SlowingoГрамматика
A2 29 / 38

Zero жана First Conditional кыргызча: «-са» англисче, if, unless жана when

Zero and First Conditional

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз бир нерсе болгондо дайыма боло турган нерселер жөнүндө жана келечектеги чыныгы мүмкүнчүлүктөр жөнүндө if, unless жана when, as soon as, before, after, until сыяктуу убакыт сөздөрүн колдонуп айта аласыз.

Негизги ой

Шарттуу сүйлөм эки бөлүктөн турат: шарт (if менен башталган багыныңкы сүйлөм) жана натыйжа (негизги сүйлөм). Эки домино ташын элестетиңиз: биринчиси кулаганда, экинчиси да кулайт.

Кээде бул ар дайым болот, жаратылыштын мыйзамы сыяктуу: If you heat ice, it melts. Бул – zero conditional (шарттуу сүйлөмдүн 0-түрү), анын эки бөлүгү тең Present Simple (жөнөкөй учур чак) менен айтылат, анткени бул дайыма чындык.

Кээде биз келечектеги бир чыныгы кырдаалды карайбыз: If it rains tomorrow, we'll stay at home. Бул – first conditional (шарттуу сүйлөмдүн 1-түрү). Жамгыр жаашы мүмкүн, жана натыйжа ага байланыштуу.

Эң негизги логика мына ушул. If менен башталган бөлүк – биринчи домино: биз аны мурунтан эле чындык деп элестетебиз. Ошондуктан if сөзүнөн кийин англис тили келечек үчүн да Present Simple колдонот. Келечек ою натыйжага барат: will. Ушул эле эреже when, as soon as, before, after жана until сөздөрүнөн кийин да иштейт.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча шартты -са менен айтабыз: «Эгер эртең жамгыр жааса, үйдө калабыз». Жакшы жаңылык: кыргызча да «-са» бөлүгүндө келер чак колдонулбайт, ошондуктан if кийин will коюлбай турганын түшүнүү оңой – бул жерде да ушундай. Сүйлөмдүн тартиби да окшош: шарт адегенде, андан кийин үтүр жана натыйжа. Кыйынчылык натыйжада: кыргызча «калабыз», «барам» деген -а / -й формасы учур чакты да, келечекти да билдирет. Ошондуктан first conditional сүйлөмүндө натыйжага да Present Simple коюп коюу оңой. Англисче келечектеги бир кырдаалдын натыйжасы – will. Убакыт сөздөрүндө кыргызча -ганда, -гандан кийин, -гончо, -ары менен, -ардан мурун формалары колдонулат. «-ганда», «-гандан кийин» формаларында «-ган» бар, бирок бул жерде мааниси келечек болушу мүмкүн: англисче алардан кийин Present Simple керек. «…га чейин» маанисин кыргызча тануу формасындагы -майынча («апам келмейинче») менен да айтабыз, ал эми англисче until сөзүнөн кийин этиш ырастоо формасында турат. -баса («шашылбасаң») – unless, бирок unless сөзүнөн кийин этиш ырастоо формасында калат.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Бул баскычты бассаңыз, экран өчөт.If you press this button, the screen turns off.Бул жерде да ушундай: «-са» + учур чак → zero conditional
Эртең жамгыр жааса, кечени үйдүн ичинде өткөрөбүз.If it rains tomorrow, we'll have the party inside.«-са» → Present Simple (will жок); «-өбүз» келечекте → will
Үйгө барганда сүрөттөрдү сага жиберем.I'll send you the photos when I get home.«-ганда» өткөн чак эмес → when + Present Simple
Балдар жаткандан кийин кечки тамак ичели.Let's have dinner after the kids go to bed.«-гандан кийин» → after + Present Simple
Торт даяр болгончо мешти ачпа.Don't open the oven until the cake is ready.«-гончо» → until + Present Simple
Дүкөн ачылары менен билеттерди сатып алам.As soon as the shop opens, I'll buy the tickets.«-ары менен» → as soon as + Present Simple
Шашылбасаң, кечигесиң.Unless you hurry, you'll be late.«-баса» → unless + ырастоо (unless … don't эмес)

Кыскасы: «-са», «-ганда», «-гандан кийин», «-гончо» бөлүгүндө → Present Simple (же бүткөн иш үчүн Present Perfect); келечектеги натыйжа → will (же can, might, should, буйрук); «-баса» → unless + ырастоо.

