
- I'd already left when you called. / I had already left when you called.
- ✓ After I had finished my homework, I watched TV.
D. Текстте
- hadn't rung / had not rung / didn't ring
- had already left / 'd already left
- had started / had already started
- had never been / 'd never been
- sat
E. Сиздин кезегиңиз
- When I got home yesterday, my sister had already cooked dinner.
- It was the first time I had seen the sea. I was seven.
F. Аралаш кайталоо
- have been studying / have studied
- was cooking
- used to live