Түзүлүшү

Zero conditional – жалпы чындыктар жана фактылар

If бөлүгүНегизги сүйлөм
If + Present Simple,Present Simple
If you mix red and blue,you get purple.

First conditional – келечектеги чыныгы мүмкүнчүлүк

If бөлүгүНегизги сүйлөм
If + Present Simple,will / won't + негизги форма
If you study hard,you'll pass.
If + Present Simple,can / might / should + негизги форма
If it stops raining,we can go out.
If + Present Simple,буйрук формасы
If you see Anna,say hello from me.

Тартиби жана үтүр

ТартибиҮтүр керекпи?Мисал
If бөлүгү адегендеадатта ообаIf I'm late, start without me.
Негизги сүйлөм адегендежокStart without me if I'm late.

Unless = if … not

If … not мененUnless менен
If you don't hurry, you'll miss the bus.Unless you hurry, you'll miss the bus.

Келечектеги убакыт багыныңкылары – ошол эле эреже: убакыт сөзүнөн кийин учур чак, экинчи бөлүктө will

Убакыт сөзүМисал
whenI'll call you when I get home.
as soon asAs soon as the film ends, we'll leave.
beforeTurn off the lights before you go out.
afterAfter she finishes school, she'll travel.
untilWait here until I come back.
when / as soon as + Present PerfectI'll call you when I've finished.

Колдонулушу

1Zero conditional – фактылар жана жалпы чындыктар

Дайыма же көбүнчө чындык болгон нерселер үчүн if + Present Simple, Present Simple колдонуңуз: илим, адаттар, нерселердин кантип иштеши. Бул жерде if дээрлик when же every time («ар дайым») дегенди билдирет. Кыргызча да эки бөлүктө учур чак: «ысытсаңыз, кайнайт».

If you heat water to 100 degrees, it boils.
Сууну 100 градуска чейин ысытсаңыз, ал кайнайт.
дайыма чындык: Present Simple + Present Simple
If I drink coffee after six, I can't sleep.
Саат алтыдан кийин кофе ичсем, уктай албайм.
адат
Plants die if they don't get enough light.
Өсүмдүктөргө жарык жетпесе, алар куурап калат.
If you press this button, the screen turns off.
Бул баскычты бассаңыз, экран өчөт.

2First conditional – келечектеги чыныгы мүмкүнчүлүктөр

Келечектеги мүмкүн болгон кырдаал жана анын болжолдуу натыйжасы үчүн if + Present Simple, will + негизги форма колдонуңуз.

If it rains tomorrow, we'll have the party inside.
Эртең жамгыр жааса, кечени үйдүн ичинде өткөрөбүз.
«-са» → Present Simple; «-өбүз» → will
If you leave now, you'll catch the train.
Азыр чыксаң, поездге үлгүрөсүң.
«үлгүрөсүң» келечек: will
She won't be happy if you forget her birthday.
Анын туулган күнүн унутуп калсаң, ал кубанбайт.
What will you do if you don't get the job?
Ал жумушка алынбай калсаң, эмне кыласың?
If we don't book soon, there won't be any seats left.
Тезирээк орун ээлеп койбосок, эч орун калбайт.

3Натыйжадагы башка формалар – can, might, should, буйрук

Натыйжада can, might, should же буйрук формасы (Call me! сыяктуу нускама) да колдонулат.

If you're free on Saturday, we can go for a walk.
Ишембиде бош болсоң, сейилдеп келсек болот.
натыйжада can
If the traffic is bad, I might be a bit late.
Жолдо тыгын болсо, бир аз кечигип калышым мүмкүн.
натыйжада might
If you don't feel better tomorrow, you should see a doctor.
Эртең деле айыкпасаңыз, дарыгерге көрүнгөнүңүз жакшы.
натыйжада should
If you have any questions, send me an email.
Суроолоруңуз болсо, мага кат жазыңыз.
натыйжада буйрук
Don't wait for me if I'm not there by eight.
Саат сегизге чейин келбесем, мени күтпөгүлө.

4If бөлүгүндө will жок

Мааниси келечек болсо да, if бөлүгүндө адатта Present Simple колдонулат. Will натыйжага барат. (Сылык өтүнүчтөрдө «макул болсоңуз» деген маанидеги if + will угулушу мүмкүн: If you'll wait here, I'll get the manager. Бул өзгөчө колдонуу.)

If he calls, I'll tell him.
Ал чалса, ага айтам.
If he will call эмес
If the weather is nice, we'll eat outside.
Аба ырайы жакшы болсо, сыртта тамактанабыз.
If you need help, call me.
Жардам керек болсо, мага чал.

5Unless

Unless – if … not дегенди билдирет. Unless сөзүнөн кийин адатта этиш ырастоо формасында келет. Кыргызча ага «-баса» туура келет: тануу кыргызча этиште, англисче болсо unless сөзүнүн өзүндө.

Unless you hurry, you'll be late.
Шашылбасаң, кечигесиң.
= If you don't hurry; «-баса» → unless + ырастоо
I won't go unless you come with me.
Сен мени менен барбасаң, мен барбайм.
You can't enter the building unless you have a pass.
Уруксат кагазыңыз болбосо, имаратка кире албайсыз.

6Келечектеги убакыт багыныңкылары – when, as soon as, before, after, until

Бул убакыт сөздөрүнөн кийин келечек үчүн да, if сөзүнөн кийинкидей эле, Present Simple колдонуңуз. If = балким болот; when = сөзсүз болот деп ишенем. Кыргызча «-ганда», «-гандан кийин» формаларындагы «-ган» бул жерде өткөн чакты билдирбейт.

I'll send you the photos when I get home.
Үйгө барганда сүрөттөрдү сага жиберем.
«-ганда» → when + Present Simple
As soon as the shop opens, I'll buy the tickets.
Дүкөн ачылары менен билеттерди сатып алам.
«-ары менен» → as soon as
Let's have dinner after the kids go to bed.
Балдар жаткандан кийин кечки тамак ичели.
«-гандан кийин» → after + Present Simple
Don't open the oven until the cake is ready.
Торт даяр болгончо мешти ачпа.
«-гончо» → until
Before you leave, please check the windows.
Чыгардан мурун терезелерди текшерип коюңузчу.
«-ардан мурун» → before

7When, as soon as, after, until кийинки Present Perfect

Биринчи иш-аракет экинчисинен мурун толук бүтө турганын көрсөтүү үчүн убакыт сөзүнөн кийин Present Perfect (учур чактын аткарылган түрү) колдонсоңуз болот. Көбүнчө Present Simple да туура.

When I've finished this email, I'll call you.
Бул катты жазып бүткөндөн кийин сага чалам.
толук бүткөн иш: Present Perfect
As soon as I've saved some money, I'll buy a new bike.
Бир аз акча топтоп алары менен жаңы велосипед сатып алам.
You can go out after you've done your homework.
Үй тапшырмаңды аткарып бүткөндөн кийин сыртка чыксаң болот.
Don't leave until you've signed the form.
Анкетага кол койгончо кетпеңиз.

Көп кездешкен каталар

❌If it will rain, we'll stay in.
✅If it rains, we'll stay in.
if бөлүгүндө will жок.
❌I'll call you when I will arrive.
✅I'll call you when I arrive.
when / as soon as / until кийин учур чак.
❌We'll wait until he will come.
✅We'll wait until he comes.
until кийин учур чак.
❌If she call me, I'll answer.
✅If she calls me, I'll answer.
Present Simple: he / she / it + -s.
❌As soon as I will have finished, I'll call you.
✅As soon as I've finished, I'll call you.
Убакыт сөзүнөн кийин will have эмес, Present Perfect колдонуңуз.
⚠️Unless you don't hurry, you'll be late.
✅Unless you hurry, you'll be late.
Мааниси туура эмес: unless өзү эле «if not» дегенди билдирет, ошондуктан бул сүйлөм сиз айткыңыз келгендин тескерисин айтат.
⚠️Unless you have a ticket, you can go in.
✅Unless you have a ticket, you can't go in.
Маанисин текшериңиз: = If you don't have a ticket, you can't go in.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «-са, барабыз» → If…, we go. Кыргызча натыйжадагы «барабыз», «калам» деген -а / -й формасы келечекти да билдирет. Ошондуктан first conditional сүйлөмүнүн натыйжасына Present Simple коюп коюу оңой. Келечектеги бир кырдаалдын натыйжасы үчүн will (же can, might) колдонуңуз.

⚠️If the road to Song-Kul is open this weekend, we take the children to the lake and sleep in a yurt.
✅If the road to Song-Kul is open this weekend, we'll take the children to the lake and sleep in a yurt.
Грамматикалык жактан туура, бирок Present Simple бул жерде «дайыма ушундай кылабыз» деп угулат; ушул дем алыш жөнүндө will керек.
⚠️(Досуңузга жазасыз.) If you send me your flight number, my brother meets you at Manas Airport and drives you to our flat.
✅If you send me your flight number, my brother will meet you at Manas Airport and drive you to our flat.
Грамматикалык жактан туура, бирок бул келечектеги бир окуя: натыйжада will колдонуңуз.

2. «-майынча» → until + тануу. Кыргызча «…га чейин» деген маанини көбүнчө тануу формасы менен айтабыз: «Күрүч сууну тартмайынча, палоону жай отто кармаңыз», «Атам келмейинче, иним уктабайт». Этиш тануу формасында, бирок мааниси «тартканга чейин», «келгенге чейин». Ошондуктан until сөзүнөн кийин doesn't коюп коюу оңой. Англисче until өзү эле чекти көрсөтөт: андан кийин этиш ырастоо формасында турат, келечек үчүн да Present Simple.

⚠️Keep the plov on a low fire until the rice doesn't soak up all the water, and then cover the kazan with a towel.
✅Keep the plov on a low fire until the rice soaks up all the water, and then cover the kazan with a towel.
Грамматикалык жактан туура, бирок until … doesn't мааниси бузулат; «күрүч сууну тартканга чейин» – until the rice soaks up the water.
⚠️My little brother never falls asleep until our father doesn't come home from his night shift at the bakery.
✅My little brother never falls asleep until our father comes home from his night shift at the bakery.
Грамматикалык жактан туура, бирок until … doesn't come мааниси бузулат; «атам келгенге чейин» – until our father comes.

3. «-баса» → unless + тануу. Кыргызча «бузулбаса», «албасаң» деп тануу этиште турат. Аны unless менен которгондо этишти да тануу формасында калтыруу оңой, бирок unless өзү эле «if … not». Ошондуктан unless + ырастоо этиш колдонуңуз, болбосо мааниси тескерисинче болуп калат.

⚠️(Оштон Жалал-Абадга эски автобус менен бара жатасыз.) Unless the old bus from Osh doesn't break down again, we'll be in Jalal-Abad in time for my cousin's wedding dinner.
✅Unless the old bus from Osh breaks down again, we'll be in Jalal-Abad in time for my cousin's wedding dinner. же If the old bus from Osh doesn't break down again, we'll be in Jalal-Abad in time for my cousin's wedding dinner.
Грамматикалык жактан туура, бирок мааниси тескери: «автобус бузулса, үлгүрөбүз» болуп калат.

Чаташтырбаңыз

zero жана first conditional – Zero = дайыма чындык (учур чак + учур чак). First = келечектеги белгилүү бир кырдаал (учур чак + will). Кыргызча экөөнүн формасы бирдей болушу мүмкүн, англисчеде айырмалаңыз.

If I eat too much, I feel sick.
Көп жеп алсам, жүрөгүм айланат.
дайыма
If I eat all this cake, I'll feel sick.
Ушул тортту толугу менен жеп алсам, жүрөгүм айланат.
ушул жолу, келечекте: кыргызча формасы ошол эле, англисче will

if жана when – If = болушу мүмкүн. When = сөзсүз болот; биз жөн гана убактысын күтүп жатабыз.

If I see Tom, I'll give him the key.
Томду көрсөм, ачкычты ага берем.
балким көрөм
When I see Tom tonight, I'll give him the key.
Бүгүн кечинде Томду көргөндө, ачкычты ага берем.
көрө турганымды билем

first жана second conditional – Элестетилген же болушу күмөндүү кырдаалдар үчүн англис тили if + Past Simple, would колдонот: If I won the lottery, I'd buy a boat. Кыргызча «-са … -мак элем». B1-06 караңыз. In case (сактык чарасы) B2-03 сабагында.

Жазылышы жана айтылышы

  • I'll, you'll, we'll оозеки кепте кадимки нерсе. I'll /aɪl/ aisle жана isle сөздөрү менен бирдей угулат.
  • won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) – аны want /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US) сөзү менен чаташтырбаңыз. Эки сөздөгү /w/ тыбышын тең в деп айтпаңыз: эриндерди томолоктоңуз.
  • Ыргак: if бөлүгү адегенде келгенде үн адатта бир аз көтөрүлөт жана натыйжанын алдында кыска тыным болот: If it rains… we'll stay in. Кыргызча да «-са» бөлүгүнөн кийин ушундай тыныгабыз.
  • unless /ənˈles/: басым экинчи муунда. Биринчи муундагы үндүү алсыз.
  • Clause (багыныңкы же негизги сүйлөм) – өзүнүн ээси жана этиши бар сөздөр тобу: if it rains – бир бөлүк; we'll stay in – экинчи бөлүк.

Алтын эреже

if, unless, when, as soon as, before, after жана until сөздөрүнөн кийин – келечек үчүн да – учур чактын формасын колдонуңуз (Present Simple, же бүткөн иш үчүн Present Perfect). Will адатта натыйжада гана турат. Эсиңизде болсун: «-са», «-ганда», «-гончо» бөлүгү → Present Simple; келечектеги натыйжа → will.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз. Натыйжада will / won't колдонуңуз.

  1. If you (heat) butter, it melts.
  2. If it (be) sunny tomorrow, we'll go to the beach.
  3. If you don't hurry, you (miss) the bus.
  4. I'll text you as soon as I (land).
  5. When I (finish) this email, I'll make dinner.
  6. unless менен кайра жазыңыз: If you don't leave now, you'll be late.

B. Мааниси

Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: … I get home tonight, I'll have a shower.
  2. Томду кечеде көрүшүңүз мүмкүн, бирок так билбейсиз. Туура жоопту тандаңыз: … I see him, I'll give him your message.
  3. Туура жоопту тандаңыз: … you have a ticket, you can't go in.
  4. Zero же first conditional? If you mix red and white, you get pink.
  5. Туура жоопту тандаңыз: … here until you come back.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. If she will come, I'll be happy.
  2. Wait here until I will come back.
  3. If he don't call, I'll call him.
  4. I'll call you when I've finished.

D. Текстте

Диалогду толуктаңыз. Кашаада этиш болсо, анын туура формасын жазыңыз.

Weekend plans
Ana: What will you do if it 16 (rain) at the campsite?
Ben: If it rains, we 17 (will / go) to the museum in town.
Ana: Good idea. And book soon! 18 you book early, there won't be any places left.
Ben: I know. I'll book as soon as I 19 (get) paid on Friday.
Ana: And send me a photo when you 20 (arrive)!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Сүйлөмдү өзүңүз жөнүндө толуктаңыз: If the weather is nice this weekend, …
  2. Zero conditional менен өзүңүз жөнүндө бир факт жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A2-04 Will жана Shall кыргызча: азыркы чечимдер, убадалар жана болжолдоолор
    I think she (pass) the exam.
  2. A2-22 May, Might жана Could кыргызча: «-ышы мүмкүн» жана «балким» англисче
    I'm not sure. I (come) later. might колдонуңуз.
  3. A2-05 Англисче келер чак: will, going to, Present Continuous же Present Simple?
    My train (leave) at 7.15 tomorrow morning. It's on the timetable.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. heat
  2. is
  3. 'll miss / will miss
  4. land / 've landed / have landed
  5. finish / 've finished / have finished
  6. Unless you leave now, you'll be late. / You'll be late unless you leave now.

B. Мааниси

  1. When
  2. If
  3. Unless
  4. zero
  5. I'll wait

C. Катаны табыңыз

  1. If she comes, I'll be happy.
  2. Wait here until I come back.
  3. If he doesn't call, I'll call him.
  4. ✓ I'll call you when I've finished.

D. Текстте

  1. rains
  2. 'll go / will go
  3. Unless
  4. get
  5. arrive / 've arrived / have arrived

E. Сиздин кезегиңиз

  1. If the weather is nice this weekend, I'll go for a long walk.
  2. If I don't sleep enough, I get a headache.

F. Аралаш кайталоо

  1. 'll pass / will pass / 's going to pass / is going to pass
  2. might come
  3. leaves / is leaving / will leave
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play